ଅପରୋକ୍ଷାନୁଭୂତିଃ।।
ଶ୍ରୀହରିଂ ପରମାନନ୍ଦମୁପଦେଷ୍ଟାରମୀଶ୍ଵରମ୍।
ଵ୍ଯାପକଂ ସର୍ଵଲୋକାନାଂ କାରଣଂ ତଂ ନମାମ୍ଯହମ୍।।1।।
ଶ୍ରୀହରିଂ ପରମାନନ୍ଦମୁପଦେଷ୍ଟାରମୀଶ୍ଵରମ୍।
ଵ୍ଯାପକଂ ସର୍ଵଲୋକାନାଂ କାରଣଂ ତଂ ନମାମ୍ଯହମ୍।।1।।
- ଅପରୋକ୍ଷାନୁଭୂତିଃ (aparokṣānubhūtiḥ)direct experience (aparokṣa:direct | anubhūtiḥ:experience)
- ଶ୍ରୀହରିଂ (śrīhariṃ)to Sri Hari (śrī:Sri | hariṃ:Hari)
- ପରମାନନ୍ଦମ୍ (paramānandam)Supreme Bliss (parama:supreme | ānandam:bliss)
- ଉପଦେଷ୍ଟାରମ୍ (upadeṣṭāram)teacher
- ଈଶ୍ଵରମ୍ (īśvaram)Ishwara
- ଵ୍ଯାପକଂ (vyāpakaṃ)all-pervading
- ସର୍ଵଲୋକାନାଂ (sarvalokānāṃ)of all worlds (sarva:all | lokānāṃ:of worlds)
- କାରଣଂ (kāraṇaṃ)cause
- ତଂ (taṃ)him
- ନମାମି (namāmi)I bow
- ଅହମ୍ (aham)I
ଅପରୋକ୍ଷାନୁଭୂତିର୍ଵୈ ପ୍ରୋଚ୍ଯତେ ମୋକ୍ଷସିଦ୍ଧଯେ।
ସଦ୍ଭିରେଷା ପ୍ରଯତ୍ନେନ ଵୀକ୍ଷଣୀଯା ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ।।2।।
ସଦ୍ଭିରେଷା ପ୍ରଯତ୍ନେନ ଵୀକ୍ଷଣୀଯା ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ।।2।।
- ଅପରୋକ୍ଷାନୁଭୂତିଃ (aparokṣānubhūtiḥ)direct realization (aparokṣa:direct | anubhūtiḥ:realization)
- ଵୈ (vai)indeed
- ପ୍ରୋଚ୍ଯତେ (procyate)is expounded
- ମୋକ୍ଷସିଦ୍ଧଯେ (mokṣasiddhaye)for liberation attainment (mokṣa:liberation | siddhaye:for attainment)
- ସଦ୍ଭିଃ (sadbhih)by the good
- ଏଷା (eṣā)this
- ପ୍ରଯତ୍ନେନ (prayatnena)with effort
- ଵୀକ୍ଷଣୀଯା (vīkṣaṇīyā)should be meditated upon
- ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ (muhurmuhuḥ)again and again
ସ୍ଵଵର୍ଣାଶ୍ରମଧର୍ମେଣ ତପସା ହରିତୋଷଣାତ୍।
ସାଧନଂ ପ୍ରଭଵେତ୍ପୁଂସାଂ ଵୈରାଗ୍ଯାଦିଚତୁଷ୍ଟଯମ୍।।3।।
ସାଧନଂ ପ୍ରଭଵେତ୍ପୁଂସାଂ ଵୈରାଗ୍ଯାଦିଚତୁଷ୍ଟଯମ୍।।3।।
- ସ୍ଵଵର୍ଣାଶ୍ରମଧର୍ମେଣ (svavarṇāśramadharmeṇa)by one's caste and stage duties (sva:one's own | varṇa:caste | āśrama:stage of life | dharmeṇa:by duties)
- ତପସା (tapasā)by austerity
- ହରିତୋଷଣାତ୍ (haritoṣaṇāt)by pleasing Hari (hari:Hari | toṣaṇāt:by pleasing)
- ସାଧନଂ (sādhanaṃ)means
- ପ୍ରଭଵେତ୍ (prabhavet)arises
- ପୁଂସାଂ (puṃsāṃ)for men
- ଵୈରାଗ୍ଯାଦିଚତୁଷ୍ଟଯମ୍ (vairāgyādicatuṣṭayam)the fourfold dispassion etc. (vairāgya:dispassion | ādi:etc. | catuṣṭayam:fourfold)
ବ୍ରହ୍ମାଦିସ୍ଥାଵରାନ୍ତେଷୁ ଵୈରାଗ୍ଯଂ ଵିଷଯେଷ୍ଵନୁ।
ଯଥୈଵ କାକଵିଷ୍ଠାଯାଂ ଵୈରାଗ୍ଯଂ ତଦ୍ଧି ନିର୍ମଲମ୍।।4।।
ଯଥୈଵ କାକଵିଷ୍ଠାଯାଂ ଵୈରାଗ୍ଯଂ ତଦ୍ଧି ନିର୍ମଲମ୍।।4।।
- ବ୍ରହ୍ମାଦିସ୍ଥାଵରାନ୍ତେଷୁ (brahmādisthāvarānteṣu)from Brahma to immovable (brahma:Brahma | ādi:beginning with | sthāvara:immovable | anteṣu:among the ends)
- ଵୈରାଗ୍ଯଂ (vairāgyaṃ)dispassion
- ଵିଷଯେଷୁ (viṣayeṣu)in objects
- ଅନୁ (anu)after
- ଯଥୈଵ (yathaiva)just as
- କାକଵିଷ୍ଠାଯାମ୍ (kākaviṣṭhāyām)in crow's excreta (kāka:crow | viṣṭhāyām:in excreta)
- ଵୈରାଗ୍ଯଂ (vairāgyaṃ)dispassion
- ତତ୍ (tat)that
- ହି (hi)indeed
- ନିର୍ମଲମ୍ (nirmalam)pure
ନିତ୍ଯମାତ୍ମସ୍ଵରୂପଂ ହି ଦୃଶ୍ଯଂ ତଦ୍ଵିପରୀତଗମ୍।
ଏଵଂ ଯୋ ନିଶ୍ଚଯଃ ସମ୍ଯଗ୍ଵିଵେକୋ ଵସ୍ତୁନଃ ସ ଵୈ।।5।।
ଏଵଂ ଯୋ ନିଶ୍ଚଯଃ ସମ୍ଯଗ୍ଵିଵେକୋ ଵସ୍ତୁନଃ ସ ଵୈ।।5।।
- ନିତ୍ଯମ୍ (nityam)permanent
- ଆତ୍ମସ୍ଵରୂପମ୍ (ātmasvarūpam)nature of the self (ātma:self | svarūpam:nature)
- ହି (hi)indeed
- ଦୃଶ୍ଯଂ (dṛśyam)the seen
- ତଦ୍ଵିପରୀତଗମ୍ (tadviparītagam)opposed to it (tat:that | viparīta:opposed | gam:going)
- ଏଵଂ (evaṃ)thus
- ଯଃ (yaḥ)who
- ନିଶ୍ଚଯଃ (niścayaḥ)conviction
- ସମ୍ଯକ୍ (samyak)truly
- ଵିଵେକଃ (vivekaḥ)discrimination
- ଵସ୍ତୁନଃ (vastunaḥ)of the reality
- ସ (sa)he
- ଵୈ (vai)indeed
ସଦୈଵ ଵାସନାତ୍ଯାଗଃ ଶମୋଽଯମିତି ଶବ୍ଦିତଃ।
ନିଗ୍ରହୋ ବାହ୍ଯଵୃତ୍ତୀନାଂ ଦମ ଇତ୍ଯଭିଧୀଯତେ।।6।।
ନିଗ୍ରହୋ ବାହ୍ଯଵୃତ୍ତୀନାଂ ଦମ ଇତ୍ଯଭିଧୀଯତେ।।6।।
- ସଦୈଵ (sadaiva)always
- ଵାସନାତ୍ଯାଗଃ (vāsanātyāgaḥ)abandonment of desires (vāsanā:desires | tyāgaḥ:abandonment)
- ଶମଃ (śamaḥ)Shama
- ଅଯମ୍ (ayam)this
- ଇତି (iti)thus
- ଶବ୍ଦିତଃ (śabditaḥ)is called
- ନିଗ୍ରହୋ (nigrahaḥ)restraint
- ବାହ୍ଯଵୃତ୍ତୀନାମ୍ (bāhyavṛttīnām)of external functions (bāhya:external | vṛttīnām:of functions)
- ଦମଃ (damaḥ)Dama
- ଇତି (iti)thus
- ଅଭିଧୀଯତେ (abhidhīyate)is said
ଵିଷଯେଭ୍ଯଃ ପରାଵୃତ୍ତିଃ ପରମୋପରତିର୍ହି ସା।
ସହନଂ ସର୍ଵଦୁଃଖାନାଂ ତିତିକ୍ଷା ସା ଶୁଭା ମତା।।7।।
ସହନଂ ସର୍ଵଦୁଃଖାନାଂ ତିତିକ୍ଷା ସା ଶୁଭା ମତା।।7।।
- ଵିଷଯେଭ୍ଯଃ (viṣayebhyaḥ)from sense-objects
- ପରାଵୃତ୍ତିଃ (parāvṛttiḥ)turning away
- ପରମ (parama)supreme
- ଉପରତିଃ (uparatiḥ)withdrawal
- ହି (hi)indeed
- ସା (sā)that
- ସହନଂ (sahanaṃ)endurance
- ସର୍ଵଦୁଃଖାନାଂ (sarvaduḥkhānāṃ)of all sorrows (sarva:all | duḥkhānāṃ:of sorrows)
- ତିତିକ୍ଷା (titikṣā)forbearance
- ସା (sā)that
- ଶୁଭା (śubhā)auspicious
- ମତା (matā)considered
ନିଗମାଚାର୍ଯଵାକ୍ଯେଷୁ ଭକ୍ତିଃ ଶ୍ରଦ୍ଧେତି ଵିଶ୍ରୁତା।
ଚିତ୍ତୈକାଗ୍ର୍ଯଂ ତୁ ସଲ୍ଲକ୍ଷ୍ଯେ ସମାଧାନମିତି ସ୍ମୃତମ୍।।8।।
ଚିତ୍ତୈକାଗ୍ର୍ଯଂ ତୁ ସଲ୍ଲକ୍ଷ୍ଯେ ସମାଧାନମିତି ସ୍ମୃତମ୍।।8।।
- ନିଗମ (nigama)Vedas
- ଆଚାର୍ଯ (ācārya)teachers
- ଵାକ୍ଯେଷୁ (vākyeṣu)in the words
- ଭକ୍ତିଃ (bhaktiḥ)devotion
- ଶ୍ରଦ୍ଧା (śraddhā)faith
- ଇତି (iti)thus
- ଵିଶ୍ରୁତା (viśrutā)known
- ଚିତ୍ତ (citta)mind
- ଏକାଗ୍ର୍ଯଂ (ekāgryaṃ)concentration
- ତୁ (tu)but
- ସଲ୍ଲକ୍ଷ୍ଯେ (sallakṣye)on the object Sat (sat:truth, reality | lakṣye:on the object)
- ସମାଧାନମ୍ (samādhānam)concentration
- ଇତି (iti)thus
- ସ୍ମୃତମ୍ (smṛtam)regarded
ସଂସାରବନ୍ଧନିର୍ମୁକ୍ତିଃ କଥଂ ସ୍ଯାନ୍ମେ ଦଯାନିଧେ।
ଇତି ଯା ସୁଦୃଢା ବୁଦ୍ଧିର୍ଵକ୍ତଵ୍ଯା ସା ମୁମୁକ୍ଷୁତା।।9।।
ଇତି ଯା ସୁଦୃଢା ବୁଦ୍ଧିର୍ଵକ୍ତଵ୍ଯା ସା ମୁମୁକ୍ଷୁତା।।9।।
- ସଂସାରବନ୍ଧନିର୍ମୁକ୍ତିଃ (saṃsārabandhanirmuktiḥ)liberation from worldly bonds (saṃsāra:worldly existence | bandha:bond | nirmuktiḥ:liberation)
- କଥଂ (kathaṃ)how
- ସ୍ଯାତ୍ (syāt)may be
- ମେ (me)my
- ଦଯାନିଧେ (dayānidhe)O ocean of compassion (dayā:compassion | nidhe:ocean)
- ଇତି (iti)thus
- ଯା (yā)which
- ସୁଦୃଢା (sudṛḍhā)firm
- ବୁଦ୍ଧିଃ (buddhiḥ)intellect
- ଵକ୍ତଵ୍ଯା (vaktavyā)to be spoken
- ସା (sā)that
- ମୁମୁକ୍ଷୁତା (mumukṣutā)desire for liberation
ଉକ୍ତସାଧନଯୁକ୍ତେନ ଵିଚାରଃ ପୁରୁଷେଣ ହି।
କର୍ତଵ୍ଯୋ ଜ୍ଞାନସିଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥମାତ୍ମନଃ ଶୁଭମିଚ୍ଛତା।।10।।
କର୍ତଵ୍ଯୋ ଜ୍ଞାନସିଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥମାତ୍ମନଃ ଶୁଭମିଚ୍ଛତା।।10।।
- ଉକ୍ତସାଧନଯୁକ୍ତେନ (uktasādhanayuktena)endowed with stated means (ukta:stated | sādhana:means | yuktena:endowed with)
- ଵିଚାରଃ (vicāraḥ)reflection
- ପୁରୁଷେଣ (puruṣeṇa)by the person
- ହି (hi)indeed
- କର୍ତଵ୍ଯଃ (kartavyaḥ)should be done
- ଜ୍ଞାନସିଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥମ୍ (jñānasiddhyartham)for attainment of knowledge (jñāna:knowledge | siddhi:attainment | artham:for the purpose of)
- ଆତ୍ମନଃ (ātmanaḥ)of oneself
- ଶୁଭମ୍ (śubham)good
- ଇଚ୍ଛତା (icchatā)desiring
ନୋତ୍ପଦ୍ଯତେ ଵିନା ଜ୍ଞାନଂ ଵିଚାରେଣାନ୍ଯସାଧନୈଃ।
ଯଥା ପଦାର୍ଥଭାନଂ ହି ପ୍ରକାଶେନ ଵିନା କ୍ଵଚିତ୍।।11।।
ଯଥା ପଦାର୍ଥଭାନଂ ହି ପ୍ରକାଶେନ ଵିନା କ୍ଵଚିତ୍।।11।।
- ନ (na)not
- ଉତ୍ପଦ୍ଯତେ (utpadyate)is produced
- ଵିନା (vinā)without
- ଜ୍ଞାନଂ (jñānam)knowledge
- ଵିଚାରେଣ (vicāreṇa)by inquiry
- ଅନ୍ଯସାଧନୈଃ (anyasādhanaiḥ)by other means (anya:other | sādhanaiḥ:by means)
- ଯଥା (yathā)just as
- ପଦାର୍ଥଭାନଂ (padārthabhānam)perception of objects (padārtha:objects | bhānam:perception)
- ହି (hi)indeed
- ପ୍ରକାଶେନ (prakāśena)by light
- ଵିନା (vinā)without
- କ୍ଵଚିତ୍ (kvacit)anywhere
କୋଽହଂ କଥମିଦଂ ଜାତଂ କୋ ଵା କର୍ତାସ୍ଯ ଵିଦ୍ଯତେ।
ଉପାଦାନଂ କିମସ୍ତୀହ ଵିଚାରଃ ସୋଽଯମୀଦୃଶଃ।।12।।
ଉପାଦାନଂ କିମସ୍ତୀହ ଵିଚାରଃ ସୋଽଯମୀଦୃଶଃ।।12।।
- କଃ (kaḥ)who
- ଅହମ୍ (aham)I
- କଥମ୍ (katham)how
- ଇଦମ୍ (idam)this
- ଜାତମ୍ (jātam)created
- କଃ (kaḥ)who
- ଵା (vā)or
- କର୍ତ୍ତା (karttā)creator
- ଅସ୍ଯ (asya)of this
- ଵିଦ୍ଯତେ (vidyate)exists
- ଉପାଦାନମ୍ (upādānam)material cause
- କିମ୍ (kim)what
- ଅସ୍ତି (asti)is
- ଇହ (iha)here
- ଵିଚାରଃ (vicāraḥ)enquiry
- ସଃ (saḥ)that
- ଅଯମ୍ (ayam)this
- ଈଦୃଶଃ (īdṛśaḥ)such
ନାହଂ ଭୂତଗଣୋ ଦେହୋ ନାହଂ ଚାକ୍ଷଗଣସ୍ତଥା।
ଏତଦ୍ଵିଲକ୍ଷଣଃ କଶ୍ଚିଦ୍ଵିଚାରଃ ସୋଽଯମୀଦୃଶଃ।।13।।
ଏତଦ୍ଵିଲକ୍ଷଣଃ କଶ୍ଚିଦ୍ଵିଚାରଃ ସୋଽଯମୀଦୃଶଃ।।13।।
- ନ (na)not
- ଅହମ୍ (aham)I
- ଭୂତଗଣଃ (bhūtagaṇaḥ)aggregate of elements (bhūta:element | gaṇaḥ:aggregate)
- ଦେହଃ (dehaḥ)body
- ନ (na)not
- ଅହମ୍ (aham)I
- ଚ (ca)and
- ଅକ୍ଷଗଣଃ (akṣagaṇaḥ)aggregate of senses (akṣa:sense | gaṇaḥ:aggregate)
- ତଥା (tathā)also
- ଏତତ୍ (etat)this
- ଵିଲକ୍ଷଣଃ (vilakṣaṇaḥ)different
- କଶ୍ଚିତ୍ (kaścit)some
- ଵିଚାରଃ (vicāraḥ)inquiry
- ସଃ (saḥ)he
- ଅଯମ୍ (ayam)this
- ଈଦୃଶଃ (īdṛśaḥ)such
ଅଜ୍ଞାନପ୍ରଭଵଂ ସର୍ଵଂ ଜ୍ଞାନେନ ପ୍ରଵିଲୀଯତେ।
ସଂକଲ୍ପୋ ଵିଵିଧଃ କର୍ତା ଵିଚାରଃ ସୋଽଯମୀଦୃଶଃ।।14।।
ସଂକଲ୍ପୋ ଵିଵିଧଃ କର୍ତା ଵିଚାରଃ ସୋଽଯମୀଦୃଶଃ।।14।।
- ଅଜ୍ଞାନପ୍ରଭଵଂ (ajñānaprabhavam)born of ignorance (ajñāna:ignorance | prabhavam:born of)
- ସର୍ଵଂ (sarvaṃ)everything
- ଜ୍ଞାନେନ (jñānena)by knowledge
- ପ୍ରଵିଲୀଯତେ (pravilīyate)dissolves
- ସଂକଲ୍ପଃ (saṃkalpaḥ)thought
- ଵିଵିଧଃ (vividhaḥ)various
- କର୍ତା (kartā)creator
- ଵିଚାରଃ (vicāraḥ)inquiry
- ସଃ (saḥ)he
- ଅଯମ୍ (ayam)this
- ଈଦୃଶଃ (īdṛśaḥ)such
ଏତଯୋର୍ଯଦୁପାଦାନମେକଂ ସୂକ୍ଷ୍ମଂ ସଦଵ୍ଯଯମ୍।
ଯଥୈଵ ମୃଦ୍ଧଟାଦୀନାଂ ଵିଚାରଃ ସୋଽଯମୀଦୃଶଃ।।15।।
ଯଥୈଵ ମୃଦ୍ଧଟାଦୀନାଂ ଵିଚାରଃ ସୋଽଯମୀଦୃଶଃ।।15।।
- ଏତଯୋଃ (etayoḥ)of these two
- ଯତ୍ (yat)which
- ଉପାଦାନମ୍ (upādānam)material cause
- ଏକମ୍ (ekam)one
- ସୂକ୍ଷ୍ମମ୍ (sūkṣmam)subtle
- ସତ୍ (sat)existence
- ଅଵ୍ଯଯମ୍ (avyayam)unchanging
- ଯଥା (yathā)just as
- ଏଵ (eva)indeed
- ମୃଦ୍ (mṛd)earth
- ଘଟ (ghaṭa)pot
- ଆଦୀନାମ୍ (ādīnām)and the like
- ଵିଚାରଃ (vicāraḥ)inquiry
- ସଃ (saḥ)that
- ଅଯମ୍ (ayam)this
- ଈଦୃଶଃ (īdṛśaḥ)such
ଅହମେକୋଽପି ସୂକ୍ଷ୍ମଶ୍ଚ ଜ୍ଞାତା ସାକ୍ଷୀ ସଦଵ୍ଯଯଃ।
ତଦହଂ ନାତ୍ର ସଂଦେହୋ ଵିଚାରଃ ସୋଽଯମୀଦୃଶଃ।।16।।
ତଦହଂ ନାତ୍ର ସଂଦେହୋ ଵିଚାରଃ ସୋଽଯମୀଦୃଶଃ।।16।।
- ଅହମ୍ (aham)I
- ଏକଃ (ekaḥ)one
- ଅପି (api)also
- ସୂକ୍ଷ୍ମଃ (sūkṣmaḥ)subtle
- ଚ (ca)and
- ଜ୍ଞାତା (jñātā)knower
- ସାକ୍ଷୀ (sākṣī)witness
- ସତ୍ (sat)ever-existent
- ଅଵ୍ଯଯଃ (avyayaḥ)unchanging
- ତତ୍ (tad)that
- ଅହମ୍ (aham)I
- ନ (na)not
- ଅତ୍ର (atra)here
- ସନ୍ଦେହଃ (saṃdehaḥ)doubt
- ଵିଚାରଃ (vicāraḥ)enquiry
- ସଃ (saḥ)that
- ଅଯମ୍ (ayam)this
- ଈଦୃଶଃ (īdṛśaḥ)such
ଆତ୍ମା ଵିନିଷ୍କଲୋ ହ୍ଯେକୋ ଦେହୋ ବହୁଭିରାଵୃତଃ।
ତଯୋରୈକ୍ଯଂ ପ୍ରପଶ୍ଯନ୍ତି କିମଜ୍ଞାନମତଃ ପରମ୍।।17।।
ତଯୋରୈକ୍ଯଂ ପ୍ରପଶ୍ଯନ୍ତି କିମଜ୍ଞାନମତଃ ପରମ୍।।17।।
- ଆତ୍ମା (ātmā)self
- ଵିନିଷ୍କଲଃ (viniṣkalaḥ)without parts
- ହି (hi)indeed
- ଏକଃ (ekaḥ)one
- ଦେହଃ (dehaḥ)body
- ବହୁଭିଃ (bahubhiḥ)by many
- ଆଵୃତଃ (āvṛtaḥ)covered
- ତଯୋଃ (tayoḥ)of these two
- ଐକ୍ଯମ୍ (aikyam)unity
- ପ୍ରପଶ୍ଯନ୍ତି (prapaśyanti)see
- କିମ୍ (kim)what
- ଅଜ୍ଞାନମ୍ (ajñānam)ignorance
- ଅତଃ (ataḥ)than this
- ପରମ୍ (param)beyond
ଆତ୍ମା ନିଯାମକଶ୍ଚାନ୍ତର୍ଦେହୋ ନିଯମ୍ଯବାହ୍ଯକଃ।
ତଯୋରୈକ୍ଯଂ ପ୍ରପଶ୍ଯନ୍ତି କିମଜ୍ଞାନମତଃ ପରମ୍।।18।।
ତଯୋରୈକ୍ଯଂ ପ୍ରପଶ୍ଯନ୍ତି କିମଜ୍ଞାନମତଃ ପରମ୍।।18।।
- ଆତ୍ମା (ātmā)self
- ନିଯାମକଃ (niyāmakaḥ)controller
- ଚ (ca)and
- ଅନ୍ତଃ (antaḥ)internal
- ଦେହଃ (dehaḥ)body
- ନିଯମ୍ଯ (niyamya)controlled
- ବାହ୍ଯକଃ (bāhyakaḥ)external
- ତଯୋଃ (tayoḥ)of these two
- ଐକ୍ଯମ୍ (aikyam)unity
- ପ୍ରପଶ୍ଯନ୍ତି (prapaśyanti)perceive
- କିମ୍ (kim)what
- ଅଜ୍ଞାନମ୍ (ajñānam)ignorance
- ଅତଃ (ataḥ)than this
- ପରମ୍ (param)beyond
ଆତ୍ମା ଜ୍ଞାନମଯଃ ପୁଣ୍ଯୋ ଦେହୋ ମାଂସମଯୋଽଶୁଚିଃ।
ତଯୋରୈକ୍ଯଂ ପ୍ରପଶ୍ଯନ୍ତି କିମଜ୍ଞାନମତଃ ପରମ୍।।19।।
ତଯୋରୈକ୍ଯଂ ପ୍ରପଶ୍ଯନ୍ତି କିମଜ୍ଞାନମତଃ ପରମ୍।।19।।
- ଆତ୍ମା (ātmā)self
- ଜ୍ଞାନମଯଃ (jñānamayaḥ)full of knowledge (jñāna:knowledge | mayaḥ:full of)
- ପୁଣ୍ଯଃ (puṇyaḥ)holy
- ଦେହଃ (dehaḥ)body
- ମାଂସମଯଃ (māṃsamayaḥ)full of flesh (māṃsa:flesh | mayaḥ:full of)
- ଅଶୁଚିଃ (aśuciḥ)impure
- ତଯୋଃ (tayoḥ)of these two
- ଐକ୍ଯମ୍ (aikyam)unity
- ପ୍ରପଶ୍ଯନ୍ତି (prapaśyanti)perceive
- କିମ୍ (kim)what
- ଅଜ୍ଞାନମ୍ (ajñānam)ignorance
- ଅତଃ (ataḥ)than this
- ପରମ୍ (param)beyond
ଆତ୍ମା ପ୍ରକାଶକଃ ସ୍ଵଚ୍ଛୋ ଦେହସ୍ତାମସ ଉଚ୍ଯତେ।
ତଯୋରୈକ୍ଯଂ ପ୍ରପଶ୍ଯନ୍ତି କିମଜ୍ଞାନମତଃ ପରମ୍।।20।।
