అపరోక్షానుభూతిః।।
శ్రీహరిం పరమానన్దముపదేష్టారమీశ్వరమ్।
వ్యాపకం సర్వలోకానాం కారణం తం నమామ్యహమ్।।1।।
శ్రీహరిం పరమానన్దముపదేష్టారమీశ్వరమ్।
వ్యాపకం సర్వలోకానాం కారణం తం నమామ్యహమ్।।1।।
- అపరోక్షానుభూతిః (aparokṣānubhūtiḥ)direct experience (aparokṣa:direct | anubhūtiḥ:experience)
- శ్రీహరిం (śrīhariṃ)to Sri Hari (śrī:Sri | hariṃ:Hari)
- పరమానన్దమ్ (paramānandam)Supreme Bliss (parama:supreme | ānandam:bliss)
- ఉపదేష్టారమ్ (upadeṣṭāram)teacher
- ఈశ్వరమ్ (īśvaram)Ishwara
- వ్యాపకం (vyāpakaṃ)all-pervading
- సర్వలోకానాం (sarvalokānāṃ)of all worlds (sarva:all | lokānāṃ:of worlds)
- కారణం (kāraṇaṃ)cause
- తం (taṃ)him
- నమామి (namāmi)I bow
- అహమ్ (aham)I
అపరోక్షానుభూతిర్వై ప్రోచ్యతే మోక్షసిద్ధయే।
సద్భిరేషా ప్రయత్నేన వీక్షణీయా ముహుర్ముహుః।।2।।
సద్భిరేషా ప్రయత్నేన వీక్షణీయా ముహుర్ముహుః।।2।।
- అపరోక్షానుభూతిః (aparokṣānubhūtiḥ)direct realization (aparokṣa:direct | anubhūtiḥ:realization)
- వై (vai)indeed
- ప్రోచ్యతే (procyate)is expounded
- మోక్షసిద్ధయే (mokṣasiddhaye)for liberation attainment (mokṣa:liberation | siddhaye:for attainment)
- సద్భిః (sadbhih)by the good
- ఏషా (eṣā)this
- ప్రయత్నేన (prayatnena)with effort
- వీక్షణీయా (vīkṣaṇīyā)should be meditated upon
- ముహుర్ముహుః (muhurmuhuḥ)again and again
స్వవర్ణాశ్రమధర్మేణ తపసా హరితోషణాత్।
సాధనం ప్రభవేత్పుంసాం వైరాగ్యాదిచతుష్టయమ్।।3।।
సాధనం ప్రభవేత్పుంసాం వైరాగ్యాదిచతుష్టయమ్।।3।।
- స్వవర్ణాశ్రమధర్మేణ (svavarṇāśramadharmeṇa)by one's caste and stage duties (sva:one's own | varṇa:caste | āśrama:stage of life | dharmeṇa:by duties)
- తపసా (tapasā)by austerity
- హరితోషణాత్ (haritoṣaṇāt)by pleasing Hari (hari:Hari | toṣaṇāt:by pleasing)
- సాధనం (sādhanaṃ)means
- ప్రభవేత్ (prabhavet)arises
- పుంసాం (puṃsāṃ)for men
- వైరాగ్యాదిచతుష్టయమ్ (vairāgyādicatuṣṭayam)the fourfold dispassion etc. (vairāgya:dispassion | ādi:etc. | catuṣṭayam:fourfold)
బ్రహ్మాదిస్థావరాన్తేషు వైరాగ్యం విషయేష్వను।
యథైవ కాకవిష్ఠాయాం వైరాగ్యం తద్ధి నిర్మలమ్।।4।।
యథైవ కాకవిష్ఠాయాం వైరాగ్యం తద్ధి నిర్మలమ్।।4।।
- బ్రహ్మాదిస్థావరాన్తేషు (brahmādisthāvarānteṣu)from Brahma to immovable (brahma:Brahma | ādi:beginning with | sthāvara:immovable | anteṣu:among the ends)
- వైరాగ్యం (vairāgyaṃ)dispassion
- విషయేషు (viṣayeṣu)in objects
- అను (anu)after
- యథైవ (yathaiva)just as
- కాకవిష్ఠాయామ్ (kākaviṣṭhāyām)in crow's excreta (kāka:crow | viṣṭhāyām:in excreta)
- వైరాగ్యం (vairāgyaṃ)dispassion
- తత్ (tat)that
- హి (hi)indeed
- నిర్మలమ్ (nirmalam)pure
నిత్యమాత్మస్వరూపం హి దృశ్యం తద్విపరీతగమ్।
ఏవం యో నిశ్చయః సమ్యగ్వివేకో వస్తునః స వై।।5।।
ఏవం యో నిశ్చయః సమ్యగ్వివేకో వస్తునః స వై।।5।।
- నిత్యమ్ (nityam)permanent
- ఆత్మస్వరూపమ్ (ātmasvarūpam)nature of the self (ātma:self | svarūpam:nature)
- హి (hi)indeed
- దృశ్యం (dṛśyam)the seen
- తద్విపరీతగమ్ (tadviparītagam)opposed to it (tat:that | viparīta:opposed | gam:going)
- ఏవం (evaṃ)thus
- యః (yaḥ)who
- నిశ్చయః (niścayaḥ)conviction
- సమ్యక్ (samyak)truly
- వివేకః (vivekaḥ)discrimination
- వస్తునః (vastunaḥ)of the reality
- స (sa)he
- వై (vai)indeed
సదైవ వాసనాత్యాగః శమోఽయమితి శబ్దితః।
నిగ్రహో బాహ్యవృత్తీనాం దమ ఇత్యభిధీయతే।।6।।
నిగ్రహో బాహ్యవృత్తీనాం దమ ఇత్యభిధీయతే।।6।।
- సదైవ (sadaiva)always
- వాసనాత్యాగః (vāsanātyāgaḥ)abandonment of desires (vāsanā:desires | tyāgaḥ:abandonment)
- శమః (śamaḥ)Shama
- అయమ్ (ayam)this
- ఇతి (iti)thus
- శబ్దితః (śabditaḥ)is called
- నిగ్రహో (nigrahaḥ)restraint
- బాహ్యవృత్తీనామ్ (bāhyavṛttīnām)of external functions (bāhya:external | vṛttīnām:of functions)
- దమః (damaḥ)Dama
- ఇతి (iti)thus
- అభిధీయతే (abhidhīyate)is said
విషయేభ్యః పరావృత్తిః పరమోపరతిర్హి సా।
సహనం సర్వదుఃఖానాం తితిక్షా సా శుభా మతా।।7।।
సహనం సర్వదుఃఖానాం తితిక్షా సా శుభా మతా।।7।।
- విషయేభ్యః (viṣayebhyaḥ)from sense-objects
- పరావృత్తిః (parāvṛttiḥ)turning away
- పరమ (parama)supreme
- ఉపరతిః (uparatiḥ)withdrawal
- హి (hi)indeed
- సా (sā)that
- సహనం (sahanaṃ)endurance
- సర్వదుఃఖానాం (sarvaduḥkhānāṃ)of all sorrows (sarva:all | duḥkhānāṃ:of sorrows)
- తితిక్షా (titikṣā)forbearance
- సా (sā)that
- శుభా (śubhā)auspicious
- మతా (matā)considered
నిగమాచార్యవాక్యేషు భక్తిః శ్రద్ధేతి విశ్రుతా।
చిత్తైకాగ్ర్యం తు సల్లక్ష్యే సమాధానమితి స్మృతమ్।।8।।
చిత్తైకాగ్ర్యం తు సల్లక్ష్యే సమాధానమితి స్మృతమ్।।8।।
- నిగమ (nigama)Vedas
- ఆచార్య (ācārya)teachers
- వాక్యేషు (vākyeṣu)in the words
- భక్తిః (bhaktiḥ)devotion
- శ్రద్ధా (śraddhā)faith
- ఇతి (iti)thus
- విశ్రుతా (viśrutā)known
- చిత్త (citta)mind
- ఏకాగ్ర్యం (ekāgryaṃ)concentration
- తు (tu)but
- సల్లక్ష్యే (sallakṣye)on the object Sat (sat:truth, reality | lakṣye:on the object)
- సమాధానమ్ (samādhānam)concentration
- ఇతి (iti)thus
- స్మృతమ్ (smṛtam)regarded
సంసారబన్ధనిర్ముక్తిః కథం స్యాన్మే దయానిధే।
ఇతి యా సుదృఢా బుద్ధిర్వక్తవ్యా సా ముముక్షుతా।।9।।
ఇతి యా సుదృఢా బుద్ధిర్వక్తవ్యా సా ముముక్షుతా।।9।।
- సంసారబన్ధనిర్ముక్తిః (saṃsārabandhanirmuktiḥ)liberation from worldly bonds (saṃsāra:worldly existence | bandha:bond | nirmuktiḥ:liberation)
- కథం (kathaṃ)how
- స్యాత్ (syāt)may be
- మే (me)my
- దయానిధే (dayānidhe)O ocean of compassion (dayā:compassion | nidhe:ocean)
- ఇతి (iti)thus
- యా (yā)which
- సుదృఢా (sudṛḍhā)firm
- బుద్ధిః (buddhiḥ)intellect
- వక్తవ్యా (vaktavyā)to be spoken
- సా (sā)that
- ముముక్షుతా (mumukṣutā)desire for liberation
ఉక్తసాధనయుక్తేన విచారః పురుషేణ హి।
కర్తవ్యో జ్ఞానసిద్ధ్యర్థమాత్మనః శుభమిచ్ఛతా।।10।।
కర్తవ్యో జ్ఞానసిద్ధ్యర్థమాత్మనః శుభమిచ్ఛతా।।10।।
- ఉక్తసాధనయుక్తేన (uktasādhanayuktena)endowed with stated means (ukta:stated | sādhana:means | yuktena:endowed with)
- విచారః (vicāraḥ)reflection
- పురుషేణ (puruṣeṇa)by the person
- హి (hi)indeed
- కర్తవ్యః (kartavyaḥ)should be done
- జ్ఞానసిద్ధ్యర్థమ్ (jñānasiddhyartham)for attainment of knowledge (jñāna:knowledge | siddhi:attainment | artham:for the purpose of)
- ఆత్మనః (ātmanaḥ)of oneself
- శుభమ్ (śubham)good
- ఇచ్ఛతా (icchatā)desiring
నోత్పద్యతే వినా జ్ఞానం విచారేణాన్యసాధనైః।
యథా పదార్థభానం హి ప్రకాశేన వినా క్వచిత్।।11।।
యథా పదార్థభానం హి ప్రకాశేన వినా క్వచిత్।।11।।
- న (na)not
- ఉత్పద్యతే (utpadyate)is produced
- వినా (vinā)without
- జ్ఞానం (jñānam)knowledge
- విచారేణ (vicāreṇa)by inquiry
- అన్యసాధనైః (anyasādhanaiḥ)by other means (anya:other | sādhanaiḥ:by means)
- యథా (yathā)just as
- పదార్థభానం (padārthabhānam)perception of objects (padārtha:objects | bhānam:perception)
- హి (hi)indeed
- ప్రకాశేన (prakāśena)by light
- వినా (vinā)without
- క్వచిత్ (kvacit)anywhere
కోఽహం కథమిదం జాతం కో వా కర్తాస్య విద్యతే।
ఉపాదానం కిమస్తీహ విచారః సోఽయమీదృశః।।12।।
ఉపాదానం కిమస్తీహ విచారః సోఽయమీదృశః।।12।।
- కః (kaḥ)who
- అహమ్ (aham)I
- కథమ్ (katham)how
- ఇదమ్ (idam)this
- జాతమ్ (jātam)created
- కః (kaḥ)who
- వా (vā)or
- కర్త్తా (karttā)creator
- అస్య (asya)of this
- విద్యతే (vidyate)exists
- ఉపాదానమ్ (upādānam)material cause
- కిమ్ (kim)what
- అస్తి (asti)is
