श्रीभगवानुवाच
यत्तेऽहं प्रीयमाणाय वक्ष्यामि हितकाम्यया ॥ 1 ॥
- श्रीभगवान् (śrībhagavān)the Blessed Lord (śrī:blessed | bhagavān:Lord)
- उवाच (uvāca)said
- भूयः (bhūyaḥ)again
- एव (eva)indeed
- महाबाहो (mahābāho)O mighty-armed (mahā:great | bāho:armed)
- शृणु (śṛṇu)listen
- मे (me)my
- परमं (paramaṃ)supreme
- वचः (vacaḥ)word
- यत् (yat)which
- ते (te)to you
- अहम् (aham)I
- प्रियमाणाय (prīyamāṇāya)to the delighted one
- वक्ष्यामि (vakṣyāmi)will declare
- हितकाम्यया (hitakāmyayā)wishing welfare (hita:welfare | kāmyayā:wishing)
अहमादिर्हि देवानां महर्षीणां च सर्वशः ॥ 2 ॥
- न (na)not
- मे (me)my
- विदुः (viduḥ)know
- सुरगणाः (suragaṇāḥ)hosts of heaven (sura:heavenly beings | gaṇāḥ:hosts)
- प्रभवं (prabhavam)origin
- न (na)not
- महर्षयः (maharṣayaḥ)great RISHIS (maha:great | ṛṣayaḥ:RISHIS)
- अहम् (aham)I
- आदिः (ādiḥ)source
- हि (hi)indeed
- देवानां (devānāṃ)of the DEVAS
- महर्षीणां (maharṣīṇāṃ)of the RISHIS (maha:great | ṛṣīṇāṃ:of the RISHIS)
- च (ca)and
- सर्वशः (sarvaśaḥ)in every way
असम्मूढः स मर्त्येषु सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ 3 ॥
- यः (yaḥ)who
- माम् (mām)Me
- अजम् (ajam)unborn
- अनादिम् (anādim)beginningless
- च (ca)and
- वेत्ति (vetti)knows
- लोकमहेश्वरम् (lokamaheśvaram)great Lord of the worlds (loka:worlds | maheśvaram:great Lord)
- असम्मूढः (asammūḍhaḥ)undeluded
- सः (saḥ)he
- मर्त्येषु (martyeṣu)amongst mortals
- सर्वपापैः (sarvapāpaiḥ)from all sins (sarva:all | pāpaiḥ:sins)
- प्रमुच्यते (pramucyate)is liberated
सुखं दुःखं भवोऽभावो भयं चाभयमेव च ॥ 4 ॥
- बुद्धिः (buddhiḥ)intellect
- ज्ञानम् (jñānam)wisdom
- असम्मोहः (asammohaḥ)non-delusion
- क्षमा (kṣamā)forgiveness
- सत्यं (satyaṃ)truth
- दमः (damaḥ)self-restraint
- शमः (śamaḥ)calmness
- सुखं (sukhaṃ)happiness
- दुःखं (duḥkhaṃ)pain
- भवः (bhavaḥ)birth
- अभावः (abhāvaḥ)death
- भयम् (bhayam)fear
- च (ca)and
- अभयम् (abhayam)fearlessness
- एव (eva)also
- च (ca)and
भवन्ति भावा भूतानां मत्त एव पृथग्विधाः ॥ 5 ॥
- अहिंसा (ahiṃsā)non-injury
- समता (samatā)equanimity
- तुष्टिः (tuṣṭiḥ)contentment
- तपः (tapaḥ)austerity
- दानम् (dānam)beneficence
- यशः (yaśaḥ)fame
- अयशः (ayaśaḥ)infamy
- भवन्ति (bhavanti)arise
- भावाः (bhāvāḥ)qualities
- भूतानाम् (bhūtānām)of beings
- मत्तः (mattaḥ)from Me
- एव (eva)alone
- पृथग्विधाः (pṛthagvidhāḥ)different kinds (pṛthak:different | vidhāḥ:kinds)
मद्भावा मानसा जाता येषां लोक इमाः प्रजाः ॥ 6 ॥