ତଯୋରୈକ୍ଯଂ ପ୍ରପଶ୍ଯନ୍ତି କିମଜ୍ଞାନମତଃ ପରମ୍।।20।।
- ଆତ୍ମା (ātmā)self
- ପ୍ରକାଶକଃ (prakāśakaḥ)illuminator
- ସ୍ଵଚ୍ଛଃ (svacchaḥ)pure
- ଦେହଃ (dehaḥ)body
- ତାମସଃ (tāmasaḥ)of darkness
- ଉଚ୍ଯତେ (ucyate)is said
- ତଯୋଃ (tayoḥ)of these two
- ଐକ୍ଯମ୍ (aikyam)unity
- ପ୍ରପଶ୍ଯନ୍ତି (prapaśyanti)perceive
- କିମ୍ (kim)what
- ଅଜ୍ଞାନମ୍ (ajñānam)ignorance
- ଅତଃ (ataḥ)than this
- ପରମ୍ (param)beyond
ଆତ୍ମା ନିତ୍ଯୋ ହି ସଦ୍ରୂପୋ ଦେହୋଽନିତ୍ଯୋ ହ୍ଯସନ୍ମଯଃ।
ତଯୋରୈକ୍ଯଂ ପ୍ରପଶ୍ଯନ୍ତି କିମଜ୍ଞାନମତଃ ପରମ୍।।21।।
ତଯୋରୈକ୍ଯଂ ପ୍ରପଶ୍ଯନ୍ତି କିମଜ୍ଞାନମତଃ ପରମ୍।।21।।
- ଆତ୍ମା (ātmā)self
- ନିତ୍ଯଃ (nityaḥ)eternal
- ହି (hi)indeed
- ସଦ୍ରୂପଃ (sadrūpaḥ)of true form (sat:true | rūpaḥ:form)
- ଦେହଃ (dehaḥ)body
- ଅନିତ୍ଯଃ (anityaḥ)impermanent
- ହି (hi)indeed
- ଅସନ୍ମଯଃ (asanmayaḥ)composed of non-existence (asat:non-existence | mayaḥ:composed of)
- ତଯୋଃ (tayoḥ)of these two
- ଐକ୍ଯମ୍ (aikyam)unity
- ପ୍ରପଶ୍ଯନ୍ତି (prapaśyanti)they perceive
- କିମ୍ (kim)what
- ଅଜ୍ଞାନମ୍ (ajñānam)ignorance
- ଅତଃ (ataḥ)than this
- ପରମ୍ (param)beyond
ଆତ୍ମନସ୍ତତ୍ପ୍ରକାଶତ୍ଵଂ ଯତ୍ପଦାର୍ଥାଵଭାସନମ୍।
ନାଗ୍ନ୍ଯାଦିଦୀପ୍ତିଵଦ୍ଦୀପ୍ତିର୍ଭଵତ୍ଯାନ୍ଧ୍ଯଂ ଯତୋ ନିଶି।।22।।
ନାଗ୍ନ୍ଯାଦିଦୀପ୍ତିଵଦ୍ଦୀପ୍ତିର୍ଭଵତ୍ଯାନ୍ଧ୍ଯଂ ଯତୋ ନିଶି।।22।।
- ଆତ୍ମନଃ (ātmanaḥ)of the self
- ତତ୍ (tat)that
- ପ୍ରକାଶତ୍ଵଂ (prakāśatvaṃ)luminosity
- ଯତ୍ (yat)which
- ପଦାର୍ଥାଵଭାସନମ୍ (padārthāvabhāsanam)manifestation of objects (padārtha:objects | āvabhāsanam:manifestation)
- ନ (na)not
- ଅଗ୍ନ୍ଯାଦିଦୀପ୍ତିଵତ୍ (agnyādidīptivat)like the light of fire etc. (agni:fire | ādi:etc. | dīpti:light | vat:like)
- ଦୀପ୍ତିଃ (dīptiḥ)luminosity
- ଭଵତି (bhavati)is
- ଅନ୍ଧ୍ଯଂ (andhyaṃ)darkness
- ଯତଃ (yataḥ)because
- ନିଶି (niśi)at night
ଦେହୋଽହମିତ୍ଯଯଂ ମୂଢୋ ମତ୍ଵା ତିଷ୍ଠତ୍ଯହୋ ଜନଃ।
ମମାଯମିତ୍ଯପି ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଘଟଦ୍ରଷ୍ଟେଵ ସର୍ଵଦା।।23।।
ମମାଯମିତ୍ଯପି ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଘଟଦ୍ରଷ୍ଟେଵ ସର୍ଵଦା।।23।।
- ଦେହଃ (dehaḥ)body
- ଅହମ୍ (aham)I
- ଇତି (iti)thus
- ଅଯମ୍ (ayam)this
- ମୂଢଃ (mūḍhaḥ)ignorant
- ମତ୍ଵା (matvā)having thought
- ତିଷ୍ଠତି (tiṣṭhati)remains
- ଅହୋ (aho)how strange
- ଜନଃ (janaḥ)person
- ମମ (mama)my
- ଅଯମ୍ (ayam)this
- ଇତି (iti)thus
- ଅପି (api)also
- ଜ୍ଞାତ୍ଵା (jñātvā)having known
- ଘଟଦ୍ରଷ୍ଟା (ghaṭadraṣṭā)pot-seer (ghaṭa:pot | draṣṭā:seer)
- ଇଵ (iva)like
- ସର୍ଵଦା (sarvadā)always
ବ୍ରହ୍ମୈଵାହଂ ସମଃ ଶାନ୍ତଃ ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦଲକ୍ଷଣଃ।
ନାହଂ ଦେହୋ ହ୍ଯସଦ୍ରୂପୋ ଜ୍ଞାନମିତ୍ଯୁଚ୍ଯତେ ବୁଧୈଃ।।24।।
ନାହଂ ଦେହୋ ହ୍ଯସଦ୍ରୂପୋ ଜ୍ଞାନମିତ୍ଯୁଚ୍ଯତେ ବୁଧୈଃ।।24।।
- ବ୍ରହ୍ମ (brahma)Brahman
- ଏଵ (eva)indeed
- ଅହମ୍ (aham)I am
- ସମଃ (samaḥ)equanimous
- ଶାନ୍ତଃ (śāntaḥ)quiescent
- ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦଲକ୍ଷଣଃ (saccidānandalakṣaṇaḥ)of the nature of Existence, Knowledge, and Bliss (sat:existence | cit:knowledge | ānanda:bliss | lakṣaṇaḥ:of the nature)
- ନ (na)not
- ଅହମ୍ (aham)I am
- ଦେହଃ (dehaḥ)the body
- ହି (hi)indeed
- ଅସଦ୍ରୂପଃ (asadrūpaḥ)of non-existence nature (asat:non-existence | rūpaḥ:nature)
- ଜ୍ଞାନମ୍ (jñānam)knowledge
- ଇତି (iti)thus
- ଉଚ୍ଯତେ (ucyate)is called
- ବୁଧୈଃ (budhaiḥ)by the wise
ନିର୍ଵିକାରୋ ନିରାକାରୋ ନିରଵଦ୍ଯୋଽହମଵ୍ଯଯଃ।
ନାହଂ ଦେହୋ ହ୍ଯସଦ୍ରୂପୋ ଜ୍ଞାନମିତ୍ଯୁଚ୍ଯତେ ବୁଧୈଃ।।25।।
ନାହଂ ଦେହୋ ହ୍ଯସଦ୍ରୂପୋ ଜ୍ଞାନମିତ୍ଯୁଚ୍ଯତେ ବୁଧୈଃ।।25।।
- ନିର୍ଵିକାରଃ (nirvikāraḥ)without change
- ନିରାକାରଃ (nirākāraḥ)without form
- ନିରଵଦ୍ଯଃ (niravadyaḥ)free from blemish
- ଅହମ୍ (aham)I am
- ଅଵ୍ଯଯଃ (avyayaḥ)imperishable
- ନ (na)not
- ଅହମ୍ (aham)I am
- ଦେହଃ (dehaḥ)body
- ହି (hi)indeed
- ଅସଦ୍ରୂପଃ (asadrūpaḥ)of unreal form
- ଜ୍ଞାନମ୍ (jñānam)knowledge
- ଇତି (iti)thus
- ଉଚ୍ଯତେ (ucyate)is said
- ବୁଧୈଃ (budhaiḥ)by the wise
ନିରାମଯୋ ନିରାଭାସୋ ନିର୍ଵିକଲ୍ପୋଽହମାତତଃ।
ନାହଂ ଦେହୋ ହ୍ଯସଦ୍ରୂପୋ ଜ୍ଞାନମିତ୍ଯୁଚ୍ଯତେ ବୁଧୈଃ।।26।।
ନାହଂ ଦେହୋ ହ୍ଯସଦ୍ରୂପୋ ଜ୍ଞାନମିତ୍ଯୁଚ୍ଯତେ ବୁଧୈଃ।।26।।
- ନିରାମଯଃ (nirāmayaḥ)free from disease
- ନିରାଭାସଃ (nirābhāsaḥ)beyond all comprehension
- ନିର୍ଵିକଲ୍ପଃ (nirvikalpaḥ)free from alternatives
- ଅହମ୍ (aham)I am
- ଆତତଃ (ātataḥ)all-pervading
- ନ (na)not
- ଅହମ୍ (aham)I am
- ଦେହଃ (dehaḥ)body
- ହି (hi)indeed
- ଅସଦ୍ରୂପଃ (asadrūpaḥ)of unreal form
- ଜ୍ଞାନମ୍ (jñānam)knowledge
- ଇତି (iti)thus
- ଉଚ୍ଯତେ (ucyate)is said
- ବୁଧୈଃ (budhaiḥ)by the wise
ନିର୍ଗୁଣୋ ନିଷ୍କ୍ରିଯୋ ନିତ୍ଯୋ ନିତ୍ଯମୁକ୍ତୋଽହମଚ୍ଯୁତଃ।
ନାହଂ ଦେହୋ ହ୍ଯସଦ୍ରୂପୋ ଜ୍ଞାନମିତ୍ଯୁଚ୍ଯତେ ବୁଧୈଃ।।27।।
ନାହଂ ଦେହୋ ହ୍ଯସଦ୍ରୂପୋ ଜ୍ଞାନମିତ୍ଯୁଚ୍ଯତେ ବୁଧୈଃ।।27।।
- ନିର୍ଗୁଣଃ (nirguṇaḥ)without attributes
- ନିଷ୍କ୍ରିଯଃ (niṣkriyaḥ)without activity
- ନିତ୍ଯଃ (nityaḥ)eternal
- ନିତ୍ଯମୁକ୍ତଃ (nityamuktaḥ)ever free (nitya:eternal | muktaḥ:free)
- ଅହମ୍ (aham)I am
- ଅଚ୍ଯୁତଃ (acyutaḥ)imperishable
- ନ (na)not
- ଅହମ୍ (aham)I am
- ଦେହଃ (dehaḥ)body
- ହି (hi)indeed
- ଅସଦ୍ରୂପଃ (asadrūpaḥ)of unreal form (asat:unreal | rūpaḥ:form)
- ଜ୍ଞାନମ୍ (jñānam)knowledge
- ଇତି (iti)thus
- ଉଚ୍ଯତେ (ucyate)is said
- ବୁଧୈଃ (budhaiḥ)by the wise
ନିର୍ମଲୋ ନିଶ୍ଚଲୋଽନନ୍ତଃ ଶୁଦ୍ଧୋଽହମଜରୋଽମରଃ।
ନାହଂ ଦେହୋ ହ୍ଯସଦ୍ରୂପୋ ଜ୍ଞାନମିତ୍ଯୁଚ୍ଯତେ ବୁଧୈଃ।।28।।
ନାହଂ ଦେହୋ ହ୍ଯସଦ୍ରୂପୋ ଜ୍ଞାନମିତ୍ଯୁଚ୍ଯତେ ବୁଧୈଃ।।28।।
- ନିର୍ମଲଃ (nirmalaḥ)free from impurity
- ନିଶ୍ଚଲଃ (niścalaḥ)immovable
- ଅନନ୍ତଃ (anantaḥ)unlimited
- ଶୁଦ୍ଧଃ (śuddhaḥ)holy
- ଅହମ୍ (aham)I am
- ଅଜରଃ (ajaraḥ)undecaying
- ଅମରଃ (amaraḥ)immortal
- ନ (na)not
- ଅହମ୍ (aham)I am
- ଦେହଃ (dehaḥ)body
- ହି (hi)indeed
- ଅସଦ୍ରୂପଃ (asad-rūpaḥ)of unreal form (asad:unreal | rūpaḥ:form)
- ଜ୍ଞାନମ୍ (jñānam)knowledge
- ଇତି (iti)thus
- ଉଚ୍ଯତେ (ucyate)is said
- ବୁଧୈଃ (budhaiḥ)by the wise
ସ୍ଵଦେହଂ ଶୋଭନଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ପୁରୁଷାଖ୍ଯଂ ଚ ସଂମତମ୍।
କିଂ ମୂର୍ଖ ଶୂନ୍ଯମାତ୍ମାନଂ ଦେହାତୀତଂ କରୋଷି ଭୋ।।29।।
କିଂ ମୂର୍ଖ ଶୂନ୍ଯମାତ୍ମାନଂ ଦେହାତୀତଂ କରୋଷି ଭୋ।।29।।
- ସ୍ଵଦେହଂ (svadehaṃ)own body (sva:own | dehaṃ:body)
- ଶୋଭନଂ (śobhanaṃ)blissful
- ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା (tyaktvā)having abandoned
- ପୁରୁଷାଖ୍ଯଂ (puruṣākhyam)known as Purusha (puruṣa:Purusha | ākhyam:known as)
- ଚ (ca)and
- ସଂମତମ୍ (saṃmatam)established
- କିଂ (kiṃ)why
- ମୂର୍ଖ (mūrkha)ignorant one
- ଶୂନ୍ଯମ୍ (śūnyam)non-existent
- ଆତ୍ମାନଂ (ātmānaṃ)Atman
- ଦେହାତୀତଂ (dehātītaṃ)different from body (deha:body | atītaṃ:different from)
- କରୋଷି (karoṣi)do you assert
- ଭୋ (bho)O
ସ୍ଵାତ୍ମାନଂ ଶ୍ରୃଣୁ ମୂର୍ଖ ତ୍ଵଂ ଶ୍ରୁତ୍ଯା ଯୁକ୍ତ୍ଯା ଚ ପୂରୁଷମ୍।
ଦେହାତୀତଂ ସଦାକାରଂ ସୁଦୁର୍ଦର୍ଶଂ ଭଵାଦୃଶାମ୍।।30।।
ଦେହାତୀତଂ ସଦାକାରଂ ସୁଦୁର୍ଦର୍ଶଂ ଭଵାଦୃଶାମ୍।।30।।
- ସ୍ଵାତ୍ମାନଂ (svātmānam)own self (sva:own | ātmānam:self)
- ଶ୍ରୃଣୁ (śṛṇu)hear
- ମୂର୍ଖ (mūrkha)ignorant one
- ତ୍ଵଂ (tvaṃ)you
- ଶ୍ରୁତ୍ଯା (śrutyā)by Shruti
- ଯୁକ୍ତ୍ଯା (yuktyā)by reasoning
- ଚ (ca)and
- ପୂରୁଷମ୍ (pūruṣam)Purusha
- ଦେହାତୀତଂ (dehātītaṃ)beyond the body (deha:body | atītaṃ:beyond)
- ସଦାକାରଂ (sadākāraṃ)form of existence (sadā:always | ākāraṃ:form)
- ସୁଦୁର୍ଦର୍ଶଂ (sudurdarśaṃ)very difficult to realize (su:very | durdarśaṃ:difficult to realize)
- ଭଵାଦୃଶାମ୍ (bhavādṛśām)for persons like you (bhava:you | ādṛśām:like)
ଅହଂଶବ୍ଦେନ ଵିଖ୍ଯାତ ଏକ ଏଵ ସ୍ଥିତଃ ପରଃ।
ସ୍ଥୂଲତ୍ଵାନ୍ନୈକତାଂ ପ୍ରାପ୍ତଃ କଥଂ ସ୍ଯାଦ୍ଦେହକଃ ପୁମାନ୍।।31।।
ସ୍ଥୂଲତ୍ଵାନ୍ନୈକତାଂ ପ୍ରାପ୍ତଃ କଥଂ ସ୍ଯାଦ୍ଦେହକଃ ପୁମାନ୍।।31।।
- ଅହଂଶବ୍ଦେନ (ahaṃśabdena)by the word 'I' (ahaṃ:'I' | śabdena:by the word)
- ଵିଖ୍ଯାତ (vikhyāta)known
- ଏକ (eka)one
- ଏଵ (eva)indeed
- ସ୍ଥିତଃ (sthitaḥ)situated
- ପରଃ (paraḥ)supreme
- ସ୍ଥୂଲତ୍ଵାତ୍ (sthūlatvāt)due to grossness (sthūla:gross | tvāt:due to)
- ନ (na)not
- ଏକତାଂ (ekatāṃ)oneness
- ପ୍ରାପ୍ତଃ (prāptaḥ)attained
- କଥଂ (kathaṃ)how
- ସ୍ଯାତ୍ (syāt)can be
- ଦେହକଃ (dehakaḥ)body
- ପୁମାନ୍ (pumān)Purusha
ଅହଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୃତଯା ସିଦ୍ଧୋ ଦେହୋ ଦୃଶ୍ଯତଯା ସ୍ଥିତଃ।
ମମାଯମିତି ନିର୍ଦେଶାତ୍କଥଂ ସ୍ଯାଦ୍ଦେହକଃ ପୁମାନ୍।।32।।
ମମାଯମିତି ନିର୍ଦେଶାତ୍କଥଂ ସ୍ଯାଦ୍ଦେହକଃ ପୁମାନ୍।।32।।
- ଅହମ୍ (aham)I
- ଦ୍ରଷ୍ଟୃତଯା (draṣṭṛtayā)as the seer (draṣṭṛ:seer | tayā:as)
- ସିଦ୍ଧଃ (siddhaḥ)established
- ଦେହଃ (dehaḥ)body
- ଦୃଶ୍ଯତଯା (dṛśyatayā)as the seen (dṛśya:seen | tayā:as)
- ସ୍ଥିତଃ (sthitaḥ)situated
- ମମ (mama)my
- ଅଯମ୍ (ayam)this
- ଇତି (iti)thus
- ନିର୍ଦେଶାତ୍ (nirdeśāt)from the indication
- କଥମ୍ (katham)how
- ସ୍ଯାତ୍ (syāt)can be
- ଦେହକଃ (dehakaḥ)body
- ପୁମାନ୍ (pumān)Purusha
ଅହଂ ଵିକାରହୀନସ୍ତୁ ଦେହୋ ନିତ୍ଯଂ ଵିକାରଵାନ୍।
ଇତି ପ୍ରତୀଯତେ ସାକ୍ଷାତ୍କଥଂ ସ୍ଯାଦ୍ଦେହକଃ ପୁମାନ୍।।33।।
ଇତି ପ୍ରତୀଯତେ ସାକ୍ଷାତ୍କଥଂ ସ୍ଯାଦ୍ଦେହକଃ ପୁମାନ୍।।33।।
- ଅହମ୍ (aham)I
- ଵିକାରହୀନଃ (vikārahīnaḥ)without change (vikāra:change | hīnaḥ:without)
- ତୁ (tu)but
- ଦେହଃ (dehaḥ)body
- ନିତ୍ଯମ୍ (nityam)always
- ଵିକାରଵାନ୍ (vikāravān)undergoing changes (vikāra:change | vān:having)
- ଇତି (iti)thus
- ପ୍ରତୀଯତେ (pratīyate)is perceived
- ସାକ୍ଷାତ୍ (sākṣāt)directly
- କଥମ୍ (katham)how
- ସ୍ଯାତ୍ (syāt)can be
- ଦେହକଃ (dehakaḥ)body
- ପୁମାନ୍ (pumān)Purusha
ଯସ୍ମାତ୍ପରମିତି ଶ୍ରୁତ୍ଯା ତଯା ପୁରୁଷଲକ୍ଷଣମ୍।
ଵିନିର୍ଣୀତଂ ଵିଶୁଦ୍ଧେନ କଥଂ ସ୍ଯାଦ୍ଦେହକଃ ପୁମାନ୍।।34।।
ଵିନିର୍ଣୀତଂ ଵିଶୁଦ୍ଧେନ କଥଂ ସ୍ଯାଦ୍ଦେହକଃ ପୁମାନ୍।।34।।
- ଯସ୍ମାତ୍ (yasmāt)from which
- ପରମ୍ (param)higher
- ଇତି (iti)thus
- ଶ୍ରୁତ୍ଯା (śrutyā)by the scripture
- ତଯା (tayā)by that
- ପୁରୁଷଲକ୍ଷଣମ୍ (puruṣalakṣaṇam)nature of Purusha (puruṣa:Purusha | lakṣaṇam:nature)
- ଵିନିର୍ଣୀତଂ (vinirṇītam)ascertained
- ଵିଶୁଦ୍ଧେନ (viśuddhena)by the pure
- କଥଂ (kathaṃ)how
- ସ୍ଯାତ୍ (syāt)can be
- ଦେହକଃ (dehakaḥ)body
- ପୁମାନ୍ (pumān)Purusha
ସର୍ଵଂ ପୁରୁଷ ଏଵେତି ସୂକ୍ତେ ପୁରୁଷସଂଜ୍ଞିତେ।
ଅପ୍ଯୁଚ୍ଯତେ ଯତଃ ଶ୍ରୁତ୍ଯା କଥଂ ସ୍ଯାଦ୍ଦେହକଃ ପୁମାନ୍।।35।।
ଅପ୍ଯୁଚ୍ଯତେ ଯତଃ ଶ୍ରୁତ୍ଯା କଥଂ ସ୍ଯାଦ୍ଦେହକଃ ପୁମାନ୍।।35।।
- ସର୍ଵମ୍ (sarvam)all
- ପୁରୁଷ (puruṣa)Purusha
- ଏଵ (eva)indeed
- ଇତି (iti)thus
- ସୂକ୍ତେ (sūkte)in the hymn
- ପୁରୁଷସଂଜ୍ଞିତେ (puruṣasaṃjñite)named as Purusha (puruṣa:Purusha | saṃjñite:named as)
- ଅପି (api)also
- ଉଚ୍ଯତେ (ucyate)is said
- ଯତଃ (yataḥ)because
- ଶ୍ରୁତ୍ଯା (śrutyā)by the Shruti
- କଥମ୍ (katham)how
- ସ୍ଯାତ୍ (syāt)can be
- ଦେହକଃ (dehakaḥ)body
- ପୁମାନ୍ (pumān)man
ଅସଙ୍ଗଃ ପୁରୁଷଃ ପ୍ରୋକ୍ତୋ ବୃହଦାରଣ୍ଯକେଽପି ଚ।
ଅନନ୍ତମଲସଂସୃଷ୍ଟଃ କଥଂ ସ୍ଯାଦ୍ଦେହକଃ ପୁମାନ୍।।36।।
ଅନନ୍ତମଲସଂସୃଷ୍ଟଃ କଥଂ ସ୍ଯାଦ୍ଦେହକଃ ପୁମାନ୍।।36।।
- ଅସଙ୍ଗଃ (asaṅgaḥ)unattached
- ପୁରୁଷଃ (puruṣaḥ)Purusha
- ପ୍ରୋକ୍ତଃ (proktaḥ)is said
- ବୃହଦାରଣ୍ଯକେ (bṛhadāraṇyake)in Brihadaranyaka (bṛhat:great | āraṇyaka:forest text)
- ଅପି (api)also
- ଚ (ca)and
- ଅନନ୍ତମଲସଂସୃଷ୍ଟଃ (anantamalasaṃsṛṣṭaḥ)endowed with endless impurities (ananta:endless | mala:impurities | saṃsṛṣṭaḥ:endowed with)
- କଥଂ (kathaṃ)how
- ସ୍ଯାତ୍ (syāt)can be
- ଦେହକଃ (dehakaḥ)body
- ପୁମାନ୍ (pumān)Purusha
ତତ୍ରୈଵ ଚ ସମାଖ୍ଯାତଃ ସ୍ଵଯଂଜ୍ଯୋତିର୍ହି ପୂରୁଷଃ।
ଜଡଃ ପରପ୍ରକାଶ୍ଯୋଽଯଂ କଥଂ ସ୍ଯାଦ୍ଦେହକଃ ପୁମାନ୍।।37।।
ଜଡଃ ପରପ୍ରକାଶ୍ଯୋଽଯଂ କଥଂ ସ୍ଯାଦ୍ଦେହକଃ ପୁମାନ୍।।37।।
- ତତ୍ରୈଵ (tatraiva)there itself (tatra:there | eva:itself)
- ଚ (ca)and
- ସମାଖ୍ଯାତଃ (samākhyātaḥ)clearly stated
- ସ୍ଵଯଂଜ୍ଯୋତିଃ (svayaṃjyotiḥ)self-illumined (svayam:self | jyotiḥ:light)
- ହି (hi)indeed
- ପୂରୁଷଃ (pūruṣaḥ)Purusha
- ଜଡଃ (jaḍaḥ)inert
- ପରପ୍ରକାଶ୍ଯଃ (paraprakāśyaḥ)illumined by another (para:another | prakāśyaḥ:illumined)
- ଅଯମ୍ (ayam)this
- କଥମ୍ (katham)how
- ସ୍ଯାତ୍ (syāt)can be
- ଦେହକଃ (dehakaḥ)body
- ପୁମାନ୍ (pumān)Purusha
ପ୍ରୋକ୍ତୋଽପି କର୍ମକାଣ୍ଡେନ ହ୍ଯାତ୍ମା ଦେହାଦ୍ଵିଲକ୍ଷଣଃ।
ନିତ୍ଯଶ୍ଚ ତତ୍ଫଲଂ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ଦେହପାତାଦନନ୍ତରମ୍।।38।।
ନିତ୍ଯଶ୍ଚ ତତ୍ଫଲଂ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ଦେହପାତାଦନନ୍ତରମ୍।।38।।
