ఓం శ్రీ పరమాత్మనే నమః
అథ పఞ్చమోఽధ్యాయః ।
కర్మసన్న్యాసయోగః అర్జున ఉవాచ
యచ్ఛ్రేయ ఏతయోరేకం తన్మే బ్రూహి సునిశ్చితమ్ ॥ 1 ॥
- అర్జున (arjuna)Arjuna
- ఉవాచ (uvāca)said
- సంన్యాసం (saṃnyāsaṃ)renunciation
- కర్మణాం (karmaṇāṃ)of actions
- కృష్ణ (kṛṣṇa)O Krishna
- పునః (punaḥ)again
- యోగం (yogaṃ)performance of actions
- చ (ca)and
- శంససి (śaṃsasi)you praise
- యత్ (yat)which
- శ్రేయః (śreyaḥ)better
- ఏతయోః (etayoḥ)of these two
- ఏకం (ekaṃ)one
- తత్ (tat)that
- మే (me)to me
- బ్రూహి (brūhi)tell
- సునిశ్చితమ్ (suniścitam)conclusively
శ్రీభగవానువాచ
తయోస్తు కర్మసన్న్యాసాత్కర్మయోగో విశిష్యతే ॥ 2 ॥
- శ్రీభగవానువాచ (śrībhagavānuvāca)The Blessed Lord said (śrī:blessed | bhagavān:Lord | uvāca:said)
- సంన్యాసః (saṃnyāsaḥ)renunciation
- కర్మయోగః (karmayogaḥ)YOGA of action (karma:action | yogaḥ:YOGA)
- చ (ca)and
- నిఃశ్రేయసకరౌ (niḥśreyasakarau)lead to highest bliss (niḥśreyasa:highest bliss | karau:lead to)
- ఉభౌ (ubhau)both
- తయోః (tayoḥ)of the two
- తు (tu)but
- కర్మసంన్యాసాత్ (karmasaṃnyāsāt)than renunciation of action (karma:action | saṃnyāsāt:than renunciation)
- కర్మయోగః (karmayogaḥ)YOGA of action (karma:action | yogaḥ:YOGA)
- విశిష్యతే (viśiṣyate)is superior
నిర్ద్వన్ద్వో హి మహాబాహో సుఖం బన్ధాత్ప్రముచ్యతే ॥ 3 ॥
- జ్ఞేయః (jñeyaḥ)should be known
- స (sa)he
- నిత్యసంన్యాసీ (nityasaṃnyāsī)perpetual renunciant (nitya:perpetual | saṃnyāsī:renunciant)
- యః (yaḥ)who
- న (na)not
- ద్వేష్టి (dveṣṭi)hates
- న (na)not
- కాఙ్క్షతి (kāṅkṣati)desires
- నిర్ద్వన్ద్వః (nirdvandvaḥ)free from dualities (niḥ:free from | dvandva:dualities)
- హి (hi)indeed
- మహాబాహో (mahābāho)O mighty-armed (mahā:great | bāho:armed)
- సుఖమ్ (sukham)easily
- బన్ధాత్ (bandhāt)from bondage
- ప్రముచ్యతే (pramucyate)is set free
ఏకమప్యాస్థితః సమ్యగుభయోర్విన్దతే ఫలమ్ ॥ 4 ॥
- సాఙ్ఖ్యయోగౌ (sāṅkhyayogau)Sankhya and Yoga (sāṅkhya:Sankhya | yogau:and Yoga)
- పృథక్ (pṛthak)distinct
- బాలాః (bālāḥ)children
- ప్రవదన్తి (pravadanti)speak
- న (na)not
- పణ్డితాః (paṇḍitāḥ)the wise
- ఏకమ్ (ekam)one
- అపి (api)even
- ఆస్థితః (āsthitaḥ)established
- సమ్యక్ (samyak)truly
- ఉభయోః (ubhayor)of both
- విన్దతే (vindate)obtains
- ఫలమ్ (phalam)fruits
ఏకం సాఙ్ఖ్యం చ యోగం చ యః పశ్యతి స పశ్యతి ॥ 5 ॥
- యత్ (yat)which
- సాఙ్ఖ్యైః (sāṅkhyaiḥ)by the SANKHYAS
- ప్రాప్యతే (prāpyate)is reached
- స్థానం (sthānaṃ)place
- తత్ (tat)that
- యోగైః (yogaiḥ)by the YOGINS
- అపి (api)also