- महर्षयः (maharṣayaḥ)great sages (mahā:great | ṛṣayaḥ:sages)
- सप्त (sapta)seven
- पूर्वे (pūrve)ancient
- चत्वारः (catvāraḥ)four
- मनवः (manavaḥ)Manus
- तथा (tathā)also
- मद्भावाः (madbhāvāḥ)possessed of powers like Me (mat:my | bhāvāḥ:states or powers)
- मानसाः (mānasāḥ)born of mind
- जाताः (jātāḥ)born
- येषाम् (yeṣām)of whom
- लोके (loke)in the world
- इमाः (imāḥ)these
- प्रजाः (prajāḥ)creatures
सोऽविकम्पेन योगेन युज्यते नात्र संशयः ॥ 7 ॥
- एताम् (etām)this
- विभूतिम् (vibhūtim)manifestation
- योगम् (yogam)yoga
- च (ca)and
- मम (mama)my
- यः (yaḥ)who
- वेत्ति (vetti)knows
- तत्त्वतः (tattvataḥ)in truth
- सः (saḥ)he
- अविकम्पेन (avikampena)tremorless
- योगेन (yogena)by yoga
- युज्यते (yujyate)is united
- न (na)not
- अत्र (atra)here
- संशयः (saṃśayaḥ)doubt
इति मत्वा भजन्ते मां बुधा भावसमन्विताः ॥ 8 ॥
- अहम् (aham)I
- सर्वस्य (sarvasya)of all
- प्रभवः (prabhavaḥ)source
- मत्तः (mattaḥ)from me
- सर्वम् (sarvam)everything
- प्रवर्तते (pravartate)evolves
- इति (iti)thus
- मत्वा (matvā)understanding
- भजन्ते (bhajante)worship
- माम् (mām)me
- बुधाः (budhāḥ)the wise
- भावसमन्विताः (bhāvasamanvitāḥ)endowed with loving consciousness (bhāva:feeling, consciousness | samanvitāḥ:endowed with)
कथयन्तश्च मां नित्यं तुष्यन्ति च रमन्ति च ॥ 9 ॥
- मच्चित्ता (maccittā)minds resting in Me (mat:in Me | cittāḥ:minds)
- मद्गतप्राणा (madgataprāṇā)senses absorbed in Me (mat:in Me | gata:absorbed | prāṇāḥ:senses)
- बोधयन्तः (bodhayantaḥ)enlightening
- परस्परम् (parasparam)one another
- कथयन्तः (kathayantaḥ)speaking
- च (ca)and
- मां (māṃ)of Me
- नित्यं (nityaṃ)always
- तुष्यन्ति (tuṣyanti)are satisfied
- च (ca)and
- रमन्ति (ramanti)delighted
- च (ca)and
ददामि बुद्धियोगं तं येन मामुपयान्ति ते ॥ 10 ॥
- तेषाम् (teṣām)of them
- सततयुक्तानाम् (satatayuktānām)ever-steadfast (satata:constant | yuktānām:of the united)
- भजताम् (bhajatām)worshipping
- प्रीतिपूर्वकम् (prītipūrvakam)with love (prīti:love | pūrvakam:preceded by)
- ददामि (dadāmi)I give
- बुद्धियोगम् (buddhiyogam)Buddhi Yoga (buddhi:intelligence | yogam:union)
- तम् (tam)that
- येन (yena)by which
- माम् (mām)to Me
- उपयान्ति (upayānti)come
- ते (te)they
नाशयाम्यात्मभावस्थो ज्ञानदीपेन भास्वता ॥ 11 ॥
- तेषाम् (teṣām)of them
- एव (eva)indeed
- अनुकम्पा-अर्थम् (anukampā-artham)for the sake of compassion (anukampā:compassion | artham:for the sake of)