- ఇహ (iha)here
- విచారః (vicāraḥ)enquiry
- సః (saḥ)that
- అయమ్ (ayam)this
- ఈదృశః (īdṛśaḥ)such
నాహం భూతగణో దేహో నాహం చాక్షగణస్తథా।
ఏతద్విలక్షణః కశ్చిద్విచారః సోఽయమీదృశః।।13।।
ఏతద్విలక్షణః కశ్చిద్విచారః సోఽయమీదృశః।।13।।
- న (na)not
- అహమ్ (aham)I
- భూతగణః (bhūtagaṇaḥ)aggregate of elements (bhūta:element | gaṇaḥ:aggregate)
- దేహః (dehaḥ)body
- న (na)not
- అహమ్ (aham)I
- చ (ca)and
- అక్షగణః (akṣagaṇaḥ)aggregate of senses (akṣa:sense | gaṇaḥ:aggregate)
- తథా (tathā)also
- ఏతత్ (etat)this
- విలక్షణః (vilakṣaṇaḥ)different
- కశ్చిత్ (kaścit)some
- విచారః (vicāraḥ)inquiry
- సః (saḥ)he
- అయమ్ (ayam)this
- ఈదృశః (īdṛśaḥ)such
అజ్ఞానప్రభవం సర్వం జ్ఞానేన ప్రవిలీయతే।
సంకల్పో వివిధః కర్తా విచారః సోఽయమీదృశః।।14।।
సంకల్పో వివిధః కర్తా విచారః సోఽయమీదృశః।।14।।
- అజ్ఞానప్రభవం (ajñānaprabhavam)born of ignorance (ajñāna:ignorance | prabhavam:born of)
- సర్వం (sarvaṃ)everything
- జ్ఞానేన (jñānena)by knowledge
- ప్రవిలీయతే (pravilīyate)dissolves
- సంకల్పః (saṃkalpaḥ)thought
- వివిధః (vividhaḥ)various
- కర్తా (kartā)creator
- విచారః (vicāraḥ)inquiry
- సః (saḥ)he
- అయమ్ (ayam)this
- ఈదృశః (īdṛśaḥ)such
ఏతయోర్యదుపాదానమేకం సూక్ష్మం సదవ్యయమ్।
యథైవ మృద్ధటాదీనాం విచారః సోఽయమీదృశః।।15।।
యథైవ మృద్ధటాదీనాం విచారః సోఽయమీదృశః।।15।।
- ఏతయోః (etayoḥ)of these two
- యత్ (yat)which
- ఉపాదానమ్ (upādānam)material cause
- ఏకమ్ (ekam)one
- సూక్ష్మమ్ (sūkṣmam)subtle
- సత్ (sat)existence
- అవ్యయమ్ (avyayam)unchanging
- యథా (yathā)just as
- ఏవ (eva)indeed
- మృద్ (mṛd)earth
- ఘట (ghaṭa)pot
- ఆదీనామ్ (ādīnām)and the like
- విచారః (vicāraḥ)inquiry
- సః (saḥ)that
- అయమ్ (ayam)this
- ఈదృశః (īdṛśaḥ)such
అహమేకోఽపి సూక్ష్మశ్చ జ్ఞాతా సాక్షీ సదవ్యయః।
తదహం నాత్ర సందేహో విచారః సోఽయమీదృశః।।16।।
తదహం నాత్ర సందేహో విచారః సోఽయమీదృశః।।16।।
- అహమ్ (aham)I
- ఏకః (ekaḥ)one
- అపి (api)also
- సూక్ష్మః (sūkṣmaḥ)subtle
- చ (ca)and
- జ్ఞాతా (jñātā)knower
- సాక్షీ (sākṣī)witness
- సత్ (sat)ever-existent
- అవ్యయః (avyayaḥ)unchanging
- తత్ (tad)that
- అహమ్ (aham)I
- న (na)not
- అత్ర (atra)here
- సన్దేహః (saṃdehaḥ)doubt
- విచారః (vicāraḥ)enquiry
- సః (saḥ)that
- అయమ్ (ayam)this
- ఈదృశః (īdṛśaḥ)such
ఆత్మా వినిష్కలో హ్యేకో దేహో బహుభిరావృతః।
తయోరైక్యం ప్రపశ్యన్తి కిమజ్ఞానమతః పరమ్।।17।।
తయోరైక్యం ప్రపశ్యన్తి కిమజ్ఞానమతః పరమ్।।17।।
- ఆత్మా (ātmā)self
- వినిష్కలః (viniṣkalaḥ)without parts
- హి (hi)indeed
- ఏకః (ekaḥ)one
- దేహః (dehaḥ)body
- బహుభిః (bahubhiḥ)by many
- ఆవృతః (āvṛtaḥ)covered
- తయోః (tayoḥ)of these two
- ఐక్యమ్ (aikyam)unity
- ప్రపశ్యన్తి (prapaśyanti)see
- కిమ్ (kim)what
- అజ్ఞానమ్ (ajñānam)ignorance
- అతః (ataḥ)than this
- పరమ్ (param)beyond
ఆత్మా నియామకశ్చాన్తర్దేహో నియమ్యబాహ్యకః।
తయోరైక్యం ప్రపశ్యన్తి కిమజ్ఞానమతః పరమ్।।18।।
తయోరైక్యం ప్రపశ్యన్తి కిమజ్ఞానమతః పరమ్।।18।।
- ఆత్మా (ātmā)self
- నియామకః (niyāmakaḥ)controller
- చ (ca)and
- అన్తః (antaḥ)internal
- దేహః (dehaḥ)body
- నియమ్య (niyamya)controlled
- బాహ్యకః (bāhyakaḥ)external
- తయోః (tayoḥ)of these two
- ఐక్యమ్ (aikyam)unity
- ప్రపశ్యన్తి (prapaśyanti)perceive
- కిమ్ (kim)what
- అజ్ఞానమ్ (ajñānam)ignorance
- అతః (ataḥ)than this
- పరమ్ (param)beyond
ఆత్మా జ్ఞానమయః పుణ్యో దేహో మాంసమయోఽశుచిః।
తయోరైక్యం ప్రపశ్యన్తి కిమజ్ఞానమతః పరమ్।।19।।
తయోరైక్యం ప్రపశ్యన్తి కిమజ్ఞానమతః పరమ్।।19।।
- ఆత్మా (ātmā)self
- జ్ఞానమయః (jñānamayaḥ)full of knowledge (jñāna:knowledge | mayaḥ:full of)
- పుణ్యః (puṇyaḥ)holy
- దేహః (dehaḥ)body
- మాంసమయః (māṃsamayaḥ)full of flesh (māṃsa:flesh | mayaḥ:full of)
- అశుచిః (aśuciḥ)impure
- తయోః (tayoḥ)of these two
- ఐక్యమ్ (aikyam)unity
- ప్రపశ్యన్తి (prapaśyanti)perceive
- కిమ్ (kim)what
- అజ్ఞానమ్ (ajñānam)ignorance
- అతః (ataḥ)than this
- పరమ్ (param)beyond
ఆత్మా ప్రకాశకః స్వచ్ఛో దేహస్తామస ఉచ్యతే।
తయోరైక్యం ప్రపశ్యన్తి కిమజ్ఞానమతః పరమ్।।20।।
తయోరైక్యం ప్రపశ్యన్తి కిమజ్ఞానమతః పరమ్।।20।।
- ఆత్మా (ātmā)self
- ప్రకాశకః (prakāśakaḥ)illuminator
- స్వచ్ఛః (svacchaḥ)pure
- దేహః (dehaḥ)body
- తామసః (tāmasaḥ)of darkness
- ఉచ్యతే (ucyate)is said
- తయోః (tayoḥ)of these two
- ఐక్యమ్ (aikyam)unity
- ప్రపశ్యన్తి (prapaśyanti)perceive
- కిమ్ (kim)what
- అజ్ఞానమ్ (ajñānam)ignorance
- అతః (ataḥ)than this
- పరమ్ (param)beyond
ఆత్మా నిత్యో హి సద్రూపో దేహోఽనిత్యో హ్యసన్మయః।
తయోరైక్యం ప్రపశ్యన్తి కిమజ్ఞానమతః పరమ్।।21।।
తయోరైక్యం ప్రపశ్యన్తి కిమజ్ఞానమతః పరమ్।।21।।
- ఆత్మా (ātmā)self
- నిత్యః (nityaḥ)eternal
- హి (hi)indeed
- సద్రూపః (sadrūpaḥ)of true form (sat:true | rūpaḥ:form)
- దేహః (dehaḥ)body
- అనిత్యః (anityaḥ)impermanent
- హి (hi)indeed
- అసన్మయః (asanmayaḥ)composed of non-existence (asat:non-existence | mayaḥ:composed of)
- తయోః (tayoḥ)of these two
- ఐక్యమ్ (aikyam)unity
- ప్రపశ్యన్తి (prapaśyanti)they perceive
- కిమ్ (kim)what
- అజ్ఞానమ్ (ajñānam)ignorance
- అతః (ataḥ)than this
- పరమ్ (param)beyond
ఆత్మనస్తత్ప్రకాశత్వం యత్పదార్థావభాసనమ్।
నాగ్న్యాదిదీప్తివద్దీప్తిర్భవత్యాన్ధ్యం యతో నిశి।।22।।
నాగ్న్యాదిదీప్తివద్దీప్తిర్భవత్యాన్ధ్యం యతో నిశి।।22।।
- ఆత్మనః (ātmanaḥ)of the self
- తత్ (tat)that
- ప్రకాశత్వం (prakāśatvaṃ)luminosity
- యత్ (yat)which
- పదార్థావభాసనమ్ (padārthāvabhāsanam)manifestation of objects (padārtha:objects | āvabhāsanam:manifestation)
- న (na)not
- అగ్న్యాదిదీప్తివత్ (agnyādidīptivat)like the light of fire etc. (agni:fire | ādi:etc. | dīpti:light | vat:like)
- దీప్తిః (dīptiḥ)luminosity
- భవతి (bhavati)is
- అన్ధ్యం (andhyaṃ)darkness
- యతః (yataḥ)because
- నిశి (niśi)at night
దేహోఽహమిత్యయం మూఢో మత్వా తిష్ఠత్యహో జనః।
మమాయమిత్యపి జ్ఞాత్వా ఘటద్రష్టేవ సర్వదా।।23।।
మమాయమిత్యపి జ్ఞాత్వా ఘటద్రష్టేవ సర్వదా।।23।।
- దేహః (dehaḥ)body
- అహమ్ (aham)I
- ఇతి (iti)thus
- అయమ్ (ayam)this
- మూఢః (mūḍhaḥ)ignorant
- మత్వా (matvā)having thought
- తిష్ఠతి (tiṣṭhati)remains
- అహో (aho)how strange
- జనః (janaḥ)person
- మమ (mama)my
- అయమ్ (ayam)this
- ఇతి (iti)thus
- అపి (api)also
- జ్ఞాత్వా (jñātvā)having known
- ఘటద్రష్టా (ghaṭadraṣṭā)pot-seer (ghaṭa:pot | draṣṭā:seer)
- ఇవ (iva)like
- సర్వదా (sarvadā)always
బ్రహ్మైవాహం సమః శాన్తః సచ్చిదానన్దలక్షణః।
నాహం దేహో హ్యసద్రూపో జ్ఞానమిత్యుచ్యతే బుధైః।।24।।
నాహం దేహో హ్యసద్రూపో జ్ఞానమిత్యుచ్యతే బుధైః।।24।।
- బ్రహ్మ (brahma)Brahman
- ఏవ (eva)indeed
- అహమ్ (aham)I am
- సమః (samaḥ)equanimous
- శాన్తః (śāntaḥ)quiescent
- సచ్చిదానన్దలక్షణః (saccidānandalakṣaṇaḥ)of the nature of Existence, Knowledge, and Bliss (sat:existence | cit:knowledge | ānanda:bliss | lakṣaṇaḥ:of the nature)
- న (na)not
- అహమ్ (aham)I am
- దేహః (dehaḥ)the body
- హి (hi)indeed
- అసద్రూపః (asadrūpaḥ)of non-existence nature (asat:non-existence | rūpaḥ:nature)
- జ్ఞానమ్ (jñānam)knowledge
- ఇతి (iti)thus
- ఉచ్యతే (ucyate)is called
- బుధైః (budhaiḥ)by the wise
నిర్వికారో నిరాకారో నిరవద్యోఽహమవ్యయః।
నాహం దేహో హ్యసద్రూపో జ్ఞానమిత్యుచ్యతే బుధైః।।25।।
నాహం దేహో హ్యసద్రూపో జ్ఞానమిత్యుచ్యతే బుధైః।।25।।
- నిర్వికారః (nirvikāraḥ)without change