- గమ్యతే (gamyate)is reached
- ఏకం (ekaṃ)one
- సాఙ్ఖ్యం (sāṅkhyaṃ)SANKHYA
- చ (ca)and
- యోగం (yogaṃ)YOGA
- చ (ca)and
- యః (yaḥ)who
- పశ్యతి (paśyati)sees
- స (sa)he
- పశ్యతి (paśyati)sees
యోగయుక్తో మునిర్బ్రహ్మ నచిరేణాధిగచ్ఛతి ॥ 6 ॥
- సంన్యాసః (saṃnyāsaḥ)renunciation
- తు (tu)but
- మహాబాహో (mahābāho)O mighty-armed (mahā:great | bāho:armed)
- దుఃఖమ్ (duḥkham)hard
- ఆప్తుమ్ (āptum)to attain
- అయోగతః (ayogataḥ)without yoga (a:without | yogataḥ:from yoga)
- యోగయుక్తః (yogayuktaḥ)yoga-harmonised (yoga:yoga | yuktaḥ:harmonised)
- మునిః (muniḥ)sage
- బ్రహ్మ (brahma)Brahman
- న (na)not
- చిరేణ (cireṇa)quickly
- అధిగచ్ఛతి (adhigacchati)attains
సర్వభూతాత్మభూతాత్మా కుర్వన్నపి న లిప్యతే ॥ 7 ॥
- యోగయుక్తః (yogayuktaḥ)devoted to the Path-of-action (yoga:Path-of-action | yuktaḥ:devoted)
- విశుద్ధాత్మా (viśuddhātmā)whose mind is quite pure (viśuddha:quite pure | ātmā:mind)
- విజితాత్మా (vijitātmā)who has conquered the self (vijita:conquered | ātmā:self)
- జితేన్ద్రియః (jitendriyaḥ)who has subdued his senses (jita:subdued | indriyaḥ:senses)
- సర్వభూతాత్మభూతాత్మా (sarvabhūtātmabhūtātmā)who realises his Self as the Self in all beings (sarva:all | bhūta:beings | ātma:Self | bhūta:beings | ātmā:Self)
- కుర్వన్ (kurvan)though acting
- అపి (api)even though
- న (na)not
- లిప్యతే (lipyate)is tainted
పశ్యఞ్శృణ్వన్స్పృశఞ్జిఘ్రన్నశ్నన్గచ్ఛన్స్వపఞ్శ్వసన్ ॥ 8 ॥
- న (na)not
- ఏవ (eva)indeed
- కిఞ్చిత్ (kiñcit)anything
- కరోమి (karomi)I do
- ఇతి (iti)thus
- యుక్తః (yuktaḥ)harmonised
- మన్యేత (manyeta)would think
- తత్త్వవిత్ (tattvavit)knower of Truth (tattva:Truth | vit:knower)
- పశ్యన్ (paśyan)seeing
- శృణ్వన్ (śṛṇvan)hearing
- స్పృశన్ (spṛśan)touching
- జిఘ్రన్ (jighran)smelling
- అశ్నన్ (aśnan)eating
- గచ్ఛన్ (gacchan)going
- స్వపన్ (svapan)sleeping
- శ్వసన్ (śvasan)breathing
ఇన్ద్రియాణీన్ద్రియార్థేషు వర్తన్త ఇతి ధారయన్ ॥ 9 ॥
- ప్రలపన (pralapan)speaking
- విసృజన (visṛjan)letting go
- గృహ్ణన్ (gṛhṇan)seizing
- ఉన్మిషన్ (unmiṣan)opening the eyes
- నిమిషన్ (nimiṣan)closing the eyes
- అపి (api)also
- ఇన్ద్రియాణి (indriyāṇi)senses
- ఇన్ద్రియార్థేషు (indriyārtheṣu)among the sense-objects (indriya:sense | artheṣu:among the objects)
- వర్తన్త (vartanta)move
- ఇతి (iti)thus
- ధారయన్ (dhārayan)convinced
లిప్యతే న స పాపేన పద్మపత్రమివామ్భసా ॥ 10 ॥
- బ్రహ్మణి (brahmaṇi)to Brahman
- ఆధాయ (ādhāya)placing
- కర్మాణి (karmāṇi)actions
