karmayogaḥ
arjuna uvāca
tatkiṃ karmaṇi ghore māṃ niyojayasi keśava || 1 ||
- arjunaArjuna
- uvācasaid
- jyāyasīsuperior
- cetif
- karmaṇaḥthan action
- teyour
- matāthought
- buddhiḥknowledge
- janārdanaO Janardana
- tatthen
- kiṃwhy
- karmaṇiin action
- ghoreterrible
- māmme
- niyojayasiengage
- keśavaO Keshava
tadekaṃ vada niścitya yena śreyo'hamāpnuyām || 2 ||
- vyāmiśreṇawith mixed (vyā:with | miśreṇa:mixed)
- ivaas if
- vākyenaby speech
- buddhiṃunderstanding
- mohayasīyou confuse
- ivaas if
- memy
- tattherefore
- ekaṃone
- vadatell
- niścityahaving decided
- yenaby which
- śreyaḥthe highest good
- ahamI
- āpnuyāmmay attain
jñānayogena sāṅkhyānāṃ karmayogena yoginām || 3 ||
- śrībhagavānuvācaThe Blessed Lord said (śrī:blessed | bhagavān:Lord | uvāca:said)
- lokein the world
- asminin this
- dvividhātwo-fold
- niṣṭhāpath
- purābefore
- proktāsaid
- mayāby me
- anaghaO sinless one
- jñānayogenaby the path of knowledge (jñāna:knowledge | yogena:by the path)
- sāṅkhyānāmof the SANKHYANS
- karmayogenaby the path of action (karma:action | yogena:by the path)
- yogināmof the YOGINS
na ca sannyasanādeva siddhiṃ samadhigacchati || 4 ||
- nanot
- karmaṇāmof actions
- anārambhātby non-performance
- nanot
- naiṣkarmyamactionlessness
- puruṣaḥman
- aśnutereaches
- nanot
- caand
- saṃnyasanātby renunciation
- evaindeed
- siddhimPerfection
- samadhigacchatiattains
kāryate hyavaśaḥ karma sarvaḥ prakṛtijairguṇaiḥ || 5 ||
- nanot
- hiindeed
- kaścitanyone
- kṣaṇammoment
- apieven
- jātuever
- tiṣṭhatiremains
- akarmakṛtwithout performing action (a:without | karmakṛt:performing action)
- kāryateis made to act
- hiindeed
- avaśaḥhelplessly
- karmaaction
- sarvaḥeveryone
- prakṛtijaiḥborn of prakriti (prakṛti:prakriti | jaiḥ:born of)
- guṇaiḥby the qualities
indriyārthānvimūḍhātmā mithyācāraḥ sa ucyate || 6 ||
- karmendriyāṇiorgans of action (karma:action | indriyāṇi:organs)
- saṃyamyarestraining
- yawho
- āstesits
- manasāin the mind
- smaranthinking
- indriyārthānsense-objects (indriya:senses | arthān:objects)
- vimūḍhātmādeluded understanding (vimūḍha:deluded | ātmā:self)
- mithyācāraḥhypocrite (mithyā:false | ācāraḥ:conduct)
- sahe
- ucyateis called
karmendriyaiḥ karmayogamasaktaḥ sa viśiṣyate || 7 ||
- yaḥwho
- tubut
- indriyāṇisenses
- manasāby the mind
- niyamyacontrolling
- ārabhateengages
- arjunaO Arjuna
- karmendriyaiḥwith organs of action (karma:action | indriyaiḥ:with organs)
- karmayogamKarma Yoga (karma:action | yogam:union)
- asaktaḥwithout attachment
- sahe
- viśiṣyateexcels
śarīrayātrāpi ca te na prasiddhyedakarmaṇaḥ || 8 ||
- niyatambounden
- kuruperform
- karmaduty
- tvaṃyou
- karmaaction
- jyāyaḥsuperior
- hiindeed
- akarmaṇaḥto inaction
- śarīrayātrāmaintenance of the body (śarīra:body | yātrā:maintenance)
- apieven
- caand
- tefor you
- nanot
- prasiddhyetwould be possible
- akarmaṇaḥby inaction
tadarthaṃ karma kaunteya muktasaṅgaḥ samācara || 9 ||
- yajñārthātfor the sake of sacrifice (yajña:sacrifice | arthāt:for the sake of)