- నిరాకారః (nirākāraḥ)without form
- నిరవద్యః (niravadyaḥ)free from blemish
- అహమ్ (aham)I am
- అవ్యయః (avyayaḥ)imperishable
- న (na)not
- అహమ్ (aham)I am
- దేహః (dehaḥ)body
- హి (hi)indeed
- అసద్రూపః (asadrūpaḥ)of unreal form
- జ్ఞానమ్ (jñānam)knowledge
- ఇతి (iti)thus
- ఉచ్యతే (ucyate)is said
- బుధైః (budhaiḥ)by the wise
నిరామయో నిరాభాసో నిర్వికల్పోఽహమాతతః।
నాహం దేహో హ్యసద్రూపో జ్ఞానమిత్యుచ్యతే బుధైః।।26।।
నాహం దేహో హ్యసద్రూపో జ్ఞానమిత్యుచ్యతే బుధైః।।26।।
- నిరామయః (nirāmayaḥ)free from disease
- నిరాభాసః (nirābhāsaḥ)beyond all comprehension
- నిర్వికల్పః (nirvikalpaḥ)free from alternatives
- అహమ్ (aham)I am
- ఆతతః (ātataḥ)all-pervading
- న (na)not
- అహమ్ (aham)I am
- దేహః (dehaḥ)body
- హి (hi)indeed
- అసద్రూపః (asadrūpaḥ)of unreal form
- జ్ఞానమ్ (jñānam)knowledge
- ఇతి (iti)thus
- ఉచ్యతే (ucyate)is said
- బుధైః (budhaiḥ)by the wise
నిర్గుణో నిష్క్రియో నిత్యో నిత్యముక్తోఽహమచ్యుతః।
నాహం దేహో హ్యసద్రూపో జ్ఞానమిత్యుచ్యతే బుధైః।।27।।
నాహం దేహో హ్యసద్రూపో జ్ఞానమిత్యుచ్యతే బుధైః।।27।।
- నిర్గుణః (nirguṇaḥ)without attributes
- నిష్క్రియః (niṣkriyaḥ)without activity
- నిత్యః (nityaḥ)eternal
- నిత్యముక్తః (nityamuktaḥ)ever free (nitya:eternal | muktaḥ:free)
- అహమ్ (aham)I am
- అచ్యుతః (acyutaḥ)imperishable
- న (na)not
- అహమ్ (aham)I am
- దేహః (dehaḥ)body
- హి (hi)indeed
- అసద్రూపః (asadrūpaḥ)of unreal form (asat:unreal | rūpaḥ:form)
- జ్ఞానమ్ (jñānam)knowledge
- ఇతి (iti)thus
- ఉచ్యతే (ucyate)is said
- బుధైః (budhaiḥ)by the wise
నిర్మలో నిశ్చలోఽనన్తః శుద్ధోఽహమజరోఽమరః।
నాహం దేహో హ్యసద్రూపో జ్ఞానమిత్యుచ్యతే బుధైః।।28।।
నాహం దేహో హ్యసద్రూపో జ్ఞానమిత్యుచ్యతే బుధైః।।28।।
- నిర్మలః (nirmalaḥ)free from impurity
- నిశ్చలః (niścalaḥ)immovable
- అనన్తః (anantaḥ)unlimited
- శుద్ధః (śuddhaḥ)holy
- అహమ్ (aham)I am
- అజరః (ajaraḥ)undecaying
- అమరః (amaraḥ)immortal
- న (na)not
- అహమ్ (aham)I am
- దేహః (dehaḥ)body
- హి (hi)indeed
- అసద్రూపః (asad-rūpaḥ)of unreal form (asad:unreal | rūpaḥ:form)
- జ్ఞానమ్ (jñānam)knowledge
- ఇతి (iti)thus
- ఉచ్యతే (ucyate)is said
- బుధైః (budhaiḥ)by the wise
స్వదేహం శోభనం త్యక్త్వా పురుషాఖ్యం చ సంమతమ్।
కిం మూర్ఖ శూన్యమాత్మానం దేహాతీతం కరోషి భో।।29।।
కిం మూర్ఖ శూన్యమాత్మానం దేహాతీతం కరోషి భో।।29।।
- స్వదేహం (svadehaṃ)own body (sva:own | dehaṃ:body)
- శోభనం (śobhanaṃ)blissful
- త్యక్త్వా (tyaktvā)having abandoned
- పురుషాఖ్యం (puruṣākhyam)known as Purusha (puruṣa:Purusha | ākhyam:known as)
- చ (ca)and
- సంమతమ్ (saṃmatam)established
- కిం (kiṃ)why
- మూర్ఖ (mūrkha)ignorant one
- శూన్యమ్ (śūnyam)non-existent
- ఆత్మానం (ātmānaṃ)Atman
- దేహాతీతం (dehātītaṃ)different from body (deha:body | atītaṃ:different from)
- కరోషి (karoṣi)do you assert
- భో (bho)O
స్వాత్మానం శ్రృణు మూర్ఖ త్వం శ్రుత్యా యుక్త్యా చ పూరుషమ్।
దేహాతీతం సదాకారం సుదుర్దర్శం భవాదృశామ్।।30।।
దేహాతీతం సదాకారం సుదుర్దర్శం భవాదృశామ్।।30।।
- స్వాత్మానం (svātmānam)own self (sva:own | ātmānam:self)
- శ్రృణు (śṛṇu)hear
- మూర్ఖ (mūrkha)ignorant one
- త్వం (tvaṃ)you
- శ్రుత్యా (śrutyā)by Shruti
- యుక్త్యా (yuktyā)by reasoning
- చ (ca)and
- పూరుషమ్ (pūruṣam)Purusha
- దేహాతీతం (dehātītaṃ)beyond the body (deha:body | atītaṃ:beyond)
- సదాకారం (sadākāraṃ)form of existence (sadā:always | ākāraṃ:form)
- సుదుర్దర్శం (sudurdarśaṃ)very difficult to realize (su:very | durdarśaṃ:difficult to realize)
- భవాదృశామ్ (bhavādṛśām)for persons like you (bhava:you | ādṛśām:like)
అహంశబ్దేన విఖ్యాత ఏక ఏవ స్థితః పరః।
స్థూలత్వాన్నైకతాం ప్రాప్తః కథం స్యాద్దేహకః పుమాన్।।31।।
స్థూలత్వాన్నైకతాం ప్రాప్తః కథం స్యాద్దేహకః పుమాన్।।31।।
- అహంశబ్దేన (ahaṃśabdena)by the word 'I' (ahaṃ:'I' | śabdena:by the word)
- విఖ్యాత (vikhyāta)known
- ఏక (eka)one
- ఏవ (eva)indeed
- స్థితః (sthitaḥ)situated
- పరః (paraḥ)supreme
- స్థూలత్వాత్ (sthūlatvāt)due to grossness (sthūla:gross | tvāt:due to)
- న (na)not
- ఏకతాం (ekatāṃ)oneness
- ప్రాప్తః (prāptaḥ)attained
- కథం (kathaṃ)how
- స్యాత్ (syāt)can be
- దేహకః (dehakaḥ)body
- పుమాన్ (pumān)Purusha
అహం ద్రష్టృతయా సిద్ధో దేహో దృశ్యతయా స్థితః।
మమాయమితి నిర్దేశాత్కథం స్యాద్దేహకః పుమాన్।।32।।
మమాయమితి నిర్దేశాత్కథం స్యాద్దేహకః పుమాన్।।32।।
- అహమ్ (aham)I
- ద్రష్టృతయా (draṣṭṛtayā)as the seer (draṣṭṛ:seer | tayā:as)
- సిద్ధః (siddhaḥ)established
- దేహః (dehaḥ)body
- దృశ్యతయా (dṛśyatayā)as the seen (dṛśya:seen | tayā:as)
- స్థితః (sthitaḥ)situated
- మమ (mama)my
- అయమ్ (ayam)this
- ఇతి (iti)thus
- నిర్దేశాత్ (nirdeśāt)from the indication
- కథమ్ (katham)how
- స్యాత్ (syāt)can be
- దేహకః (dehakaḥ)body
- పుమాన్ (pumān)Purusha
అహం వికారహీనస్తు దేహో నిత్యం వికారవాన్।
ఇతి ప్రతీయతే సాక్షాత్కథం స్యాద్దేహకః పుమాన్।।33।।
ఇతి ప్రతీయతే సాక్షాత్కథం స్యాద్దేహకః పుమాన్।।33।।
- అహమ్ (aham)I
- వికారహీనః (vikārahīnaḥ)without change (vikāra:change | hīnaḥ:without)
- తు (tu)but
- దేహః (dehaḥ)body
- నిత్యమ్ (nityam)always
- వికారవాన్ (vikāravān)undergoing changes (vikāra:change | vān:having)
- ఇతి (iti)thus
- ప్రతీయతే (pratīyate)is perceived
- సాక్షాత్ (sākṣāt)directly
- కథమ్ (katham)how
- స్యాత్ (syāt)can be
- దేహకః (dehakaḥ)body
- పుమాన్ (pumān)Purusha
యస్మాత్పరమితి శ్రుత్యా తయా పురుషలక్షణమ్।
వినిర్ణీతం విశుద్ధేన కథం స్యాద్దేహకః పుమాన్।।34।।
వినిర్ణీతం విశుద్ధేన కథం స్యాద్దేహకః పుమాన్।।34।।
- యస్మాత్ (yasmāt)from which
- పరమ్ (param)higher
- ఇతి (iti)thus
- శ్రుత్యా (śrutyā)by the scripture
- తయా (tayā)by that
- పురుషలక్షణమ్ (puruṣalakṣaṇam)nature of Purusha (puruṣa:Purusha | lakṣaṇam:nature)
- వినిర్ణీతం (vinirṇītam)ascertained
- విశుద్ధేన (viśuddhena)by the pure
- కథం (kathaṃ)how
- స్యాత్ (syāt)can be
- దేహకః (dehakaḥ)body
- పుమాన్ (pumān)Purusha
సర్వం పురుష ఏవేతి సూక్తే పురుషసంజ్ఞితే।
అప్యుచ్యతే యతః శ్రుత్యా కథం స్యాద్దేహకః పుమాన్।।35।।
అప్యుచ్యతే యతః శ్రుత్యా కథం స్యాద్దేహకః పుమాన్।।35।।
- సర్వమ్ (sarvam)all
- పురుష (puruṣa)Purusha
- ఏవ (eva)indeed
- ఇతి (iti)thus
- సూక్తే (sūkte)in the hymn
- పురుషసంజ్ఞితే (puruṣasaṃjñite)named as Purusha (puruṣa:Purusha | saṃjñite:named as)
- అపి (api)also
- ఉచ్యతే (ucyate)is said
- యతః (yataḥ)because
- శ్రుత్యా (śrutyā)by the Shruti
- కథమ్ (katham)how
- స్యాత్ (syāt)can be
- దేహకః (dehakaḥ)body
- పుమాన్ (pumān)man
అసఙ్గః పురుషః ప్రోక్తో బృహదారణ్యకేఽపి చ।
అనన్తమలసంసృష్టః కథం స్యాద్దేహకః పుమాన్।।36।।
అనన్తమలసంసృష్టః కథం స్యాద్దేహకః పుమాన్।।36।।
- అసఙ్గః (asaṅgaḥ)unattached
- పురుషః (puruṣaḥ)Purusha
- ప్రోక్తః (proktaḥ)is said
- బృహదారణ్యకే (bṛhadāraṇyake)in Brihadaranyaka (bṛhat:great | āraṇyaka:forest text)
- అపి (api)also
- చ (ca)and
- అనన్తమలసంసృష్టః (anantamalasaṃsṛṣṭaḥ)endowed with endless impurities (ananta:endless | mala:impurities | saṃsṛṣṭaḥ:endowed with)
- కథం (kathaṃ)how
- స్యాత్ (syāt)can be
- దేహకః (dehakaḥ)body
- పుమాన్ (pumān)Purusha
తత్రైవ చ సమాఖ్యాతః స్వయంజ్యోతిర్హి పూరుషః।
జడః పరప్రకాశ్యోఽయం కథం స్యాద్దేహకః పుమాన్।।37।।
జడః పరప్రకాశ్యోఽయం కథం స్యాద్దేహకః పుమాన్।।37।।