- ପ୍ରୋକ୍ତଃ (proktaḥ)declared
- ଅପି (api)also
- କର୍ମକାଣ୍ଡେନ (karmakāṇḍena)by the Karma-kanda (karma:action | kāṇḍena:by the section)
- ହି (hi)indeed
- ଆତ୍ମା (ātmā)the self
- ଦେହାତ୍ (dehāt)from the body
- ଵିଲକ୍ଷଣଃ (vilakṣaṇaḥ)different
- ନିତ୍ଯଃ (nityaḥ)eternal
- ଚ (ca)and
- ତତ୍ (tat)that
- ଫଲମ୍ (phalam)fruit
- ଭୁଙ୍କ୍ତେ (bhuṅkte)enjoys
- ଦେହପାତାତ୍ (dehapātāt)after the fall of the body (deha:body | pātāt:after the fall)
- ଅନନ୍ତରମ୍ (anantaram)thereafter
ଲିଙ୍ଗଂ ଚାନେକସଂଯୁକ୍ତଂ ଚଲଂ ଦୃଶ୍ଯଂ ଵିକାରି ଚ।
ଅଵ୍ଯାପକମସଦ୍ରୂପଂ ତତ୍କଥଂ ସ୍ଯାତ୍ପୁମାନଯମ୍।।39।।
ଅଵ୍ଯାପକମସଦ୍ରୂପଂ ତତ୍କଥଂ ସ୍ଯାତ୍ପୁମାନଯମ୍।।39।।
- ଲିଙ୍ଗଂ (liṅgaṃ)subtle body
- ଚ (ca)and
- ଅନେକସଂଯୁକ୍ତଂ (anekasaṃyuktaṃ)consisting of many parts (aneka:many | saṃyuktaṃ:joined)
- ଚଲଂ (calaṃ)unstable
- ଦୃଶ୍ଯଂ (dṛśyaṃ)object of perception
- ଵିକାରି (vikāri)changeable
- ଚ (ca)and
- ଅଵ୍ଯାପକଂ (avyāpakaṃ)limited
- ଅସଦ୍ରୂପଂ (asadrūpaṃ)non-existent by nature (asat:non-existent | rūpaṃ:form)
- ତତ୍ (tat)that
- କଥଂ (kathaṃ)how
- ସ୍ଯାତ୍ (syāt)can be
- ପୁମାନ୍ (pumān)Purusha
- ଅଯମ୍ (ayam)this
ଏଵଂ ଦେହଦ୍ଵଯାଦନ୍ଯ ଆତ୍ମା ପୁରୁଷ ଈଶ୍ଵରଃ।
ସର୍ଵାତ୍ମା ସର୍ଵରୂପଶ୍ଚ ସର୍ଵାତୀତୋଽହମଵ୍ଯଯଃ।।40।।
ସର୍ଵାତ୍ମା ସର୍ଵରୂପଶ୍ଚ ସର୍ଵାତୀତୋଽହମଵ୍ଯଯଃ।।40।।
- ଏଵମ୍ (evam)thus
- ଦେହଦ୍ଵଯାତ୍ (dehadvayāt)from the two bodies (deha:body | dvayāt:from the two)
- ଅନ୍ଯ (anya)different
- ଆତ୍ମା (ātmā)self
- ପୁରୁଷ (puruṣa)Purusha
- ଈଶ୍ଵରଃ (īśvaraḥ)Lord
- ସର୍ଵାତ୍ମା (sarvātmā)self of all (sarva:all | ātmā:self)
- ସର୍ଵରୂପଃ (sarvarūpaḥ)in every form (sarva:all | rūpaḥ:form)
- ଚ (ca)and
- ସର୍ଵାତୀତଃ (sarvātītaḥ)transcends all (sarva:all | atītaḥ:transcends)
- ଅହମ୍ (aham)I
- ଅଵ୍ଯଯଃ (avyayaḥ)immutable
ଇତ୍ଯାତ୍ମଦେହଭାନେନ ପ୍ରପଞ୍ଚସ୍ଯୈଵ ସତ୍ଯତା।
ଯଥୋକ୍ତା ତର୍କଶାସ୍ତ୍ରେଣ ତତଃ କିଂ ପୁରୁଷାର୍ଥତା।।41।।
ଯଥୋକ୍ତା ତର୍କଶାସ୍ତ୍ରେଣ ତତଃ କିଂ ପୁରୁଷାର୍ଥତା।।41।।
- ଇତି (iti)thus
- ଆତ୍ମଦେହଭାନେନ (ātmadehabhānena)by the distinction of self and body (ātma:self | deha:body | bhānena:by the distinction)
- ପ୍ରପଞ୍ଚସ୍ଯ (prapañcasya)of the phenomenal world
- ଏଵ (eva)indeed
- ସତ୍ଯତା (satyatā)reality
- ଯଥୋକ୍ତା (yathoktā)as stated
- ତର୍କଶାସ୍ତ୍ରେଣ (tarkaśāstreṇa)by the science of logic (tarka:logic | śāstreṇa:by the science)
- ତତଃ (tataḥ)thereafter
- କିଂ (kiṃ)what
- ପୁରୁଷାର୍ଥତା (puruṣārthatā)end of human life (puruṣa:human | arthatā:end)
ଇତ୍ଯାତ୍ମଦେହଭେଦେନ ଦେହାତ୍ମତ୍ଵଂ ନିଵାରିତମ୍।
ଇଦାନୀଂ ଦେହଭେଦସ୍ଯ ହ୍ଯସତ୍ତ୍ଵଂ ସ୍ଫୁଟମୁଚ୍ଯତେ।।42।।
ଇଦାନୀଂ ଦେହଭେଦସ୍ଯ ହ୍ଯସତ୍ତ୍ଵଂ ସ୍ଫୁଟମୁଚ୍ଯତେ।।42।।
- ଇତି (iti)thus
- ଆତ୍ମଦେହଭେଦେନ (ātmadehabhedena)by the distinction of self and body (ātma:self | deha:body | bhedena:by the distinction)
- ଦେହାତ୍ମତ୍ଵଂ (dehātmatvaṃ)identity of body and self (deha:body | ātmatvaṃ:identity with self)
- ନିଵାରିତମ୍ (nivāritam)has been denounced
- ଇଦାନୀଂ (idānīṃ)now
- ଦେହଭେଦସ୍ଯ (dehabhedasya)of the difference of the body (deha:body | bhedasya:of the difference)
- ହି (hi)indeed
- ଅସତ୍ତ୍ଵଂ (asattvaṃ)unreality
- ସ୍ଫୁଟମ୍ (sphuṭam)clearly
- ଉଚ୍ଯତେ (ucyate)is stated
ଚୈତନ୍ଯସ୍ଯୈକରୂପତ୍ଵାଦ୍ଭେଦୋ ଯୁକ୍ତୋ ନ କର୍ହିଚିତ୍।
ଜୀଵତ୍ଵଂ ଚ ମୃଷା ଜ୍ଞେଯଂ ରଜ୍ଜ୍ଵାଂ ସର୍ପଗ୍ରହୋ ଯଥା।।43।।
ଜୀଵତ୍ଵଂ ଚ ମୃଷା ଜ୍ଞେଯଂ ରଜ୍ଜ୍ଵାଂ ସର୍ପଗ୍ରହୋ ଯଥା।।43।।
- ଚୈତନ୍ଯସ୍ଯ (caitanyasya)of consciousness
- ଏକରୂପତ୍ଵାତ୍ (ekarūpatvāt)due to oneness (eka:one | rūpatvāt:due to form)
- ଭେଦଃ (bhedaḥ)division
- ଯୁକ୍ତଃ (yuktaḥ)admissible
- ନ (na)not
- କର୍ହିଚିତ୍ (karhicit)at any time
- ଜୀଵତ୍ଵଂ (jīvatvam)individuality of the Jiva
- ଚ (ca)and
- ମୃଷା (mṛṣā)false
- ଜ୍ଞେଯମ୍ (jñeyam)must be known
- ରଜ୍ଜ୍ଵାମ୍ (rajjvām)in the rope
- ସର୍ପଗ୍ରହଃ (sarpagrahaḥ)delusion of a snake (sarpa:snake | grahaḥ:delusion)
- ଯଥା (yathā)like
ରଜ୍ଜ୍ଵଜ୍ଞାନାତ୍କ୍ଷଣେନୈଵ ଯଦ୍ଵଦ୍ରଜ୍ଜୁର୍ହି ସର୍ପିଣୀ।
ଭାତି ତଦ୍ଵଚ୍ଚିତିଃ ସାକ୍ଷାଦ୍ଵିଶ୍ଵାକାରେଣ କେଵଲା।।44।।
ଭାତି ତଦ୍ଵଚ୍ଚିତିଃ ସାକ୍ଷାଦ୍ଵିଶ୍ଵାକାରେଣ କେଵଲା।।44।।
- ରଜ୍ଜ୍ଵଜ୍ଞାନାତ୍ (rajjvajñānāt)from ignorance of the rope (rajju:rope | ajñānāt:from ignorance)
- କ୍ଷଣେନୈଵ (kṣaṇenaiva)in an instant (kṣaṇena:in an instant | eva:indeed)
- ଯଦ୍ଵତ୍ (yadvat)just as
- ରଜ୍ଜୁଃ (rajjuḥ)rope
- ହି (hi)indeed
- ସର୍ପିଣୀ (sarpiṇī)as a snake
- ଭାତି (bhāti)appears
- ତଦ୍ଵତ୍ (tadvat)so also
- ଚିତିଃ (citiḥ)Consciousness
- ସାକ୍ଷାତ୍ (sākṣāt)directly
- ଵିଶ୍ଵାକାରେଣ (viśvākāreṇa)in the form of the universe (viśva:universe | ākāreṇa:in the form of)
- କେଵଲା (kevalā)pure
ଉପାଦାନଂ ପ୍ରପଞ୍ଚସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମଣୋଽନ୍ଯନ୍ନ ଵିଦ୍ଯତେ।
ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵପ୍ରପଞ୍ଚୋଽଯଂ ବ୍ରହ୍ମୈଵାସ୍ତି ନ ଚେତରତ୍।।45।।
ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵପ୍ରପଞ୍ଚୋଽଯଂ ବ୍ରହ୍ମୈଵାସ୍ତି ନ ଚେତରତ୍।।45।।
- ଉପାଦାନଂ (upādānam)material cause
- ପ୍ରପଞ୍ଚସ୍ଯ (prapañcasya)of the universe
- ବ୍ରହ୍ମଣଃ (brahmaṇaḥ)of Brahman
- ଅନ୍ଯତ୍ (anyat)other
- ନ (na)not
- ଵିଦ୍ଯତେ (vidyate)exists
- ତସ୍ମାତ୍ (tasmāt)hence
- ସର୍ଵପ୍ରପଞ୍ଚଃ (sarvaprapañcaḥ)whole universe (sarva:all | prapañcaḥ:universe)
- ଅଯମ୍ (ayam)this
- ବ୍ରହ୍ମ (brahma)Brahman
- ଏଵ (eva)indeed
- ଅସ୍ତି (asti)is
- ନ (na)not
- ଚ (ca)and
- ଇତରତ୍ (itarat)anything else
ଵ୍ଯାପ୍ଯଵ୍ଯାପକତା ମିଥ୍ଯା ସର୍ଵମାତ୍ମେତି ଶାସନାତ୍।
ଇତି ଜ୍ଞାତେ ପରେ ତତ୍ତ୍ଵେ ଭେଦସ୍ଯାଵସରଃ କୁତଃ।।46।।
ଇତି ଜ୍ଞାତେ ପରେ ତତ୍ତ୍ଵେ ଭେଦସ୍ଯାଵସରଃ କୁତଃ।।46।।
- ଵ୍ଯାପ୍ଯଵ୍ଯାପକତା (vyāpyavyāpakatā)pervaded-pervading nature (vyāpya:pervaded | vyāpakatā:pervading nature)
- ମିଥ୍ଯା (mithyā)illusory
- ସର୍ଵମ୍ (sarvam)all
- ଆତ୍ମା (ātmā)self
- ଇତି (iti)thus
- ଶାସନାତ୍ (śāsanāt)from the declaration
- ଜ୍ଞାତେ (jñāte)being realized
- ପରେ (pare)supreme
- ତତ୍ତ୍ଵେ (tattve)truth
- ଭେଦସ୍ଯ (bhedasya)of distinction
- ଅଵସରଃ (avasaraḥ)room
- କୁତଃ (kutaḥ)where
ଶ୍ରୁତ୍ଯା ନିଵାରିତଂ ନୂନଂ ନାନାତ୍ଵଂ ସ୍ଵମୁଖେନ ହି।
କଥଂ ଭାସୋ ଭଵେଦନ୍ଯଃ ସ୍ଥିତେ ଚାଦ୍ଵଯକାରଣେ।।47।।
କଥଂ ଭାସୋ ଭଵେଦନ୍ଯଃ ସ୍ଥିତେ ଚାଦ୍ଵଯକାରଣେ।।47।।
- ଶ୍ରୁତ୍ଯା (śrutyā)by the scripture
- ନିଵାରିତଂ (nivāritaṃ)denied
- ନୂନଂ (nūnaṃ)certainly
- ନାନାତ୍ଵଂ (nānātvaṃ)manifoldness
- ସ୍ଵମୁଖେନ (svamukhena)by its own words (sva:own | mukhena:by words)
- ହି (hi)indeed
- କଥଂ (kathaṃ)how
- ଭାସଃ (bhāsaḥ)appearance
- ଭଵେତ୍ (bhavet)could be
- ଅନ୍ଯଃ (anyaḥ)different
- ସ୍ଥିତେ (sthite)being established
- ଚ (ca)and
- ଅଦ୍ଵଯକାରଣେ (advayakāraṇe)in the non-dual cause (advaya:non-dual | kāraṇe:in the cause)
ଦୋଷୋଽପି ଵିହିତଃ ଶ୍ରୁତ୍ଯା ମୃତ୍ଯୋର୍ମୃତ୍ଯୁଂ ସ ଗଚ୍ଛତି।
ଇହ ପଶ୍ଯତି ନାନାତ୍ଵଂ ମାଯଯା ଵଞ୍ଚିତୋ ନରଃ।।48।।
ଇହ ପଶ୍ଯତି ନାନାତ୍ଵଂ ମାଯଯା ଵଞ୍ଚିତୋ ନରଃ।।48।।
- ଦୋଷଃ (doṣaḥ)fault
- ଅପି (api)also
- ଵିହିତଃ (vihitaḥ)ordained
- ଶ୍ରୁତ୍ଯା (śrutyā)by the Shruti
- ମୃତ୍ଯୋଃ (mṛtyoḥ)from death
- ମୃତ୍ଯୁମ୍ (mṛtyum)to death
- ସଃ (saḥ)he
- ଗଚ୍ଛତି (gacchati)goes
- ଇହ (iha)here
- ପଶ୍ଯତି (paśyati)sees
- ନାନାତ୍ଵମ୍ (nānātvam)variety
- ମାଯଯା (māyayā)by Maya
- ଵଞ୍ଚିତଃ (vañcitaḥ)deceived
- ନରଃ (naraḥ)person
ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସର୍ଵଭୂତାନି ଜାଯନ୍ତେ ପରମାତ୍ମନଃ।
ତସ୍ମାଦେତାନି ବ୍ରହ୍ମୈଵ ଭଵନ୍ତୀତ୍ଯଵଧାରଯେତ୍।।49।।
ତସ୍ମାଦେତାନି ବ୍ରହ୍ମୈଵ ଭଵନ୍ତୀତ୍ଯଵଧାରଯେତ୍।।49।।
- ବ୍ରହ୍ମଣଃ (brahmaṇaḥ)of Brahman
- ସର୍ଵଭୂତାନି (sarvabhūtāni)all beings (sarva:all | bhūtāni:beings)
- ଜାଯନ୍ତେ (jāyante)are born
- ପରମାତ୍ମନଃ (paramātmanaḥ)of the supreme Atman (parama:supreme | ātmanaḥ:of Atman)
- ତସ୍ମାତ୍ (tasmāt)therefore
- ଏତାନି (etāni)these
- ବ୍ରହ୍ମ (brahma)Brahman
- ଏଵ (eva)indeed
- ଭଵନ୍ତି (bhavanti)become
- ଇତି (iti)thus
- ଅଵଧାରଯେତ୍ (avadhārayet)should understand
ବ୍ରହ୍ମୈଵ ସର୍ଵନାମାନି ରୂପାଣି ଵିଵିଧାନି ଚ।
କର୍ମାଣ୍ଯପି ସମଗ୍ରାଣି ବିଭର୍ତୀତି ଶ୍ରୁତିର୍ଜଗୌ।।50।।
କର୍ମାଣ୍ଯପି ସମଗ୍ରାଣି ବିଭର୍ତୀତି ଶ୍ରୁତିର୍ଜଗୌ।।50।।
- ବ୍ରହ୍ମ (brahma)Brahman
- ଏଵ (eva)alone
- ସର୍ଵନାମାନି (sarvanāmāni)all names (sarva:all | nāmāni:names)
- ରୂପାଣି (rūpāṇi)forms
- ଵିଵିଧାନି (vividhāni)various
- ଚ (ca)and
- କର୍ମାଣି (karmāṇi)actions
- ଅପି (api)also
- ସମଗ୍ରାଣି (samagrāṇi)all
- ବିଭର୍ତି (bibharti)supports
- ଇତି (iti)thus
- ଶ୍ରୁତିଃ (śrutiḥ)the Shruti
- ଜଗୌ (jagau)declared
ସୁଵର୍ଣାଜ୍ଜାଯମାନସ୍ଯ ସୁଵର୍ଣତ୍ଵଂ ଚ ଶାଶ୍ଵତମ୍।
ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଜାଯମାନସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମତ୍ଵଂ ଚ ତଥା ଭଵେତ୍।।51।।
ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଜାଯମାନସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମତ୍ଵଂ ଚ ତଥା ଭଵେତ୍।।51।।
- ସୁଵର୍ଣାତ୍ (suvarṇāt)from gold
- ଜାଯମାନସ୍ଯ (jāyamānasya)of the one being born
- ସୁଵର୍ଣତ୍ଵଂ (suvarṇatvaṃ)nature of gold (suvarṇa:gold | tvaṃ:nature)
- ଚ (ca)and
- ଶାଶ୍ଵତମ୍ (śāśvatam)eternal
- ବ୍ରହ୍ମଣଃ (brahmaṇaḥ)of Brahman
- ଜାଯମାନସ୍ଯ (jāyamānasya)of the one being born
- ବ୍ରହ୍ମତ୍ଵଂ (brahmatvaṃ)nature of Brahman (brahma:Brahman | tvaṃ:nature)
- ଚ (ca)and
- ତଥା (tathā)so also
- ଭଵେତ୍ (bhavet)would be
ସ୍ଵଲ୍ପମପ୍ଯନ୍ତରଂ କୃତ୍ଵା ଜୀଵାତ୍ମପରମାତ୍ମନୋଃ।
ଯୋଽଵତିଷ୍ଠତି ମୂଢାତ୍ମା ଭଯଂ ତସ୍ଯାଭିଭାଷିତମ୍।।52।।
ଯୋଽଵତିଷ୍ଠତି ମୂଢାତ୍ମା ଭଯଂ ତସ୍ଯାଭିଭାଷିତମ୍।।52।।
- ସ୍ଵଲ୍ପମ୍ (svalpam)slight
- ଅପି (api)even
- ଅନ୍ତରଂ (antaraṃ)distinction
- କୃତ୍ଵା (kṛtvā)having made
- ଜୀଵାତ୍ମପରମାତ୍ମନୋଃ (jīvātmaparamātmanoḥ)between Jivatman and Paramatman (jīvātma:individual soul | paramātmanoḥ:of the Supreme Soul)
- ଯଃ (yaḥ)who
- ଅଵତିଷ୍ଠତି (avatiṣṭhati)rests
- ମୂଢାତ୍ମା (mūḍhātmā)ignorant one (mūḍha:ignorant | ātmā:self)
- ଭଯମ୍ (bhayam)fear
- ତସ୍ଯ (tasya)his
- ଅଭିଭାଷିତମ୍ (abhibhāṣitam)is attributed
ଯତ୍ରାଜ୍ଞାନାଦ୍ଭଵେଦ୍ଦ୍ଵୈତମିତରସ୍ତତ୍ର ପଶ୍ଯତି।
ଆତ୍ମତ୍ଵେନ ଯଦା ସର୍ଵଂ ନେତରସ୍ତତ୍ର ଚାଣ୍ଵପି।।53।।
ଆତ୍ମତ୍ଵେନ ଯଦା ସର୍ଵଂ ନେତରସ୍ତତ୍ର ଚାଣ୍ଵପି।।53।।
- ଯତ୍ର (yatra)where
- ଅଜ୍ଞାନାତ୍ (ajñānāt)from ignorance
- ଭଵେତ୍ (bhavet)arises
- ଦ୍ଵୈତମ୍ (dvaitam)duality
- ଇତରଃ (itaraḥ)another
- ତତ୍ର (tatra)there
- ପଶ୍ଯତି (paśyati)sees
- ଆତ୍ମତ୍ଵେନ (ātmatvena)as the Self (ātma:Self | tvena:as)
- ଯଦା (yadā)when
- ସର୍ଵମ୍ (sarvam)all
- ନ (na)not
- ଇତରଃ (itaraḥ)another
- ତତ୍ର (tatra)there
- ଚ (ca)and
- ଅଣୁ (aṇu)even a little
- ଅପି (api)even
ଯସ୍ମିନ୍ସର୍ଵାଣି ଭୂତାନି ହ୍ଯାତ୍ମତ୍ଵେନ ଵିଜାନତଃ।
ନ ଵୈ ତସ୍ଯ ଭଵେନ୍ମୋହୋ ନ ଚ ଶୋକୋଽଦ୍ଵିତୀଯତଃ।।54।।
ନ ଵୈ ତସ୍ଯ ଭଵେନ୍ମୋହୋ ନ ଚ ଶୋକୋଽଦ୍ଵିତୀଯତଃ।।54।।
- ଯସ୍ମିନ (yasmin)in which
- ସର୍ଵାଣି (sarvāṇi)all
- ଭୂତାନି (bhūtāni)beings
- ହି (hi)indeed
- ଆତ୍ମତ୍ଵେନ (ātmatvena)as identified with the Atman (ātma:Atman | tvena:as identified with)
- ଵିଜାନତଃ (vijānataḥ)of one who realizes
- ନ (na)not
- ଵୈ (vai)indeed
- ତସ୍ଯ (tasya)of him
- ଭଵେତ୍ (bhavet)arises
- ମୋହଃ (mohaḥ)delusion
- ନ (na)not
- ଚ (ca)and
- ଶୋକଃ (śokaḥ)sorrow
- ଅଦ୍ଵିତୀଯତଃ (advitīyataḥ)due to absence of duality (a:absence | dvitīya:duality | taḥ:due to)
ଅଯମାତ୍ମା ହି ବ୍ରହ୍ମୈଵ ସର୍ଵାତ୍ମକତଯା ସ୍ଥିତଃ।
ଇତି ନିର୍ଧାରିତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଯା ବୃହଦାରଣ୍ଯସଂସ୍ଥଯା।।55।।
ଇତି ନିର୍ଧାରିତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଯା ବୃହଦାରଣ୍ଯସଂସ୍ଥଯା।।55।।
- ଅଯମ୍ (ayam)this
- ଆତ୍ମା (ātmā)self
- ହି (hi)indeed
- ବ୍ରହ୍ମ (brahma)Brahman
- ଏଵ (eva)only
- ସର୍ଵାତ୍ମକତଯା (sarvātmakatayā)as the self of all (sarva:all | ātmakatayā:as the self)
- ସ୍ଥିତଃ (sthitaḥ)established
- ଇତି (iti)thus
- ନିର୍ଧାରିତଂ (nirdhāritam)declared
- ଶ୍ରୁତ୍ଯା (śrutyā)by the Shruti
- ବୃହଦାରଣ୍ଯସଂସ୍ଥଯା (bṛhadāraṇyasaṃsthayā)by the Brihadaranyaka (bṛhat:great | āraṇya:forest | saṃsthayā:by the text)
ଅନୁଭୂତୋଽପ୍ଯଯଂ ଲୋକୋ ଵ୍ଯଵହାରକ୍ଷମୋଽପି ସନ୍।
ଅସଦ୍ରୂପୋ ଯଥା ସ୍ଵପ୍ନ ଉତ୍ତରକ୍ଷଣବାଧତଃ।।56।।
ଅସଦ୍ରୂପୋ ଯଥା ସ୍ଵପ୍ନ ଉତ୍ତରକ୍ଷଣବାଧତଃ।।56।।
- ଅନୁଭୂତଃ (anubhūtaḥ)experienced
- ଅପି (api)even
