oṃ śrī paramātmane namaḥ
atha pañcamo'dhyāyaḥ |
karmasannyāsayogaḥ arjuna uvāca
yacchreya etayorekaṃ tanme brūhi suniścitam || 1 ||
- arjunaArjuna
- uvācasaid
- saṃnyāsaṃrenunciation
- karmaṇāṃof actions
- kṛṣṇaO Krishna
- punaḥagain
- yogaṃperformance of actions
- caand
- śaṃsasiyou praise
- yatwhich
- śreyaḥbetter
- etayoḥof these two
- ekaṃone
- tatthat
- meto me
- brūhitell
- suniścitamconclusively
śrībhagavānuvāca
tayostu karmasannyāsātkarmayogo viśiṣyate || 2 ||
- śrībhagavānuvācaThe Blessed Lord said (śrī:blessed | bhagavān:Lord | uvāca:said)
- saṃnyāsaḥrenunciation
- karmayogaḥYOGA of action (karma:action | yogaḥ:YOGA)
- caand
- niḥśreyasakaraulead to highest bliss (niḥśreyasa:highest bliss | karau:lead to)
- ubhauboth
- tayoḥof the two
- tubut
- karmasaṃnyāsātthan renunciation of action (karma:action | saṃnyāsāt:than renunciation)
- karmayogaḥYOGA of action (karma:action | yogaḥ:YOGA)
- viśiṣyateis superior
nirdvandvo hi mahābāho sukhaṃ bandhātpramucyate || 3 ||
- jñeyaḥshould be known
- sahe
- nityasaṃnyāsīperpetual renunciant (nitya:perpetual | saṃnyāsī:renunciant)
- yaḥwho
- nanot
- dveṣṭihates
- nanot
- kāṅkṣatidesires
- nirdvandvaḥfree from dualities (niḥ:free from | dvandva:dualities)
- hiindeed
- mahābāhoO mighty-armed (mahā:great | bāho:armed)
- sukhameasily
- bandhātfrom bondage
- pramucyateis set free
ekamapyāsthitaḥ samyagubhayorvindate phalam || 4 ||
- sāṅkhyayogauSankhya and Yoga (sāṅkhya:Sankhya | yogau:and Yoga)
- pṛthakdistinct
- bālāḥchildren
- pravadantispeak
- nanot
- paṇḍitāḥthe wise
- ekamone
- apieven
- āsthitaḥestablished
- samyaktruly
- ubhayorof both
- vindateobtains
- phalamfruits
ekaṃ sāṅkhyaṃ ca yogaṃ ca yaḥ paśyati sa paśyati || 5 ||
- yatwhich
- sāṅkhyaiḥby the SANKHYAS
- prāpyateis reached
- sthānaṃplace
- tatthat
- yogaiḥby the YOGINS
- apialso
- gamyateis reached
- ekaṃone
- sāṅkhyaṃSANKHYA
- caand
- yogaṃYOGA
- caand
- yaḥwho
- paśyatisees
- sahe
- paśyatisees
yogayukto munirbrahma nacireṇādhigacchati || 6 ||
- saṃnyāsaḥrenunciation
- tubut
- mahābāhoO mighty-armed (mahā:great | bāho:armed)
- duḥkhamhard
- āptumto attain
- ayogataḥwithout yoga (a:without | yogataḥ:from yoga)
- yogayuktaḥyoga-harmonised (yoga:yoga | yuktaḥ:harmonised)
- muniḥsage
- brahmaBrahman
- nanot
- cireṇaquickly
- adhigacchatiattains
sarvabhūtātmabhūtātmā kurvannapi na lipyate || 7 ||
- yogayuktaḥdevoted to the Path-of-action (yoga:Path-of-action | yuktaḥ:devoted)
- viśuddhātmāwhose mind is quite pure (viśuddha:quite pure | ātmā:mind)
- vijitātmāwho has conquered the self (vijita:conquered | ātmā:self)
- jitendriyaḥwho has subdued his senses (jita:subdued | indriyaḥ:senses)
- sarvabhūtātmabhūtātmāwho realises his Self as the Self in all beings (sarva:all | bhūta:beings | ātma:Self | bhūta:beings | ātmā:Self)