- తత్రైవ (tatraiva)there itself (tatra:there | eva:itself)
- చ (ca)and
- సమాఖ్యాతః (samākhyātaḥ)clearly stated
- స్వయంజ్యోతిః (svayaṃjyotiḥ)self-illumined (svayam:self | jyotiḥ:light)
- హి (hi)indeed
- పూరుషః (pūruṣaḥ)Purusha
- జడః (jaḍaḥ)inert
- పరప్రకాశ్యః (paraprakāśyaḥ)illumined by another (para:another | prakāśyaḥ:illumined)
- అయమ్ (ayam)this
- కథమ్ (katham)how
- స్యాత్ (syāt)can be
- దేహకః (dehakaḥ)body
- పుమాన్ (pumān)Purusha
ప్రోక్తోఽపి కర్మకాణ్డేన హ్యాత్మా దేహాద్విలక్షణః।
నిత్యశ్చ తత్ఫలం భుఙ్క్తే దేహపాతాదనన్తరమ్।।38।।
నిత్యశ్చ తత్ఫలం భుఙ్క్తే దేహపాతాదనన్తరమ్।।38।।
- ప్రోక్తః (proktaḥ)declared
- అపి (api)also
- కర్మకాణ్డేన (karmakāṇḍena)by the Karma-kanda (karma:action | kāṇḍena:by the section)
- హి (hi)indeed
- ఆత్మా (ātmā)the self
- దేహాత్ (dehāt)from the body
- విలక్షణః (vilakṣaṇaḥ)different
- నిత్యః (nityaḥ)eternal
- చ (ca)and
- తత్ (tat)that
- ఫలమ్ (phalam)fruit
- భుఙ్క్తే (bhuṅkte)enjoys
- దేహపాతాత్ (dehapātāt)after the fall of the body (deha:body | pātāt:after the fall)
- అనన్తరమ్ (anantaram)thereafter
లిఙ్గం చానేకసంయుక్తం చలం దృశ్యం వికారి చ।
అవ్యాపకమసద్రూపం తత్కథం స్యాత్పుమానయమ్।।39।।
అవ్యాపకమసద్రూపం తత్కథం స్యాత్పుమానయమ్।।39।।
- లిఙ్గం (liṅgaṃ)subtle body
- చ (ca)and
- అనేకసంయుక్తం (anekasaṃyuktaṃ)consisting of many parts (aneka:many | saṃyuktaṃ:joined)
- చలం (calaṃ)unstable
- దృశ్యం (dṛśyaṃ)object of perception
- వికారి (vikāri)changeable
- చ (ca)and
- అవ్యాపకం (avyāpakaṃ)limited
- అసద్రూపం (asadrūpaṃ)non-existent by nature (asat:non-existent | rūpaṃ:form)
- తత్ (tat)that
- కథం (kathaṃ)how
- స్యాత్ (syāt)can be
- పుమాన్ (pumān)Purusha
- అయమ్ (ayam)this
ఏవం దేహద్వయాదన్య ఆత్మా పురుష ఈశ్వరః।
సర్వాత్మా సర్వరూపశ్చ సర్వాతీతోఽహమవ్యయః।।40।।
సర్వాత్మా సర్వరూపశ్చ సర్వాతీతోఽహమవ్యయః।।40।।
- ఏవమ్ (evam)thus
- దేహద్వయాత్ (dehadvayāt)from the two bodies (deha:body | dvayāt:from the two)
- అన్య (anya)different
- ఆత్మా (ātmā)self
- పురుష (puruṣa)Purusha
- ఈశ్వరః (īśvaraḥ)Lord
- సర్వాత్మా (sarvātmā)self of all (sarva:all | ātmā:self)
- సర్వరూపః (sarvarūpaḥ)in every form (sarva:all | rūpaḥ:form)
- చ (ca)and
- సర్వాతీతః (sarvātītaḥ)transcends all (sarva:all | atītaḥ:transcends)
- అహమ్ (aham)I
- అవ్యయః (avyayaḥ)immutable
ఇత్యాత్మదేహభానేన ప్రపఞ్చస్యైవ సత్యతా।
యథోక్తా తర్కశాస్త్రేణ తతః కిం పురుషార్థతా।।41।।
యథోక్తా తర్కశాస్త్రేణ తతః కిం పురుషార్థతా।।41।।
- ఇతి (iti)thus
- ఆత్మదేహభానేన (ātmadehabhānena)by the distinction of self and body (ātma:self | deha:body | bhānena:by the distinction)
- ప్రపఞ్చస్య (prapañcasya)of the phenomenal world
- ఏవ (eva)indeed
- సత్యతా (satyatā)reality
- యథోక్తా (yathoktā)as stated
- తర్కశాస్త్రేణ (tarkaśāstreṇa)by the science of logic (tarka:logic | śāstreṇa:by the science)
- తతః (tataḥ)thereafter
- కిం (kiṃ)what
- పురుషార్థతా (puruṣārthatā)end of human life (puruṣa:human | arthatā:end)
ఇత్యాత్మదేహభేదేన దేహాత్మత్వం నివారితమ్।
ఇదానీం దేహభేదస్య హ్యసత్త్వం స్ఫుటముచ్యతే।।42।।
ఇదానీం దేహభేదస్య హ్యసత్త్వం స్ఫుటముచ్యతే।।42।।
- ఇతి (iti)thus
- ఆత్మదేహభేదేన (ātmadehabhedena)by the distinction of self and body (ātma:self | deha:body | bhedena:by the distinction)
- దేహాత్మత్వం (dehātmatvaṃ)identity of body and self (deha:body | ātmatvaṃ:identity with self)
- నివారితమ్ (nivāritam)has been denounced
- ఇదానీం (idānīṃ)now
- దేహభేదస్య (dehabhedasya)of the difference of the body (deha:body | bhedasya:of the difference)
- హి (hi)indeed
- అసత్త్వం (asattvaṃ)unreality
- స్ఫుటమ్ (sphuṭam)clearly
- ఉచ్యతే (ucyate)is stated
చైతన్యస్యైకరూపత్వాద్భేదో యుక్తో న కర్హిచిత్।
జీవత్వం చ మృషా జ్ఞేయం రజ్జ్వాం సర్పగ్రహో యథా।।43।।
జీవత్వం చ మృషా జ్ఞేయం రజ్జ్వాం సర్పగ్రహో యథా।।43।।
- చైతన్యస్య (caitanyasya)of consciousness
- ఏకరూపత్వాత్ (ekarūpatvāt)due to oneness (eka:one | rūpatvāt:due to form)
- భేదః (bhedaḥ)division
- యుక్తః (yuktaḥ)admissible
- న (na)not
- కర్హిచిత్ (karhicit)at any time
- జీవత్వం (jīvatvam)individuality of the Jiva
- చ (ca)and
- మృషా (mṛṣā)false
- జ్ఞేయమ్ (jñeyam)must be known
- రజ్జ్వామ్ (rajjvām)in the rope
- సర్పగ్రహః (sarpagrahaḥ)delusion of a snake (sarpa:snake | grahaḥ:delusion)
- యథా (yathā)like
రజ్జ్వజ్ఞానాత్క్షణేనైవ యద్వద్రజ్జుర్హి సర్పిణీ।
భాతి తద్వచ్చితిః సాక్షాద్విశ్వాకారేణ కేవలా।।44।।
భాతి తద్వచ్చితిః సాక్షాద్విశ్వాకారేణ కేవలా।।44।।
- రజ్జ్వజ్ఞానాత్ (rajjvajñānāt)from ignorance of the rope (rajju:rope | ajñānāt:from ignorance)
- క్షణేనైవ (kṣaṇenaiva)in an instant (kṣaṇena:in an instant | eva:indeed)
- యద్వత్ (yadvat)just as
- రజ్జుః (rajjuḥ)rope
- హి (hi)indeed
- సర్పిణీ (sarpiṇī)as a snake
- భాతి (bhāti)appears
- తద్వత్ (tadvat)so also
- చితిః (citiḥ)Consciousness
- సాక్షాత్ (sākṣāt)directly
- విశ్వాకారేణ (viśvākāreṇa)in the form of the universe (viśva:universe | ākāreṇa:in the form of)
- కేవలా (kevalā)pure
ఉపాదానం ప్రపఞ్చస్య బ్రహ్మణోఽన్యన్న విద్యతే।
తస్మాత్సర్వప్రపఞ్చోఽయం బ్రహ్మైవాస్తి న చేతరత్।।45।।
తస్మాత్సర్వప్రపఞ్చోఽయం బ్రహ్మైవాస్తి న చేతరత్।।45।।
- ఉపాదానం (upādānam)material cause
- ప్రపఞ్చస్య (prapañcasya)of the universe
- బ్రహ్మణః (brahmaṇaḥ)of Brahman
- అన్యత్ (anyat)other
- న (na)not
- విద్యతే (vidyate)exists
- తస్మాత్ (tasmāt)hence
- సర్వప్రపఞ్చః (sarvaprapañcaḥ)whole universe (sarva:all | prapañcaḥ:universe)
- అయమ్ (ayam)this
- బ్రహ్మ (brahma)Brahman
- ఏవ (eva)indeed
- అస్తి (asti)is
- న (na)not
- చ (ca)and
- ఇతరత్ (itarat)anything else
వ్యాప్యవ్యాపకతా మిథ్యా సర్వమాత్మేతి శాసనాత్।
ఇతి జ్ఞాతే పరే తత్త్వే భేదస్యావసరః కుతః।।46।।
ఇతి జ్ఞాతే పరే తత్త్వే భేదస్యావసరః కుతః।।46।।
- వ్యాప్యవ్యాపకతా (vyāpyavyāpakatā)pervaded-pervading nature (vyāpya:pervaded | vyāpakatā:pervading nature)
- మిథ్యా (mithyā)illusory
- సర్వమ్ (sarvam)all
- ఆత్మా (ātmā)self
- ఇతి (iti)thus
- శాసనాత్ (śāsanāt)from the declaration
- జ్ఞాతే (jñāte)being realized
- పరే (pare)supreme
- తత్త్వే (tattve)truth
- భేదస్య (bhedasya)of distinction
- అవసరః (avasaraḥ)room
- కుతః (kutaḥ)where
శ్రుత్యా నివారితం నూనం నానాత్వం స్వముఖేన హి।
కథం భాసో భవేదన్యః స్థితే చాద్వయకారణే।।47।।
కథం భాసో భవేదన్యః స్థితే చాద్వయకారణే।।47।।
- శ్రుత్యా (śrutyā)by the scripture
- నివారితం (nivāritaṃ)denied
- నూనం (nūnaṃ)certainly
- నానాత్వం (nānātvaṃ)manifoldness
- స్వముఖేన (svamukhena)by its own words (sva:own | mukhena:by words)
- హి (hi)indeed
- కథం (kathaṃ)how
- భాసః (bhāsaḥ)appearance
- భవేత్ (bhavet)could be
- అన్యః (anyaḥ)different
- స్థితే (sthite)being established
- చ (ca)and
- అద్వయకారణే (advayakāraṇe)in the non-dual cause (advaya:non-dual | kāraṇe:in the cause)
దోషోఽపి విహితః శ్రుత్యా మృత్యోర్మృత్యుం స గచ్ఛతి।
ఇహ పశ్యతి నానాత్వం మాయయా వఞ్చితో నరః।।48।।
ఇహ పశ్యతి నానాత్వం మాయయా వఞ్చితో నరః।।48।।
- దోషః (doṣaḥ)fault
- అపి (api)also
- విహితః (vihitaḥ)ordained
- శ్రుత్యా (śrutyā)by the Shruti
- మృత్యోః (mṛtyoḥ)from death
- మృత్యుమ్ (mṛtyum)to death
- సః (saḥ)he