- ଅଯମ୍ (ayam)this
- ଲୋକଃ (lokaḥ)world
- ଵ୍ଯଵହାରକ୍ଷମଃ (vyavahārakṣamaḥ)fit for practical purposes (vyavahāra:practical purposes | kṣamaḥ:fit)
- ଅପି (api)even
- ସନ୍ (san)being
- ଅସଦ୍ରୂପଃ (asadrūpaḥ)of non-existence nature (asat:non-existence | rūpaḥ:nature)
- ଯଥା (yathā)like
- ସ୍ଵପ୍ନଃ (svapnaḥ)dream
- ଉତ୍ତରକ୍ଷଣବାଧତଃ (uttarakṣaṇabādhataḥ)contradicted the next moment (uttara:next | kṣaṇa:moment | bādhataḥ:contradicted)
ସ୍ଵପ୍ନୋ ଜାଗରଣେଽଲୀକଃ ସ୍ଵପ୍ନେଽପି ନ ହି ଜାଗରଃ।
ଦ୍ଵଯମେଵ ଲଯେ ନାସ୍ତି ଲଯୋଽପି ହ୍ଯୁଭଯୋର୍ନ ଚ।।57।।
ଦ୍ଵଯମେଵ ଲଯେ ନାସ୍ତି ଲଯୋଽପି ହ୍ଯୁଭଯୋର୍ନ ଚ।।57।।
- ସ୍ଵପ୍ନଃ (svapnaḥ)dream
- ଜାଗରଣେ (jāgaraṇe)in waking
- ଅଲୀକଃ (alīkaḥ)unreal
- ସ୍ଵପ୍ନେ (svapne)in dream
- ଅପି (api)also
- ନ (na)not
- ହି (hi)indeed
- ଜାଗରଃ (jāgaraḥ)waking
- ଦ୍ଵଯମ୍ (dvayam)both
- ଏଵ (eva)only
- ଲଯେ (laye)in deep sleep
- ନାସ୍ତି (nāsti)is not
- ଲଯଃ (layaḥ)deep sleep
- ଅପି (api)also
- ହି (hi)indeed
- ଉଭଯୋଃ (ubhayoḥ)in both
- ନ (na)not
- ଚ (ca)and
ତ୍ରଯମେଵଂ ଭଵେନ୍ମିଥ୍ଯା ଗୁଣତ୍ରଯଵିନିର୍ମିତମ୍।
ଅସ୍ଯ ଦ୍ରଷ୍ଟା ଗୁଣାତୀତୋ ନିତ୍ଯୋ ହ୍ଯେକଶ୍ଚିଦାତ୍ମକଃ।।58।।
ଅସ୍ଯ ଦ୍ରଷ୍ଟା ଗୁଣାତୀତୋ ନିତ୍ଯୋ ହ୍ଯେକଶ୍ଚିଦାତ୍ମକଃ।।58।।
- ତ୍ରଯମ୍ (trayam)three
- ଏଵମ୍ (evam)thus
- ଭଵେତ୍ (bhavet)becomes
- ମିଥ୍ଯା (mithyā)unreal
- ଗୁଣତ୍ରଯଵିନିର୍ମିତମ୍ (guṇatrayavinirmitam)created by three Gunas (guṇa:quality | traya:three | vinirmitam:created by)
- ଅସ୍ଯ (asya)of this
- ଦ୍ରଷ୍ଟା (draṣṭā)witness
- ଗୁଣାତୀତଃ (guṇātītaḥ)beyond all Gunas (guṇa:quality | atītaḥ:beyond)
- ନିତ୍ଯଃ (nityaḥ)eternal
- ହି (hi)indeed
- ଏକଃ (ekaḥ)one
- ଚିତ୍ (cit)consciousness
- ଆତ୍ମକଃ (ātmakaḥ)nature
ଯଦ୍ଵନ୍ମୃଦି ଘଟଭ୍ରାନ୍ତିଂ ଶୁକ୍ତୌ ଵା ରଜତସ୍ଥିତିମ୍।
ତଦ୍ଵଦ୍ବ୍ରହ୍ମଣି ଜୀଵତ୍ଵଂ ଭ୍ରାନ୍ତ୍ଯା ପଶ୍ଯତି ନ ସ୍ଵତଃ।।59।।
ତଦ୍ଵଦ୍ବ୍ରହ୍ମଣି ଜୀଵତ୍ଵଂ ଭ୍ରାନ୍ତ୍ଯା ପଶ୍ଯତି ନ ସ୍ଵତଃ।।59।।
- ଯଦ୍ଵତ୍ (yadvat)just as
- ମୃଦି (mṛdi)in earth
- ଘଟଭ୍ରାନ୍ତିଂ (ghaṭabhrāntiṃ)illusion of a jar (ghaṭa:jar | bhrāntiṃ:illusion)
- ଶୁକ୍ତୌ (śuktau)in nacre
- ଵା (vā)or
- ରଜତସ୍ଥିତିମ୍ (rajatasthitim)existence of silver (rajata:silver | sthitim:existence)
- ତଦ୍ଵତ୍ (tadvat)so
- ବ୍ରହ୍ମଣି (brahmaṇi)in Brahman
- ଜୀଵତ୍ଵଂ (jīvatvaṃ)individual existence
- ଭ୍ରାନ୍ତ୍ଯା (bhrāntyā)by illusion
- ପଶ୍ଯତି (paśyati)sees
- ନ (na)not
- ସ୍ଵତଃ (svataḥ)by oneself
ଯଥା ମୃଦି ଘଟୋ ନାମ କନକେ କୁଣ୍ଡଲାଭିଧା।
ଶୁକ୍ତୌ ହି ରଜତଖ୍ଯାତିର୍ଜୀଵଶବ୍ଦସ୍ତଥା ପରେ।।60।।
ଶୁକ୍ତୌ ହି ରଜତଖ୍ଯାତିର୍ଜୀଵଶବ୍ଦସ୍ତଥା ପରେ।।60।।
- ଯଥା (yathā)just as
- ମୃଦି (mṛdi)in clay
- ଘଟଃ (ghaṭaḥ)pot
- ନାମ (nāma)named
- କନକେ (kanake)in gold
- କୁଣ୍ଡଲ (kuṇḍala)ear-ring
- ଆଭିଧା (ābhidhā)called
- ଶୁକ୍ତୌ (śuktau)in nacre
- ହି (hi)indeed
- ରଜତଖ୍ଯାତିଃ (rajatakhyātiḥ)appearance of silver (rajata:silver | khyātiḥ:appearance)
- ଜୀଵଶବ୍ଦଃ (jīvaśabdaḥ)word Jiva (jīva:Jiva | śabdaḥ:word)
- ତଥା (tathā)so
- ପରେ (pare)in the supreme
ଯଥୈଵ ଵ୍ଯୋମ୍ନି ନୀଲତ୍ଵଂ ଯଥା ନୀରଂ ମରୁସ୍ଥଲେ।
ପୁରୁଷତ୍ଵଂ ଯଥା ସ୍ଥାଣୌ ତଦ୍ଵଦ୍ଵିଶ୍ଵଂ ଚିଦାତ୍ମନି।।61।।
ପୁରୁଷତ୍ଵଂ ଯଥା ସ୍ଥାଣୌ ତଦ୍ଵଦ୍ଵିଶ୍ଵଂ ଚିଦାତ୍ମନି।।61।।
- ଯଥା (yathā)just as
- ଏଵ (eva)indeed
- ଵ୍ଯୋମ୍ନି (vyomni)in the sky
- ନୀଲତ୍ଵଂ (nīlatvaṃ)blueness
- ଯଥା (yathā)just as
- ନୀରଂ (nīraṃ)water
- ମରୁସ୍ଥଲେ (marusthale)in the desert
- ପୁରୁଷତ୍ଵଂ (puruṣatvaṃ)human figure
- ଯଥା (yathā)just as
- ସ୍ଥାଣୌ (sthāṇau)in a post
- ତଦ୍ଵତ୍ (tadvat)so is
- ଵିଶ୍ଵଂ (viśvaṃ)the universe
- ଚିଦାତ୍ମନି (cidātmani)in the Atman (cit:consciousness | ātmani:in the self)
ଯଥୈଵ ଶୂନ୍ଯେ ଵେତାଲୋ ଗନ୍ଧର୍ଵାଣାଂ ପୁରଂ ଯଥା।
ଯଥାକାଶେ ଦ୍ଵିଚନ୍ଦ୍ରତ୍ଵଂ ତଦ୍ଵତ୍ସତ୍ଯେ ଜଗତ୍ସ୍ଥିତିଃ।।62।।
ଯଥାକାଶେ ଦ୍ଵିଚନ୍ଦ୍ରତ୍ଵଂ ତଦ୍ଵତ୍ସତ୍ଯେ ଜଗତ୍ସ୍ଥିତିଃ।।62।।
- ଯଥା (yathā)just as
- ଏଵ (eva)indeed
- ଶୂନ୍ଯେ (śūnye)in the empty place
- ଵେତାଲଃ (vetālaḥ)ghost
- ଗନ୍ଧର୍ଵାଣାମ୍ (gandharvāṇām)of the Gandharvas
- ପୁରଂ (puraṃ)city
- ଯଥା (yathā)just as
- ଯଥା (yathā)just as
- ଆକାଶେ (ākāśe)in the sky
- ଦ୍ଵିଚନ୍ଦ୍ରତ୍ଵଂ (dvicandratvaṃ)appearance of a second moon (dvi:two | candra:moon | tvaṃ:state of being)
- ତଦ୍ଵତ୍ (tadvat)so is
- ସତ୍ଯେ (satye)in the truth
- ଜଗତ୍ (jagat)universe
- ସ୍ଥିତିଃ (sthitiḥ)existence
ଯଥା ତରଙ୍ଗକଲ୍ଲୋଲୈର୍ଜଲମେଵ ସ୍ଫୁରତ୍ଯଲମ୍।
ପାତ୍ରରୂପେଣ ତାମ୍ରଂ ହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡୌଘୈସ୍ତଥାତ୍ମତା।।63।।
ପାତ୍ରରୂପେଣ ତାମ୍ରଂ ହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡୌଘୈସ୍ତଥାତ୍ମତା।।63।।
- ଯଥା (yathā)just as
- ତରଙ୍ଗକଲ୍ଲୋଲୈଃ (taraṅgakallolaiḥ)by ripples and waves (taraṅga:ripples | kallolaiḥ:by waves)
- ଜଲମ୍ (jalam)water
- ଏଵ (eva)indeed
- ସ୍ଫୁରତି (sphurati)appears
- ଅଲମ୍ (alam)abundantly
- ପାତ୍ରରୂପେଣ (pātrarūpeṇa)in the form of vessel (pātra:vessel | rūpeṇa:in the form of)
- ତାମ୍ରଂ (tāmram)copper
- ହି (hi)indeed
- ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡୌଘୈଃ (brahmāṇḍaughaiḥ)by the multitude of universes (brahmāṇḍa:universe | aughaiḥ:by the multitude of)
- ତଥା (tathā)so
- ଆତ୍ମତା (ātmatā)the nature of Atman
ଘଟନାମ୍ନା ଯଥା ପୃଥ୍ଵୀ ପଟନାମ୍ନା ହି ତନ୍ତଵଃ।
ଜଗନ୍ନାମ୍ନା ଚିଦାଭାତି ଜ୍ଞେଯଂ ତତ୍ତଦଭାଵତଃ।।64।।
ଜଗନ୍ନାମ୍ନା ଚିଦାଭାତି ଜ୍ଞେଯଂ ତତ୍ତଦଭାଵତଃ।।64।।
- ଘଟନାମ୍ନା (ghaṭanāmnā)under the name of jar (ghaṭa:jar | nāmnā:under the name)
- ଯଥା (yathā)just as
- ପୃଥ୍ଵୀ (pṛthvī)earth
- ପଟନାମ୍ନା (paṭanāmnā)under the name of cloth (paṭa:cloth | nāmnā:under the name)
- ହି (hi)indeed
- ତନ୍ତଵଃ (tantavaḥ)threads
- ଜଗନ୍ନାମ୍ନା (jagannāmnā)under the name of universe (jagat:universe | nāmnā:under the name)
- ଚିତ୍ (cit)consciousness
- ଆଭାତି (ābhāti)appears
- ଜ୍ଞେଯମ୍ (jñeyam)to be known
- ତତ୍ତଦଭାଵତଃ (tattadabhāvataḥ)by negating the names (tat:that | tad:those | abhāvataḥ:by negating)
ସର୍ଵୋଽପି ଵ୍ଯଵହାରସ୍ତୁ ବ୍ରହ୍ମଣା କ୍ରିଯତେ ଜନୈଃ।
ଅଜ୍ଞାନାନ୍ନ ଵିଜାନନ୍ତି ମୃଦେଵ ହି ଘଟାଦିକମ୍।।65।।
ଅଜ୍ଞାନାନ୍ନ ଵିଜାନନ୍ତି ମୃଦେଵ ହି ଘଟାଦିକମ୍।।65।।
- ସର୍ଵଃ (sarvaḥ)all
- ଅପି (api)also
- ଵ୍ଯଵହାରଃ (vyavahāraḥ)actions
- ତୁ (tu)but
- ବ୍ରହ୍ମଣା (brahmaṇā)by Brahman
- କ୍ରିଯତେ (kriyate)is performed
- ଜନୈଃ (janaiḥ)by people
- ଅଜ୍ଞାନାତ୍ (ajñānāt)due to ignorance
- ନ (na)not
- ଵିଜାନନ୍ତି (vijānanti)they know
- ମୃଦା (mṛdā)by clay
- ଇଵ (iva)like
- ହି (hi)indeed
- ଘଟାଦିକମ୍ (ghaṭādikam)jars and other things (ghaṭa:jar | ādikam:and other things)
କାର୍ଯକାରଣତା ନିତ୍ଯମାସ୍ତେ ଘଟମୃଦୋର୍ଯଥା।
ତଥୈଵ ଶ୍ରୁତିଯୁକ୍ତିଭ୍ଯାଂ ପ୍ରପଞ୍ଚବ୍ରହ୍ମଣୋରିହ।।66।।
ତଥୈଵ ଶ୍ରୁତିଯୁକ୍ତିଭ୍ଯାଂ ପ୍ରପଞ୍ଚବ୍ରହ୍ମଣୋରିହ।।66।।
- କାର୍ଯକାରଣତା (kāryakāraṇatā)relation of cause and effect (kārya:effect | kāraṇa:cause | tā:ness)
- ନିତ୍ଯମ୍ (nityam)eternally
- ଆସ୍ତେ (āste)exists
- ଘଟମୃଦୋଃ (ghaṭamṛdoḥ)between jar and clay (ghaṭa:jar | mṛd:clay | oḥ:between)
- ଯଥା (yathā)just as
- ତଥୈଵ (tathaiva)so also (tathā:so | eva:also)
- ଶ୍ରୁତିଯୁକ୍ତିଭ୍ଯାଂ (śrutiyuktibhyām)by scriptures and reasoning (śruti:scriptures | yukti:reasoning | bhyām:by)
- ପ୍ରପଞ୍ଚବ୍ରହ୍ମଣୋଃ (prapañcabrahmaṇoḥ)between world and Brahman (prapañca:world | brahmaṇa:Brahman | oḥ:between)
- ଇହ (iha)here
ଗୃହ୍ଯମାଣେ ଘଟେ ଯଦ୍ଵନ୍ମୃତ୍ତିକା ଭାତି ଵୈ ବଲାତ୍।
ଵୀକ୍ଷ୍ଯମାଣେ ପ୍ରପଞ୍ଚେଽପି ବ୍ରହ୍ମୈଵାଭାତି ଭାସୁରମ୍।।67।।
ଵୀକ୍ଷ୍ଯମାଣେ ପ୍ରପଞ୍ଚେଽପି ବ୍ରହ୍ମୈଵାଭାତି ଭାସୁରମ୍।।67।।
- ଗୃହ୍ଯମାଣେ (gṛhyamāṇe)being perceived
- ଘଟେ (ghaṭe)in the jar
- ଯଦ୍ଵତ୍ (yadvat)just as
- ମୃତ୍ତିକା (mṛttikā)clay
- ଭାତି (bhāti)appears
- ଵୈ (vai)indeed
- ବଲାତ୍ (balāt)forcefully
- ଵୀକ୍ଷ୍ଯମାଣେ (vīkṣyamāṇe)being observed
- ପ୍ରପଞ୍ଚେଽପି (prapañce'pi)in the world also (prapañce:in the world | api:also)
- ବ୍ରହ୍ମ (brahma)Brahman
- ଏଵ (eva)only
- ଆଭାତି (ābhāti)shines
- ଭାସୁରମ୍ (bhāsuram)brilliantly
ସଦୈଵାତ୍ମା ଵିଶୁଦ୍ଧୋଽପି ହ୍ଯଶୁଦ୍ଧୋ ଭାତି ଵୈ ସଦା।
ଯଥୈଵ ଦ୍ଵିଵିଧା ରଜ୍ଜୁର୍ଜ୍ଞାନିନୋଽଜ୍ଞାନିନୋଽନିଶମ୍।।68।।
ଯଥୈଵ ଦ୍ଵିଵିଧା ରଜ୍ଜୁର୍ଜ୍ଞାନିନୋଽଜ୍ଞାନିନୋଽନିଶମ୍।।68।।
- ସଦୈଵ (sadaiva)always
- ଆତ୍ମା (ātmā)self
- ଵିଶୁଦ୍ଧଃ (viśuddhaḥ)pure
- ଅପି (api)even though
- ହି (hi)indeed
- ଅଶୁଦ୍ଧଃ (aśuddhaḥ)impure
- ଭାତି (bhāti)appears
- ଵୈ (vai)certainly
- ସଦା (sadā)always
- ଯଥା (yathā)just as
- ଏଵ (eva)indeed
- ଦ୍ଵିଵିଧା (dvividhā)twofold
- ରଜ୍ଜୁଃ (rajjuḥ)rope
- ଜ୍ଞାନିନଃ (jñāninaḥ)to the wise
- ଅଜ୍ଞାନିନଃ (ajñāninaḥ)to the ignorant
- ଅନିଶମ୍ (aniśam)always
ଯଥୈଵ ମୃନ୍ମଯଃ କୁମ୍ଭସ୍ତଦ୍ଵଦ୍ଦେହୋଽପି ଚିନ୍ମଯଃ।
ଆତ୍ମାନାତ୍ମଵିଭାଗୋଽଯଂ ମୁଧୈଵ କ୍ରିଯତେ ବୁଧୈଃ।।69।।
ଆତ୍ମାନାତ୍ମଵିଭାଗୋଽଯଂ ମୁଧୈଵ କ୍ରିଯତେ ବୁଧୈଃ।।69।।
- ଯଥା (yathā)just as
- ଏଵ (eva)indeed
- ମୃନ୍ମଯଃ (mṛnmayaḥ)made of clay (mṛt:clay | mayaḥ:made of)
- କୁମ୍ଭଃ (kumbhaḥ)jar
- ତଦ୍ଵତ୍ (tadvat)so also
- ଦେହଃ (dehaḥ)body
- ଅପି (api)also
- ଚିନ୍ମଯଃ (cinmayaḥ)made of consciousness (cit:consciousness | mayaḥ:made of)
- ଆତ୍ମା (ātmā)Self
- ଅନାତ୍ମ (anātma)non-Self
- ଵିଭାଗଃ (vibhāgaḥ)division
- ଅଯମ୍ (ayam)this
- ମୁଧା (mudhā)to no purpose
- ଏଵ (eva)indeed
- କ୍ରିଯତେ (kriyate)is made
- ବୁଧୈଃ (budhaiḥ)by the ignorant
ସର୍ପତ୍ଵେନ ଯଥା ରଜ୍ଜୂ ରଜତତ୍ଵେନ ଶୁକ୍ତିକା।
ଵିନିର୍ଣୀତା ଵିମୂଢେନ ଦେହତ୍ଵେନ ତଥାତ୍ମତା।।70।।
ଵିନିର୍ଣୀତା ଵିମୂଢେନ ଦେହତ୍ଵେନ ତଥାତ୍ମତା।।70।।
- ସର୍ପତ୍ଵେନ (sarpatvena)as a snake (sarpa:snake | tvena:as)
- ଯଥା (yathā)just as
- ରଜ୍ଜୂ (rajjū)rope
- ରଜତତ୍ଵେନ (rajatatvena)as silver (rajata:silver | tvena:as)
- ଶୁକ୍ତିକା (śuktikā)nacre
- ଵିନିର୍ଣୀତା (vinirṇītā)determined
- ଵିମୂଢେନ (vimūḍhena)by an ignorant person
- ଦେହତ୍ଵେନ (dehatvena)as the body (deha:body | tvena:as)
- ତଥା (tathā)so
- ଆତ୍ମତା (ātmatā)self
ଘଟତ୍ଵେନ ଯଥା ପୃଥ୍ଵୀ ପଟତ୍ଵେନୈଵ ତନ୍ତଵଃ।
ଵିନିର୍ଣୀତା ଵିମୂଢେନ ଦେହତ୍ଵେନ ତଥାତ୍ମତା।।71।।
ଵିନିର୍ଣୀତା ଵିମୂଢେନ ଦେହତ୍ଵେନ ତଥାତ୍ମତା।।71।।
- ଘଟତ୍ଵେନ (ghaṭatvena)as a jar (ghaṭa:jar | tvena:as)
- ଯଥା (yathā)just as
- ପୃଥ୍ଵୀ (pṛthvī)earth
- ପଟତ୍ଵେନୈଵ (paṭatvenaiva)as a cloth indeed (paṭa:cloth | tvena:as | eva:indeed)
- ତନ୍ତଵଃ (tantavaḥ)threads
- ଵିନିର୍ଣୀତା (vinirṇītā)are thought of
- ଵିମୂଢେନ (vimūḍhena)by the deluded
- ଦେହତ୍ଵେନ (dehatvena)as the body (deha:body | tvena:as)
- ତଥା (tathā)so
- ଆତ୍ମତା (ātmatā)selfhood
କନକଂ କୁଣ୍ଡଲତ୍ଵେନ ତରଙ୍ଗତ୍ଵେନ ଵୈ ଜଲମ୍।
ଵିନିର୍ଣୀତା ଵିମୂଢେନ ଦେହତ୍ଵେନ ତଥାତ୍ମତା।।72।।
ଵିନିର୍ଣୀତା ଵିମୂଢେନ ଦେହତ୍ଵେନ ତଥାତ୍ମତା।।72।।
- କନକଂ (kanakaṃ)gold
- କୁଣ୍ଡଲତ୍ଵେନ (kuṇḍalatvena)as an ear-ring (kuṇḍala:ear-ring | tvena:as)
- ତରଙ୍ଗତ୍ଵେନ (taraṅgatvena)as waves (taraṅga:waves | tvena:as)
- ଵୈ (vai)indeed
- ଜଲମ୍ (jalam)water
- ଵିନିର୍ଣୀତା (vinirṇītā)determined
- ଵିମୂଢେନ (vimūḍhena)by the deluded
- ଦେହତ୍ଵେନ (dehatvena)as the body (deha:body | tvena:as)
- ତଥା (tathā)so
- ଆତ୍ମତା (ātmatā)selfhood
ପୁରୁଷତ୍ଵେନ ଵୈ ସ୍ଥାଣୁର୍ଜଲତ୍ଵେନ ମରୀଚିକା।
ଵିନିର୍ଣୀତା ଵିମୂଢେନ ଦେହତ୍ଵେନ ତଥାତ୍ମତା।।73।।
ଵିନିର୍ଣୀତା ଵିମୂଢେନ ଦେହତ୍ଵେନ ତଥାତ୍ମତା।।73।।
- ପୁରୁଷତ୍ଵେନ (puruṣatvena)as a human (puruṣa:human | tvena:as)
- ଵୈ (vai)indeed
- ସ୍ଥାଣୁଃ (sthāṇuḥ)tree stump
- ଜଲତ୍ଵେନ (jalatvena)as water (jala:water | tvena:as)
- ମରୀଚିକା (marīcikā)mirage
- ଵିନିର୍ଣୀତା (vinirṇītā)determined
- ଵିମୂଢେନ (vimūḍhena)by the deluded
- ଦେହତ୍ଵେନ (dehatvena)as the body (deha:body | tvena:as)
- ତଥା (tathā)so
- ଆତ୍ମତା (ātmatā)selfhood
ଗୃହତ୍ଵେନୈଵ କାଷ୍ଠାନି ଖଙ୍ଗତ୍ଵେନୈଵ ଲୋହତା।
ଵିନିର୍ଣୀତା ଵିମୂଢେନ ଦେହତ୍ଵେନ ତଥାତ୍ମତା।।74।।
ଵିନିର୍ଣୀତା ଵିମୂଢେନ ଦେହତ୍ଵେନ ତଥାତ୍ମତା।।74।।
- ଗୃହତ୍ଵେନୈଵ (gṛhatvenaiva)as a house (gṛha:house | tvena:as | eva:indeed)
- କାଷ୍ଠାନି (kāṣṭhāni)pieces of wood
- ଖଙ୍ଗତ୍ଵେନୈଵ (khaṅgatvenaiva)as a sword (khaṅga:sword | tvena:as | eva:indeed)
- ଲୋହତା (lohatā)iron
- ଵିନିର୍ଣୀତା (vinirṇītā)determined
- ଵିମୂଢେନ (vimūḍhena)by the deluded
- ଦେହତ୍ଵେନ (dehatvena)as the body (deha:body | tvena:as)
- ତଥା (tathā)so
- ଆତ୍ମତା (ātmatā)selfhood
ଯଥା ଵୃକ୍ଷଵିପର୍ଯାସୋ ଜଲାଦ୍ଭଵତି କସ୍ଯଚିତ୍।