- kurvanthough acting
- apieven though
- nanot
- lipyateis tainted
paśyañśṛṇvanspṛśañjighrannaśnangacchansvapañśvasan || 8 ||
- nanot
- evaindeed
- kiñcitanything
- karomiI do
- itithus
- yuktaḥharmonised
- manyetawould think
- tattvavitknower of Truth (tattva:Truth | vit:knower)
- paśyanseeing
- śṛṇvanhearing
- spṛśantouching
- jighransmelling
- aśnaneating
- gacchangoing
- svapansleeping
- śvasanbreathing
indriyāṇīndriyārtheṣu vartanta iti dhārayan || 9 ||
- pralapanspeaking
- visṛjanletting go
- gṛhṇanseizing
- unmiṣanopening the eyes
- nimiṣanclosing the eyes
- apialso
- indriyāṇisenses
- indriyārtheṣuamong the sense-objects (indriya:sense | artheṣu:among the objects)
- vartantamove
- itithus
- dhārayanconvinced
lipyate na sa pāpena padmapatramivāmbhasā || 10 ||
- brahmaṇito Brahman
- ādhāyaplacing
- karmāṇiactions
- saṅgamattachment
- tyaktvāabandoning
- karotidoes
- yaḥwho
- lipyateis tainted
- nanot
- sahe
- pāpenaby sin
- padmapatramlotus leaf (padma:lotus | patram:leaf)
- ivalike
- ambhasāby water
yoginaḥ karma kurvanti saṅgaṃ tyaktvātmaśuddhaye || 11 ||
- kāyenaby the body
- manasāby the mind
- buddhyāby the intellect
- kevalaiḥmerely
- indriyaiḥby the senses
- apialso
- yoginaḥyogis
- karmaactions
- kurvantiperform
- saṅgamattachment
- tyaktvāhaving abandoned
- ātmaśuddhayefor purification of the self (ātma:self | śuddhaye:for purification)
ayuktaḥ kāmakāreṇa phale sakto nibadhyate || 12 ||
- yuktaḥunited
- karmaphalaṃfruit of action (karma:action | phalaṃ:fruit)
- tyaktvāhaving abandoned
- śāntimpeace
- āpnotiattains
- naiṣṭhikīmeternal
- ayuktaḥnon-united
- kāmakāreṇaimpelled by desire (kāma:desire | kāreṇa:impelled by)
- phalein the fruit
- saktaḥattached
- nibadhyateis bound
navadvāre pure dehī naiva kurvanna kārayan || 13 ||
- sarvakarmāṇiall actions (sarva:all | karmāṇi:actions)
- manasāby the mind
- saṃnyasyarenouncing
- āsterests
- sukhaṃhappily
- vaśīself-controlled
- navadvārein the nine-gate (nava:nine | dvāre:gate)
- purein the city
- dehīthe embodied one
- naivaneither
- kurvanacting
- nanor
- kārayancausing to act
na karmaphalasaṃyogaṃ svabhāvastu pravartate || 14 ||
- nanot
- kartṛtvaṃagency
- nanot
- karmāṇiactions
- lokasyaof the world
- sṛjaticreates
- prabhuḥthe Lord
- nanot
- karmaphalasaṃyogaṃunion with fruits of actions (karma:actions | phala:fruits | saṃyogaṃ:union)
- svabhāvaḥNature
- tubut
- pravartateacts
ajñānenāvṛtaṃ jñānaṃ tena muhyanti jantavaḥ || 15 ||
- nanot
- ādattetakes
- kasyacitof anyone
- pāpaṃsin
- nanot
- caand
- evaindeed
- sukṛtaṃmerit
- vibhuḥthe Lord
- ajñānenaby ignorance
- āvṛtaṃcovered
- jñānaṃknowledge
- tenathereby
- muhyantiare deluded
- jantavaḥbeings
teṣāmādityavajjñānaṃ prakāśayati tatparam || 16 ||