- గచ్ఛతి (gacchati)goes
- ఇహ (iha)here
- పశ్యతి (paśyati)sees
- నానాత్వమ్ (nānātvam)variety
- మాయయా (māyayā)by Maya
- వఞ్చితః (vañcitaḥ)deceived
- నరః (naraḥ)person
బ్రహ్మణః సర్వభూతాని జాయన్తే పరమాత్మనః।
తస్మాదేతాని బ్రహ్మైవ భవన్తీత్యవధారయేత్।।49।।
తస్మాదేతాని బ్రహ్మైవ భవన్తీత్యవధారయేత్।।49।।
- బ్రహ్మణః (brahmaṇaḥ)of Brahman
- సర్వభూతాని (sarvabhūtāni)all beings (sarva:all | bhūtāni:beings)
- జాయన్తే (jāyante)are born
- పరమాత్మనః (paramātmanaḥ)of the supreme Atman (parama:supreme | ātmanaḥ:of Atman)
- తస్మాత్ (tasmāt)therefore
- ఏతాని (etāni)these
- బ్రహ్మ (brahma)Brahman
- ఏవ (eva)indeed
- భవన్తి (bhavanti)become
- ఇతి (iti)thus
- అవధారయేత్ (avadhārayet)should understand
బ్రహ్మైవ సర్వనామాని రూపాణి వివిధాని చ।
కర్మాణ్యపి సమగ్రాణి బిభర్తీతి శ్రుతిర్జగౌ।।50।।
కర్మాణ్యపి సమగ్రాణి బిభర్తీతి శ్రుతిర్జగౌ।।50।।
- బ్రహ్మ (brahma)Brahman
- ఏవ (eva)alone
- సర్వనామాని (sarvanāmāni)all names (sarva:all | nāmāni:names)
- రూపాణి (rūpāṇi)forms
- వివిధాని (vividhāni)various
- చ (ca)and
- కర్మాణి (karmāṇi)actions
- అపి (api)also
- సమగ్రాణి (samagrāṇi)all
- బిభర్తి (bibharti)supports
- ఇతి (iti)thus
- శ్రుతిః (śrutiḥ)the Shruti
- జగౌ (jagau)declared
సువర్ణాజ్జాయమానస్య సువర్ణత్వం చ శాశ్వతమ్।
బ్రహ్మణో జాయమానస్య బ్రహ్మత్వం చ తథా భవేత్।।51।।
బ్రహ్మణో జాయమానస్య బ్రహ్మత్వం చ తథా భవేత్।।51।।
- సువర్ణాత్ (suvarṇāt)from gold
- జాయమానస్య (jāyamānasya)of the one being born
- సువర్ణత్వం (suvarṇatvaṃ)nature of gold (suvarṇa:gold | tvaṃ:nature)
- చ (ca)and
- శాశ్వతమ్ (śāśvatam)eternal
- బ్రహ్మణః (brahmaṇaḥ)of Brahman
- జాయమానస్య (jāyamānasya)of the one being born
- బ్రహ్మత్వం (brahmatvaṃ)nature of Brahman (brahma:Brahman | tvaṃ:nature)
- చ (ca)and
- తథా (tathā)so also
- భవేత్ (bhavet)would be
స్వల్పమప్యన్తరం కృత్వా జీవాత్మపరమాత్మనోః।
యోఽవతిష్ఠతి మూఢాత్మా భయం తస్యాభిభాషితమ్।।52।।
యోఽవతిష్ఠతి మూఢాత్మా భయం తస్యాభిభాషితమ్।।52।।
- స్వల్పమ్ (svalpam)slight
- అపి (api)even
- అన్తరం (antaraṃ)distinction
- కృత్వా (kṛtvā)having made
- జీవాత్మపరమాత్మనోః (jīvātmaparamātmanoḥ)between Jivatman and Paramatman (jīvātma:individual soul | paramātmanoḥ:of the Supreme Soul)
- యః (yaḥ)who
- అవతిష్ఠతి (avatiṣṭhati)rests
- మూఢాత్మా (mūḍhātmā)ignorant one (mūḍha:ignorant | ātmā:self)
- భయమ్ (bhayam)fear
- తస్య (tasya)his
- అభిభాషితమ్ (abhibhāṣitam)is attributed
యత్రాజ్ఞానాద్భవేద్ద్వైతమితరస్తత్ర పశ్యతి।
ఆత్మత్వేన యదా సర్వం నేతరస్తత్ర చాణ్వపి।।53।।
ఆత్మత్వేన యదా సర్వం నేతరస్తత్ర చాణ్వపి।।53।।
- యత్ర (yatra)where
- అజ్ఞానాత్ (ajñānāt)from ignorance
- భవేత్ (bhavet)arises
- ద్వైతమ్ (dvaitam)duality
- ఇతరః (itaraḥ)another
- తత్ర (tatra)there
- పశ్యతి (paśyati)sees
- ఆత్మత్వేన (ātmatvena)as the Self (ātma:Self | tvena:as)
- యదా (yadā)when
- సర్వమ్ (sarvam)all
- న (na)not
- ఇతరః (itaraḥ)another
- తత్ర (tatra)there
- చ (ca)and
- అణు (aṇu)even a little
- అపి (api)even
యస్మిన్సర్వాణి భూతాని హ్యాత్మత్వేన విజానతః।
న వై తస్య భవేన్మోహో న చ శోకోఽద్వితీయతః।।54।।
న వై తస్య భవేన్మోహో న చ శోకోఽద్వితీయతః।।54।।
- యస్మిన (yasmin)in which
- సర్వాణి (sarvāṇi)all
- భూతాని (bhūtāni)beings
- హి (hi)indeed
- ఆత్మత్వేన (ātmatvena)as identified with the Atman (ātma:Atman | tvena:as identified with)
- విజానతః (vijānataḥ)of one who realizes
- న (na)not
- వై (vai)indeed
- తస్య (tasya)of him
- భవేత్ (bhavet)arises
- మోహః (mohaḥ)delusion
- న (na)not
- చ (ca)and
- శోకః (śokaḥ)sorrow
- అద్వితీయతః (advitīyataḥ)due to absence of duality (a:absence | dvitīya:duality | taḥ:due to)
అయమాత్మా హి బ్రహ్మైవ సర్వాత్మకతయా స్థితః।
ఇతి నిర్ధారితం శ్రుత్యా బృహదారణ్యసంస్థయా।।55।।
ఇతి నిర్ధారితం శ్రుత్యా బృహదారణ్యసంస్థయా।।55।।
- అయమ్ (ayam)this
- ఆత్మా (ātmā)self
- హి (hi)indeed
- బ్రహ్మ (brahma)Brahman
- ఏవ (eva)only
- సర్వాత్మకతయా (sarvātmakatayā)as the self of all (sarva:all | ātmakatayā:as the self)
- స్థితః (sthitaḥ)established
- ఇతి (iti)thus
- నిర్ధారితం (nirdhāritam)declared
- శ్రుత్యా (śrutyā)by the Shruti
- బృహదారణ్యసంస్థయా (bṛhadāraṇyasaṃsthayā)by the Brihadaranyaka (bṛhat:great | āraṇya:forest | saṃsthayā:by the text)
అనుభూతోఽప్యయం లోకో వ్యవహారక్షమోఽపి సన్।
అసద్రూపో యథా స్వప్న ఉత్తరక్షణబాధతః।।56।।
అసద్రూపో యథా స్వప్న ఉత్తరక్షణబాధతః।।56।।
- అనుభూతః (anubhūtaḥ)experienced
- అపి (api)even
- అయమ్ (ayam)this
- లోకః (lokaḥ)world
- వ్యవహారక్షమః (vyavahārakṣamaḥ)fit for practical purposes (vyavahāra:practical purposes | kṣamaḥ:fit)
- అపి (api)even
- సన్ (san)being
- అసద్రూపః (asadrūpaḥ)of non-existence nature (asat:non-existence | rūpaḥ:nature)
- యథా (yathā)like
- స్వప్నః (svapnaḥ)dream
- ఉత్తరక్షణబాధతః (uttarakṣaṇabādhataḥ)contradicted the next moment (uttara:next | kṣaṇa:moment | bādhataḥ:contradicted)
స్వప్నో జాగరణేఽలీకః స్వప్నేఽపి న హి జాగరః।
ద్వయమేవ లయే నాస్తి లయోఽపి హ్యుభయోర్న చ।।57।।
ద్వయమేవ లయే నాస్తి లయోఽపి హ్యుభయోర్న చ।।57।।
- స్వప్నః (svapnaḥ)dream
- జాగరణే (jāgaraṇe)in waking
- అలీకః (alīkaḥ)unreal
- స్వప్నే (svapne)in dream
- అపి (api)also
- న (na)not
- హి (hi)indeed
- జాగరః (jāgaraḥ)waking
- ద్వయమ్ (dvayam)both
- ఏవ (eva)only
- లయే (laye)in deep sleep
- నాస్తి (nāsti)is not
- లయః (layaḥ)deep sleep
- అపి (api)also
- హి (hi)indeed
- ఉభయోః (ubhayoḥ)in both
- న (na)not
- చ (ca)and
త్రయమేవం భవేన్మిథ్యా గుణత్రయవినిర్మితమ్।
అస్య ద్రష్టా గుణాతీతో నిత్యో హ్యేకశ్చిదాత్మకః।।58।।
అస్య ద్రష్టా గుణాతీతో నిత్యో హ్యేకశ్చిదాత్మకః।।58।।
- త్రయమ్ (trayam)three
- ఏవమ్ (evam)thus
- భవేత్ (bhavet)becomes
- మిథ్యా (mithyā)unreal
- గుణత్రయవినిర్మితమ్ (guṇatrayavinirmitam)created by three Gunas (guṇa:quality | traya:three | vinirmitam:created by)
- అస్య (asya)of this
- ద్రష్టా (draṣṭā)witness
- గుణాతీతః (guṇātītaḥ)beyond all Gunas (guṇa:quality | atītaḥ:beyond)
- నిత్యః (nityaḥ)eternal
- హి (hi)indeed
- ఏకః (ekaḥ)one
- చిత్ (cit)consciousness
- ఆత్మకః (ātmakaḥ)nature
యద్వన్మృది ఘటభ్రాన్తిం శుక్తౌ వా రజతస్థితిమ్।
తద్వద్బ్రహ్మణి జీవత్వం భ్రాన్త్యా పశ్యతి న స్వతః।।59।।
తద్వద్బ్రహ్మణి జీవత్వం భ్రాన్త్యా పశ్యతి న స్వతః।।59।।
- యద్వత్ (yadvat)just as
- మృది (mṛdi)in earth
- ఘటభ్రాన్తిం (ghaṭabhrāntiṃ)illusion of a jar (ghaṭa:jar | bhrāntiṃ:illusion)
- శుక్తౌ (śuktau)in nacre
- వా (vā)or
- రజతస్థితిమ్ (rajatasthitim)existence of silver (rajata:silver | sthitim:existence)
- తద్వత్ (tadvat)so
- బ్రహ్మణి (brahmaṇi)in Brahman
- జీవత్వం (jīvatvaṃ)individual existence
- భ్రాన్త్యా (bhrāntyā)by illusion
- పశ్యతి (paśyati)sees
- న (na)not
- స్వతః (svataḥ)by oneself
యథా మృది ఘటో నామ కనకే కుణ్డలాభిధా।
శుక్తౌ హి రజతఖ్యాతిర్జీవశబ్దస్తథా పరే।।60।।
శుక్తౌ హి రజతఖ్యాతిర్జీవశబ్దస్తథా పరే।।60।।
- యథా (yathā)just as
- మృది (mṛdi)in clay
- ఘటః (ghaṭaḥ)pot
- నామ (nāma)named
- కనకే (kanake)in gold
- కుణ్డల (kuṇḍala)ear-ring
- ఆభిధా (ābhidhā)called
- శుక్తౌ (śuktau)in nacre
- హి (hi)indeed
- రజతఖ్యాతిః (rajatakhyātiḥ)appearance of silver (rajata:silver | khyātiḥ:appearance)