- karmaṇaḥof action
- anyatraotherwise
- lokaḥworld
- ayamthis
- karmabandhanaḥbound by action (karma:action | bandhanaḥ:bound)
- tadarthamfor that purpose
- karmaaction
- kaunteyaO son of Kunti
- muktasaṅgaḥfree from attachment (mukta:free | saṅgaḥ:attachment)
- samācaraperform
anena prasaviṣyadhvameṣa vo'stviṣṭakāmadhuk || 10 ||
- sahayajñāḥtogether with sacrifices (saha:together with | yajñāḥ:sacrifices)
- prajāḥcreatures
- sṛṣṭvāhaving created
- purāin the beginning
- uvācasaid
- prajāpatiḥPrajapati
- anenaby this
- prasaviṣyadhvamyou shall prosper
- eṣaḥthis
- vaḥyour
- astulet it be
- iṣṭakāmadhukmilch-cow of desires (iṣṭa:desired | kāmadhuk:milch-cow)
parasparaṃ bhāvayantaḥ śreyaḥ paramavāpsyatha || 11 ||
- devānthe gods
- bhāvayatanourish
- anenawith this
- teyou
- devāḥgods
- bhāvayantumay nourish
- vaḥyou
- parasparamone another
- bhāvayantaḥnourishing
- śreyaḥhighest good
- paramamhighest
- avāpsyathayou shall attain
tairdattānapradāyaibhyo yo bhuṅkte stena eva saḥ || 12 ||
- iṣṭāndesired
- bhogānobjects
- hiindeed
- vaḥto you
- devāḥthe gods
- dāsyantewill give
- yajñabhāvitāḥnourished by sacrifice (yajña:sacrifice | bhāvitāḥ:nourished)
- taiḥby them
- dattāngiven
- apradāyawithout offering
- ebhyaḥto them
- yaḥwho
- bhuṅkteenjoys
- stenaḥthief
- evaverily
- saḥhe
bhuñjate te tvaghaṃ pāpā ye pacantyātmakāraṇāt || 13 ||
- yajñaśiṣṭāśinaḥthose who eat remnants (yajña:sacrifice | śiṣṭa:remnants | āśinaḥ:eaters)
- santaḥrighteous
- mucyanteare freed
- sarvakilbiṣaiḥfrom all sins (sarva:all | kilbiṣaiḥ:sins)
- bhuñjateeat
- tethey
- tubut
- aghamsin
- pāpāḥsinful ones
- yewho
- pacanticook
- ātmakāraṇātfor their own sake (ātma:own | kāraṇāt:for the sake)
yajñādbhavati parjanyo yajñaḥ karmasamudbhavaḥ || 14 ||
- annātfrom food
- bhavanticome forth
- bhūtānibeings
- parjanyātfrom rain
- annasambhavaḥfood is produced (anna:food | sambhavaḥ:is produced)
- yajñātfrom sacrifice
- bhavatiarises
- parjanyaḥrain
- yajñaḥsacrifice
- karmasamudbhavaḥborn of action (karma:action | samudbhavaḥ:born of)
tasmātsarvagataṃ brahma nityaṃ yajñe pratiṣṭhitam || 15 ||
- karmaaction
- brahmodbhavamborn of Brahma (brahma:Brahma | udbhavam:born of)
- viddhiknow
- brahmākṣarasamudbhavamoriginated from the Imperishable (brahma:Brahma | akṣara:Imperishable | samudbhavam:originated from)
- tasmāttherefore
- sarvagatamall-pervading (sarva:all | gatam:pervading)
- brahmaBrahman
- nityameternally
- yajñein sacrifice
- pratiṣṭhitamestablished
aghāyurindriyārāmo moghaṃ pārtha sa jīvati || 16 ||
- evamthus
- pravartitaṃset revolving
- cakraṃwheel
- nanot
- anuvartayatifollows
- ihahere
- yaḥwho
- aghāyuḥof sinful life (agha:sinful | āyuḥ:life)
- indriyārāmaḥrejoicing in the senses (indriya:senses | ārāmaḥ:rejoicing)
- moghaṃin vain
- pārthaO Son of Pritha
- sahe
- jīvatilives
ātmanyeva ca santuṣṭastasya kāryaṃ na vidyate || 17 ||
- yaḥwho
- tubut
- ātmaratiḥrejoices in the Self (ātma:Self | ratiḥ:rejoices)
- evaonly
- syātmay be
- ātmatṛptaḥsatisfied with the Self (ātma:Self | tṛptaḥ:satisfied)