ତଦ୍ଵଦାତ୍ମନି ଦେହତ୍ଵଂ ପଶ୍ଯତ୍ଯଜ୍ଞାନଯୋଗତଃ।।75।।
ତଦ୍ଵଦାତ୍ମନି ଦେହତ୍ଵଂ ପଶ୍ଯତ୍ଯଜ୍ଞାନଯୋଗତଃ।।75।।
- ଯଥା (yathā)just as
- ଵୃକ୍ଷଵିପର୍ଯାସଃ (vṛkṣaviparyāsaḥ)illusion of a tree (vṛkṣa:tree | viparyāsaḥ:illusion)
- ଜଲାତ୍ (jalāt)from water
- ଭଵତି (bhavati)becomes
- କସ୍ଯଚିତ୍ (kasyacit)of someone
- ତଦ୍ଵତ୍ (tadvat)so does
- ଆତ୍ମନି (ātmani)in Atman
- ଦେହତ୍ଵଂ (dehatvaṃ)as the body
- ପଶ୍ଯତି (paśyati)sees
- ଅଜ୍ଞାନଯୋଗତଃ (ajñānayogataḥ)due to ignorance (ajñāna:ignorance | yogataḥ:due to)
ପୋତେନ ଗଚ୍ଛତଃ ପୁଂସଃ ସର୍ଵଂ ଭାତୀଵ ଚଞ୍ଚଲମ୍।
ତଦ୍ଵଦାତ୍ମନି ଦେହତ୍ଵଂ ପଶ୍ଯତ୍ଯଜ୍ଞାନଯୋଗତଃ।।76।।
ତଦ୍ଵଦାତ୍ମନି ଦେହତ୍ଵଂ ପଶ୍ଯତ୍ଯଜ୍ଞାନଯୋଗତଃ।।76।।
- ପୋତେନ (potena)by a boat
- ଗଚ୍ଛତଃ (gacchataḥ)going
- ପୁଂସଃ (puṃsaḥ)of a person
- ସର୍ଵଂ (sarvaṃ)everything
- ଭାତି (bhāti)appears
- ଇଵ (iva)as if
- ଚଞ୍ଚଲମ୍ (cañcalam)moving
- ତଦ୍ଵତ୍ (tadvat)similarly
- ଆତ୍ମନି (ātmani)in the self
- ଦେହତ୍ଵଂ (dehatvaṃ)embodiment
- ପଶ୍ଯତି (paśyati)sees
- ଅଜ୍ଞାନଯୋଗତଃ (ajñānayogataḥ)due to ignorance (ajñāna:ignorance | yogataḥ:due to)
ପୀତତ୍ଵଂ ହି ଯଥା ଶୁଭ୍ରେ ଦୋଷାଦ୍ଭଵତି କସ୍ଯଚିତ୍।
ତଦ୍ଵଦାତ୍ମନି ଦେହତ୍ଵଂ ପଶ୍ଯତ୍ଯଜ୍ଞାନଯୋଗତଃ।।77।।
ତଦ୍ଵଦାତ୍ମନି ଦେହତ୍ଵଂ ପଶ୍ଯତ୍ଯଜ୍ଞାନଯୋଗତଃ।।77।।
- ପୀତତ୍ଵଂ (pītatvaṃ)yellowness
- ହି (hi)indeed
- ଯଥା (yathā)just as
- ଶୁଭ୍ରେ (śubhre)in white
- ଦୋଷାତ୍ (doṣāt)due to defect
- ଭଵତି (bhavati)becomes
- କସ୍ଯଚିତ୍ (kasyacit)to someone
- ତଦ୍ଵତ୍ (tadvat)so does
- ଆତ୍ମନି (ātmani)in the self
- ଦେହତ୍ଵଂ (dehatvaṃ)embodiment
- ପଶ୍ଯତି (paśyati)sees
- ଅଜ୍ଞାନଯୋଗତଃ (ajñānayogataḥ)due to ignorance (ajñāna:ignorance | yogataḥ:due to)
ଚକ୍ଷୁର୍ଭ୍ଯାଂ ଭ୍ରମଶୀଲାଭ୍ଯାଂ ସର୍ଵଂ ଭାତି ଭ୍ରମାତ୍ମକମ୍।
ତଦ୍ଵଦାତ୍ମନି ଦେହତ୍ଵଂ ପଶ୍ଯତ୍ଯଜ୍ଞାନଯୋଗତଃ।।78।।
ତଦ୍ଵଦାତ୍ମନି ଦେହତ୍ଵଂ ପଶ୍ଯତ୍ଯଜ୍ଞାନଯୋଗତଃ।।78।।
- ଚକ୍ଷୁର୍ଭ୍ଯାଂ (cakṣurbhyām)by the eyes
- ଭ୍ରମଶୀଲାଭ୍ଯାଂ (bhramaśīlābhyām)by the deluded ones (bhrama:delusion | śīlābhyām:by the ones with nature)
- ସର୍ଵଂ (sarvaṃ)everything
- ଭାତି (bhāti)appears
- ଭ୍ରମାତ୍ମକମ୍ (bhramātmakam)of delusory nature (bhrama:delusion | ātmakam:nature)
- ତଦ୍ଵତ୍ (tadvat)similarly
- ଆତ୍ମନି (ātmani)in the self
- ଦେହତ୍ଵଂ (dehatvaṃ)embodiment
- ପଶ୍ଯତି (paśyati)sees
- ଅଜ୍ଞାନଯୋଗତଃ (ajñānayogataḥ)due to ignorance (ajñāna:ignorance | yogataḥ:due to)
ଅଲାତଂ ଭ୍ରମଣେନୈଵ ଵର୍ତୁଲଂ ଭାତି ସୂର୍ଯଵତ୍।
ତଦ୍ଵଦାତ୍ମନି ଦେହତ୍ଵଂ ପଶ୍ଯତ୍ଯଜ୍ଞାନଯୋଗତଃ।।79।।
ତଦ୍ଵଦାତ୍ମନି ଦେହତ୍ଵଂ ପଶ୍ଯତ୍ଯଜ୍ଞାନଯୋଗତଃ।।79।।
- ଅଲାତମ୍ (alātam)firebrand
- ଭ୍ରମଣେନ (bhramaṇena)through rotation
- ଏଵ (eva)indeed
- ଵର୍ତୁଲମ୍ (vartulam)circular
- ଭାତି (bhāti)appears
- ସୂର୍ଯଵତ୍ (sūryavat)like the sun (sūrya:sun | vat:like)
- ତଦ୍ଵତ୍ (tadvat)so does (tad:that | vat:like)
- ଆତ୍ମନି (ātmani)in the self
- ଦେହତ୍ଵମ୍ (dehatvam)embodiment
- ପଶ୍ଯତି (paśyati)sees
- ଅଜ୍ଞାନଯୋଗତଃ (ajñānayogataḥ)due to ignorance (ajñāna:ignorance | yogataḥ:due to)
ମହତ୍ତ୍ଵେ ସର୍ଵଵସ୍ତୂନାମଣୁତ୍ଵଂ ହ୍ଯତିଦୂରତଃ।
ତଦ୍ଵଦାତ୍ମନି ଦେହତ୍ଵଂ ପଶ୍ଯତ୍ଯଜ୍ଞାନଯୋଗତଃ।।80।।
ତଦ୍ଵଦାତ୍ମନି ଦେହତ୍ଵଂ ପଶ୍ଯତ୍ଯଜ୍ଞାନଯୋଗତଃ।।80।।
- ମହତ୍ତ୍ଵେ (mahattve)in greatness
- ସର୍ଵଵସ୍ତୂନାମ୍ (sarvavastūnām)of all things (sarva:all | vastūnām:of things)
- ଅଣୁତ୍ଵଂ (aṇutvaṃ)smallness
- ହି (hi)indeed
- ଅତିଦୂରତଃ (atidūrataḥ)from great distance (ati:great | dūrataḥ:from distance)
- ତଦ୍ଵତ୍ (tadvat)similarly
- ଆତ୍ମନି (ātmani)in the self
- ଦେହତ୍ଵଂ (dehatvaṃ)embodiment
- ପଶ୍ଯତି (paśyati)sees
- ଅଜ୍ଞାନଯୋଗତଃ (ajñānayogataḥ)due to ignorance (ajñāna:ignorance | yogataḥ:due to)
ସୂକ୍ଷ୍ମତ୍ଵେ ସର୍ଵଵସ୍ତୂନାଂ ସ୍ଥୂଲତ୍ଵଂ ଚୋପନେତ୍ରତଃ।
ତଦ୍ଵଦାତ୍ମନି ଦେହତ୍ଵଂ ପଶ୍ଯତ୍ଯଜ୍ଞାନଯୋଗତଃ।।81।।
ତଦ୍ଵଦାତ୍ମନି ଦେହତ୍ଵଂ ପଶ୍ଯତ୍ଯଜ୍ଞାନଯୋଗତଃ।।81।।
- ସୂକ୍ଷ୍ମତ୍ଵେ (sūkṣmatve)in subtlety
- ସର୍ଵଵସ୍ତୂନାଂ (sarvavastūnāṃ)of all objects (sarva:all | vastūnāṃ:of objects)
- ସ୍ଥୂଲତ୍ଵଂ (sthūlatvaṃ)largeness
- ଚ (ca)and
- ଉପନେତ୍ରତଃ (upanetrataḥ)through lenses
- ତଦ୍ଵତ୍ (tadvat)similarly
- ଆତ୍ମନି (ātmani)in the self
- ଦେହତ୍ଵଂ (dehatvaṃ)embodiment
- ପଶ୍ଯତି (paśyati)sees
- ଅଜ୍ଞାନଯୋଗତଃ (ajñānayogataḥ)due to ignorance (ajñāna:ignorance | yogataḥ:due to)
କାଚଭୂମୌ ଜଲତ୍ଵଂ ଵା ଜଲଭୂମୌ ହି କାଚତା।
ତଦ୍ଵଦାତ୍ମନି ଦେହତ୍ଵଂ ପଶ୍ଯତ୍ଯଜ୍ଞାନଯୋଗତଃ।।82।।
ତଦ୍ଵଦାତ୍ମନି ଦେହତ୍ଵଂ ପଶ୍ଯତ୍ଯଜ୍ଞାନଯୋଗତଃ।।82।।
- କାଚଭୂମୌ (kācabhūmau)on glass surface (kāca:glass | bhūmau:on the surface)
- ଜଲତ୍ଵଂ (jalatvaṃ)wateriness (jala:water | tvaṃ:ness)
- ଵା (vā)or
- ଜଲଭୂମୌ (jalabhūmau)on water surface (jala:water | bhūmau:on the surface)
- ହି (hi)indeed
- କାଚତା (kācatā)glassiness (kāca:glass | tā:ness)
- ତଦ୍ଵତ୍ (tadvat)similarly
- ଆତ୍ମନି (ātmani)in the self
- ଦେହତ୍ଵଂ (dehatvaṃ)embodiment (deha:body | tvaṃ:ness)
- ପଶ୍ଯତି (paśyati)sees
- ଅଜ୍ଞାନଯୋଗତଃ (ajñānayogataḥ)due to ignorance (ajñāna:ignorance | yogataḥ:due to)
ଯଦ୍ଵଦଗ୍ନୌ ମଣିତ୍ଵଂ ହି ମଣୌ ଵା ଵହ୍ନିତା ପୁମାନ୍।
ତଦ୍ଵଦାତ୍ମନି ଦେହତ୍ଵଂ ପଶ୍ଯତ୍ଯଜ୍ଞାନଯୋଗତଃ।।83।।
ତଦ୍ଵଦାତ୍ମନି ଦେହତ୍ଵଂ ପଶ୍ଯତ୍ଯଜ୍ଞାନଯୋଗତଃ।।83।।
- ଯଦ୍ଵତ୍ (yadvat)just as
- ଅଗ୍ନୌ (agnau)in fire
- ମଣିତ୍ଵଂ (maṇitvaṃ)jewel-like quality
- ହି (hi)indeed
- ମଣୌ (maṇau)in a jewel
- ଵା (vā)or
- ଵହ୍ନିତା (vahnitā)fire-like quality
- ପୁମାନ୍ (pumān)a person
- ତଦ୍ଵତ୍ (tadvat)so
- ଆତ୍ମନି (ātmani)in the self
- ଦେହତ୍ଵଂ (dehatvaṃ)body-like quality
- ପଶ୍ଯତି (paśyati)sees
- ଅଜ୍ଞାନଯୋଗତଃ (ajñānayogataḥ)due to ignorance (ajñāna:ignorance | yogataḥ:due to)
ଅଭ୍ରେଷୁ ସତ୍ସୁ ଧାଵତ୍ସୁ ଧାଵନ୍ନିଵ ଯଥା ଶଶୀ।
ତଦ୍ଵଦାତ୍ମନି ଦେହତ୍ଵଂ ପଶ୍ଯତ୍ଯଜ୍ଞାନଯୋଗତଃ।।84।।
ତଦ୍ଵଦାତ୍ମନି ଦେହତ୍ଵଂ ପଶ୍ଯତ୍ଯଜ୍ଞାନଯୋଗତଃ।।84।।
- ଅଭ୍ରେଷୁ (abhreṣu)in the clouds
- ସତ୍ସୁ (satsu)existing
- ଧାଵତ୍ସୁ (dhāvatsu)moving
- ଧାଵନ୍ନିଵ (dhāvanniva)as if moving
- ଯଥା (yathā)just as
- ଶଶୀ (śaśī)moon
- ତଦ୍ଵତ୍ (tadvat)similarly
- ଆତ୍ମନି (ātmani)in the self
- ଦେହତ୍ଵଂ (dehatvaṃ)embodiment
- ପଶ୍ଯତି (paśyati)sees
- ଅଜ୍ଞାନଯୋଗତଃ (ajñānayogataḥ)due to ignorance (ajñāna:ignorance | yogataḥ:due to)
ଯଥୈଵ ଦିଗ୍ଵିପର୍ଯାସୋ ମୋହାଦ୍ଭଵତି କସ୍ଯଚିତ୍।
ତଦ୍ଵଦାତ୍ମନି ଦେହତ୍ଵଂ ପଶ୍ଯତ୍ଯଜ୍ଞାନଯୋଗତଃ।।85।।
ତଦ୍ଵଦାତ୍ମନି ଦେହତ୍ଵଂ ପଶ୍ଯତ୍ଯଜ୍ଞାନଯୋଗତଃ।।85।।
- ଯଥା (yathā)just as
- ଏଵ (eva)indeed
- ଦିଗ୍ଵିପର୍ଯାସଃ (digviparyāsaḥ)confusion of directions (dik:direction | viparyāsaḥ:confusion)
- ମୋହାତ୍ (mohāt)from confusion
- ଭଵତି (bhavati)occurs
- କସ୍ଯଚିତ୍ (kasyacit)to someone
- ତଦ୍ଵତ୍ (tadvat)so does
- ଆତ୍ମନି (ātmani)in the self
- ଦେହତ୍ଵଂ (dehatvaṃ)embodiment
- ପଶ୍ଯତି (paśyati)sees
- ଅଜ୍ଞାନଯୋଗତଃ (ajñānayogataḥ)due to ignorance (ajñāna:ignorance | yogataḥ:due to)
ଯଥା ଶଶୀ ଜଲେ ଭାତି ଚଞ୍ଚଲତ୍ଵେନ କସ୍ଯଚିତ୍।
ତଦ୍ଵଦାତ୍ମନି ଦେହତ୍ଵଂ ପଶ୍ଯତ୍ଯଜ୍ଞାନଯୋଗତଃ।।86।।
ତଦ୍ଵଦାତ୍ମନି ଦେହତ୍ଵଂ ପଶ୍ଯତ୍ଯଜ୍ଞାନଯୋଗତଃ।।86।।
- ଯଥା (yathā)just as
- ଶଶୀ (śaśī)moon
- ଜଲେ (jale)in water
- ଭାତି (bhāti)appears
- ଚଞ୍ଚଲତ୍ଵେନ (cañcalatvena)as unsteady (cañcala:unsteady | tvena:as)
- କସ୍ଯଚିତ୍ (kasyacit)to someone
- ତଦ୍ଵତ୍ (tadvat)so does
- ଆତ୍ମନି (ātmani)in the self
- ଦେହତ୍ଵଂ (dehatvaṃ)embodiment (deha:body | tvaṃ:ness)
- ପଶ୍ଯତି (paśyati)sees
- ଅଜ୍ଞାନଯୋଗତଃ (ajñānayogataḥ)due to ignorance (ajñāna:ignorance | yogataḥ:due to)
ଏଵମାତ୍ମନି ନଜ୍ଞାତେ ଦେହାଧ୍ଯାସୋ ହି ଜାଯତେ।
ସ ଏଵାତ୍ମା ପରିଜ୍ଞାତୋ ଲୀଯତେ ଚ ପରାତ୍ମନି।।87।।
ସ ଏଵାତ୍ମା ପରିଜ୍ଞାତୋ ଲୀଯତେ ଚ ପରାତ୍ମନି।।87।।
- ଏଵମ୍ (evam)thus
- ଆତ୍ମନି (ātmani)in the self
- ନଜ୍ଞାତେ (najñāte)not known
- ଦେହାଧ୍ଯାସଃ (dehādhyāsaḥ)delusion of the body (deha:body | adhyāsaḥ:delusion)
- ହି (hi)indeed
- ଜାଯତେ (jāyate)arises
- ସଃ (saḥ)he
- ଏଵ (eva)indeed
- ଆତ୍ମା (ātmā)self
- ପରିଜ୍ଞାତଃ (parijñātaḥ)realized
- ଲୀଯତେ (līyate)disappears
- ଚ (ca)and
- ପରାତ୍ମନି (parātmani)in the supreme self (para:supreme | ātmani:in the self)
ସର୍ଵମାତ୍ମତଯା ଜ୍ଞାତଂ ଜଗତ୍ସ୍ଥାଵରଜଙ୍ଗମମ୍।
ଅଭାଵାତ୍ସର୍ଵଭାଵାନାଂ ଦେହାନାଂ ଚାତ୍ମତା କୁତଃ।।88।।
ଅଭାଵାତ୍ସର୍ଵଭାଵାନାଂ ଦେହାନାଂ ଚାତ୍ମତା କୁତଃ।।88।।
- ସର୍ଵମ୍ (sarvam)all
- ଆତ୍ମତଯା (ātmatayā)as the Self (ātma:Self | tayā:as)
- ଜ୍ଞାତମ୍ (jñātam)known
- ଜଗତ୍ (jagat)universe
- ସ୍ଥାଵରଜଙ୍ଗମମ୍ (sthāvarajaṅgamam)movable and immovable (sthāvara:immovable | jaṅgamam:movable)
- ଅଭାଵାତ୍ (abhāvāt)due to non-existence
- ସର୍ଵଭାଵାନାମ୍ (sarvabhāvānām)of all entities (sarva:all | bhāvānām:of entities)
- ଦେହାନାମ୍ (dehānām)of bodies
- ଚ (ca)and
- ଆତ୍ମତା (ātmatā)identity with Self
- କୁତଃ (kutaḥ)where
ଆତ୍ମାନଂ ସତତଂ ଜାନନ୍କାଲଂ ନଯ ମହାମତେ।
ପ୍ରାରବ୍ଧମଖିଲଂ ଭୁଞ୍ଜନ୍ନୋଦ୍ଵେଗଂ କର୍ତୁମର୍ହସି।।89।।
ପ୍ରାରବ୍ଧମଖିଲଂ ଭୁଞ୍ଜନ୍ନୋଦ୍ଵେଗଂ କର୍ତୁମର୍ହସି।।89।।
- ଆତ୍ମାନଂ (ātmānam)the self
- ସତତଂ (satataṃ)always
- ଜାନନ୍ (jānan)knowing
- କାଲଂ (kālaṃ)time
- ନଯ (naya)lead
- ମହାମତେ (mahāmate)O great-minded one (mahā:great | mate:minded one)
- ପ୍ରାରବ୍ଧମ୍ (prārabdham)Prarabdha (destiny)
- ଅଖିଲଂ (akhilaṃ)all
- ଭୁଞ୍ଜନ୍ (bhuñjan)experiencing
- ଉଦ୍ଵେଗଂ (udvegaṃ)distress
- କର୍ତୁମ୍ (kartum)to do
- ଅର୍ହସି (arhasi)you should
ଉତ୍ପନ୍ନେଽପ୍ଯାତ୍ମଵିଜ୍ଞାନେ ପ୍ରାରବ୍ଧଂ ନୈଵ ମୁଞ୍ଚତି।
ଇତି ଯଚ୍ଛ୍ରୂଯତେ ଶାସ୍ତ୍ରାତ୍ତନ୍ନିରାକ୍ରିଯତେଽଧୁନା।।90।।
ଇତି ଯଚ୍ଛ୍ରୂଯତେ ଶାସ୍ତ୍ରାତ୍ତନ୍ନିରାକ୍ରିଯତେଽଧୁନା।।90।।
- ଉତ୍ପନ୍ନେ (utpanne)arisen
- ଅପି (api)even
- ଆତ୍ମଵିଜ୍ଞାନେ (ātmavijñāne)in the knowledge of Self (ātma:Self | vijñāne:in the knowledge)
- ପ୍ରାରବ୍ଧଂ (prārabdhaṃ)destiny
- ନୈଵ (naiva)not at all
- ମୁଞ୍ଚତି (muñcati)releases
- ଇତି (iti)thus
- ଯତ୍ (yat)which
- ଶ୍ରୂଯତେ (śrūyate)is heard
- ଶାସ୍ତ୍ରାତ୍ (śāstrāt)from scripture
- ତତ୍ (tat)that
- ନିରାକ୍ରିଯତେ (nirākriyate)is refuted
- ଅଧୁନା (adhunā)now
ତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞାନୋଦଯାଦୂର୍ଧ୍ଵଂ ପ୍ରାରବ୍ଧଂ ନୈଵ ଵିଦ୍ଯତେ।
ଦେହାଦୀନାମସତ୍ଯତ୍ଵାଦ୍ଯଥା ସ୍ଵପ୍ନଃ ପ୍ରବୋଧତଃ।।91।।
ଦେହାଦୀନାମସତ୍ଯତ୍ଵାଦ୍ଯଥା ସ୍ଵପ୍ନଃ ପ୍ରବୋଧତଃ।।91।।
- ତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞାନୋଦଯାତ୍ (tattvajñānodayāt)from the rise of true knowledge (tattva:truth | jñāna:knowledge | udayāt:from the rise)
- ଊର୍ଧ୍ଵଂ (ūrdhvaṃ)after
- ପ୍ରାରବ୍ଧଂ (prārabdhaṃ)prarabdha karma
- ନୈଵ (naiva)indeed not
- ଵିଦ୍ଯତେ (vidyate)exists
- ଦେହାଦୀନାମ୍ (dehādīnām)of the body and others (deha:body | ādīnām:and others)
- ଅସତ୍ଯତ୍ଵାତ୍ (asatyatvāt)due to non-existence (asatya:non-existence | tvāt:due to)
- ଯଥା (yathā)just as
- ସ୍ଵପ୍ନଃ (svapnaḥ)dream
- ପ୍ରବୋଧତଃ (prabodhataḥ)upon waking
କର୍ମ ଜନ୍ମାନ୍ତରକୃତଂ ପ୍ରାରବ୍ଧମିତି କୀର୍ତିତମ୍।
ତତ୍ତୁ ଜନ୍ମାନ୍ତରାଭାଵାତ୍ପୁଂସୋ ନୈଵାସ୍ତି କର୍ହିଚିତ୍।।92।।
ତତ୍ତୁ ଜନ୍ମାନ୍ତରାଭାଵାତ୍ପୁଂସୋ ନୈଵାସ୍ତି କର୍ହିଚିତ୍।।92।।
- କର୍ମ (karma)action
- ଜନ୍ମାନ୍ତରକୃତମ୍ (janmāntarakṛtam)done in another life (janma:birth | antara:another | kṛtam:done)
- ପ୍ରାରବ୍ଧମ୍ (prārabdham)Prarabdha karma
- ଇତି (iti)thus
- କୀର୍ତିତମ୍ (kīrtitam)is known
- ତତ୍ (tat)that
- ତୁ (tu)but
- ଜନ୍ମାନ୍ତରାଭାଵାତ୍ (janmāntarābhāvāt)due to absence of rebirth (janma:birth | antara:another | abhāvāt:due to absence)
- ପୁଂସଃ (puṃsaḥ)for a man
- ନ (na)not
- ଏଵ (eva)indeed
- ଅସ୍ତି (asti)is
- କର୍ହିଚିତ୍ (karhicit)ever
ସ୍ଵପ୍ନଦେହୋ ଯଥାଧ୍ଯସ୍ତସ୍ତଥୈଵାଯଂ ହି ଦେହକଃ।।
ଅଧ୍ଯସ୍ତସ୍ଯ କୁତୋ ଜନ୍ମ ଜନ୍ମାଭାଵେ ସ୍ଥିତିଃ କୁତଃ।।93।।
ଅଧ୍ଯସ୍ତସ୍ଯ କୁତୋ ଜନ୍ମ ଜନ୍ମାଭାଵେ ସ୍ଥିତିଃ କୁତଃ।।93।।
- ସ୍ଵପ୍ନଦେହଃ (svapnadehaḥ)dream body (svapna:dream | dehaḥ:body)
- ଯଥା (yathā)just as
- ଅଧ୍ଯସ୍ତଃ (adhyastaḥ)superimposed
- ତଥା (tathā)so
- ଏଵ (eva)indeed
- ଅଯଂ (ayaṃ)this
- ହି (hi)certainly
- ଦେହକଃ (dehakaḥ)body
- ଅଧ୍ଯସ୍ତସ୍ଯ (adhyastasya)of the superimposed
- କୁତଃ (kutaḥ)where
- ଜନ୍ମ (janma)birth
- ଜନ୍ମାଭାଵେ (janmābhāve)in the absence of birth (janma:birth | abhāve:in the absence)
- ସ୍ଥିତିଃ (sthitiḥ)existence
- କୁତଃ (kutaḥ)where
ଉପାଦାନଂ ପ୍ରପଞ୍ଚସ୍ଯ ମୃଦ୍ଭାଣ୍ଡସ୍ଯେଵ କଥ୍ଯତେ।
ଅଜ୍ଞାନଂ ଚୈଵ ଵେଦାନ୍ତୈସ୍ତସ୍ମିନ୍ନଷ୍ଟେ କ୍ଵ ଵିଶ୍ଵତା।।94।।