- अहम् (aham)I
- अज्ञानजम् (ajñānajam)born of ignorance (ajñāna:ignorance | jam:born of)
- तमः (tamaḥ)darkness
- नाशयामि (nāśayāmi)I destroy
- आत्मभावस्थः (ātmabhāvasthaḥ)dwelling within their hearts (ātma:self | bhāva:state | sthaḥ:dwelling)
- ज्ञानदीपेन (jñānadīpena)by the lamp of knowledge (jñāna:knowledge | dīpena:by the lamp)
- भास्वता (bhāsvatā)luminous
पुरुषं शाश्वतं दिव्यमादिदेवमजं विभुम् ॥ 12 ॥
- अर्जुन (arjuna)Arjuna
- उवाच (uvāca)said
- परं (param)supreme
- ब्रह्म (brahma)Brahman
- परं (param)supreme
- धाम (dhāma)abode
- पवित्रं (pavitraṃ)purifier
- परमं (paramam)supreme
- भवान् (bhavān)you
- पुरुषं (puruṣam)person
- शाश्वतं (śāśvataṃ)eternal
- दिव्यम् (divyam)divine
- आदिदेवम् (ādidevam)primeval god (ādi:primeval | devam:god)
- अजं (ajaṃ)unborn
- विभुम् (vibhum)omnipresent
असितो देवलो व्यासः स्वयं चैव ब्रवीषि मे ॥ 13 ॥
- आहुः (āhuḥ)declare
- त्वाम् (tvām)You
- ऋषयः (ṛṣayaḥ)sages
- सर्वे (sarve)all
- देवर्षिः (devarṣiḥ)divine sage (deva:divine | ṛṣiḥ:sage)
- नारदः (nāradaḥ)Narada
- तथा (tathā)also
- असितः (asitaḥ)Asita
- देवलः (devalaḥ)Devala
- व्यासः (vyāsaḥ)Vyasa
- स्वयम् (svayam)Yourself
- च (ca)and
- एव (eva)indeed
- ब्रवीषि (bravīṣi)say
- मे (me)to me
न हि ते भगवन्व्यक्तिं विदुर्देवा न दानवाः ॥ 14 ॥
- सर्वम् (sarvam)all
- एतत् (etat)this
- ऋतम् (ṛtam)truth
- मन्ये (manye)I believe
- यत् (yat)that
- माम् (mām)to me
- वदसि (vadasi)you say
- केशव (keśava)O Keshava
- न (na)not
- हि (hi)indeed
- ते (te)your
- भगवन् (bhagavan)O Blessed Lord
- व्यक्तिम् (vyaktim)manifestation
- विदुः (viduḥ)know
- देवाः (devāḥ)the Devas
- न (na)nor
- दानवाः (dānavāḥ)the Danavas
भूतभावन भूतेश देवदेव जगत्पते ॥ 15 ॥
- स्वयम् (svayam)by yourself
- एव (eva)indeed
- आत्मना (ātmanā)by the self
- आत्मानं (ātmānam)yourself
- वेत्थ (vettha)you know
- त्वं (tvaṃ)you
- पुरुषोत्तम (puruṣottama)Supreme Person (puruṣa:person | uttama:supreme)
- भूतभावन (bhūtabhāvana)Source of beings (bhūta:beings | bhāvana:source)
- भूतेश (bhūteśa)Lord of beings (bhūta:beings | īśa:lord)
- देवदेव (devadeva)God of gods (deva:god | deva:god)
- जगत्पते (jagatpate)Ruler of the world (jagat:world | pati:ruler)
याभिर्विभूतिभिर्लोकानिमांस्त्वं व्याप्य तिष्ठसि ॥ 16 ॥
- वक्तुम् (vaktum)to speak
- अर्हसि (arhasi)you should
- अशेषेण (aśeṣeṇa)without reserve
- दिव्याः (divyāḥ)divine
- हि (hi)indeed