- caand
- mānavaḥman
- ātmaniin the Self
- evaonly
- caand
- santuṣṭaḥcontent
- tasyahis
- kāryamduty
- nanot
- vidyateexists
na cāsya sarvabhūteṣu kaścidarthavyapāśrayaḥ || 18 ||
- nanot
- evaindeed
- tasyahis
- kṛtenaby what is done
- arthaḥinterest
- nanot
- akṛtenaby what is not done
- ihahere
- kaścanaany
- nanot
- caand
- asyahis
- sarvabhūteṣuin all beings (sarva:all | bhūteṣu:in beings)
- kaścitany
- arthavyapāśrayaḥdependence on any object (artha:object | vyapāśrayaḥ:dependence)
asakto hyācarankarma paramāpnoti pūruṣaḥ || 19 ||
- tasmāttherefore
- asaktaḥwithout attachment
- satatamalways
- kāryamaction which should be done
- karmaaction
- samācaraperform
- asaktaḥwithout attachment
- hifor
- ācaranperforming
- karmaaction
- paramathe Supreme
- āpnotiattains
- pūruṣaḥman
lokasaṅgrahamevāpi sampaśyankartumarhasi || 20 ||
- karmaṇaivaby action only (karmaṇā:by action | eva:only)
- hiindeed
- saṃsiddhimperfection
- āsthitāḥattained
- janakādayaḥJanaka and others (janaka:Janaka | ādayaḥ:and others)
- lokasaṅgrahamprotection of the masses (loka:world | saṅgraham:protection)
- evaonly
- apialso
- sampaśyanconsidering
- kartumto perform
- arhasiyou should
sa yatpramāṇaṃ kurute lokastadanuvartate || 21 ||
- yadyatwhatever
- ācaratidoes
- śreṣṭhaḥgreat man
- tattatthat
- evaindeed
- itaraḥother
- janaḥpeople
- sahe
- yatwhatever
- pramāṇamstandard
- kurutesets up
- lokaḥworld
- tadanuvartatefollows that (tad:that | anuvartate:follows)
nānavāptamavāptavyaṃ varta eva ca karmaṇi || 22 ||
- nanot
- memy
- pārthaO Partha
- astiis
- kartavyamduty
- triṣuin the three
- lokeṣuin the worlds
- kiñcanaanything
- nanot
- anavāptamunattained
- avāptavyamto be attained
- vartaengage
- evaindeed
- caand
- karmaṇiin action
mama vartmānuvartante manuṣyāḥ pārtha sarvaśaḥ || 23 ||
- yadiif
- hiindeed
- ahamI
- nanot
- varteyamshould engage
- jātuever
- karmaṇiin action
- atandritaḥwithout relaxation
- mamamy
- vartmapath
- anuvartantefollow
- manuṣyāḥmen
- pārthaO son of Pritha
- sarvaśaḥin every way
saṅkarasya ca kartā syāmupahanyāmimāḥ prajāḥ || 24 ||
- utsīdeyuḥwould perish
- imethese
- lokāḥworlds
- nanot
- kuryāmwould perform
- karmaaction
- cetif
- ahamI
- saṅkarasyaof confusion
- caand
- kartāauthor
- syāmwould be
- upahanyāmwould destroy
- imāḥthese
- prajāḥbeings
kuryādvidvāṃstathāsaktaścikīrṣurlokasaṅgraham || 25 ||
- saktāḥattached
- karmaṇito action
- avidvāṃsaḥignorant men
- yathāas
- kurvantithey act
- bhārataO Bharata
- kuryātshould act
- vidvānwise man
- tathāso
- asaktaḥwithout attachment
- cikīrṣuḥwishing
- lokasaṅgrahamwelfare of the world (loka:world | saṅgraham:welfare)
joṣayetsarvakarmāṇi vidvānyuktaḥ samācaran || 26 ||
- nanot
- buddhibhedaṃconfusion of mind (buddhi:mind | bhedaṃ:confusion)
- janayetshould cause
- ajñānāmof the ignorant
- karmasaṅgināmattached to action (karma:action | saṅginām:attached to)
- joṣayetshould engage
- sarvakarmāṇiall actions (sarva:all | karmāṇi:actions)
- vidvānwise man
- yuktaḥengaged