- jñānenaby knowledge
- tubut
- tatthat
- ajñānaṃignorance
- yeṣāmwhose
- nāśitamdestroyed
- ātmanaḥof the self
- teṣāmto them
- ādityavatlike the sun (āditya:sun | vat:like)
- jñānaṃknowledge
- prakāśayatireveals
- tatthat
- paramsupreme
gacchantyapunarāvṛttiṃ jñānanirdhūtakalmaṣāḥ || 17 ||
- tadbuddhayaḥthose with intellect absorbed in That (tat:that | buddhayaḥ:intellects)
- tadātmānaḥthose whose Self is That (tat:that | ātmānaḥ:selves)
- tanniṣṭhāḥestablished in That (tat:that | niṣṭhāḥ:established)
- tatparāyaṇāḥwith That as Supreme Goal (tat:that | parāyaṇāḥ:supreme goal)
- gacchantithey go
- apunarāvṛttiṃno return (a:no | punarāvṛttiṃ:return)
- jñānanirdhūtakalmaṣāḥsins dispelled by Knowledge (jñāna:knowledge | nirdhūta:dispelled | kalmaṣāḥ:sins)
śuni caiva śvapāke ca paṇḍitāḥ samadarśinaḥ || 18 ||
- vidyāvinayasampanneendowed with knowledge and humility (vidyā:knowledge | vinaya:humility | sampanne:endowed with)
- brāhmaṇein a Brahmana
- gaviin a cow
- hastiniin an elephant
- śuniin a dog
- caand
- evaindeed
- śvapākein an outcaste
- caand
- paṇḍitāḥsages
- samadarśinaḥwith an equal eye (sama:equal | darśinaḥ:seeing)
nirdoṣaṃ hi samaṃ brahma tasmādbrahmaṇi te sthitāḥ || 19 ||
- ihahere
- evaindeed
- taiḥby them
- jitaḥconquered
- sargaḥcreation
- yeṣāmwhose
- sāmyein equality
- sthitaṃestablished
- manaḥmind
- nirdoṣaṃspotless
- hiindeed
- samaṃequal
- brahmaBrahman
- tasmāttherefore
- brahmaṇiin Brahman
- tethey
- sthitāḥestablished
sthirabuddhirasammūḍho brahmavidbrahmaṇi sthitaḥ || 20 ||
- nanot
- prahṛṣyetshould rejoice
- priyaṃpleasant
- prāpyaobtaining
- nodvijetshould not grieve
- prāpyaobtaining
- caand
- apriyamunpleasant
- sthirabuddhiḥsteady intellect (sthira:steady | buddhiḥ:intellect)
- asammūḍhaḥundeluded
- brahmavidknower of Brahman (brahma:Brahman | vid:knower)
- brahmaṇiin Brahman
- sthitaḥresting
sa brahmayogayuktātmā sukhamakṣayamaśnute || 21 ||
- bāhyasparśeṣuin external contacts (bāhya:external | sparśeṣu:in contacts)
- asaktātmāunattached self (asakta:unattached | ātmā:self)
- vindatifinds
- ātmaniin the Self
- yatwhich
- sukhamhappiness
- sahe
- brahmayogayuktātmāself engaged in Brahman meditation (brahma:Brahman | yoga:meditation | yukta:engaged | ātmā:self)
- sukhamhappiness
- akṣayamendless
- aśnuteattains
ādyantavantaḥ kaunteya na teṣu ramate budhaḥ || 22 ||
- yethose who
- hiindeed
- saṃsparśajāborn of contacts (saṃsparśa:contacts | jā:born of)
- bhogāḥenjoyments
- duḥkhayonayaḥsources of pain (duḥkha:pain | yonayaḥ:sources)
- evaonly
- tethey
- ādyantavantaḥhaving beginning and end (ādi:beginning | anta:end | vantaḥ:having)
- kaunteyaO son of Kunti (kunti:Kunti | eya:son of)
- nanot
- teṣuin them
- ramaterejoices
- budhaḥthe wise