- आत्मविभूतयः (ātmavibhūtayaḥ)divine glories (ātma:self | vibhūtayaḥ:glories)
- याभिः (yābhiḥ)by which
- विभूतिभिः (vibhūtibhiḥ)by glories
- लोकान् (lokān)worlds
- इमान् (imān)these
- त्वम् (tvam)you
- व्याप्य (vyāpya)pervading
- तिष्ठसि (tiṣṭhasi)exist
केषु केषु च भावेषु चिन्त्योऽसि भगवन्मया ॥ 17 ॥
- कथं (kathaṃ)how
- विद्याम् (vidyām)shall I know
- अहम् (aham)I
- योगिनम् (yoginam)O Yogi
- त्वाम् (tvām)You
- सदा (sadā)always
- परिचिन्तयन् (paricintayan)meditating
- केषु (keṣu)in which
- केषु (keṣu)in which
- च (ca)and
- भावेषु (bhāveṣu)aspects
- चिन्त्यः (cintyaḥ)to be thought of
- असि (asi)are
- भगवन् (bhagavan)O Blessed Lord
- मया (mayā)by me
भूयः कथय तृप्तिर्हि शृण्वतो नास्ति मेऽमृतम् ॥ 18 ॥
- विस्तरेण (vistareṇa)in detail
- आत्मनः (ātmanaḥ)of your
- योगं (yogaṃ)YOGA-power
- विभूतिं (vibhūtiṃ)Immanent glory
- च (ca)and
- जनार्दन (janārdana)O Janardana
- भूयः (bhūyaḥ)again
- कथय (kathaya)tell
- तृप्तिः (tṛptiḥ)satisfaction
- हि (hi)indeed
- शृण्वतः (śṛṇvataḥ)hearing
- न (na)not
- अस्ति (asti)is
- मे (me)my
- अमृतम् (amṛtam)nectar-like speech
प्राधान्यतः कुरुश्रेष्ठ नास्त्यन्तो विस्तरस्य मे ॥ 19 ॥
- श्रीभगवानुवाच (śrībhagavānuvāca)The Blessed Lord said (śrī:blessed | bhagavān:Lord | uvāca:said)
- हन्त (hanta)alas
- ते (te)to you
- कथयिष्यामि (kathayiṣyāmi)I will declare
- दिव्याः (divyāḥ)divine
- हि (hi)indeed
- आत्मविभूतयः (ātmavibhūtayaḥ)my divine glories (ātma:self | vibhūtayaḥ:glories)
- प्राधान्यतः (prādhānyataḥ)in their prominence
- कुरुश्रेष्ठ (kuruśreṣṭha)O best of the Kurus (kuru:Kurus | śreṣṭha:best)
- न (na)no
- अस्ति (asti)is
- अन्तः (antaḥ)end
- विस्तरस्य (vistarasya)of the details
- मे (me)my
अहमादिश्च मध्यं च भूतानामन्त एव च ॥ 20 ॥
- अहम् (aham)I
- आत्मा (ātmā)Self
- गुडाकेश (guḍākeśa)O Gudakesha
- सर्वभूताशयस्थितः (sarvabhūtāśayasthitaḥ)seated in all beings' hearts (sarva:all | bhūta:beings | āśaya:hearts | sthitaḥ:seated)
- अहम् (aham)I
- आदिः (ādiḥ)Beginning
- च (ca)and
- मध्यम् (madhyam)Middle
- च (ca)and
- भूतानाम् (bhūtānām)of beings
- अन्तः (antaḥ)End
- एव (eva)indeed
- च (ca)and
मरीचिर्मरुतामस्मि नक्षत्राणामहं शशी ॥ 21 ॥
- आदित्यानाम् (ādityānām)of the Ādityas
- अहम् (aham)I am
- विष्णुः (viṣṇuḥ)Viṣṇu
- ज्योतिषाम् (jyotiṣām)of luminaries
- रविः (raviḥ)the Sun
- अंशुमान् (aṃśumān)radiant
- मरीचिः (marīciḥ)Marīci
- मरुताम् (marutām)of the Maruts
- अस्मि (asmi)am I
- नक्षत्राणाम् (nakṣatrāṇām)of asterisms