- జీవశబ్దః (jīvaśabdaḥ)word Jiva (jīva:Jiva | śabdaḥ:word)
- తథా (tathā)so
- పరే (pare)in the supreme
యథైవ వ్యోమ్ని నీలత్వం యథా నీరం మరుస్థలే।
పురుషత్వం యథా స్థాణౌ తద్వద్విశ్వం చిదాత్మని।।61।।
పురుషత్వం యథా స్థాణౌ తద్వద్విశ్వం చిదాత్మని।।61।।
- యథా (yathā)just as
- ఏవ (eva)indeed
- వ్యోమ్ని (vyomni)in the sky
- నీలత్వం (nīlatvaṃ)blueness
- యథా (yathā)just as
- నీరం (nīraṃ)water
- మరుస్థలే (marusthale)in the desert
- పురుషత్వం (puruṣatvaṃ)human figure
- యథా (yathā)just as
- స్థాణౌ (sthāṇau)in a post
- తద్వత్ (tadvat)so is
- విశ్వం (viśvaṃ)the universe
- చిదాత్మని (cidātmani)in the Atman (cit:consciousness | ātmani:in the self)
యథైవ శూన్యే వేతాలో గన్ధర్వాణాం పురం యథా।
యథాకాశే ద్విచన్ద్రత్వం తద్వత్సత్యే జగత్స్థితిః।।62।।
యథాకాశే ద్విచన్ద్రత్వం తద్వత్సత్యే జగత్స్థితిః।।62।।
- యథా (yathā)just as
- ఏవ (eva)indeed
- శూన్యే (śūnye)in the empty place
- వేతాలః (vetālaḥ)ghost
- గన్ధర్వాణామ్ (gandharvāṇām)of the Gandharvas
- పురం (puraṃ)city
- యథా (yathā)just as
- యథా (yathā)just as
- ఆకాశే (ākāśe)in the sky
- ద్విచన్ద్రత్వం (dvicandratvaṃ)appearance of a second moon (dvi:two | candra:moon | tvaṃ:state of being)
- తద్వత్ (tadvat)so is
- సత్యే (satye)in the truth
- జగత్ (jagat)universe
- స్థితిః (sthitiḥ)existence
యథా తరఙ్గకల్లోలైర్జలమేవ స్ఫురత్యలమ్।
పాత్రరూపేణ తామ్రం హి బ్రహ్మాణ్డౌఘైస్తథాత్మతా।।63।।
పాత్రరూపేణ తామ్రం హి బ్రహ్మాణ్డౌఘైస్తథాత్మతా।।63।।
- యథా (yathā)just as
- తరఙ్గకల్లోలైః (taraṅgakallolaiḥ)by ripples and waves (taraṅga:ripples | kallolaiḥ:by waves)
- జలమ్ (jalam)water
- ఏవ (eva)indeed
- స్ఫురతి (sphurati)appears
- అలమ్ (alam)abundantly
- పాత్రరూపేణ (pātrarūpeṇa)in the form of vessel (pātra:vessel | rūpeṇa:in the form of)
- తామ్రం (tāmram)copper
- హి (hi)indeed
- బ్రహ్మాణ్డౌఘైః (brahmāṇḍaughaiḥ)by the multitude of universes (brahmāṇḍa:universe | aughaiḥ:by the multitude of)
- తథా (tathā)so
- ఆత్మతా (ātmatā)the nature of Atman
ఘటనామ్నా యథా పృథ్వీ పటనామ్నా హి తన్తవః।
జగన్నామ్నా చిదాభాతి జ్ఞేయం తత్తదభావతః।।64।।
జగన్నామ్నా చిదాభాతి జ్ఞేయం తత్తదభావతః।।64।।
- ఘటనామ్నా (ghaṭanāmnā)under the name of jar (ghaṭa:jar | nāmnā:under the name)
- యథా (yathā)just as
- పృథ్వీ (pṛthvī)earth
- పటనామ్నా (paṭanāmnā)under the name of cloth (paṭa:cloth | nāmnā:under the name)
- హి (hi)indeed
- తన్తవః (tantavaḥ)threads
- జగన్నామ్నా (jagannāmnā)under the name of universe (jagat:universe | nāmnā:under the name)
- చిత్ (cit)consciousness
- ఆభాతి (ābhāti)appears
- జ్ఞేయమ్ (jñeyam)to be known
- తత్తదభావతః (tattadabhāvataḥ)by negating the names (tat:that | tad:those | abhāvataḥ:by negating)
సర్వోఽపి వ్యవహారస్తు బ్రహ్మణా క్రియతే జనైః।
అజ్ఞానాన్న విజానన్తి మృదేవ హి ఘటాదికమ్।।65।।
అజ్ఞానాన్న విజానన్తి మృదేవ హి ఘటాదికమ్।।65।।
- సర్వః (sarvaḥ)all
- అపి (api)also
- వ్యవహారః (vyavahāraḥ)actions
- తు (tu)but
- బ్రహ్మణా (brahmaṇā)by Brahman
- క్రియతే (kriyate)is performed
- జనైః (janaiḥ)by people
- అజ్ఞానాత్ (ajñānāt)due to ignorance
- న (na)not
- విజానన్తి (vijānanti)they know
- మృదా (mṛdā)by clay
- ఇవ (iva)like
- హి (hi)indeed
- ఘటాదికమ్ (ghaṭādikam)jars and other things (ghaṭa:jar | ādikam:and other things)
కార్యకారణతా నిత్యమాస్తే ఘటమృదోర్యథా।
తథైవ శ్రుతియుక్తిభ్యాం ప్రపఞ్చబ్రహ్మణోరిహ।।66।।
తథైవ శ్రుతియుక్తిభ్యాం ప్రపఞ్చబ్రహ్మణోరిహ।।66।।
- కార్యకారణతా (kāryakāraṇatā)relation of cause and effect (kārya:effect | kāraṇa:cause | tā:ness)
- నిత్యమ్ (nityam)eternally
- ఆస్తే (āste)exists
- ఘటమృదోః (ghaṭamṛdoḥ)between jar and clay (ghaṭa:jar | mṛd:clay | oḥ:between)
- యథా (yathā)just as
- తథైవ (tathaiva)so also (tathā:so | eva:also)
- శ్రుతియుక్తిభ్యాం (śrutiyuktibhyām)by scriptures and reasoning (śruti:scriptures | yukti:reasoning | bhyām:by)
- ప్రపఞ్చబ్రహ్మణోః (prapañcabrahmaṇoḥ)between world and Brahman (prapañca:world | brahmaṇa:Brahman | oḥ:between)
- ఇహ (iha)here
గృహ్యమాణే ఘటే యద్వన్మృత్తికా భాతి వై బలాత్।
వీక్ష్యమాణే ప్రపఞ్చేఽపి బ్రహ్మైవాభాతి భాసురమ్।।67।।
వీక్ష్యమాణే ప్రపఞ్చేఽపి బ్రహ్మైవాభాతి భాసురమ్।।67।।
- గృహ్యమాణే (gṛhyamāṇe)being perceived
- ఘటే (ghaṭe)in the jar
- యద్వత్ (yadvat)just as
- మృత్తికా (mṛttikā)clay
- భాతి (bhāti)appears
- వై (vai)indeed
- బలాత్ (balāt)forcefully
- వీక్ష్యమాణే (vīkṣyamāṇe)being observed
- ప్రపఞ్చేఽపి (prapañce'pi)in the world also (prapañce:in the world | api:also)
- బ్రహ్మ (brahma)Brahman
- ఏవ (eva)only
- ఆభాతి (ābhāti)shines
- భాసురమ్ (bhāsuram)brilliantly
సదైవాత్మా విశుద్ధోఽపి హ్యశుద్ధో భాతి వై సదా।
యథైవ ద్వివిధా రజ్జుర్జ్ఞానినోఽజ్ఞానినోఽనిశమ్।।68।।
యథైవ ద్వివిధా రజ్జుర్జ్ఞానినోఽజ్ఞానినోఽనిశమ్।।68।।
- సదైవ (sadaiva)always
- ఆత్మా (ātmā)self
- విశుద్ధః (viśuddhaḥ)pure
- అపి (api)even though
- హి (hi)indeed
- అశుద్ధః (aśuddhaḥ)impure
- భాతి (bhāti)appears
- వై (vai)certainly
- సదా (sadā)always
- యథా (yathā)just as
- ఏవ (eva)indeed
- ద్వివిధా (dvividhā)twofold
- రజ్జుః (rajjuḥ)rope
- జ్ఞానినః (jñāninaḥ)to the wise
- అజ్ఞానినః (ajñāninaḥ)to the ignorant
- అనిశమ్ (aniśam)always
యథైవ మృన్మయః కుమ్భస్తద్వద్దేహోఽపి చిన్మయః।
ఆత్మానాత్మవిభాగోఽయం ముధైవ క్రియతే బుధైః।।69।।
ఆత్మానాత్మవిభాగోఽయం ముధైవ క్రియతే బుధైః।।69।।
- యథా (yathā)just as
- ఏవ (eva)indeed
- మృన్మయః (mṛnmayaḥ)made of clay (mṛt:clay | mayaḥ:made of)
- కుమ్భః (kumbhaḥ)jar
- తద్వత్ (tadvat)so also
- దేహః (dehaḥ)body
- అపి (api)also
- చిన్మయః (cinmayaḥ)made of consciousness (cit:consciousness | mayaḥ:made of)
- ఆత్మా (ātmā)Self
- అనాత్మ (anātma)non-Self
- విభాగః (vibhāgaḥ)division
- అయమ్ (ayam)this
- ముధా (mudhā)to no purpose
- ఏవ (eva)indeed
- క్రియతే (kriyate)is made
- బుధైః (budhaiḥ)by the ignorant
సర్పత్వేన యథా రజ్జూ రజతత్వేన శుక్తికా।
వినిర్ణీతా విమూఢేన దేహత్వేన తథాత్మతా।।70।।
వినిర్ణీతా విమూఢేన దేహత్వేన తథాత్మతా।।70।।
- సర్పత్వేన (sarpatvena)as a snake (sarpa:snake | tvena:as)
- యథా (yathā)just as
- రజ్జూ (rajjū)rope
- రజతత్వేన (rajatatvena)as silver (rajata:silver | tvena:as)
- శుక్తికా (śuktikā)nacre
- వినిర్ణీతా (vinirṇītā)determined
- విమూఢేన (vimūḍhena)by an ignorant person
- దేహత్వేన (dehatvena)as the body (deha:body | tvena:as)
- తథా (tathā)so
- ఆత్మతా (ātmatā)self
ఘటత్వేన యథా పృథ్వీ పటత్వేనైవ తన్తవః।
వినిర్ణీతా విమూఢేన దేహత్వేన తథాత్మతా।।71।।
వినిర్ణీతా విమూఢేన దేహత్వేన తథాత్మతా।।71।।
- ఘటత్వేన (ghaṭatvena)as a jar (ghaṭa:jar | tvena:as)
- యథా (yathā)just as
- పృథ్వీ (pṛthvī)earth
- పటత్వేనైవ (paṭatvenaiva)as a cloth indeed (paṭa:cloth | tvena:as | eva:indeed)
- తన్తవః (tantavaḥ)threads
- వినిర్ణీతా (vinirṇītā)are thought of
- విమూఢేన (vimūḍhena)by the deluded
- దేహత్వేన (dehatvena)as the body (deha:body | tvena:as)
- తథా (tathā)so
- ఆత్మతా (ātmatā)selfhood
కనకం కుణ్డలత్వేన తరఙ్గత్వేన వై జలమ్।
వినిర్ణీతా విమూఢేన దేహత్వేన తథాత్మతా।।72।।
వినిర్ణీతా విమూఢేన దేహత్వేన తథాత్మతా।।72।।
- కనకం (kanakaṃ)gold
- కుణ్డలత్వేన (kuṇḍalatvena)as an ear-ring (kuṇḍala:ear-ring | tvena:as)