ଅଜ୍ଞାନଂ ଚୈଵ ଵେଦାନ୍ତୈସ୍ତସ୍ମିନ୍ନଷ୍ଟେ କ୍ଵ ଵିଶ୍ଵତା।।94।।
- ଉପାଦାନଂ (upādānaṃ)material cause
- ପ୍ରପଞ୍ଚସ୍ଯ (prapañcasya)of the phenomenal world
- ମୃଦ୍ଭାଣ୍ଡସ୍ଯ (mṛdbhāṇḍasya)of the earthen pot (mṛd:earth | bhāṇḍasya:of the pot)
- ଇଵ (iva)like
- କଥ୍ଯତେ (kathyate)is declared
- ଅଜ୍ଞାନଂ (ajñānaṃ)ignorance
- ଚ (ca)and
- ଏଵ (eva)indeed
- ଵେଦାନ୍ତୈଃ (vedāntaiḥ)by the Vedanta texts
- ତସ୍ମିନ୍ (tasmin)in that
- ନଷ୍ଟେ (naṣṭe)being destroyed
- କ୍ଵ (kva)where
- ଵିଶ୍ଵତା (viśvatā)universe
ଯଥା ରଜ୍ଜୁଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ସର୍ପ ଗୃହ୍ଣାତି ଵୈ ଭ୍ରମାତ୍।
ତଦ୍ଵତ୍ସତ୍ଯମଵିଜ୍ଞାଯ ଜଗତ୍ପଶ୍ଯତି ମୂଢଧୀଃ।।95।।
ତଦ୍ଵତ୍ସତ୍ଯମଵିଜ୍ଞାଯ ଜଗତ୍ପଶ୍ଯତି ମୂଢଧୀଃ।।95।।
- ଯଥା (yathā)just as
- ରଜ୍ଜୁଂ (rajjuṃ)rope
- ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ (parityajya)leaving aside
- ସର୍ପ (sarpa)snake
- ଗୃହ୍ଣାତି (gṛhṇāti)perceives
- ଵୈ (vai)indeed
- ଭ୍ରମାତ୍ (bhramāt)out of confusion
- ତଦ୍ଵତ୍ (tadvat)so does
- ସତ୍ଯମ୍ (satyam)reality
- ଅଵିଜ୍ଞାଯ (avijñāya)without knowing
- ଜଗତ୍ (jagat)world
- ପଶ୍ଯତି (paśyati)sees
- ମୂଢଧୀଃ (mūḍhadhīḥ)ignorant person (mūḍha:ignorant | dhīḥ:mind)
ରଜ୍ଜୁରୂପେ ପରିଜ୍ଞାତେ ସର୍ପଭ୍ରାନ୍ତିର୍ନ ତିଷ୍ଠତି।
ଅଧିଷ୍ଠାନେ ତଥା ଜ୍ଞାତେ ପ୍ରପଞ୍ଚଃ ଶୂନ୍ଯତାଂ ଵ୍ରଜେତ୍।।96।।
ଅଧିଷ୍ଠାନେ ତଥା ଜ୍ଞାତେ ପ୍ରପଞ୍ଚଃ ଶୂନ୍ଯତାଂ ଵ୍ରଜେତ୍।।96।।
- ରଜ୍ଜୁ (rajju)rope
- ରୂପେ (rūpe)nature
- ପରିଜ୍ଞାତେ (parijñāte)being known
- ସର୍ପଭ୍ରାନ୍ତିଃ (sarpabhrāntiḥ)illusion of snake (sarpa:snake | bhrāntiḥ:illusion)
- ନ (na)not
- ତିଷ୍ଠତି (tiṣṭhati)persists
- ଅଧିଷ୍ଠାନେ (adhiṣṭhāne)substratum
- ତଥା (tathā)so
- ଜ୍ଞାତେ (jñāte)being known
- ପ୍ରପଞ୍ଚଃ (prapañcaḥ)phenomenal world
- ଶୂନ୍ଯତାଂ (śūnyatāṃ)emptiness
- ଵ୍ରଜେତ୍ (vrajet)disappears
ଦେହସ୍ଯାପି ପ୍ରପଞ୍ଚତ୍ଵାତ୍ପ୍ରାରବ୍ଧାଵସ୍ଥିତିଃ କୁତଃ।
ଅଜ୍ଞାନିଜନବୋଧାର୍ଥଂ ପ୍ରାରବ୍ଧଂ ଵକ୍ତି ଵୈ ଶ୍ରୁତିଃ।।97।।
ଅଜ୍ଞାନିଜନବୋଧାର୍ଥଂ ପ୍ରାରବ୍ଧଂ ଵକ୍ତି ଵୈ ଶ୍ରୁତିଃ।।97।।
- ଦେହସ୍ଯ (dehasya)of the body
- ଅପି (api)also
- ପ୍ରପଞ୍ଚତ୍ଵାତ୍ (prapañcatvāt)due to being phenomenal (prapañca:phenomenal world | tvāt:due to being)
- ପ୍ରାରବ୍ଧ (prārabdha)karma in effect
- ଅଵସ୍ଥିତିଃ (avasthitiḥ)existence
- କୁତଃ (kutaḥ)how
- ଅଜ୍ଞାନିଜନବୋଧାର୍ଥମ୍ (ajñānijanabodhārtham)for understanding the ignorant (ajñāni:ignorant people | jana:people | bodha:understanding | artham:for the purpose of)
- ପ୍ରାରବ୍ଧମ୍ (prārabdham)karma in effect
- ଵକ୍ତି (vakti)speaks
- ଵୈ (vai)indeed
- ଶ୍ରୁତିଃ (śrutiḥ)the scripture
କ୍ଷୀଯନ୍ତେ ଚାସ୍ଯ କର୍ମାଣି ତସ୍ମିନ୍ଦୃଷ୍ଟେ ପରାଵରେ।
ବହୁତ୍ଵଂ ତନ୍ନିଷେଧାର୍ଥଂ ଶ୍ରୁତ୍ଯା ଗୀତଂ ଚ ଵୈ ସ୍ଫୁଟମ୍।।98।।
ବହୁତ୍ଵଂ ତନ୍ନିଷେଧାର୍ଥଂ ଶ୍ରୁତ୍ଯା ଗୀତଂ ଚ ଵୈ ସ୍ଫୁଟମ୍।।98।।
- କ୍ଷୀଯନ୍ତେ (kṣīyante)perish
- ଚ (ca)and
- ଅସ୍ଯ (asya)his
- କର୍ମାଣି (karmāṇi)actions
- ତସ୍ମିନ୍ (tasmin)in that
- ଦୃଷ୍ଟେ (dṛṣṭe)realized
- ପରାଵରେ (parāvare)higher and lower (para:higher | avare:lower)
- ବହୁତ୍ଵଂ (bahutvaṃ)plurality
- ତନ୍ନିଷେଧାର୍ଥଂ (tanniṣedhārthaṃ)to negate that (tat:that | niṣedha:negate | arthaṃ:for the purpose)
- ଶ୍ରୁତ୍ଯା (śrutyā)by the Shruti
- ଗୀତଂ (gītaṃ)sung
- ଚ (ca)and
- ଵୈ (vai)indeed
- ସ୍ଫୁଟମ୍ (sphuṭam)clearly
ଉଚ୍ଯତେଽଜ୍ଞୈର୍ବଲାଚ୍ଚୈତତ୍ତଦାନର୍ଥଦ୍ଵଯାଗମଃ।
ଵେଦାନ୍ତମତହାନଂ ଚ ଯତୋ ଜ୍ଞାନମିତି ଶ୍ରୁତିଃ।।99।।
ଵେଦାନ୍ତମତହାନଂ ଚ ଯତୋ ଜ୍ଞାନମିତି ଶ୍ରୁତିଃ।।99।।
- ଉଚ୍ଯତେ (ucyate)is said
- ଅଜ୍ଞୈଃ (ajñaiḥ)by the ignorant
- ବଲାତ୍ (balāt)by force
- ଚ (ca)and
- ଏତତ୍ (etat)this
- ତଦା (tadā)then
- ଅନର୍ଥଦ୍ଵଯାଗମଃ (anarthadvayāgamaḥ)arrival of two absurdities (anartha:absurdity | dvaya:two | āgamaḥ:arrival)
- ଵେଦାନ୍ତମତହାନଂ (vedāntamatahānaṃ)forgoing the Vedantic conclusion (vedānta:Vedantic | mata:conclusion | hānaṃ:forgoing)
- ଚ (ca)and
- ଯତଃ (yataḥ)from which
- ଜ୍ଞାନମ୍ (jñānam)knowledge
- ଇତି (iti)thus
- ଶ୍ରୁତିଃ (śrutiḥ)scripture
ତ୍ରିପଞ୍ଚାଙ୍ଗାନ୍ଯଥୋ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ପୂର୍ଵୋକ୍ତସ୍ଯୈଵ ସିଦ୍ଧଯେ।
ତୈଶ୍ଚ ସର୍ଵୈଃ ସଦା କାର୍ଯଂ ନିଦିଧ୍ଯାସନମେଵ ତୁ।।100।।
ତୈଶ୍ଚ ସର୍ଵୈଃ ସଦା କାର୍ଯଂ ନିଦିଧ୍ଯାସନମେଵ ତୁ।।100।।
- ତ୍ରିପଞ୍ଚାଙ୍ଗାନି (tripañcāṅgāni)fifteen steps (tri:three | pañca:five | aṅgāni:parts or steps)
- ଅଥ (atha)now
- ଵକ୍ଷ୍ଯେ (vakṣye)I shall expound
- ପୂର୍ଵୋକ୍ତସ୍ଯ (pūrvoktasya)of the aforesaid (pūrva:previous | uktasya:of the said)
- ଏଵ (eva)indeed
- ସିଦ୍ଧଯେ (siddhaye)for attainment
- ତୈଃ (taiḥ)by them
- ଚ (ca)and
- ସର୍ଵୈଃ (sarvaiḥ)all
- ସଦା (sadā)always
- କାର୍ଯଂ (kāryam)should be practiced
- ନିଦିଧ୍ଯାସନମ୍ (nididhyāsanam)profound meditation
- ଏଵ (eva)indeed
- ତୁ (tu)but
ନିତ୍ଯାଭ୍ଯାସାଦୃତେ ପ୍ରାପ୍ତିର୍ନ ଭଵେତ୍ସଚ୍ଚିଦାତ୍ମନଃ।
ତସ୍ମାଦ୍ବ୍ରହ୍ମ ନିଦିଧ୍ଯାସେଜ୍ଜିଜ୍ଞାସୁଃ ଶ୍ରେଯସେ ଚିରମ୍।।101।।
ତସ୍ମାଦ୍ବ୍ରହ୍ମ ନିଦିଧ୍ଯାସେଜ୍ଜିଜ୍ଞାସୁଃ ଶ୍ରେଯସେ ଚିରମ୍।।101।।
- ନିତ୍ଯାଭ୍ଯାସାତ୍ (nityābhyāsāt)from constant practice (nitya:constant | abhyāsāt:from practice)
- ଋତେ (ṛte)without
- ପ୍ରାପ୍ତିଃ (prāptiḥ)attainment
- ନ (na)not
- ଭଵେତ୍ (bhavet)would be
- ସଚ୍ଚିଦାତ୍ମନଃ (saccidātmanaḥ)of the existence-consciousness self (sat:existence | cit:consciousness | ātmanaḥ:of the self)
- ତସ୍ମାତ୍ (tasmāt)therefore
- ବ୍ରହ୍ମ (brahma)Brahman
- ନିଦିଧ୍ଯାସେତ୍ (nididhyāset)should meditate
- ଜିଜ୍ଞାସୁଃ (jijñāsuḥ)seeker of knowledge
- ଶ୍ରେଯସେ (śreyase)for the good
- ଚିରମ୍ (ciram)for a long time
ଯମୋ ହି ନିଯମସ୍ତ୍ଯାଗୋ ମୌନଂ ଦେଶଶ୍ଚ କାଲତଃ।
ଆସନଂ ମୂଲବନ୍ଧଶ୍ଚ ଦେହସାମ୍ଯଂ ଚ ଦୃକ୍ସ୍ଥିତିଃ।।102।।
ଆସନଂ ମୂଲବନ୍ଧଶ୍ଚ ଦେହସାମ୍ଯଂ ଚ ଦୃକ୍ସ୍ଥିତିଃ।।102।।
- ଯମଃ (yamaḥ)control of the senses
- ହି (hi)indeed
- ନିଯମଃ (niyamaḥ)control of the mind
- ତ୍ଯାଗଃ (tyāgaḥ)renunciation
- ମୌନମ୍ (maunam)silence
- ଦେଶଃ (deśaḥ)space
- ଚ (ca)and
- କାଲତଃ (kālataḥ)from time
- ଆସନମ୍ (āsanam)posture
- ମୂଲବନ୍ଧଃ (mūlabandhaḥ)restraining root (mūla:root | bandhaḥ:restraining)
- ଚ (ca)and
- ଦେହସାମ୍ଯମ୍ (dehasāmyaṃ)equipoise of the body (deha:body | sāmyaṃ:equipoise)
- ଚ (ca)and
- ଦୃକ୍ସ୍ଥିତିଃ (dṛksthitiḥ)firmness of vision (dṛk:vision | sthitiḥ:firmness)
ପ୍ରାଣସଂଯମନଂ ଚୈଵ ପ୍ରତ୍ଯାହାରଶ୍ଚ ଧାରଣା।
ଆତ୍ମଧ୍ଯାନଂ ସମାଧିଶ୍ଚ ପ୍ରୋକ୍ତାନ୍ଯଙ୍ଗାନି ଵୈ କ୍ରମାତ୍।।103।।
ଆତ୍ମଧ୍ଯାନଂ ସମାଧିଶ୍ଚ ପ୍ରୋକ୍ତାନ୍ଯଙ୍ଗାନି ଵୈ କ୍ରମାତ୍।।103।।
- ପ୍ରାଣସଂଯମନଂ (prāṇasaṃyamanaṃ)control of the vital forces (prāṇa:vital forces | saṃyamanaṃ:control)
- ଚ (ca)and
- ଏଵ (eva)indeed
- ପ୍ରତ୍ଯାହାରଃ (pratyāhāraḥ)withdrawal of the mind
- ଚ (ca)and
- ଧାରଣା (dhāraṇā)concentration
- ଆତ୍ମଧ୍ଯାନଂ (ātmadhyānaṃ)self-contemplation (ātma:self | dhyānaṃ:contemplation)
- ସମାଧିଃ (samādhiḥ)complete absorption
- ଚ (ca)and
- ପ୍ରୋକ୍ତାନି (proktāni)are described
- ଅଙ୍ଗାନି (aṅgāni)steps
- ଵୈ (vai)indeed
- କ୍ରମାତ୍ (kramāt)in order
ସର୍ଵଂ ବ୍ରହ୍ମେତି ଵିଜ୍ଞାନାଦିନ୍ଦ୍ରିଯଗ୍ରାମସଂଯମଃ।
ଯମୋଽଯମିତି ସଂପ୍ରୋକ୍ତୋଽଭ୍ଯସନୀଯୋ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ।।104।।
ଯମୋଽଯମିତି ସଂପ୍ରୋକ୍ତୋଽଭ୍ଯସନୀଯୋ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ।।104।।
- ସର୍ଵଂ (sarvaṃ)all
- ବ୍ରହ୍ମ (brahma)Brahman
- ଇତି (iti)thus
- ଵିଜ୍ଞାନାତ୍ (vijñānāt)from knowledge
- ଇନ୍ଦ୍ରିଯଗ୍ରାମସଂଯମଃ (indriyagrāmasaṃyamaḥ)restraint of all senses (indriya:senses | grāma:group | saṃyamaḥ:restraint)
- ଯମଃ (yamaḥ)Yama
- ଅଯମ୍ (ayam)this
- ଇତି (iti)thus
- ସଂପ୍ରୋକ୍ତଃ (saṃproktaḥ)is called
- ଅଭ୍ଯସନୀଯଃ (abhyasanīyaḥ)to be practiced
- ମୁହୁଃ (muhuḥ)again
- ମୁହୁଃ (muhuḥ)again
ସଜାତୀଯପ୍ରଵାହଶ୍ଚ ଵିଜାତୀଯତିରସ୍କୃତିଃ।
ନିଯମୋ ହି ପରାନନ୍ଦୋ ନିଯମାତ୍କ୍ରିଯତେ ବୁଧୈଃ।।105।।
ନିଯମୋ ହି ପରାନନ୍ଦୋ ନିଯମାତ୍କ୍ରିଯତେ ବୁଧୈଃ।।105।।
- ସଜାତୀଯପ୍ରଵାହଃ (sajātīyapravāhaḥ)flow of similar thoughts (sajātīya:similar kind | pravāhaḥ:flow)
- ଚ (ca)and
- ଵିଜାତୀଯତିରସ୍କୃତିଃ (vijātīyatiraskṛtiḥ)exclusion of dissimilar thoughts (vijātīya:dissimilar kind | tiraskṛtiḥ:exclusion)
- ନିଯମଃ (niyamaḥ)discipline
- ହି (hi)indeed
- ପରାନନ୍ଦଃ (parānandaḥ)supreme bliss (para:supreme | ānandaḥ:bliss)
- ନିଯମାତ୍ (niyamāt)from discipline
- କ୍ରିଯତେ (kriyate)is practiced
- ବୁଧୈଃ (budhaiḥ)by the wise
ତ୍ଯାଗଃ ପ୍ରପଞ୍ଚରୂପସ୍ଯ ଚିଦାତ୍ମତ୍ଵାଵଲୋକନାତ୍।
ତ୍ଯାଗୋ ହି ମହତାଂ ପୂଜ୍ଯଃ ସଦ୍ଯୋ ମୋକ୍ଷମଯୋ ଯତଃ।।106।।
ତ୍ଯାଗୋ ହି ମହତାଂ ପୂଜ୍ଯଃ ସଦ୍ଯୋ ମୋକ୍ଷମଯୋ ଯତଃ।।106।।
- ତ୍ଯାଗଃ (tyāgaḥ)renunciation
- ପ୍ରପଞ୍ଚରୂପସ୍ଯ (prapañcarūpasya)of the illusory universe (prapañca:illusory universe | rūpasya:of the form)
- ଚିଦାତ୍ମତ୍ଵାଵଲୋକନାତ୍ (cidātmatvāvalokanāt)by realizing as the Atman (cit:consciousness | ātmatva:as the Atman | avalokanāt:by realizing)
- ତ୍ଯାଗଃ (tyāgaḥ)renunciation
- ହି (hi)indeed
- ମହତାମ୍ (mahatām)of the great
- ପୂଜ୍ଯଃ (pūjyaḥ)honored
- ସଦ୍ଯଃ (sadyaḥ)immediate
- ମୋକ୍ଷମଯଃ (mokṣamayaḥ)of the nature of liberation (mokṣa:liberation | mayaḥ:of the nature)
- ଯତଃ (yataḥ)since
ଯତୋ ଵାଚୋ ନିଵର୍ତନ୍ତେ ଅପ୍ରାପ୍ଯ ମନସା ସହ।
ଯନ୍ମୌନଂ ଯୋଗିଭିର୍ଗମ୍ଯଂ ତଦ୍ଭଜେତ୍ସର୍ଵଦା ବୁଧଃ।।107।।
ଯନ୍ମୌନଂ ଯୋଗିଭିର୍ଗମ୍ଯଂ ତଦ୍ଭଜେତ୍ସର୍ଵଦା ବୁଧଃ।।107।।
- ଯତଃ (yataḥ)from which
- ଵାଚଃ (vācaḥ)words
- ନିଵର୍ତନ୍ତେ (nivartante)turn back
- ଅପ୍ରାପ୍ଯ (aprāpya)without reaching
- ମନସା (manasā)with the mind
- ସହ (saha)together with
- ଯତ୍ (yat)which
- ମୌନଂ (maunaṃ)silence
- ଯୋଗିଭିଃ (yogibhiḥ)by the Yogins
- ଗମ୍ଯମ୍ (gamyam)attainable
- ତତ୍ (tat)that
- ଭଜେତ୍ (bhajet)should worship
- ସର୍ଵଦା (sarvadā)always
- ବୁଧଃ (budhaḥ)the wise
ଵାଚୋ ଯସ୍ମାନ୍ନିଵର୍ତନ୍ତେ ତଦ୍ଵକ୍ତୁଂ କେନ ଶକ୍ଯତେ।
ପ୍ରପଞ୍ଚୋ ଯଦି ଵକ୍ତଵ୍ଯଃ ସୋଽପି ଶବ୍ଦଵିଵର୍ଜିତଃ।।108।।
ପ୍ରପଞ୍ଚୋ ଯଦି ଵକ୍ତଵ୍ଯଃ ସୋଽପି ଶବ୍ଦଵିଵର୍ଜିତଃ।।108।।
- ଵାଚଃ (vācaḥ)words
- ଯସ୍ମାତ୍ (yasmāt)from which
- ନିଵର୍ତନ୍ତେ (nivartante)turn away
- ତତ୍ (tat)that
- ଵକ୍ତୁଂ (vaktuṃ)to describe
- କେନ (kena)by whom
- ଶକ୍ଯତେ (śakyate)is possible
- ପ୍ରପଞ୍ଚଃ (prapañcaḥ)phenomenal world
- ଯଦି (yadi)if
- ଵକ୍ତଵ୍ଯଃ (vaktavyaḥ)to be described
- ସଃ (saḥ)he
- ଅପି (api)also
- ଶବ୍ଦଵିଵର୍ଜିତଃ (śabdavivarjitaḥ)beyond words (śabda:words | vivarjitaḥ:devoid of)
ଇତି ଵା ତଦ୍ଭଵେନ୍ମୌନଂ ସତାଂ ସହଜସଂଜ୍ଞିତମ୍।
ଗିରା ମୌନଂ ତୁ ବାଲାନାଂ ପ୍ରଯୁକ୍ତଂ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିଭିଃ।।109।।
ଗିରା ମୌନଂ ତୁ ବାଲାନାଂ ପ୍ରଯୁକ୍ତଂ ବ୍ରହ୍ମଵାଦିଭିଃ।।109।।
- ଇତି (iti)thus
- ଵା (vā)or
- ତତ୍ (tat)that
- ଭଵେତ୍ (bhavet)may be
- ମୌନଂ (maunaṃ)silence
- ସତାଂ (satāṃ)of the sages
- ସହଜସଂଜ୍ଞିତମ୍ (sahajasaṃjñitam)known as congenital (sahaja:congenital | saṃjñitam:known as)
- ଗିରା (girā)by speech
- ମୌନଂ (maunaṃ)silence
- ତୁ (tu)but
- ବାଲାନାଂ (bālānām)of the ignorant
- ପ୍ରଯୁକ୍ତଂ (prayuktaṃ)ordained
- ବ୍ରହ୍ମଵାଦିଭିଃ (brahmavādibhiḥ)by the teachers of Brahman (brahma:Brahman | vādibhiḥ:by the teachers)
ଆଦାଵନ୍ତେ ଚ ମଧ୍ଯେ ଚ ଜନୋ ଯସ୍ମିନ୍ନ ଵିଦ୍ଯତେ।
ଯେନେଦଂ ସତତଂ ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ସ ଦେଶୋ ଵିଜନଃ ସ୍ମୃତଃ।।110।।
ଯେନେଦଂ ସତତଂ ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ସ ଦେଶୋ ଵିଜନଃ ସ୍ମୃତଃ।।110।।
- ଆଦୌ (ādau)in the beginning
- ଅନ୍ତେ (ante)in the end
- ଚ (ca)and
- ମଧ୍ଯେ (madhye)in the middle
- ଚ (ca)and
- ଜନଃ (janaḥ)people
- ଯସ୍ମିନ୍ (yasmin)wherein
- ନ (na)not
- ଵିଦ୍ଯତେ (vidyate)exists
- ଯେନ (yena)by which
- ଇଦଂ (idaṃ)this
- ସତତମ୍ (satatam)always
- ଵ୍ଯାପ୍ତମ୍ (vyāptam)pervaded
- ସ (sa)that
- ଦେଶଃ (deśaḥ)place
- ଵିଜନଃ (vijanaḥ)solitude
- ସ୍ମୃତଃ (smṛtaḥ)is known
କଲନାତ୍ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ବ୍ରହ୍ମାଦୀନାଂ ନିମେଷତଃ।
କାଲଶବ୍ଦେନ ନିର୍ଦିଷ୍ଟୋ ହ୍ଯଖଣ୍ଡାନନ୍ଦ ଅଦ୍ଵଯଃ।।111।।
କାଲଶବ୍ଦେନ ନିର୍ଦିଷ୍ଟୋ ହ୍ଯଖଣ୍ଡାନନ୍ଦ ଅଦ୍ଵଯଃ।।111।।
- କଲନାତ୍ (kalanāt)by the time
- ସର୍ଵଭୂତାନାଂ (sarvabhūtānāṃ)of all beings (sarva:all | bhūtānāṃ:of beings)
- ବ୍ରହ୍ମାଦୀନାଂ (brahmādīnāṃ)from Brahman downwards (brahma:Brahman | ādīnāṃ:from downwards)