- अहम् (aham)I am
- शशी (śaśī)the moon
इन्द्रियाणां मनश्चास्मि भूतानामस्मि चेतना ॥ 22 ॥
- वेदानाम् (vedānām)of the Vedas
- सामवेदः (sāmavedaḥ)Sama Veda (sāma:Sama | vedaḥ:Veda)
- अस्मि (asmi)I am
- देवानाम् (devānām)of the gods
- अस्मि (asmi)I am
- वासवः (vāsavaḥ)Indra
- इन्द्रियाणाम् (indriyāṇām)of the senses
- मनः (manaḥ)mind
- च (ca)and
- अस्मि (asmi)I am
- भूतानाम् (bhūtānām)of living beings
- अस्मि (asmi)I am
- चेतना (cetanā)intelligence
वसूनां पावकश्चास्मि मेरुः शिखरिणामहम् ॥ 23 ॥
- रुद्राणां (rudrāṇām)of the Rudras
- शङ्करः (śaṅkaraḥ)Shankara
- च (ca)and
- अस्मि (asmi)I am
- वित्तेशः (vitteśaḥ)Lord of wealth (vitta:wealth | īśaḥ:Lord)
- यक्षरक्षसाम् (yakṣarakṣasām)of Yakshas and Rakshasas (yakṣa:Yakshas | rakṣasām:of Rakshasas)
- वसूनां (vasūnām)of the Vasus
- पावकः (pāvakaḥ)Pavaka (Agni)
- च (ca)and
- अस्मि (asmi)I am
- मेरुः (meruḥ)Meru
- शिखरिणाम् (śikhariṇām)of the mountains
- अहम् (aham)I
सेनानीनामहं स्कन्दः सरसामस्मि सागरः ॥ 24 ॥
- पुरोधसाम् (purodhasām)of the priests
- च (ca)and
- मुख्यम् (mukhyam)chief
- माम् (mām)me
- विद्धि (viddhi)know
- पार्थ (pārtha)O Partha
- बृहस्पतिम् (bṛhaspatim)Brihaspati
- सेनानीनाम् (senānīnām)of the generals
- अहम् (aham)I am
- स्कन्दः (skandaḥ)Skanda
- सरसाम् (sarasām)of the lakes
- अस्मि (asmi)am
- सागरः (sāgaraḥ)ocean
यज्ञानां जपयज्ञोऽस्मि स्थावराणां हिमालयः ॥ 25 ॥
- महर्षीणां (maharṣīṇām)among the great Rishis (maha:great | ṛṣīṇām:of the Rishis)
- भृगुः (bhṛguḥ)Bhrigu
- अहम् (aham)I am
- गिराम् (girām)among words
- अस्मि (asmi)am
- एकम् (ekam)one
- अक्षरम् (akṣaram)syllable
- यज्ञानां (yajñānām)among sacrifices
- जपयज्ञः (japayajñaḥ)sacrifice of silent repetition (japa:silent repetition | yajñaḥ:sacrifice)
- अस्मि (asmi)am
- स्थावराणां (sthāvarāṇām)among immovable things
- हिमालयः (himālayaḥ)the Himalayas
गन्धर्वाणां चित्ररथः सिद्धानां कपिलो मुनिः ॥ 26 ॥
- अश्वत्थः (aśvatthaḥ)the Ashvattha tree
- सर्ववृक्षाणां (sarvavṛkṣāṇāṃ)of all trees (sarva:all | vṛkṣāṇāṃ:of trees)
- देवर्षीणां (devarṣīṇāṃ)of divine sages (deva:divine | ṛṣīṇāṃ:of sages)
- च (ca)and
- नारदः (nāradaḥ)Narada
- गन्धर्वाणां (gandharvāṇāṃ)of Gandharvas
- चित्ररथः (citrarathaḥ)Chitraratha
- सिद्धानां (siddhānāṃ)of perfected ones
- कपिलः (kapilaḥ)Kapila
- मुनिः (muniḥ)sage
ऐरावतं गजेन्द्राणां नराणां च नराधिपम् ॥ 27 ॥