kāmakrodhodbhavaṃ vegaṃ sa yuktaḥ sa sukhī naraḥ || 23 ||
- śaknotiis able
- ihahere
- evaindeed
- yaḥwho
- soḍhumto withstand
- prākbefore
- śarīravimokṣaṇātbefore liberation from the body (śarīra:body | vimokṣaṇāt:from liberation)
- kāmakrodhodbhavamborn of desire and anger (kāma:desire | krodha:anger | udbhavam:born of)
- vegamimpulse
- sahe
- yuktaḥis a yogin
- sahe
- sukhīhappy
- naraḥman
sa yogī brahmanirvāṇaṃ brahmabhūto'dhigacchati || 24 ||
- yaḥwho
- antaḥsukhaḥhappy within (antaḥ:within | sukhaḥ:happy)
- antarārāmaḥrejoices within (antar:within | ārāmaḥ:rejoices)
- tathāthus
- antarjyotiḥilluminated within (antar:within | jyotiḥ:light)
- evaindeed
- yaḥwho
- saḥhe
- yogīyogi
- brahmanirvāṇamAbsolute Freedom (brahma:absolute | nirvāṇam:freedom)
- brahmabhūtaḥbecoming Brahman (brahma:Brahman | bhūtaḥ:becoming)
- adhigacchatiattains
chinnadvaidhā yatātmānaḥ sarvabhūtahite ratāḥ || 25 ||
- labhanteobtain
- brahmanirvāṇamAbsolute Freedom (brahma:absolute | nirvāṇam:freedom)
- ṛṣayaḥRishis
- kṣīṇakalmaṣāḥwhose sins are destroyed (kṣīṇa:destroyed | kalmaṣāḥ:sins)
- chinnadvaidhāḥwhose dualities are torn (chinna:torn | dvaidhāḥ:dualities)
- yatātmānaḥself-controlled (yata:controlled | ātmānaḥ:selves)
- sarvabhūtahitewelfare of all beings (sarva:all | bhūta:beings | hite:welfare)
- ratāḥintent
abhito brahmanirvāṇaṃ vartate viditātmanām || 26 ||
- kāmakrodhaviyuktānāṃfree from desire and anger (kāma:desire | krodha:anger | viyuktānāṃ:free from)
- yatīnāmof the ascetics
- yatacetasāmof controlled minds (yata:controlled | cetasām:of minds)
- abhitaḥon all sides
- brahmanirvāṇamBrahmic bliss (brahma:Brahman | nirvāṇam:bliss)
- vartateexists
- viditātmanāmof those who realized the Self (vidita:realized | ātmanām:of the Self)
prāṇāpānau samau kṛtvā nāsābhyantaracāriṇau || 27 ||
- sparśāncontacts
- kṛtvāhaving done
- bahi:bahirbāhyānexternal (bahis:outside | bāhyān:external)
- cakṣu:cakṣuścaand the eyes (cakṣuḥ:eyes | ca:and)
- evaindeed
- antarebetween
- bhruvoḥof the eyebrows
- prāṇāpānauinhalation and exhalation (prāṇa:inhalation | apāna:exhalation)
- samauequal
- kṛtvāhaving made
- nāsābhyantaracāriṇaumoving within the nostrils (nāsā:nostrils | abhyantara:within | cāriṇau:moving)
vigatecchābhayakrodho yaḥ sadā mukta eva saḥ || 28 ||
- yatacontrolled
- indriyasenses
- manamind
- buddhiintellect
- muniḥsage
- mokṣaparāyaṇaḥhaving liberation as goal (mokṣa:liberation | parāyaṇaḥ:having as goal)
- vigatafree from
- icchādesire
- bhayafear
- krodhaanger
- yaḥwho
- sadāalways
- muktaliberated
- evaindeed
- saḥhe
suhṛdaṃ sarvabhūtānāṃ jñātvā māṃ śāntimṛcchati || 29 ||
oṃ tatsaditi śrīmadbhagavadgītāsūpaniṣatsu brahmavidyāyāṃ yogaśāstre
śrīkṛṣṇārjunasaṃvāde karmasannyāsayogo nāma pañcamo'dhyāyaḥ ||5 ||