- సఙ్గం (saṅgam)attachment
- త్యక్త్వా (tyaktvā)abandoning
- కరోతి (karoti)does
- యః (yaḥ)who
- లిప్యతే (lipyate)is tainted
- న (na)not
- స (sa)he
- పాపేన (pāpena)by sin
- పద్మపత్రమ్ (padmapatram)lotus leaf (padma:lotus | patram:leaf)
- ఇవ (iva)like
- అమ్భసా (ambhasā)by water
యోగినః కర్మ కుర్వన్తి సఙ్గం త్యక్త్వాత్మశుద్ధయే ॥ 11 ॥
- కాయేన (kāyena)by the body
- మనసా (manasā)by the mind
- బుద్ధ్యా (buddhyā)by the intellect
- కేవలైః (kevalaiḥ)merely
- ఇన్ద్రియైః (indriyaiḥ)by the senses
- అపి (api)also
- యోగినః (yoginaḥ)yogis
- కర్మ (karma)actions
- కుర్వన్తి (kurvanti)perform
- సఙ్గం (saṅgam)attachment
- త్యక్త్వా (tyaktvā)having abandoned
- ఆత్మశుద్ధయే (ātmaśuddhaye)for purification of the self (ātma:self | śuddhaye:for purification)
అయుక్తః కామకారేణ ఫలే సక్తో నిబధ్యతే ॥ 12 ॥
- యుక్తః (yuktaḥ)united
- కర్మఫలం (karmaphalaṃ)fruit of action (karma:action | phalaṃ:fruit)
- త్యక్త్వా (tyaktvā)having abandoned
- శాన్తిమ్ (śāntim)peace
- ఆప్నోతి (āpnoti)attains
- నైష్ఠికీమ్ (naiṣṭhikīm)eternal
- అయుక్తః (ayuktaḥ)non-united
- కామకారేణ (kāmakāreṇa)impelled by desire (kāma:desire | kāreṇa:impelled by)
- ఫలే (phale)in the fruit
- సక్తః (saktaḥ)attached
- నిబధ్యతే (nibadhyate)is bound
నవద్వారే పురే దేహీ నైవ కుర్వన్న కారయన్ ॥ 13 ॥
- సర్వకర్మాణి (sarvakarmāṇi)all actions (sarva:all | karmāṇi:actions)
- మనసా (manasā)by the mind
- సంన్యస్య (saṃnyasya)renouncing
- ఆస్తే (āste)rests
- సుఖం (sukhaṃ)happily
- వశీ (vaśī)self-controlled
- నవద్వారే (navadvāre)in the nine-gate (nava:nine | dvāre:gate)
- పురే (pure)in the city
- దేహీ (dehī)the embodied one
- నైవ (naiva)neither
- కుర్వన్ (kurvan)acting
- న (na)nor
- కారయన్ (kārayan)causing to act
న కర్మఫలసంయోగం స్వభావస్తు ప్రవర్తతే ॥ 14 ॥
- న (na)not
- కర్తృత్వం (kartṛtvaṃ)agency
- న (na)not
- కర్మాణి (karmāṇi)actions
- లోకస్య (lokasya)of the world
- సృజతి (sṛjati)creates
- ప్రభుః (prabhuḥ)the Lord
- న (na)not
- కర్మఫలసంయోగం (karmaphalasaṃyogaṃ)union with fruits of actions (karma:actions | phala:fruits | saṃyogaṃ:union)
- స్వభావః (svabhāvaḥ)Nature
- తు (tu)but
- ప్రవర్తతే (pravartate)acts
అజ్ఞానేనావృతం జ్ఞానం తేన ముహ్యన్తి జన్తవః ॥ 15 ॥
- న (na)not
- ఆదత్తే (ādatte)takes
- కస్యచిత్ (kasyacit)of anyone
- పాపం (pāpaṃ)sin
- న (na)not
- చ (ca)and
- ఏవ (eva)indeed
- సుకృతం (sukṛtaṃ)merit
- విభుః (vibhuḥ)the Lord
- అజ్ఞానేన (ajñānena)by ignorance