- उच्चैःश्रवसमश्वानाम् (uccaiḥśravasam aśvānām)of horses, Uccaiḥśravas (uccaiḥśravasam:Uccaiḥśravas | aśvānām:of horses)
- विद्धि (viddhi)know
- माम् (mām)me
- अमृतोद्भवम् (amṛtodbhavam)born of nectar (amṛta:nectar | udbhavam:born of)
- ऐरावतम् (airāvatam)Airavata
- गजेन्द्राणाम् (gajendrāṇām)of lordly elephants (gaja:elephant | indrāṇām:of lords)
- नराणाम् (narāṇām)of men
- च (ca)and
- नराधिपम् (narādhipam)king (nara:man | adhipam:lord)
प्रजनश्चास्मि कन्दर्पः सर्पाणामस्मि वासुकिः ॥ 28 ॥
- आयुधानाम् (āyudhānām)among weapons
- अहम् (aham)I am
- वज्रं (vajraṃ)thunderbolt
- धेनूनाम् (dhenūnām)among cows
- अस्मि (asmi)I am
- कामधुक् (kāmadhuk)Kamadhuk (wish-fulfilling cow)
- प्रजनः (prajanaḥ)cause for offspring
- च (ca)and
- अस्मि (asmi)I am
- कन्दर्पः (kandarpaḥ)Kandarpa (Cupid)
- सर्पाणाम् (sarpāṇām)among serpents
- अस्मि (asmi)I am
- वासुकिः (vāsukiḥ)Vasuki
पितॄणामर्यमा चास्मि यमः संयमतामहम् ॥ 29 ॥
- अनन्तः (anantaḥ)Ananta
- च (ca)and
- अस्मि (asmi)I am
- नागानां (nāgānāṃ)among the Nagas (nāga:Naga | ānāṃ:among)
- वरुणः (varuṇaḥ)Varuna
- यादसाम् (yādasām)among water deities (yāda:water deity | sām:among)
- अहम् (aham)I
- पितॄणाम् (pitṝṇām)among the ancestors (pitṛ:ancestor | ṇām:among)
- अर्यमा (aryamā)Aryama
- च (ca)and
- अस्मि (asmi)I am
- यमः (yamaḥ)Yama
- संयमताम् (saṃyamatām)among controllers (saṃyama:control | tām:among)
- अहम् (aham)I
मृगाणां च मृगेन्द्रोऽहं वैनतेयश्च पक्षिणाम् ॥ 30 ॥
- प्रह्लादः (prahlādaḥ)Prahlada
- च (ca)and
- अस्मि (asmi)I am
- दैत्यानाम् (daityānām)among Daityas
- कालः (kālaḥ)Time
- कलयताम् (kalayatām)among reckoners
- अहम् (aham)I
- मृगाणाम् (mṛgāṇām)among animals
- च (ca)and
- मृगेन्द्रः (mṛgendraḥ)Lord-of-beasts (Lion) (mṛga:beast | indra:lord)
- अहम् (aham)I
- वैनतेयः (vainateyaḥ)Vainateya (Garuda)
- च (ca)and
- पक्षिणाम् (pakṣiṇām)among birds
झषाणां मकरश्चास्मि स्रोतसामस्मि जाह्नवी ॥ 31 ॥
- पवनः (pavanaḥ)wind
- पवताम् (pavatām)of purifiers
- अस्मि (asmi)I am
- रामः (rāmaḥ)Rama
- शस्त्रभृताम् (śastrabhṛtām)of warriors (śastra:weapon | bhṛtām:bearers)
- अहम् (aham)I
- झषाणाम् (jhaṣāṇām)of fishes
- मकरः (makaraḥ)shark
- च (ca)and
- अस्मि (asmi)I am
- स्रोतसाम् (srotasām)of rivers
- अस्मि (asmi)I am
- जाह्नवी (jāhnavī)Ganges
अध्यात्मविद्या विद्यानां वादः प्रवदतामहम् ॥ 32 ॥
- सर्गाणाम् (sargāṇām)of creations
- आदि (ādi)beginning
- अन्तः (antaḥ)end
- च (ca)and
- मध्यम् (madhyam)middle
- च (ca)also