- samācaranfulfilling
ahaṅkāravimūḍhātmā kartāhamiti manyate || 27 ||
- prakṛteḥof nature
- kriyamāṇāniare being performed
- guṇaiḥby the qualities
- karmāṇiactions
- sarvaśaḥin all cases
- ahaṅkāravimūḍhātmādeluded by egoism (ahaṅkāra:egoism | vimūḍha:deluded | ātmā:self)
- kartā'hamI am the doer (kartā:doer | aham:I am)
- itithus
- manyatethinks
guṇā guṇeṣu vartanta iti matvā na sajjate || 28 ||
- tattvavitknower of the truth (tattva:truth | vit:knower)
- tubut
- mahābāhoO mighty-armed (mahā:great | bāho:armed)
- guṇakarmavibhāgayoḥof qualities and functions divisions (guṇa:qualities | karma:functions | vibhāgayoḥ:of divisions)
- guṇāḥqualities
- guṇeṣuamong qualities
- vartantamove
- itithus
- matvāhaving known
- nanot
- sajjateis attached
tānakṛtsnavido mandānkṛtsnavinna vicālayet || 29 ||
- prakṛteḥof nature
- guṇasammūḍhāḥdeluded by qualities (guṇa:qualities | sammūḍhāḥ:deluded)
- sajjanteare attached
- guṇakarmasuin the functions of qualities (guṇa:qualities | karmasu:in the functions)
- tānthose
- akṛtsnavidaḥof imperfect knowledge (a:not | kṛtsnavidaḥ:of complete knowledge)
- mandānfoolish
- kṛtsnavitMan-of-Perfect-Knowledge (kṛtsna:complete | vit:knower)
- nanot
- vicālayetshould unsettle
nirāśīrnirmamo bhūtvā yudhyasva vigatajvaraḥ || 30 ||
- mayiin Me
- sarvāṇiall
- karmāṇiactions
- saṃnyasyarenouncing
- adhyātmacetasāwith mind centered on the Self (adhyātma:on the Self | cetasā:with mind)
- nirāśīḥfree from hope
- nirmamaḥfree from egoism
- bhūtvāhaving become
- yudhyasvado fight
- vigatajvaraḥfree from mental fever (vigata:free from | jvaraḥ:mental fever)
śraddhāvanto'nasūyanto mucyante te'pi karmabhiḥ || 31 ||
- yethose who
- memy
- matamteaching
- idamthis
- nityamconstantly
- anutiṣṭhantipractise
- mānavāḥmen
- śraddhāvantaḥfull of faith
- anasūyantaḥwithout cavilling
- mucyanteare freed
- tethey
- apialso
- karmabhiḥfrom actions
sarvajñānavimūḍhāṃstānviddhi naṣṭānacetasaḥ || 32 ||
- yethose who
- tubut
- etatthis
- abhyasūyantaḥcarping
- nanot
- anutiṣṭhantipractice
- memy
- matamteaching
- sarvajñānavimūḍhāndeluded in all knowledge (sarva:all | jñāna:knowledge | vimūḍhān:deluded)
- tānthem
- viddhiknow
- naṣṭānacetasaḥdoomed to destruction (naṣṭān:doomed | acetasaḥ:without discrimination)
prakṛtiṃ yānti bhūtāni nigrahaḥ kiṃ kariṣyati || 33 ||
- sadṛśamsimilar
- ceṣṭateacts
- svasyāḥof one's own
- prakṛteḥnature
- jñānavānwise man
- apieven
- prakṛtimnature
- yāntigo to
- bhūtānibeings
- nigrahaḥrestraint
- kiṃwhat
- kariṣyatiwill do
tayorna vaśamāgacchettau hyasya paripanthinau || 34 ||
- indriyasyaof the sense
- indriyasyaof the sense
- arthein the object
- rāgadveṣauattachment and aversion (rāga:attachment | dveṣa:aversion)
- vyavasthitauare situated
- tayoḥof them
- nanot
- vaśamunder control
- āgacchetshould come
- tauthey
- hiindeed
- asyahis
- paripanthinaufoes
svadharme nidhanaṃ śreyaḥ paradharmo bhayāvahaḥ || 35 ||
- śreyānbetter
- svadharmaḥone's own duty (sva:own | dharmaḥ:duty)
- viguṇaḥdevoid of merit