- ఆవృతం (āvṛtaṃ)covered
- జ్ఞానం (jñānaṃ)knowledge
- తేన (tena)thereby
- ముహ్యన్తి (muhyanti)are deluded
- జన్తవః (jantavaḥ)beings
తేషామాదిత్యవజ్జ్ఞానం ప్రకాశయతి తత్పరమ్ ॥ 16 ॥
- జ్ఞానేన (jñānena)by knowledge
- తు (tu)but
- తత్ (tat)that
- అజ్ఞానం (ajñānaṃ)ignorance
- యేషాం (yeṣām)whose
- నాశితమ్ (nāśitam)destroyed
- ఆత్మనః (ātmanaḥ)of the self
- తేషామ్ (teṣām)to them
- ఆదిత్యవత్ (ādityavat)like the sun (āditya:sun | vat:like)
- జ్ఞానం (jñānaṃ)knowledge
- ప్రకాశయతి (prakāśayati)reveals
- తత్ (tat)that
- పరమ్ (param)supreme
గచ్ఛన్త్యపునరావృత్తిం జ్ఞాననిర్ధూతకల్మషాః ॥ 17 ॥
- తద్బుద్ధయః (tadbuddhayaḥ)those with intellect absorbed in That (tat:that | buddhayaḥ:intellects)
- తదాత్మానః (tadātmānaḥ)those whose Self is That (tat:that | ātmānaḥ:selves)
- తన్నిష్ఠాః (tanniṣṭhāḥ)established in That (tat:that | niṣṭhāḥ:established)
- తత్పరాయణాః (tatparāyaṇāḥ)with That as Supreme Goal (tat:that | parāyaṇāḥ:supreme goal)
- గచ్ఛన్తి (gacchanti)they go
- అపునరావృత్తిం (apunarāvṛttiṃ)no return (a:no | punarāvṛttiṃ:return)
- జ్ఞాననిర్ధూతకల్మషాః (jñānanirdhūtakalmaṣāḥ)sins dispelled by Knowledge (jñāna:knowledge | nirdhūta:dispelled | kalmaṣāḥ:sins)
శుని చైవ శ్వపాకే చ పణ్డితాః సమదర్శినః ॥ 18 ॥
- విద్యావినయసమ్పన్నే (vidyāvinayasampanne)endowed with knowledge and humility (vidyā:knowledge | vinaya:humility | sampanne:endowed with)
- బ్రాహ్మణే (brāhmaṇe)in a Brahmana
- గవి (gavi)in a cow
- హస్తిని (hastini)in an elephant
- శుని (śuni)in a dog
- చ (ca)and
- ఏవ (eva)indeed
- శ్వపాకే (śvapāke)in an outcaste
- చ (ca)and
- పణ్డితాః (paṇḍitāḥ)sages
- సమదర్శినః (samadarśinaḥ)with an equal eye (sama:equal | darśinaḥ:seeing)
నిర్దోషం హి సమం బ్రహ్మ తస్మాద్బ్రహ్మణి తే స్థితాః ॥ 19 ॥
- ఇహ (iha)here
- ఏవ (eva)indeed
- తైః (taiḥ)by them
- జితః (jitaḥ)conquered
- సర్గః (sargaḥ)creation
- యేషామ్ (yeṣām)whose
- సామ్యే (sāmye)in equality
- స్థితం (sthitaṃ)established
- మనః (manaḥ)mind
- నిర్దోషం (nirdoṣaṃ)spotless
- హి (hi)indeed
- సమం (samaṃ)equal
- బ్రహ్మ (brahma)Brahman
- తస్మాత్ (tasmāt)therefore
- బ్రహ్మణి (brahmaṇi)in Brahman
- తే (te)they
- స్థితాః (sthitāḥ)established
స్థిరబుద్ధిరసమ్మూఢో బ్రహ్మవిద్బ్రహ్మణి స్థితః ॥ 20 ॥
- న (na)not
- ప్రహృష్యేత్ (prahṛṣyet)should rejoice
- ప్రియం (priyaṃ)pleasant
- ప్రాప్య (prāpya)obtaining
- నోద్విజేత్ (nodvijet)should not grieve
- ప్రాప్య (prāpya)obtaining
- చ (ca)and
- అప్రియం (apriyam)unpleasant