- एव (eva)indeed
- अहम् (aham)I
- अर्जुन (arjuna)O Arjuna
- अध्यात्मविद्या (adhyātmavidyā)Science of the Self (adhyātma:of the Self | vidyā:science)
- विद्यानाम् (vidyānām)of sciences
- वादः (vādaḥ)logic
- प्रवदताम् (pravadatām)of arguments
- अहम् (aham)I
अहमेवाक्षयः कालो धाताहं विश्वतोमुखः ॥ 33 ॥
- अक्षराणाम् (akṣarāṇām)among letters
- अकारः (akāraḥ)the letter 'A'
- अस्मि (asmi)I am
- द्वन्द्वः (dvandvaḥ)dual (co-ordinates)
- सामासिकस्य (sāmāsikasya)of compounds
- च (ca)and
- अहम् (aham)I
- एव (eva)indeed
- अक्षयः (akṣayaḥ)inexhaustible
- कालः (kālaḥ)time
- धाता (dhātā)dispenser
- अहम् (aham)I
- विश्वतोमुखः (viśvatomukhaḥ)having faces in all directions (viśvataḥ:in all directions | mukhaḥ:faces)
कीर्तिः श्रीर्वाक्च नारीणां स्मृतिर्मेधा धृतिः क्षमा ॥ 34 ॥
- मृत्युः (mṛtyuḥ)death
- सर्वहरः (sarvaharaḥ)all-devouring (sarva:all | haraḥ:devouring)
- च (ca)and
- अहम् (aham)I am
- उद्भवः (udbhavaḥ)prosperity
- च (ca)and
- भविष्यताम् (bhaviṣyatām)of those to be
- कीर्तिः (kīrtiḥ)fame
- श्रीः (śrīḥ)prosperity
- वाक् (vāk)speech
- च (ca)and
- नारीणाम् (nārīṇām)of women
- स्मृतिः (smṛtiḥ)memory
- मेधा (medhā)intelligence
- धृतिः (dhṛtiḥ)firmness
- क्षमा (kṣamā)forgiveness
मासानां मार्गशीर्षोऽहमृतूनां कुसुमाकरः ॥ 35 ॥
- बृहत्साम (bṛhatsāma)Brihat-Saman (bṛhat:great | sāma:Saman hymn)
- तथा (tathā)also
- साम्नाम् (sāmnām)of hymns
- गायत्री (gāyatrī)Gayatri
- छन्दसाम् (chandasām)of metres
- अहम् (aham)I am
- मासानाम् (māsānām)of months
- मार्गशीर्षः (mārgaśīrṣaḥ)Margashirsha
- अहम् (aham)I am
- ऋतूनाम् (ṛtūnām)of seasons
- कुसुमाकरः (kusumākaraḥ)flowery spring (kusuma:flower | ākara:abundance)
जयोऽस्मि व्यवसायोऽस्मि सत्त्वं सत्त्ववतामहम् ॥ 36 ॥
- द्यूतं (dyūtaṃ)gambling
- छलयताम् (chalayatām)of the fraudulent
- अस्मि (asmi)I am
- तेजः (tejaḥ)splendour
- तेजस्विनाम् (tejasvinām)of the splendid
- अहम् (aham)I
- जयः (jayaḥ)victory
- अस्मि (asmi)I am
- व्यवसायः (vyavasāyaḥ)industry
- अस्मि (asmi)I am
- सत्त्वं (sattvaṃ)goodness
- सत्त्ववताम् (sattvavatām)in those who are determined
- अहम् (aham)I
मुनीनामप्यहं व्यासः कवीनामुशना कविः ॥ 37 ॥
- वृष्णीनाम् (vṛṣṇīnām)among the Vrishnis (vṛṣṇi:Vrishnis | nām:among)
- वासुदेवः (vāsudevaḥ)Vasudeva
- अस्मि (asmi)I am
- पाण्डवानाम् (pāṇḍavānām)among the Pandavas (pāṇḍava:Pandavas | nām:among)
- धनञ्जयः (dhanañjayaḥ)Dhananjaya
- मुनीनाम् (munīnām)among the Munis (muni:Munis | nām:among)