- paradharmātthan another's duty (para:another's | dharmāt:than duty)
- svanuṣṭhitātwell discharged (su:well | anuṣṭhitāt:discharged)
- svadharmein one's own duty (sva:own | dharme:in duty)
- nidhanaṃdeath
- śreyaḥbetter
- paradharmaḥanother's duty (para:another's | dharmaḥ:duty)
- bhayāvahaḥfraught with fear
anicchannapi vārṣṇeya balādiva niyojitaḥ || 36 ||
- arjunaArjuna
- uvācasaid
- athathen
- kenaby what
- prayuktaḥimpelled
- ayamthis
- pāpamsin
- caraticommits
- puruṣaḥman
- anicchanunwilling
- apieven
- vārṣṇeyaO Varshneya
- balātby force
- ivaas if
- niyojitaḥconstrained
mahāśano mahāpāpmā viddhyenamiha vairiṇam || 37 ||
- śrībhagavānuvācaThe Blessed Lord said (śrī:blessed | bhagavān:Lord | uvāca:said)
- kāmadesire
- eṣathis
- krodhaanger
- eṣathis
- rajoguṇasamudbhavaḥborn of passion (rajas:passion | guṇa:quality | samudbhavaḥ:born of)
- mahāśanaḥall-devouring
- mahāpāpmāall-sinful
- viddhiknow
- enamthis
- ihahere
- vairiṇamfoe
yatholbenāvṛto garbhastathā tenedamāvṛtam || 38 ||
- dhūmenaby smoke
- āvriyateis enveloped
- vahniḥfire
- yathāas
- ādarśaḥmirror
- malenaby dust
- caand
- yathāas
- ulbenaby the womb
- āvṛtaḥis enveloped
- garbhaḥembryo
- tathāso
- tenaby that
- idamthis
- āvṛtamis enveloped
kāmarūpeṇa kaunteya duṣpūreṇānalena ca || 39 ||
- āvṛtamenveloped
- jñānamwisdom
- etenaby this
- jñāninaḥof the wise
- nityavairiṇāconstant enemy (nitya:constant | vairiṇā:enemy)
- kāmarūpeṇain the form of desire (kāma:desire | rūpeṇa:in the form)
- kaunteyaO Son of Kunti (kunti:Kunti | eya:son of)
- duṣpūreṇadifficult to appease (duṣ:difficult | pūreṇa:to appease)
- analenalike fire
- caand
etairvimohayatyeṣa jñānamāvṛtya dehinam || 40 ||
- indriyāṇisenses
- manomind
- buddhiḥintellect
- asyaits
- adhiṣṭhānamseat
- ucyateis said
- etaiḥthrough these
- vimohayatideludes
- eṣaḥthis
- jñānamwisdom
- āvṛtyaveiling
- dehinamthe embodied
pāpmānaṃ prajahi hyenaṃ jñānavijñānanāśanam || 41 ||
- tasmāttherefore
- tvamyou
- indriyāṇisenses
- ādaufirst
- niyamyacontrolling
- bharatarṣabhaO best of Bharatas (bharata:Bharata | ṛṣabha:best)
- pāpmānamsinful thing
- prajahikill
- hiindeed
- enamthis
- jñānavijñānanāśanamdestroyer of knowledge and wisdom (jñāna:knowledge | vijñāna:wisdom | nāśanam:destroyer)
manasastu parā buddhiryo buddheḥ paratastu saḥ || 42 ||
- indriyāṇisenses
- parāṇisuperior
- āhuḥthey say
- indriyebhyaḥto the senses
- paraṃsuperior
- manaḥmind
- manasaḥto the mind
- tubut
- parāsuperior
- buddhiḥintellect
- yaḥwho
- buddheḥto the intellect
- parataḥsuperior
- tubut
- saḥhe
jahi śatruṃ mahābāho kāmarūpaṃ durāsadam || 43 ||
oṃ tatsaditi śrīmadbhagavadgītāsūpaniṣatsu brahmavidyāyāṃ yogaśāstre
śrīkṛṣṇārjunasaṃvāde karmayogo nāma tṛtīyo'dhyāyaḥ ||3 ||
- evamthus
- buddheḥof intellect
- paramsuperior
- buddhvāknowing
- saṃstabhyārestraining
- ātmānamthe self
- ātmanāby the Self
- jahislay
- śatruṃenemy
- mahābāhoO mighty-armed (mahā:great | bāho:armed)
- kāmarūpaṃin the form of desire (kāma:desire | rūpaṃ:form)
- durāsadamhard to conquer