- స్థిరబుద్ధిః (sthirabuddhiḥ)steady intellect (sthira:steady | buddhiḥ:intellect)
- అసమ్మూఢః (asammūḍhaḥ)undeluded
- బ్రహ్మవిద్ (brahmavid)knower of Brahman (brahma:Brahman | vid:knower)
- బ్రహ్మణి (brahmaṇi)in Brahman
- స్థితః (sthitaḥ)resting
స బ్రహ్మయోగయుక్తాత్మా సుఖమక్షయమశ్నుతే ॥ 21 ॥
- బాహ్యస్పర్శేషు (bāhyasparśeṣu)in external contacts (bāhya:external | sparśeṣu:in contacts)
- అసక్తాత్మా (asaktātmā)unattached self (asakta:unattached | ātmā:self)
- విన్దతి (vindati)finds
- ఆత్మని (ātmani)in the Self
- యత్ (yat)which
- సుఖమ్ (sukham)happiness
- స (sa)he
- బ్రహ్మయోగయుక్తాత్మా (brahmayogayuktātmā)self engaged in Brahman meditation (brahma:Brahman | yoga:meditation | yukta:engaged | ātmā:self)
- సుఖమ్ (sukham)happiness
- అక్షయమ్ (akṣayam)endless
- అశ్నుతే (aśnute)attains
ఆద్యన్తవన్తః కౌన్తేయ న తేషు రమతే బుధః ॥ 22 ॥
- యే (ye)those who
- హి (hi)indeed
- సంస్పర్శజా (saṃsparśajā)born of contacts (saṃsparśa:contacts | jā:born of)
- భోగాః (bhogāḥ)enjoyments
- దుఃఖయోనయః (duḥkhayonayaḥ)sources of pain (duḥkha:pain | yonayaḥ:sources)
- ఏవ (eva)only
- తే (te)they
- ఆద్యన్తవన్తః (ādyantavantaḥ)having beginning and end (ādi:beginning | anta:end | vantaḥ:having)
- కౌన్తేయ (kaunteya)O son of Kunti (kunti:Kunti | eya:son of)
- న (na)not
- తేషు (teṣu)in them
- రమతే (ramate)rejoices
- బుధః (budhaḥ)the wise
కామక్రోధోద్భవం వేగం స యుక్తః స సుఖీ నరః ॥ 23 ॥
- శక్నోతి (śaknoti)is able
- ఇహ (iha)here
- ఏవ (eva)indeed
- యః (yaḥ)who
- సోఢుం (soḍhum)to withstand
- ప్రాక్ (prāk)before
- శరీరవిమోక్షణాత్ (śarīravimokṣaṇāt)before liberation from the body (śarīra:body | vimokṣaṇāt:from liberation)
- కామక్రోధోద్భవమ్ (kāmakrodhodbhavam)born of desire and anger (kāma:desire | krodha:anger | udbhavam:born of)
- వేగం (vegam)impulse
- స (sa)he
- యుక్తః (yuktaḥ)is a yogin
- స (sa)he
- సుఖీ (sukhī)happy
- నరః (naraḥ)man
స యోగీ బ్రహ్మనిర్వాణం బ్రహ్మభూతోఽధిగచ్ఛతి ॥ 24 ॥
- యః (yaḥ)who
- అన్తఃసుఖః (antaḥsukhaḥ)happy within (antaḥ:within | sukhaḥ:happy)
- అన్తరారామః (antarārāmaḥ)rejoices within (antar:within | ārāmaḥ:rejoices)
- తథా (tathā)thus
- అన్తర్జ్యోతిః (antarjyotiḥ)illuminated within (antar:within | jyotiḥ:light)
- ఏవ (eva)indeed
- యః (yaḥ)who
- సః (saḥ)he
- యోగీ (yogī)yogi
- బ్రహ్మనిర్వాణమ్ (brahmanirvāṇam)Absolute Freedom (brahma:absolute | nirvāṇam:freedom)
- బ్రహ్మభూతః (brahmabhūtaḥ)becoming Brahman (brahma:Brahman | bhūtaḥ:becoming)