- తరఙ్గత్వేన (taraṅgatvena)as waves (taraṅga:waves | tvena:as)
- వై (vai)indeed
- జలమ్ (jalam)water
- వినిర్ణీతా (vinirṇītā)determined
- విమూఢేన (vimūḍhena)by the deluded
- దేహత్వేన (dehatvena)as the body (deha:body | tvena:as)
- తథా (tathā)so
- ఆత్మతా (ātmatā)selfhood
పురుషత్వేన వై స్థాణుర్జలత్వేన మరీచికా।
వినిర్ణీతా విమూఢేన దేహత్వేన తథాత్మతా।।73।।
వినిర్ణీతా విమూఢేన దేహత్వేన తథాత్మతా।।73।।
- పురుషత్వేన (puruṣatvena)as a human (puruṣa:human | tvena:as)
- వై (vai)indeed
- స్థాణుః (sthāṇuḥ)tree stump
- జలత్వేన (jalatvena)as water (jala:water | tvena:as)
- మరీచికా (marīcikā)mirage
- వినిర్ణీతా (vinirṇītā)determined
- విమూఢేన (vimūḍhena)by the deluded
- దేహత్వేన (dehatvena)as the body (deha:body | tvena:as)
- తథా (tathā)so
- ఆత్మతా (ātmatā)selfhood
గృహత్వేనైవ కాష్ఠాని ఖఙ్గత్వేనైవ లోహతా।
వినిర్ణీతా విమూఢేన దేహత్వేన తథాత్మతా।।74।।
వినిర్ణీతా విమూఢేన దేహత్వేన తథాత్మతా।।74।।
- గృహత్వేనైవ (gṛhatvenaiva)as a house (gṛha:house | tvena:as | eva:indeed)
- కాష్ఠాని (kāṣṭhāni)pieces of wood
- ఖఙ్గత్వేనైవ (khaṅgatvenaiva)as a sword (khaṅga:sword | tvena:as | eva:indeed)
- లోహతా (lohatā)iron
- వినిర్ణీతా (vinirṇītā)determined
- విమూఢేన (vimūḍhena)by the deluded
- దేహత్వేన (dehatvena)as the body (deha:body | tvena:as)
- తథా (tathā)so
- ఆత్మతా (ātmatā)selfhood
యథా వృక్షవిపర్యాసో జలాద్భవతి కస్యచిత్।
తద్వదాత్మని దేహత్వం పశ్యత్యజ్ఞానయోగతః।।75।।
తద్వదాత్మని దేహత్వం పశ్యత్యజ్ఞానయోగతః।।75।।
- యథా (yathā)just as
- వృక్షవిపర్యాసః (vṛkṣaviparyāsaḥ)illusion of a tree (vṛkṣa:tree | viparyāsaḥ:illusion)
- జలాత్ (jalāt)from water
- భవతి (bhavati)becomes
- కస్యచిత్ (kasyacit)of someone
- తద్వత్ (tadvat)so does
- ఆత్మని (ātmani)in Atman
- దేహత్వం (dehatvaṃ)as the body
- పశ్యతి (paśyati)sees
- అజ్ఞానయోగతః (ajñānayogataḥ)due to ignorance (ajñāna:ignorance | yogataḥ:due to)
పోతేన గచ్ఛతః పుంసః సర్వం భాతీవ చఞ్చలమ్।
తద్వదాత్మని దేహత్వం పశ్యత్యజ్ఞానయోగతః।।76।।
తద్వదాత్మని దేహత్వం పశ్యత్యజ్ఞానయోగతః।।76।।
- పోతేన (potena)by a boat
- గచ్ఛతః (gacchataḥ)going
- పుంసః (puṃsaḥ)of a person
- సర్వం (sarvaṃ)everything
- భాతి (bhāti)appears
- ఇవ (iva)as if
- చఞ్చలమ్ (cañcalam)moving
- తద్వత్ (tadvat)similarly
- ఆత్మని (ātmani)in the self
- దేహత్వం (dehatvaṃ)embodiment
- పశ్యతి (paśyati)sees
- అజ్ఞానయోగతః (ajñānayogataḥ)due to ignorance (ajñāna:ignorance | yogataḥ:due to)
పీతత్వం హి యథా శుభ్రే దోషాద్భవతి కస్యచిత్।
తద్వదాత్మని దేహత్వం పశ్యత్యజ్ఞానయోగతః।।77।।
తద్వదాత్మని దేహత్వం పశ్యత్యజ్ఞానయోగతః।।77।।
- పీతత్వం (pītatvaṃ)yellowness
- హి (hi)indeed
- యథా (yathā)just as
- శుభ్రే (śubhre)in white
- దోషాత్ (doṣāt)due to defect
- భవతి (bhavati)becomes
- కస్యచిత్ (kasyacit)to someone
- తద్వత్ (tadvat)so does
- ఆత్మని (ātmani)in the self
- దేహత్వం (dehatvaṃ)embodiment
- పశ్యతి (paśyati)sees
- అజ్ఞానయోగతః (ajñānayogataḥ)due to ignorance (ajñāna:ignorance | yogataḥ:due to)
చక్షుర్భ్యాం భ్రమశీలాభ్యాం సర్వం భాతి భ్రమాత్మకమ్।
తద్వదాత్మని దేహత్వం పశ్యత్యజ్ఞానయోగతః।।78।।
తద్వదాత్మని దేహత్వం పశ్యత్యజ్ఞానయోగతః।।78।।
- చక్షుర్భ్యాం (cakṣurbhyām)by the eyes
- భ్రమశీలాభ్యాం (bhramaśīlābhyām)by the deluded ones (bhrama:delusion | śīlābhyām:by the ones with nature)
- సర్వం (sarvaṃ)everything
- భాతి (bhāti)appears
- భ్రమాత్మకమ్ (bhramātmakam)of delusory nature (bhrama:delusion | ātmakam:nature)
- తద్వత్ (tadvat)similarly
- ఆత్మని (ātmani)in the self
- దేహత్వం (dehatvaṃ)embodiment
- పశ్యతి (paśyati)sees
- అజ్ఞానయోగతః (ajñānayogataḥ)due to ignorance (ajñāna:ignorance | yogataḥ:due to)
అలాతం భ్రమణేనైవ వర్తులం భాతి సూర్యవత్।
తద్వదాత్మని దేహత్వం పశ్యత్యజ్ఞానయోగతః।।79।।
తద్వదాత్మని దేహత్వం పశ్యత్యజ్ఞానయోగతః।।79।।
- అలాతమ్ (alātam)firebrand
- భ్రమణేన (bhramaṇena)through rotation
- ఏవ (eva)indeed
- వర్తులమ్ (vartulam)circular
- భాతి (bhāti)appears
- సూర్యవత్ (sūryavat)like the sun (sūrya:sun | vat:like)
- తద్వత్ (tadvat)so does (tad:that | vat:like)
- ఆత్మని (ātmani)in the self
- దేహత్వమ్ (dehatvam)embodiment
- పశ్యతి (paśyati)sees
- అజ్ఞానయోగతః (ajñānayogataḥ)due to ignorance (ajñāna:ignorance | yogataḥ:due to)
మహత్త్వే సర్వవస్తూనామణుత్వం హ్యతిదూరతః।
తద్వదాత్మని దేహత్వం పశ్యత్యజ్ఞానయోగతః।।80।।
తద్వదాత్మని దేహత్వం పశ్యత్యజ్ఞానయోగతః।।80।।
- మహత్త్వే (mahattve)in greatness
- సర్వవస్తూనామ్ (sarvavastūnām)of all things (sarva:all | vastūnām:of things)
- అణుత్వం (aṇutvaṃ)smallness
- హి (hi)indeed
- అతిదూరతః (atidūrataḥ)from great distance (ati:great | dūrataḥ:from distance)
- తద్వత్ (tadvat)similarly
- ఆత్మని (ātmani)in the self
- దేహత్వం (dehatvaṃ)embodiment
- పశ్యతి (paśyati)sees
- అజ్ఞానయోగతః (ajñānayogataḥ)due to ignorance (ajñāna:ignorance | yogataḥ:due to)
సూక్ష్మత్వే సర్వవస్తూనాం స్థూలత్వం చోపనేత్రతః।
తద్వదాత్మని దేహత్వం పశ్యత్యజ్ఞానయోగతః।।81।।
తద్వదాత్మని దేహత్వం పశ్యత్యజ్ఞానయోగతః।।81।।
- సూక్ష్మత్వే (sūkṣmatve)in subtlety
- సర్వవస్తూనాం (sarvavastūnāṃ)of all objects (sarva:all | vastūnāṃ:of objects)
- స్థూలత్వం (sthūlatvaṃ)largeness
- చ (ca)and
- ఉపనేత్రతః (upanetrataḥ)through lenses
- తద్వత్ (tadvat)similarly
- ఆత్మని (ātmani)in the self
- దేహత్వం (dehatvaṃ)embodiment
- పశ్యతి (paśyati)sees
- అజ్ఞానయోగతః (ajñānayogataḥ)due to ignorance (ajñāna:ignorance | yogataḥ:due to)
కాచభూమౌ జలత్వం వా జలభూమౌ హి కాచతా।
తద్వదాత్మని దేహత్వం పశ్యత్యజ్ఞానయోగతః।।82।।
తద్వదాత్మని దేహత్వం పశ్యత్యజ్ఞానయోగతః।।82।।
- కాచభూమౌ (kācabhūmau)on glass surface (kāca:glass | bhūmau:on the surface)
- జలత్వం (jalatvaṃ)wateriness (jala:water | tvaṃ:ness)
- వా (vā)or
- జలభూమౌ (jalabhūmau)on water surface (jala:water | bhūmau:on the surface)
- హి (hi)indeed
- కాచతా (kācatā)glassiness (kāca:glass | tā:ness)
- తద్వత్ (tadvat)similarly
- ఆత్మని (ātmani)in the self
- దేహత్వం (dehatvaṃ)embodiment (deha:body | tvaṃ:ness)
- పశ్యతి (paśyati)sees
- అజ్ఞానయోగతః (ajñānayogataḥ)due to ignorance (ajñāna:ignorance | yogataḥ:due to)
యద్వదగ్నౌ మణిత్వం హి మణౌ వా వహ్నితా పుమాన్।
తద్వదాత్మని దేహత్వం పశ్యత్యజ్ఞానయోగతః।।83।।
తద్వదాత్మని దేహత్వం పశ్యత్యజ్ఞానయోగతః।।83।।
- యద్వత్ (yadvat)just as
- అగ్నౌ (agnau)in fire
- మణిత్వం (maṇitvaṃ)jewel-like quality
- హి (hi)indeed
- మణౌ (maṇau)in a jewel
- వా (vā)or
- వహ్నితా (vahnitā)fire-like quality
- పుమాన్ (pumān)a person
- తద్వత్ (tadvat)so
- ఆత్మని (ātmani)in the self
- దేహత్వం (dehatvaṃ)body-like quality
- పశ్యతి (paśyati)sees
- అజ్ఞానయోగతః (ajñānayogataḥ)due to ignorance (ajñāna:ignorance | yogataḥ:due to)
అభ్రేషు సత్సు ధావత్సు ధావన్నివ యథా శశీ।
తద్వదాత్మని దేహత్వం పశ్యత్యజ్ఞానయోగతః।।84।।
తద్వదాత్మని దేహత్వం పశ్యత్యజ్ఞానయోగతః।।84।।
- అభ్రేషు (abhreṣu)in the clouds
- సత్సు (satsu)existing
- ధావత్సు (dhāvatsu)moving
- ధావన్నివ (dhāvanniva)as if moving
- యథా (yathā)just as
- శశీ (śaśī)moon
- తద్వత్ (tadvat)similarly
- ఆత్మని (ātmani)in the self
- దేహత్వం (dehatvaṃ)embodiment
- పశ్యతి (paśyati)sees
- అజ్ఞానయోగతః (ajñānayogataḥ)due to ignorance (ajñāna:ignorance | yogataḥ:due to)