- ନିମେଷତଃ (nimeṣataḥ)in the twinkling of an eye
- କାଲଶବ୍ଦେନ (kālaśabdena)by the word 'time' (kāla:time | śabdena:by the word)
- ନିର୍ଦିଷ୍ଟଃ (nirdiṣṭaḥ)denoted
- ହି (hi)indeed
- ଅଖଣ୍ଡାନନ୍ଦ (akhaṇḍānanda)indivisible bliss (akhaṇḍa:indivisible | ānanda:bliss)
- ଅଦ୍ଵଯଃ (advayaḥ)non-dual
ସୁଖେନୈଵ ଭଵେଦ୍ଯସ୍ମିନ୍ନଜସ୍ରଂ ବ୍ରହ୍ମଚିନ୍ତନମ୍।
ଆସନଂ ତଦ୍ଵିଜାନୀଯାନ୍ନେତରତ୍ସୁଖନାଶନମ୍।।112।।
ଆସନଂ ତଦ୍ଵିଜାନୀଯାନ୍ନେତରତ୍ସୁଖନାଶନମ୍।।112।।
- ସୁଖେନୈଵ (sukhenaiva)only with ease (sukhena:with ease | eva:only)
- ଭଵେତ୍ (bhavet)should be
- ଯସ୍ମିନ୍ (yasmin)in which
- ଅଜସ୍ରଂ (ajasraṃ)unceasingly
- ବ୍ରହ୍ମଚିନ୍ତନମ୍ (brahmacintanam)meditation on Brahman (brahma:Brahman | cintanam:meditation)
- ଆସନଂ (āsanaṃ)posture
- ତତ୍ (tad)that
- ଵିଜାନୀଯାତ୍ (vijānīyāt)should be known
- ନ (na)not
- ଇତରତ୍ (itarat)any other
- ସୁଖନାଶନମ୍ (sukhanāśanam)destroyer of happiness (sukha:happiness | nāśanam:destroyer)
ସିଦ୍ଧଂ ଯତ୍ସର୍ଵଭୂତାଦି ଵିଶ୍ଵାଧିଷ୍ଠାନମଵ୍ଯଯମ୍।
ଯସ୍ମିନ୍ସିଦ୍ଧାଃ ସମାଵିଷ୍ଟାସ୍ତଦ୍ଵୈ ସିଦ୍ଧାସନଂ ଵିଦୁଃ।।113।।
ଯସ୍ମିନ୍ସିଦ୍ଧାଃ ସମାଵିଷ୍ଟାସ୍ତଦ୍ଵୈ ସିଦ୍ଧାସନଂ ଵିଦୁଃ।।113।।
- ସିଦ୍ଧଂ (siddhaṃ)perfected
- ଯତ୍ (yat)which
- ସର୍ଵଭୂତାଦି (sarvabhūtādi)origin of all beings (sarva:all | bhūta:beings | ādi:origin)
- ଵିଶ୍ଵାଧିଷ୍ଠାନମ୍ (viśvādhiṣṭhānam)support of the universe (viśva:universe | adhiṣṭhānam:support)
- ଅଵ୍ଯଯମ୍ (avyayam)immutable
- ଯସ୍ମିନ୍ (yasmin)in which
- ସିଦ୍ଧାଃ (siddhāḥ)enlightened
- ସମାଵିଷ୍ଟାଃ (samāviṣṭāḥ)completely merged
- ତତ୍ (tad)that
- ଵୈ (vai)indeed
- ସିଦ୍ଧାସନଂ (siddhāsanaṃ)Siddhasana
- ଵିଦୁଃ (viduḥ)know
ଯନ୍ମୂଲଂ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ଯନ୍ମୂଲଂ ଚିତ୍ତବନ୍ଧନମ୍।
ମୂଲବନ୍ଧଃ ସଦା ସେଵ୍ଯୋ ଯୋଗୋଽସୌ ରାଜଯୋଗିନାମ୍।।114।।
ମୂଲବନ୍ଧଃ ସଦା ସେଵ୍ଯୋ ଯୋଗୋଽସୌ ରାଜଯୋଗିନାମ୍।।114।।
- ଯନ୍ମୂଲଂ (yanmūlaṃ)that root (yat:that | mūlaṃ:root)
- ସର୍ଵଭୂତାନାଂ (sarvabhūtānāṃ)of all beings (sarva:all | bhūtānāṃ:of beings)
- ଯନ୍ମୂଲଂ (yanmūlaṃ)that root (yat:that | mūlaṃ:root)
- ଚିତ୍ତବନ୍ଧନମ୍ (cittabandhanam)restraint of the mind (citta:mind | bandhanam:restraint)
- ମୂଲବନ୍ଧଃ (mūlabandhaḥ)restraining root (mūla:root | bandhaḥ:restraining)
- ସଦା (sadā)always
- ସେଵ୍ଯଃ (sevyaḥ)should be adopted
- ଯୋଗଃ (yogaḥ)yoga
- ଅସୌ (asau)this
- ରାଜଯୋଗିନାମ୍ (rājayoginām)for Raja-yogins (rāja:royal | yoginām:of yogins)
ଅଙ୍ଗାନାଂ ସମତାଂ ଵିଦ୍ଯାତ୍ସମେ ବ୍ରହ୍ମଣି ଲୀଯତେ।
ନୋ ଚେନ୍ନୈଵ ସମାନତ୍ଵମୃଜୁତ୍ଵଂ ଶୁଷ୍କଵୃକ୍ଷଵତ୍।।115।।
ନୋ ଚେନ୍ନୈଵ ସମାନତ୍ଵମୃଜୁତ୍ଵଂ ଶୁଷ୍କଵୃକ୍ଷଵତ୍।।115।।
- ଅଙ୍ଗାନାଂ (aṅgānāṃ)of the limbs
- ସମତାଂ (samatāṃ)equipoise
- ଵିଦ୍ଯାତ୍ (vidyāt)should be known
- ସମେ (same)in the uniform
- ବ୍ରହ୍ମଣି (brahmaṇi)in Brahman
- ଲୀଯତେ (līyate)absorbs
- ନ (na)not
- ଚେତ୍ (cet)if
- ନୈଵ (naiva)not at all
- ସମାନତ୍ଵମ୍ (samānatvam)equipoise
- ଋଜୁତ୍ଵଂ (ṛjutvaṃ)straightening
- ଶୁଷ୍କଵୃକ୍ଷଵତ୍ (śuṣkavṛkṣavat)like a dried-up tree (śuṣka:dried-up | vṛkṣavat:like a tree)
ଦୃଷ୍ଟିଂ ଜ୍ଞାନମଯୀଂ କୃତ୍ଵା ପଶ୍ଯେଦ୍ବ୍ରହ୍ମମଯଂ ଜଗତ୍।
ସା ଦୃଷ୍ଟିଃ ପରମୋଦାରା ନ ନାସାଗ୍ରାଵଲୋକନୀ।।116।।
ସା ଦୃଷ୍ଟିଃ ପରମୋଦାରା ନ ନାସାଗ୍ରାଵଲୋକନୀ।।116।।
- ଦୃଷ୍ଟିଂ (dṛṣṭim)vision
- ଜ୍ଞାନମଯୀଂ (jñānamayīm)consisting of knowledge (jñāna:knowledge | mayīm:consisting of)
- କୃତ୍ଵା (kṛtvā)having made
- ପଶ୍ଯେତ୍ (paśyet)should view
- ବ୍ରହ୍ମମଯମ୍ (brahmamayam)pervaded by Brahman (brahma:Brahman | mayam:pervaded by)
- ଜଗତ୍ (jagat)world
- ସା (sā)that
- ଦୃଷ୍ଟିଃ (dṛṣṭiḥ)vision
- ପରମୋଦାରା (paramodārā)most noble (parama:most | udārā:noble)
- ନ (na)not
- ନାସାଗ୍ରାଵଲୋକନୀ (nāsāgrāvalokanī)directed to the tip of the nose (nāsā:nose | agra:tip | avalokanī:directed to)
ଦ୍ରଷ୍ଟୃଦର୍ଶନଦୃଶ୍ଯାନାଂ ଵିରାମୋ ଯତ୍ର ଵା ଭଵେତ୍।
ଦୃଷ୍ଟିସ୍ତତ୍ରୈଵ କର୍ତଵ୍ଯା ନ ନାସାଗ୍ରାଵଲୋକନୀ।।117।।
ଦୃଷ୍ଟିସ୍ତତ୍ରୈଵ କର୍ତଵ୍ଯା ନ ନାସାଗ୍ରାଵଲୋକନୀ।।117।।
- ଦ୍ରଷ୍ଟୃଦର୍ଶନଦୃଶ୍ଯାନାଂ (draṣṭṛdarśanadṛśyānāṃ)of seer, sight, and seen (draṣṭṛ:seer | darśana:sight | dṛśya:seen)
- ଵିରାମଃ (virāmaḥ)cessation
- ଯତ୍ର (yatra)where
- ଵା (vā)or
- ଭଵେତ୍ (bhavet)may be
- ଦୃଷ୍ଟିଃ (dṛṣṭiḥ)vision
- ତତ୍ର (tatra)there
- ଏଵ (eva)indeed
- କର୍ତଵ୍ଯା (kartavyā)should be directed
- ନ (na)not
- ନାସାଗ୍ରାଵଲୋକନୀ (nāsāgrāvalokanī)to the tip of the nose (nāsā:nose | agra:tip | avalokanī:to be looked at)
ଚିତ୍ତାଦିସର୍ଵଭାଵେଷୁ ବ୍ରହ୍ମତ୍ଵେନୈଵ ଭାଵନାତ୍।
ନିରୋଧଃ ସର୍ଵଵୃତ୍ତୀନାଂ ପ୍ରାଣାଯାମଃ ସ ଉଚ୍ଯତେ।।118।।
ନିରୋଧଃ ସର୍ଵଵୃତ୍ତୀନାଂ ପ୍ରାଣାଯାମଃ ସ ଉଚ୍ଯତେ।।118।।
- ଚିତ୍ତ (citta)mind
- ଆଦି (ādi)beginning with
- ସର୍ଵ (sarva)all
- ଭାଵେଷୁ (bhāveṣu)in states
- ବ୍ରହ୍ମତ୍ଵେନ (brahmatvena)as Brahman (brahma:Brahman | tvena:as)
- ଏଵ (eva)indeed
- ଭାଵନାତ୍ (bhāvanāt)by contemplation
- ନିରୋଧଃ (nirodhaḥ)restraint
- ସର୍ଵ (sarva)all
- ଵୃତ୍ତୀନାଂ (vṛttīnāṃ)of modifications
- ପ୍ରାଣାଯାମଃ (prāṇāyāmaḥ)Pranayama
- ସ (sa)he
- ଉଚ୍ଯତେ (ucyate)is called
ନିଷେଧନଂ ପ୍ରପଞ୍ଚସ୍ଯ ରେଚକାଖ୍ଯଃ ସମୀରଣଃ।
ବ୍ରହ୍ମୈଵାସ୍ମୀତି ଯା ଵୃତ୍ତିଃ ପୂରକୋ ଵାଯୁରୀରିତଃ।।119।।
ବ୍ରହ୍ମୈଵାସ୍ମୀତି ଯା ଵୃତ୍ତିଃ ପୂରକୋ ଵାଯୁରୀରିତଃ।।119।।
- ନିଷେଧନଂ (niṣedhanam)negation
- ପ୍ରପଞ୍ଚସ୍ଯ (prapañcasya)of the phenomenal world
- ରେଚକାଖ୍ଯଃ (recakākhyaḥ)called Rechaka (recaka:Rechaka | ākhyaḥ:called)
- ସମୀରଣଃ (samīraṇaḥ)breathing out
- ବ୍ରହ୍ମୈଵାସ୍ମୀତି (brahmaivāsmīti)I am verily Brahman (brahma:Brahman | eva:verily | asmi:I am | iti:thus)
- ଯା (yā)which
- ଵୃତ୍ତିଃ (vṛttiḥ)thought
- ପୂରକଃ (pūrakaḥ)called Puraka (pūraka:Puraka | ākhyaḥ:called)
- ଵାଯୁଃ (vāyuḥ)breathing in
- ଈରିତଃ (īritaḥ)is called
ତତସ୍ତଦ୍ଵୃତ୍ତିନୈଶ୍ଚଲ୍ଯଂ କୁମ୍ଭକଃ ପ୍ରାଣସଂଯମଃ।
ଅଯଂ ଚାପି ପ୍ରବୁଦ୍ଧାନାମଜ୍ଞାନାଂ ଘ୍ରାଣପୀଡନମ୍।।120।।
ଅଯଂ ଚାପି ପ୍ରବୁଦ୍ଧାନାମଜ୍ଞାନାଂ ଘ୍ରାଣପୀଡନମ୍।।120।।
- ତତଃ (tataḥ)then
- ତଦ୍ଵୃତ୍ତିନୈଶ୍ଚଲ୍ଯଂ (tadvṛttinaiścalyaṃ)steadiness of that thought (tat:that | vṛtti:thought | naiścalyaṃ:steadiness)
- କୁମ୍ଭକଃ (kumbhakaḥ)breath retention
- ପ୍ରାଣସଂଯମଃ (prāṇasaṃyamaḥ)control of breath (prāṇa:breath | saṃyamaḥ:control)
- ଅଯମ୍ (ayam)this
- ଚ (ca)and
- ଅପି (api)also
- ପ୍ରବୁଦ୍ଧାନାମ୍ (prabuddhānām)of the enlightened
- ଅଜ୍ଞାନାମ୍ (ajñānām)of the ignorant
- ଘ୍ରାଣପୀଡନମ୍ (ghrāṇapīḍanam)torture of the nose (ghrāṇa:nose | pīḍanam:torture)
ଵିଷଯେଷ୍ଵାତ୍ମତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମନସଶ୍ଚିତି ମଜ୍ଜନମ୍।
ପ୍ରତ୍ଯାହାରଃ ସ ଵିଜ୍ଞେଯୋଽଭ୍ଯସନୀଯୋ ମୁମୁକ୍ଷୁଭିଃ।।121।।
ପ୍ରତ୍ଯାହାରଃ ସ ଵିଜ୍ଞେଯୋଽଭ୍ଯସନୀଯୋ ମୁମୁକ୍ଷୁଭିଃ।।121।।
- ଵିଷଯେଷୁ (viṣayeṣu)in the objects
- ଆତ୍ମତାମ୍ (ātmatām)selfhood
- ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା (dṛṣṭvā)having seen
- ମନସଃ (manasaḥ)of the mind
- ଚିତି (citi)consciousness
- ମଜ୍ଜନମ୍ (majjanam)immersion
- ପ୍ରତ୍ଯାହାରଃ (pratyāhāraḥ)withdrawal
- ସ (sa)that
- ଵିଜ୍ଞେଯଃ (vijñeyaḥ)should be known
- ଅଭ୍ଯସନୀଯଃ (abhyasanīyaḥ)should be practiced
- ମୁମୁକ୍ଷୁଭିଃ (mumukṣubhiḥ)by seekers of liberation (mumukṣu:seeker of liberation | bhiḥ:by)
ଯତ୍ର ଯତ୍ର ମନୋ ଯାତି ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ତତ୍ର ଦର୍ଶନାତ୍।
ମନସୋ ଧାରଣାଯୈଵ ଧାରଣା ସା ପରା ମତା।।122।।
ମନସୋ ଧାରଣାଯୈଵ ଧାରଣା ସା ପରା ମତା।।122।।
- ଯତ୍ର (yatra)wherever
- ଯତ୍ର (yatra)wherever
- ମନୋ (mano)mind
- ଯାତି (yāti)goes
- ବ୍ରହ୍ମଣଃ (brahmaṇaḥ)of Brahman
- ତତ୍ର (tatra)there
- ଦର୍ଶନାତ୍ (darśanāt)by realization
- ମନସଃ (manasaḥ)of the mind
- ଧାରଣାଯ (dhāraṇāya)for concentration
- ଏଵ (eva)indeed
- ଧାରଣା (dhāraṇā)concentration
- ସା (sā)that
- ପରା (parā)supreme
- ମତା (matā)is considered
ବ୍ରହ୍ମୈଵାସ୍ମୀତି ସଦ୍ଵୃତ୍ତ୍ଯା ନିରାଲମ୍ବତଯା ସ୍ଥିତିଃ।
ଧ୍ଯାନଶବ୍ଦେନ ଵିଖ୍ଯାତା ପରମାନନ୍ଦଦାଯିନୀ।।123।।
ଧ୍ଯାନଶବ୍ଦେନ ଵିଖ୍ଯାତା ପରମାନନ୍ଦଦାଯିନୀ।।123।।
- ବ୍ରହ୍ମୈଵ (brahmaiva)Brahman indeed (brahma:Brahman | eva:indeed)
- ଅସ୍ମି (asmi)I am
- ଇତି (iti)thus
- ସଦ୍ଵୃତ୍ତ୍ଯା (sadvṛttyā)by the right thought (sat:right | vṛttyā:by the thought)
- ନିରାଲମ୍ବତଯା (nirālambatayā)by independence (nir:without | ālambatayā:support)
- ସ୍ଥିତିଃ (sthitiḥ)state
- ଧ୍ଯାନଶବ୍ଦେନ (dhyānaśabdena)by the word meditation (dhyāna:meditation | śabdena:by the word)
- ଵିଖ୍ଯାତା (vikhyātā)well known
- ପରମାନନ୍ଦଦାଯିନୀ (paramānandadāyinī)giver of supreme bliss (parama:supreme | ānanda:bliss | dāyinī:giver)
ନିର୍ଵିକାରତଯା ଵୃତ୍ତ୍ଯା ବ୍ରହ୍ମାକାରତଯା ପୁନଃ।
ଵୃତ୍ତିଵିସ୍ମରଣଂ ସମ୍ଯକ୍ସମାଧିର୍ଜ୍ଞାନସଂଜ୍ଞକଃ।।124।।
ଵୃତ୍ତିଵିସ୍ମରଣଂ ସମ୍ଯକ୍ସମାଧିର୍ଜ୍ଞାନସଂଜ୍ଞକଃ।।124।।
- ନିର୍ଵିକାରତଯା (nirvikāratayā)by changelessness (nir:without | vikāra:change | tayā:by)
- ଵୃତ୍ତ୍ଯା (vṛttyā)by thought
- ବ୍ରହ୍ମାକାରତଯା (brahmākāratayā)by identifying with Brahman (brahma:Brahman | ākāra:form | tayā:by)
- ପୁନଃ (punaḥ)again
- ଵୃତ୍ତିଵିସ୍ମରଣଂ (vṛttivismaraṇam)forgetfulness of thought (vṛtti:thought | vismaraṇam:forgetfulness)
- ସମ୍ଯକ୍ (samyak)completely
- ସମାଧିଃ (samādhiḥ)Samadhi
- ଜ୍ଞାନସଂଜ୍ଞକଃ (jñānasaṃjñakaḥ)known as knowledge (jñāna:knowledge | saṃjñakaḥ:known as)
ଏଵଂ ଚାକୃତ୍ରିମାନନ୍ଦଂ ତାଵତ୍ସାଧୁ ସମଭ୍ଯସେତ୍।
ଵଶ୍ଯୋ ଯାଵତ୍କ୍ଷଣାତ୍ପୁଂସଃ ପ୍ରଯୁକ୍ତଃ ସ ଭେଵତ୍ସ୍ଵଯମ୍।।125।।
ଵଶ୍ଯୋ ଯାଵତ୍କ୍ଷଣାତ୍ପୁଂସଃ ପ୍ରଯୁକ୍ତଃ ସ ଭେଵତ୍ସ୍ଵଯମ୍।।125।।
- ଏଵମ୍ (evam)thus
- ଚ (ca)and
- ଅକୃତ୍ରିମାନନ୍ଦଂ (akṛtrimānandam)natural bliss (akṛtrima:natural | ānandam:bliss)
- ତାଵତ୍ (tāvat)until
- ସାଧୁ (sādhu)carefully
- ସମଭ୍ଯସେତ୍ (samabhyaset)should practice
- ଵଶ୍ଯଃ (vaśyaḥ)under control
- ଯାଵତ୍ (yāvat)until
- କ୍ଷଣାତ୍ (kṣaṇāt)in an instant
- ପୁଂସଃ (puṃsaḥ)of the person
- ପ୍ରଯୁକ୍ତଃ (prayuktaḥ)called into action
- ସ (sa)he
- ଭଵେତ୍ (bhavet)arises
- ସ୍ଵଯମ୍ (svayam)spontaneously
ତତଃ ସାଧନନିର୍ମୁକ୍ତଃ ସିଦ୍ଧୋ ଭଵତି ଯୋଗିରାଟ୍।
ତତ୍ସ୍ଵରୂପଂ ନ ଚୈକସ୍ଯ ଵିଷଯୋ ମନସୋ ଗିରାମ୍।।126।।
ତତ୍ସ୍ଵରୂପଂ ନ ଚୈକସ୍ଯ ଵିଷଯୋ ମନସୋ ଗିରାମ୍।।126।।
- ତତଃ (tataḥ)then
- ସାଧନନିର୍ମୁକ୍ତଃ (sādhananirmuktaḥ)freed from practices (sādhana:practices | nirmuktaḥ:freed from)
- ସିଦ୍ଧଃ (siddhaḥ)perfected
- ଭଵତି (bhavati)becomes
- ଯୋଗିରାଟ୍ (yogirāṭ)king of yogis (yogi:yogi | rāṭ:king)
- ତତ୍ସ୍ଵରୂପଂ (tatsvarūpaṃ)its real nature (tat:its | svarūpaṃ:real nature)
- ନ (na)not
- ଚ (ca)and
- ଏକସ୍ଯ (ekasya)of one
- ଵିଷଯଃ (viṣayaḥ)object
- ମନସଃ (manasaḥ)of the mind
- ଗିରାମ୍ (girām)of speech
ସମାଧୌ କ୍ରିଯମାଣେ ତୁ ଵିଘ୍ନା ଆଯାନ୍ତି ଵୈ ବଲାତ୍।
ଅନୁସଂଧାନରାହିତ୍ଯମାଲସ୍ଯଂ ଭୋଗଲାଲସମ୍।।127।।
ଅନୁସଂଧାନରାହିତ୍ଯମାଲସ୍ଯଂ ଭୋଗଲାଲସମ୍।।127।।
- ସମାଧୌ (samādhau)in meditation
- କ୍ରିଯମାଣେ (kriyamāṇe)being practiced
- ତୁ (tu)but
- ଵିଘ୍ନାଃ (vighnāḥ)obstacles
- ଆଯାନ୍ତି (āyānti)come
- ଵୈ (vai)indeed
- ବଲାତ୍ (balāt)forcefully
- ଅନୁସଂଧାନରାହିତ୍ଯମ୍ (anusaṃdhānarāhityam)lack of inquiry (anusaṃdhāna:inquiry | rāhityam:lack of)
- ଆଲସ୍ଯଂ (ālasyaṃ)idleness
- ଭୋଗଲାଲସମ୍ (bhogalālasam)desire for sense-pleasure (bhoga:sense-pleasure | lālasam:desire for)
ଲଯସ୍ତମଶ୍ଚ ଵିକ୍ଷେପୋ ରସାସ୍ଵାଦଶ୍ଚ ଶୂନ୍ଯତା।
ଏଵଂ ଯଦ୍ଵିଘ୍ନବାହୁଲ୍ଯଂ ତ୍ଯାଜ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମଵିଦା ଶନୈଃ।।128।।
ଏଵଂ ଯଦ୍ଵିଘ୍ନବାହୁଲ୍ଯଂ ତ୍ଯାଜ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମଵିଦା ଶନୈଃ।।128।।
- ଲଯଃ (layaḥ)dullness
- ତମଃ (tamaḥ)darkness
- ଚ (ca)and
- ଵିକ୍ଷେପଃ (vikṣepaḥ)distraction
- ରସାସ୍ଵାଦଃ (rasāsvādaḥ)tasting of joy
- ଚ (ca)and
- ଶୂନ୍ଯତା (śūnyatā)sense of blankness
- ଏଵଂ (evaṃ)thus
- ଯତ୍ (yat)which
- ଵିଘ୍ନବାହୁଲ୍ଯମ୍ (vighnabāhulyam)abundance of obstacles (vighna:obstacle | bāhulyam:abundance)
- ତ୍ଯାଜ୍ଯମ୍ (tyājyam)should be abandoned
- ବ୍ରହ୍ମଵିଦା (brahmavidā)by the knower of Brahman (brahma:Brahman | vidā:knower)
- ଶନୈଃ (śanaiḥ)slowly
ଭାଵଵୃତ୍ତ୍ଯା ହି ଭାଵତ୍ଵଂ ଶୂନ୍ଯଵୃତ୍ତ୍ଯା ହି ଶୂନ୍ଯତା।
ବ୍ରହ୍ମଵୃତ୍ତ୍ଯା ହି ପୂର୍ଣତ୍ଵଂ ତଥା ପୂର୍ଣତ୍ଵମଭ୍ଯସେତ୍।।129।।