- అధిగచ్ఛతి (adhigacchati)attains
ఛిన్నద్వైధా యతాత్మానః సర్వభూతహితే రతాః ॥ 25 ॥
- లభన్తే (labhante)obtain
- బ్రహ్మనిర్వాణమ్ (brahmanirvāṇam)Absolute Freedom (brahma:absolute | nirvāṇam:freedom)
- ఋషయః (ṛṣayaḥ)Rishis
- క్షీణకల్మషాః (kṣīṇakalmaṣāḥ)whose sins are destroyed (kṣīṇa:destroyed | kalmaṣāḥ:sins)
- ఛిన్నద్వైధాః (chinnadvaidhāḥ)whose dualities are torn (chinna:torn | dvaidhāḥ:dualities)
- యతాత్మానః (yatātmānaḥ)self-controlled (yata:controlled | ātmānaḥ:selves)
- సర్వభూతహితే (sarvabhūtahite)welfare of all beings (sarva:all | bhūta:beings | hite:welfare)
- రతాః (ratāḥ)intent
అభితో బ్రహ్మనిర్వాణం వర్తతే విదితాత్మనామ్ ॥ 26 ॥
- కామక్రోధవియుక్తానాం (kāmakrodhaviyuktānāṃ)free from desire and anger (kāma:desire | krodha:anger | viyuktānāṃ:free from)
- యతీనాం (yatīnām)of the ascetics
- యతచేతసామ్ (yatacetasām)of controlled minds (yata:controlled | cetasām:of minds)
- అభితః (abhitaḥ)on all sides
- బ్రహ్మనిర్వాణం (brahmanirvāṇam)Brahmic bliss (brahma:Brahman | nirvāṇam:bliss)
- వర్తతే (vartate)exists
- విదితాత్మనామ్ (viditātmanām)of those who realized the Self (vidita:realized | ātmanām:of the Self)
ప్రాణాపానౌ సమౌ కృత్వా నాసాభ్యన్తరచారిణౌ ॥ 27 ॥
- స్పర్శాన్ (sparśān)contacts
- కృత్వా (kṛtvā)having done
- బహి:బాహ్యాన్ (bahirbāhyān)external (bahis:outside | bāhyān:external)
- చక్షు:చ (cakṣuśca)and the eyes (cakṣuḥ:eyes | ca:and)
- ఏవ (eva)indeed
- అన్తరే (antare)between
- భ్రువోః (bhruvoḥ)of the eyebrows
- ప్రాణాపానౌ (prāṇāpānau)inhalation and exhalation (prāṇa:inhalation | apāna:exhalation)
- సమౌ (samau)equal
- కృత్వా (kṛtvā)having made
- నాసాభ్యన్తరచారిణౌ (nāsābhyantaracāriṇau)moving within the nostrils (nāsā:nostrils | abhyantara:within | cāriṇau:moving)
విగతేచ్ఛాభయక్రోధో యః సదా ముక్త ఏవ సః ॥ 28 ॥
- యత (yata)controlled
- ఇన్ద్రియ (indriya)senses
- మన (mana)mind
- బుద్ధి (buddhi)intellect
- మునిః (muniḥ)sage
- మోక్షపరాయణః (mokṣaparāyaṇaḥ)having liberation as goal (mokṣa:liberation | parāyaṇaḥ:having as goal)
- విగత (vigata)free from
- ఇచ్ఛా (icchā)desire
- భయ (bhaya)fear
- క్రోధ (krodha)anger
- యః (yaḥ)who
- సదా (sadā)always
- ముక్త (mukta)liberated
- ఏవ (eva)indeed
- సః (saḥ)he
సుహృదం సర్వభూతానాం జ్ఞాత్వా మాం శాన్తిమృచ్ఛతి ॥ 29 ॥
ఓం తత్సదితి శ్రీమద్భగవద్గీతాసూపనిషత్సు బ్రహ్మవిద్యాయాం యోగశాస్త్రే
శ్రీకృష్ణార్జునసంవాదే కర్మసన్న్యాసయోగో నామ పఞ్చమోఽధ్యాయః ॥5 ॥