- अपि (api)also
- अहम् (aham)I
- व्यासः (vyāsaḥ)Vyasa
- कवीनाम् (kavīnām)among the poets (kavi:poets | nām:among)
- उशना (uśanā)Ushana
- कविः (kaviḥ)poet
मौनं चैवास्मि गुह्यानां ज्ञानं ज्ञानवतामहम् ॥ 38 ॥
- दण्डः (daṇḍaḥ)sceptre
- दमयताम् (damayatām)among punishers
- अस्मि (asmi)I am
- नीतिः (nītiḥ)statesmanship
- अस्मि (asmi)I am
- जिगीषताम् (jigīṣatām)among those who seek victory
- मौनम् (maunam)silence
- च (ca)and
- एव (eva)also
- अस्मि (asmi)I am
- गुह्यानाम् (guhyānām)among secrets
- ज्ञानम् (jñānam)knowledge
- ज्ञानवताम् (jñānavatām)among knowers
- अहम् (aham)I
न तदस्ति विना यत्स्यान्मया भूतं चराचरम् ॥ 39 ॥
- यत् (yat)which
- च (ca)and
- अपि (api)also
- सर्वभूतानाम् (sarvabhūtānām)of all beings (sarva:all | bhūtānām:of beings)
- बीजम् (bījam)seed
- तत् (tat)that
- अहम् (aham)I
- अर्जुन (arjuna)O Arjuna
- न (na)not
- तत् (tat)that
- अस्ति (asti)exists
- विना (vinā)without
- यत् (yat)which
- स्यात् (syāt)would be
- मया (mayā)by Me
- भूतम् (bhūtam)being
- चराचरम् (carācaram)moving and unmoving (cara:moving | acara:unmoving)
एष तूद्देशतः प्रोक्तो विभूतेर्विस्तरो मया ॥ 40 ॥
- न (na)not
- अन्तः (antaḥ)end
- अस्ति (asti)is
- मम (mama)my
- दिव्यानाम् (divyānām)of divine
- विभूतीनाम् (vibhūtīnām)glories
- परन्तप (parantapa)O Parantapa
- एषः (eṣaḥ)this
- तु (tu)but
- उद्देशतः (uddeśataḥ)briefly
- प्रोक्तः (proktaḥ)stated
- विभूतेः (vibhūteḥ)of glory
- विस्तरः (vistaraḥ)expansion
- मया (mayā)by me
तत्तदेवावगच्छ त्वं मम तेजोंऽशसम्भवम् ॥ 41 ॥
- यद्यत् (yadyat)whatever
- विभूतिमत् (vibhūtimat)glorious
- सत्त्वं (sattvaṃ)being
- श्रीमद् (śrīmad)prosperous
- ऊर्जितम् (ūrjitam)powerful
- एव (eva)indeed
- वा (vā)or
- तत्तत् (tattat)that
- एव (eva)indeed
- अवगच्छ (avagaccha)know
- त्वं (tvaṃ)you
- मम (mama)my
- तेजः (tejaḥ)splendour
- अंशसम्भवम् (aṃśasambhavam)manifestation of a part (aṃśa:part | sambhavam:manifestation)
विष्टभ्याहमिदं कृत्स्नमेकांशेन स्थितो जगत् ॥ 42 ॥
- अथवा (athavā)or
- बहुना (bahunā)by much
- एतेन (etena)by this
- किं (kiṃ)what
- ज्ञातेन (jñātena)by knowing
- तव (tava)to you
- अर्जुन (arjuna)Arjuna
- विष्टभ्य (viṣṭabhya)pervading
- अहम् (aham)I
- इदं (idaṃ)this
- कृत्स्नम् (kṛtsnam)entire
- एकांशेन (ekāṃśena)by one part (eka:one | aṃśena:by part)
- स्थितः (sthitaḥ)situated
- जगत् (jagat)world
श्रीकृष्णार्जुनसंवादे विभूतियोगो नाम दशमोऽध्यायः ॥10 ॥