ବ୍ରହ୍ମଵୃତ୍ତ୍ଯା ହି ପୂର୍ଣତ୍ଵଂ ତଥା ପୂର୍ଣତ୍ଵମଭ୍ଯସେତ୍।।129।।
- ଭାଵଵୃତ୍ତ୍ଯା (bhāvavṛttyā)by the thought of object (bhāva:object | vṛttyā:by the thought)
- ହି (hi)indeed
- ଭାଵତ୍ଵଂ (bhāvatvaṃ)object-ness (bhāva:object | tvaṃ:ness)
- ଶୂନ୍ଯଵୃତ୍ତ୍ଯା (śūnyavṛttyā)by the thought of void (śūnya:void | vṛttyā:by the thought)
- ହି (hi)indeed
- ଶୂନ୍ଯତା (śūnyatā)void-ness (śūnya:void | tā:ness)
- ବ୍ରହ୍ମଵୃତ୍ତ୍ଯା (brahmavṛttyā)by the thought of Brahman (brahma:Brahman | vṛttyā:by the thought)
- ହି (hi)indeed
- ପୂର୍ଣତ୍ଵଂ (pūrṇatvaṃ)perfection (pūrṇa:full | tvaṃ:ness)
- ତଥା (tathā)thus
- ପୂର୍ଣତ୍ଵମ୍ (pūrṇatvam)perfection (pūrṇa:full | tvam:ness)
- ଅଭ୍ଯସେତ୍ (abhyaset)should practice
ଯେ ହି ଵୃତ୍ତିଂ ଜହତ୍ଯେନାଂ ବ୍ରହ୍ମାଖ୍ଯାଂ ପାଵନୀଂ ପରାମ୍।
ଵୃଥୈଵ ତେ ତୁ ଜୀଵନ୍ତି ପଶୁଭିଶ୍ଚ ସମା ନରାଃ।।130।।
ଵୃଥୈଵ ତେ ତୁ ଜୀଵନ୍ତି ପଶୁଭିଶ୍ଚ ସମା ନରାଃ।।130।।
- ଯେ (ye)those who
- ହି (hi)indeed
- ଵୃତ୍ତିଂ (vṛttiṃ)thought
- ଜହତି (jahati)give up
- ଏନାମ୍ (enām)this
- ବ୍ରହ୍ମାଖ୍ଯାଂ (brahmākhyām)called Brahman (brahma:Brahman | ākhyām:called)
- ପାଵନୀଂ (pāvanīm)purifying
- ପରାମ୍ (parām)supreme
- ଵୃଥୈଵ (vṛthaiva)in vain
- ତେ (te)they
- ତୁ (tu)but
- ଜୀଵନ୍ତି (jīvanti)live
- ପଶୁଭିଃ (paśubhiḥ)with beasts
- ଚ (ca)and
- ସମା (samā)equal
- ନରାଃ (narāḥ)men
ଯେ ହି ଵୃତ୍ତିଂ ଵିଜାନନ୍ତି ଯେ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଵର୍ଧଯନ୍ତ୍ଯପି।
ତେ ଵୈ ସତ୍ପୁରୁଷା ଧନ୍ଯା ଵନ୍ଦ୍ଯାସ୍ତେ ଭୁଵନତ୍ରଯେ।।131।।
ତେ ଵୈ ସତ୍ପୁରୁଷା ଧନ୍ଯା ଵନ୍ଦ୍ଯାସ୍ତେ ଭୁଵନତ୍ରଯେ।।131।।
- ଯେ (ye)those who
- ହି (hi)indeed
- ଵୃତ୍ତିଂ (vṛttiṃ)state
- ଵିଜାନନ୍ତି (vijānanti)know
- ଯେ (ye)those who
- ଜ୍ଞାତ୍ଵା (jñātvā)having known
- ଵର୍ଧଯନ୍ତି (vardhayanti)increase
- ଅପି (api)also
- ତେ (te)they
- ଵୈ (vai)indeed
- ସତ୍ପୁରୁଷାଃ (satpuruṣāḥ)virtuous persons (sat:good | puruṣāḥ:persons)
- ଧନ୍ଯାଃ (dhanyāḥ)blessed
- ଵନ୍ଦ୍ଯାଃ (vandyāḥ)respected
- ତେ (te)they
- ଭୁଵନତ୍ରଯେ (bhuvanatraye)in the three worlds (bhuvana:world | traye:in the three)
ଯେଷାଂ ଵୃତ୍ତିଃ ସମାଵୃଦ୍ଧା ପରିପକ୍ଵା ଚ ସା ପୁନଃ।
ତେ ଵୈ ସଦ୍ବ୍ରହ୍ମତାଂ ପ୍ରାପ୍ତା ନେତରେ ଶବ୍ଦଵାଦିନଃ।।132।।
ତେ ଵୈ ସଦ୍ବ୍ରହ୍ମତାଂ ପ୍ରାପ୍ତା ନେତରେ ଶବ୍ଦଵାଦିନଃ।।132।।
- ଯେଷାଂ (yeṣām)whose
- ଵୃତ୍ତିଃ (vṛttiḥ)consciousness
- ସମାଵୃଦ୍ଧା (samāvṛddhā)fully matured
- ପରିପକ୍ଵା (paripakvā)ripened
- ଚ (ca)and
- ସା (sā)that
- ପୁନଃ (punaḥ)again
- ତେ (te)they
- ଵୈ (vai)indeed
- ସଦ୍ବ୍ରହ୍ମତାମ୍ (sadbrahmatām)state of true Brahman (sat:true | brahmatām:state of Brahman)
- ପ୍ରାପ୍ତାଃ (prāptāḥ)attained
- ନ (na)not
- ଇତରେ (itare)others
- ଶବ୍ଦଵାଦିନଃ (śabdavādinaḥ)those who deal with words (śabda:words | vādinaḥ:those who deal with)
କୁଶଲା ବ୍ରହ୍ମଵାର୍ତାଯାଂ ଵୃତ୍ତିହୀନାଃ ସୁରାଗିଣଃ।
ତେଽପ୍ଯଜ୍ଞାନିତମା ନୂନଂ ପୁନରାଯାନ୍ତି ଯାନ୍ତି ଚ।।133।।
ତେଽପ୍ଯଜ୍ଞାନିତମା ନୂନଂ ପୁନରାଯାନ୍ତି ଯାନ୍ତି ଚ।।133।।
- କୁଶଲା (kuśalā)clever
- ବ୍ରହ୍ମଵାର୍ତାଯାମ୍ (brahmavārtāyām)in discussing about Brahman (brahma:Brahman | vārtāyām:in discussing)
- ଵୃତ୍ତିହୀନାଃ (vṛttihīnāḥ)without realization (vṛtti:realization | hīnāḥ:without)
- ସୁରାଗିଣଃ (surāgiṇaḥ)attached to pleasures (su:good | rāgiṇaḥ:attached)
- ତେ (te)they
- ଅପି (api)also
- ଅଜ୍ଞାନିତମାଃ (ajñānitamāḥ)most ignorant (a:not | jñānitamāḥ:most knowledgeable)
- ନୂନମ୍ (nūnam)indeed
- ପୁନଃ (punaḥ)again
- ଆଯାନ୍ତି (āyānti)are born
- ଯାନ୍ତି (yānti)die
- ଚ (ca)and
ନିମେଷାର୍ଧଂ ନ ତିଷ୍ଠନ୍ତି ଵୃତ୍ତିଂ ବ୍ରହ୍ମମଯୀଂ ଵିନା।
ଯଥା ତିଷ୍ଠନ୍ତି ବ୍ରହ୍ମାଦ୍ଯାଃ ସନକାଦ୍ଯାଃ ଶୁକାଦଯଃ।।134।।
ଯଥା ତିଷ୍ଠନ୍ତି ବ୍ରହ୍ମାଦ୍ଯାଃ ସନକାଦ୍ଯାଃ ଶୁକାଦଯଃ।।134।।
- ନିମେଷାର୍ଧଂ (nimeṣārdhaṃ)half a moment (nimeṣa:moment | ardhaṃ:half)
- ନ (na)not
- ତିଷ୍ଠନ୍ତି (tiṣṭhanti)remain
- ଵୃତ୍ତିଂ (vṛttiṃ)state
- ବ୍ରହ୍ମମଯୀଂ (brahmamayīṃ)consisting of Brahman (brahma:Brahman | mayīṃ:consisting of)
- ଵିନା (vinā)without
- ଯଥା (yathā)just like
- ତିଷ୍ଠନ୍ତି (tiṣṭhanti)remain
- ବ୍ରହ୍ମାଦ୍ଯାଃ (brahmādyāḥ)Brahma and others (brahma:Brahma | ādyāḥ:and others)
- ସନକାଦ୍ଯାଃ (sanakādyāḥ)Sanaka and others (sanaka:Sanaka | ādyāḥ:and others)
- ଶୁକାଦଯଃ (śukādayaḥ)Suka and others (śuka:Suka | ādayaḥ:and others)
କାର୍ଯେ କାରଣତାଯାତା କାରଣେ ନ ହି କାର୍ଯତା।
କାରଣତ୍ଵଂ ସ୍ଵତୋ ଗଚ୍ଛେତ୍କାର୍ଯାଭାଵେ ଵିଚାରତଃ।।135।।
କାରଣତ୍ଵଂ ସ୍ଵତୋ ଗଚ୍ଛେତ୍କାର୍ଯାଭାଵେ ଵିଚାରତଃ।।135।।
- କାର୍ଯେ (kārye)in the effect
- କାରଣତାଯାତା (kāraṇatāyātā)nature of the cause inheres (kāraṇatā:nature of the cause | yātā:inheres)
- କାରଣେ (kāraṇe)in the cause
- ନ (na)not
- ହି (hi)indeed
- କାର୍ଯତା (kāryatā)nature of the effect
- କାରଣତ୍ଵଂ (kāraṇatvaṃ)causal nature
- ସ୍ଵତଃ (svataḥ)by itself
- ଗଚ୍ଛେତ୍ (gacchet)disappears
- କାର୍ଯାଭାଵେ (kāryābhāve)in the absence of effect (kārya:effect | abhāve:in the absence)
- ଵିଚାରତଃ (vicārataḥ)through reasoning
ଅଥ ଶୁଦ୍ଧଂ ଭଵେଦ୍ଵସ୍ତୁ ଯଦ୍ଵୈ ଵାଚାମଗୋଚରଃ।
ଦ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯଂ ମୃଦ୍ଧଟେନୈଵ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତେନ ପୁନଃ ପୁନଃ।।136।।
ଦ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯଂ ମୃଦ୍ଧଟେନୈଵ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତେନ ପୁନଃ ପୁନଃ।।136।।
- ଅଥ (atha)then
- ଶୁଦ୍ଧଂ (śuddham)pure
- ଭଵେତ୍ (bhavet)becomes
- ଵସ୍ତୁ (vastu)reality
- ଯତ୍ (yat)which
- ଵୈ (vai)indeed
- ଵାଚାମ୍ (vācām)of speech
- ଅଗୋଚରଃ (agocaraḥ)beyond reach
- ଦ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯମ୍ (draṣṭavyam)should be understood
- ମୃଦ୍ (mṛd)earth
- ଘଟେନ (ghaṭena)with the pot
- ଏଵ (eva)indeed
- ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତେନ (dṛṣṭāntena)by illustration
- ପୁନଃ (punaḥ)again
- ପୁନଃ (punaḥ)again
ଅନେନୈଵ ପ୍ରକାରେଣ ଵୃତ୍ତିର୍ବ୍ରହ୍ମାତ୍ମିକା ଭଵେତ୍।
ଉଦେତି ଶୁଦ୍ଧଚିତ୍ତାନାଂ ଵୃତ୍ତିଜ୍ଞାନଂ ତତଃ ପରମ୍।।137।।
ଉଦେତି ଶୁଦ୍ଧଚିତ୍ତାନାଂ ଵୃତ୍ତିଜ୍ଞାନଂ ତତଃ ପରମ୍।।137।।
- ଅନେନୈଵ (anenaiva)by this alone (anena:by this | eva:alone)
- ପ୍ରକାରେଣ (prakāreṇa)in the manner
- ଵୃତ୍ତିଃ (vṛttiḥ)state
- ବ୍ରହ୍ମାତ୍ମିକା (brahmātmikā)of Brahman nature (brahma:Brahman | ātmikā:nature)
- ଭଵେତ୍ (bhavet)arises
- ଉଦେତି (udeti)arises
- ଶୁଦ୍ଧଚିତ୍ତାନାଂ (śuddhacittānāṃ)of pure-minded (śuddha:pure | cittānāṃ:of minds)
- ଵୃତ୍ତିଜ୍ଞାନଂ (vṛttijñānaṃ)state of awareness (vṛtti:state | jñānaṃ:awareness)
- ତତଃ (tataḥ)thereafter
- ପରମ୍ (param)beyond
କାରଣଂ ଵ୍ଯତିରେକେଣ ପୁମାନାଦୌ ଵିଲୋକଯେତ୍।
ଅନ୍ଵଯେନ ପୁନସ୍ତଦ୍ଧି କାର୍ଯେ ନିତ୍ଯଂ ପ୍ରପଶ୍ଯତି।।138।।
ଅନ୍ଵଯେନ ପୁନସ୍ତଦ୍ଧି କାର୍ଯେ ନିତ୍ଯଂ ପ୍ରପଶ୍ଯତି।।138।।
- କାରଣଂ (kāraṇam)cause
- ଵ୍ଯତିରେକେଣ (vyatirekeṇa)by the negative method
- ପୁମାନ୍ (pumān)man
- ଆଦୌ (ādau)at first
- ଵିଲୋକଯେତ୍ (vilokayet)should look
- ଅନ୍ଵଯେନ (anvayena)by the positive method
- ପୁନଃ (punaḥ)again
- ତତ୍ (tat)that
- ହି (hi)indeed
- କାର୍ଯେ (kārye)in the effect
- ନିତ୍ଯଂ (nityaṃ)always
- ପ୍ରପଶ୍ଯତି (prapaśyati)sees
କାର୍ଯେ ହି କାରଣଂ ପଶ୍ଯେତ୍ପଶ୍ଚାତ୍କାର୍ଯଂ ଵିସର୍ଜଯେତ୍।
କାରଣତ୍ଵଂ ସ୍ଵତୋ ନଶ୍ଯେଦଵଶିଷ୍ଟଂ ଭଵେନ୍ମୁନିଃ।।139।।
କାରଣତ୍ଵଂ ସ୍ଵତୋ ନଶ୍ଯେଦଵଶିଷ୍ଟଂ ଭଵେନ୍ମୁନିଃ।।139।।
- କାର୍ଯେ (kārye)in the effect
- ହି (hi)indeed
- କାରଣଂ (kāraṇam)cause
- ପଶ୍ଯେତ୍ (paśyet)should see
- ପଶ୍ଚାତ୍ (paścāt)then
- କାର୍ଯଂ (kāryam)effect
- ଵିସର୍ଜଯେତ୍ (visarjayet)should dismiss
- କାରଣତ୍ଵଂ (kāraṇatvam)causal nature
- ସ୍ଵତଃ (svataḥ)by itself
- ନଶ୍ଯେତ୍ (naśyet)should perish
- ଅଵଶିଷ୍ଟଂ (avaśiṣṭam)remaining
- ଭଵେତ୍ (bhavet)becomes
- ମୁନିଃ (muniḥ)sage
ଭାଵିତଂ ତୀଵ୍ରଵେଗେଣ ଵସ୍ତୁ ଯନ୍ନିଶ୍ଚଯାତ୍ମନା।
ପୁମାଂସ୍ତଦ୍ଧି ଭଵେଚ୍ଛୀଘ୍ରଂ ଜ୍ଞେଯଂ ଭ୍ରମରକୀଟଵତ୍।।140।।
ପୁମାଂସ୍ତଦ୍ଧି ଭଵେଚ୍ଛୀଘ୍ରଂ ଜ୍ଞେଯଂ ଭ୍ରମରକୀଟଵତ୍।।140।।
- ଭାଵିତଂ (bhāvitaṃ)meditated upon
- ତୀଵ୍ରଵେଗେଣ (tīvravegeṇa)with great assiduity (tīvra:intense | vegeṇa:with speed)
- ଵସ୍ତୁ (vastu)thing
- ଯତ୍ (yat)which
- ନିଶ୍ଚଯାତ୍ମନା (niścayātmanā)with firm conviction (niścaya:conviction | ātmanā:with self)
- ପୁମାନ୍ (pumān)person
- ତତ୍ (tad)that
- ହି (hi)indeed
- ଭଵେତ୍ (bhavet)becomes
- ଶୀଘ୍ରଂ (śīghraṃ)quickly
- ଜ୍ଞେଯମ୍ (jñeyam)may be understood
- ଭ୍ରମରକୀଟଵତ୍ (bhramarakīṭavat)like the wasp and the worm (bhramara:wasp | kīṭavat:like the worm)
ଅଦୃଶ୍ଯଂ ଭାଵରୂପଂ ଚ ସର୍ଵମେତଚ୍ଚିଦାତ୍ମକମ୍।
ସାଵଧାନତଯା ନିତ୍ଯଂ ସ୍ଵାତ୍ମାନଂ ଭାଵଯେଦ୍ବୁଧଃ।।141।।
ସାଵଧାନତଯା ନିତ୍ଯଂ ସ୍ଵାତ୍ମାନଂ ଭାଵଯେଦ୍ବୁଧଃ।।141।।
- ଅଦୃଶ୍ଯଂ (adṛśyam)invisible
- ଭାଵରୂପଂ (bhāvarūpam)having the form of existence (bhāva:existence | rūpam:form)
- ଚ (ca)and
- ସର୍ଵମ୍ (sarvam)everything
- ଏତତ୍ (etat)this
- ଚିତ୍ (cit)consciousness
- ଆତ୍ମକମ୍ (ātmakam)of the nature of
- ସାଵଧାନତଯା (sāvadhānatayā)with great care
- ନିତ୍ଯମ୍ (nityam)always
- ସ୍ଵାତ୍ମାନମ୍ (svātmānam)own Self (sva:own | ātmānam:Self)
- ଭାଵଯେତ୍ (bhāvayet)should think
- ବୁଧଃ (budhaḥ)the wise
ଦୃଶ୍ଯଂ ହ୍ଯଦୃଶ୍ଯତାଂ ନୀତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମାକାରେଣ ଚିନ୍ତଯେତ୍।
ଵିଦ୍ଵାନ୍ନିତ୍ଯସୁଖେ ତିଷ୍ଠେଦ୍ଧିଯା ଚିଦ୍ରସପୂର୍ଣଯା।।142।।
ଵିଦ୍ଵାନ୍ନିତ୍ଯସୁଖେ ତିଷ୍ଠେଦ୍ଧିଯା ଚିଦ୍ରସପୂର୍ଣଯା।।142।।
- ଦୃଶ୍ଯମ୍ (dṛśyam)visible
- ହି (hi)indeed
- ଅଦୃଶ୍ଯତାମ୍ (adṛśyatām)to the invisible
- ନୀତ୍ଵା (nītvā)having reduced
- ବ୍ରହ୍ମାକାରେଣ (brahmākāreṇa)as one with Brahman (brahma:Brahman | ākāreṇa:as one with)
- ଚିନ୍ତଯେତ୍ (cintayet)should think
- ଵିଦ୍ଵାନ୍ (vidvān)the wise
- ନିତ୍ଯସୁଖେ (nityasukhe)in eternal felicity (nitya:eternal | sukhe:in felicity)
- ତିଷ୍ଠେତ୍ (tiṣṭhet)should abide
- ଧିଯା (dhiyā)with mind
- ଚିଦ୍ରସପୂର୍ଣଯା (cidrasapūrṇayā)full of consciousness and bliss (cit:consciousness | rasa:bliss | pūrṇayā:full of)
ଏଭିରଙ୍ଗୈଃ ସମାଯୁକ୍ତୋ ରାଜଯୋଗ ଉଦାହୃତଃ।
କିଂଚିତ୍ପକ୍ଵକଷାଯାଣାଂ ହଠଯୋଗେନ ସଂଯୁତଃ।।143।।
କିଂଚିତ୍ପକ୍ଵକଷାଯାଣାଂ ହଠଯୋଗେନ ସଂଯୁତଃ।।143।।
- ଏଭିଃ (ebhiḥ)by these
- ଅଙ୍ଗୈଃ (aṅgaiḥ)limbs
- ସମାଯୁକ୍ତଃ (samāyuktaḥ)combined
- ରାଜଯୋଗଃ (rājayogaḥ)Raja-Yoga (rāja:royal | yoga:union)
- ଉଦାହୃତଃ (udāhṛtaḥ)described
- କିଂଚିତ୍ (kiṃcit)somewhat
- ପକ୍ଵକଷାଯାଣାମ୍ (pakvakaṣāyāṇām)of partially attenuated desires (pakva:cooked, ripened | kaṣāyāṇām:of desires)
- ହଠଯୋଗେନ (haṭhayogena)with Hatha-Yoga (haṭha:forceful | yogena:with union)
- ସଂଯୁତଃ (saṃyutaḥ)combined
ପରିପକ୍ଵଂ ମନୋ ଯେଷାଂ କେଵଲୋଽଯଂ ଚ ସିଦ୍ଧିଦଃ।
ଗୁରୁଦୈଵତଭକ୍ତାନାଂ ସର୍ଵେଷାଂ ସୁଲଭୋ ଜଵାତ୍।।144।।
ଗୁରୁଦୈଵତଭକ୍ତାନାଂ ସର୍ଵେଷାଂ ସୁଲଭୋ ଜଵାତ୍।।144।।
- ପରିପକ୍ଵଂ (paripakvaṃ)completely purified
- ମନୋ (mano)mind
- ଯେଷାଂ (yeṣāṃ)whose
- କେଵଲଃ (kevalaḥ)alone
- ଅଯମ୍ (ayam)this
- ଚ (ca)and
- ସିଦ୍ଧିଦଃ (siddhidaḥ)productive of perfection (siddhi:perfection | daḥ:giver)
- ଗୁରୁଦୈଵତଭକ୍ତାନାଂ (gurudaivatabhaktānāṃ)of those devoted to teacher and deity (guru:teacher | daivata:deity | bhaktānāṃ:of the devoted)
- ସର୍ଵେଷାଂ (sarveṣāṃ)of all
- ସୁଲଭଃ (sulabhaḥ)easily accessible
- ଜଵାତ୍ (javāt)speedily
ଇତି ଶ୍ରୀମତ୍ପରମହଂସପରିଵ୍ରାଜକାଚାର୍ଯସ୍ଯ
ଶ୍ରୀଗୋଵିନ୍ଦଭଗଵତ୍ପୂଜ୍ଯପାଦଶିଷ୍ଯସ୍ଯ
ଶ୍ରୀମଚ୍ଛଂକରଭଗଵତଃ କୃତୌ
ଅପରୋକ୍ଷାନୁଭୂତିଃ ସମାପ୍ତା।।
ଶ୍ରୀଗୋଵିନ୍ଦଭଗଵତ୍ପୂଜ୍ଯପାଦଶିଷ୍ଯସ୍ଯ
ଶ୍ରୀମଚ୍ଛଂକରଭଗଵତଃ କୃତୌ
ଅପରୋକ୍ଷାନୁଭୂତିଃ ସମାପ୍ତା।।
- ଇତି (iti)thus
- ଶ୍ରୀମତ୍ (śrīmat)revered
- ପରମହଂସ (paramahaṃsa)supreme ascetic
- ପରିଵ୍ରାଜକ (parivrājaka)wandering monk
- ଆଚାର୍ଯସ୍ଯ (ācāryasya)of the teacher
- ଶ୍ରୀଗୋଵିନ୍ଦଭଗଵତ୍ପୂଜ୍ଯପାଦଶିଷ୍ଯସ୍ଯ (śrīgovindabhagavatpūjyapādaśiṣyasya)disciple of Govindapada (śrī:revered | govinda:Govinda | bhagavat:venerable | pūjya:worshipped | pāda:feet | śiṣya:disciple | asya:of)
- ଶ୍ରୀମଚ୍ଛଂକରଭଗଵତଃ (śrīmacchaṃkarabhagavataḥ)of the revered Shankaracharya (śrīmat:revered | śaṃkara:Shankara | bhagavataḥ:of the venerable)
- କୃତୌ (kṛtau)composed by
- ଅପରୋକ୍ଷାନୁଭୂତିଃ (aparokṣānubhūtiḥ)Aparokshanubhuti
- ସମାପ୍ତା (samāptā)ends
- [Not verified]