యథైవ దిగ్విపర్యాసో మోహాద్భవతి కస్యచిత్।
తద్వదాత్మని దేహత్వం పశ్యత్యజ్ఞానయోగతః।।85।।
తద్వదాత్మని దేహత్వం పశ్యత్యజ్ఞానయోగతః।।85।।
- యథా (yathā)just as
- ఏవ (eva)indeed
- దిగ్విపర్యాసః (digviparyāsaḥ)confusion of directions (dik:direction | viparyāsaḥ:confusion)
- మోహాత్ (mohāt)from confusion
- భవతి (bhavati)occurs
- కస్యచిత్ (kasyacit)to someone
- తద్వత్ (tadvat)so does
- ఆత్మని (ātmani)in the self
- దేహత్వం (dehatvaṃ)embodiment
- పశ్యతి (paśyati)sees
- అజ్ఞానయోగతః (ajñānayogataḥ)due to ignorance (ajñāna:ignorance | yogataḥ:due to)
యథా శశీ జలే భాతి చఞ్చలత్వేన కస్యచిత్।
తద్వదాత్మని దేహత్వం పశ్యత్యజ్ఞానయోగతః।।86।।
తద్వదాత్మని దేహత్వం పశ్యత్యజ్ఞానయోగతః।।86।।
- యథా (yathā)just as
- శశీ (śaśī)moon
- జలే (jale)in water
- భాతి (bhāti)appears
- చఞ్చలత్వేన (cañcalatvena)as unsteady (cañcala:unsteady | tvena:as)
- కస్యచిత్ (kasyacit)to someone
- తద్వత్ (tadvat)so does
- ఆత్మని (ātmani)in the self
- దేహత్వం (dehatvaṃ)embodiment (deha:body | tvaṃ:ness)
- పశ్యతి (paśyati)sees
- అజ్ఞానయోగతః (ajñānayogataḥ)due to ignorance (ajñāna:ignorance | yogataḥ:due to)
ఏవమాత్మని నజ్ఞాతే దేహాధ్యాసో హి జాయతే।
స ఏవాత్మా పరిజ్ఞాతో లీయతే చ పరాత్మని।।87।।
స ఏవాత్మా పరిజ్ఞాతో లీయతే చ పరాత్మని।।87।।
- ఏవమ్ (evam)thus
- ఆత్మని (ātmani)in the self
- నజ్ఞాతే (najñāte)not known
- దేహాధ్యాసః (dehādhyāsaḥ)delusion of the body (deha:body | adhyāsaḥ:delusion)
- హి (hi)indeed
- జాయతే (jāyate)arises
- సః (saḥ)he
- ఏవ (eva)indeed
- ఆత్మా (ātmā)self
- పరిజ్ఞాతః (parijñātaḥ)realized
- లీయతే (līyate)disappears
- చ (ca)and
- పరాత్మని (parātmani)in the supreme self (para:supreme | ātmani:in the self)
సర్వమాత్మతయా జ్ఞాతం జగత్స్థావరజఙ్గమమ్।
అభావాత్సర్వభావానాం దేహానాం చాత్మతా కుతః।।88।।
అభావాత్సర్వభావానాం దేహానాం చాత్మతా కుతః।।88।।
- సర్వమ్ (sarvam)all
- ఆత్మతయా (ātmatayā)as the Self (ātma:Self | tayā:as)
- జ్ఞాతమ్ (jñātam)known
- జగత్ (jagat)universe
- స్థావరజఙ్గమమ్ (sthāvarajaṅgamam)movable and immovable (sthāvara:immovable | jaṅgamam:movable)
- అభావాత్ (abhāvāt)due to non-existence
- సర్వభావానామ్ (sarvabhāvānām)of all entities (sarva:all | bhāvānām:of entities)
- దేహానామ్ (dehānām)of bodies
- చ (ca)and
- ఆత్మతా (ātmatā)identity with Self
- కుతః (kutaḥ)where
ఆత్మానం సతతం జానన్కాలం నయ మహామతే।
ప్రారబ్ధమఖిలం భుఞ్జన్నోద్వేగం కర్తుమర్హసి।।89।।
ప్రారబ్ధమఖిలం భుఞ్జన్నోద్వేగం కర్తుమర్హసి।।89।।
- ఆత్మానం (ātmānam)the self
- సతతం (satataṃ)always
- జానన్ (jānan)knowing
- కాలం (kālaṃ)time
- నయ (naya)lead
- మహామతే (mahāmate)O great-minded one (mahā:great | mate:minded one)
- ప్రారబ్ధమ్ (prārabdham)Prarabdha (destiny)
- అఖిలం (akhilaṃ)all
- భుఞ్జన్ (bhuñjan)experiencing
- ఉద్వేగం (udvegaṃ)distress
- కర్తుమ్ (kartum)to do
- అర్హసి (arhasi)you should
ఉత్పన్నేఽప్యాత్మవిజ్ఞానే ప్రారబ్ధం నైవ ముఞ్చతి।
ఇతి యచ్ఛ్రూయతే శాస్త్రాత్తన్నిరాక్రియతేఽధునా।।90।।
ఇతి యచ్ఛ్రూయతే శాస్త్రాత్తన్నిరాక్రియతేఽధునా।।90।।
- ఉత్పన్నే (utpanne)arisen
- అపి (api)even
- ఆత్మవిజ్ఞానే (ātmavijñāne)in the knowledge of Self (ātma:Self | vijñāne:in the knowledge)
- ప్రారబ్ధం (prārabdhaṃ)destiny
- నైవ (naiva)not at all
- ముఞ్చతి (muñcati)releases
- ఇతి (iti)thus
- యత్ (yat)which
- శ్రూయతే (śrūyate)is heard
- శాస్త్రాత్ (śāstrāt)from scripture
- తత్ (tat)that
- నిరాక్రియతే (nirākriyate)is refuted
- అధునా (adhunā)now
తత్త్వజ్ఞానోదయాదూర్ధ్వం ప్రారబ్ధం నైవ విద్యతే।
దేహాదీనామసత్యత్వాద్యథా స్వప్నః ప్రబోధతః।।91।।
దేహాదీనామసత్యత్వాద్యథా స్వప్నః ప్రబోధతః।।91।।
- తత్త్వజ్ఞానోదయాత్ (tattvajñānodayāt)from the rise of true knowledge (tattva:truth | jñāna:knowledge | udayāt:from the rise)
- ఊర్ధ్వం (ūrdhvaṃ)after
- ప్రారబ్ధం (prārabdhaṃ)prarabdha karma
- నైవ (naiva)indeed not
- విద్యతే (vidyate)exists
- దేహాదీనామ్ (dehādīnām)of the body and others (deha:body | ādīnām:and others)
- అసత్యత్వాత్ (asatyatvāt)due to non-existence (asatya:non-existence | tvāt:due to)
- యథా (yathā)just as
- స్వప్నః (svapnaḥ)dream
- ప్రబోధతః (prabodhataḥ)upon waking
కర్మ జన్మాన్తరకృతం ప్రారబ్ధమితి కీర్తితమ్।
తత్తు జన్మాన్తరాభావాత్పుంసో నైవాస్తి కర్హిచిత్।।92।।
తత్తు జన్మాన్తరాభావాత్పుంసో నైవాస్తి కర్హిచిత్।।92।।
- కర్మ (karma)action
- జన్మాన్తరకృతమ్ (janmāntarakṛtam)done in another life (janma:birth | antara:another | kṛtam:done)
- ప్రారబ్ధమ్ (prārabdham)Prarabdha karma
- ఇతి (iti)thus
- కీర్తితమ్ (kīrtitam)is known
- తత్ (tat)that
- తు (tu)but
- జన్మాన్తరాభావాత్ (janmāntarābhāvāt)due to absence of rebirth (janma:birth | antara:another | abhāvāt:due to absence)
- పుంసః (puṃsaḥ)for a man
- న (na)not
- ఏవ (eva)indeed
- అస్తి (asti)is
- కర్హిచిత్ (karhicit)ever
స్వప్నదేహో యథాధ్యస్తస్తథైవాయం హి దేహకః।।
అధ్యస్తస్య కుతో జన్మ జన్మాభావే స్థితిః కుతః।।93।।
అధ్యస్తస్య కుతో జన్మ జన్మాభావే స్థితిః కుతః।।93।।
- స్వప్నదేహః (svapnadehaḥ)dream body (svapna:dream | dehaḥ:body)
- యథా (yathā)just as
- అధ్యస్తః (adhyastaḥ)superimposed
- తథా (tathā)so
- ఏవ (eva)indeed
- అయం (ayaṃ)this
- హి (hi)certainly
- దేహకః (dehakaḥ)body
- అధ్యస్తస్య (adhyastasya)of the superimposed
- కుతః (kutaḥ)where
- జన్మ (janma)birth
- జన్మాభావే (janmābhāve)in the absence of birth (janma:birth | abhāve:in the absence)
- స్థితిః (sthitiḥ)existence
- కుతః (kutaḥ)where
ఉపాదానం ప్రపఞ్చస్య మృద్భాణ్డస్యేవ కథ్యతే।
అజ్ఞానం చైవ వేదాన్తైస్తస్మిన్నష్టే క్వ విశ్వతా।।94।।
అజ్ఞానం చైవ వేదాన్తైస్తస్మిన్నష్టే క్వ విశ్వతా।।94।।
- ఉపాదానం (upādānaṃ)material cause
- ప్రపఞ్చస్య (prapañcasya)of the phenomenal world
- మృద్భాణ్డస్య (mṛdbhāṇḍasya)of the earthen pot (mṛd:earth | bhāṇḍasya:of the pot)
- ఇవ (iva)like
- కథ్యతే (kathyate)is declared
- అజ్ఞానం (ajñānaṃ)ignorance
- చ (ca)and
- ఏవ (eva)indeed
- వేదాన్తైః (vedāntaiḥ)by the Vedanta texts
- తస్మిన్ (tasmin)in that
- నష్టే (naṣṭe)being destroyed
- క్వ (kva)where
- విశ్వతా (viśvatā)universe
యథా రజ్జుం పరిత్యజ్య సర్ప గృహ్ణాతి వై భ్రమాత్।
తద్వత్సత్యమవిజ్ఞాయ జగత్పశ్యతి మూఢధీః।।95।।
తద్వత్సత్యమవిజ్ఞాయ జగత్పశ్యతి మూఢధీః।।95।।
- యథా (yathā)just as
- రజ్జుం (rajjuṃ)rope
- పరిత్యజ్య (parityajya)leaving aside
- సర్ప (sarpa)snake
- గృహ్ణాతి (gṛhṇāti)perceives
- వై (vai)indeed
- భ్రమాత్ (bhramāt)out of confusion
- తద్వత్ (tadvat)so does
- సత్యమ్ (satyam)reality
- అవిజ్ఞాయ (avijñāya)without knowing
- జగత్ (jagat)world
- పశ్యతి (paśyati)sees
- మూఢధీః (mūḍhadhīḥ)ignorant person (mūḍha:ignorant | dhīḥ:mind)
రజ్జురూపే పరిజ్ఞాతే సర్పభ్రాన్తిర్న తిష్ఠతి।
అధిష్ఠానే తథా జ్ఞాతే ప్రపఞ్చః శూన్యతాం వ్రజేత్।।96।।
అధిష్ఠానే తథా జ్ఞాతే ప్రపఞ్చః శూన్యతాం వ్రజేత్।।96।।
- రజ్జు (rajju)rope
- రూపే (rūpe)nature
- పరిజ్ఞాతే (parijñāte)being known
- సర్పభ్రాన్తిః (sarpabhrāntiḥ)illusion of snake (sarpa:snake | bhrāntiḥ:illusion)
- న (na)not
- తిష్ఠతి (tiṣṭhati)persists
- అధిష్ఠానే (adhiṣṭhāne)substratum
- తథా (tathā)so
- జ్ఞాతే (jñāte)being known
- ప్రపఞ్చః (prapañcaḥ)phenomenal world
- శూన్యతాం (śūnyatāṃ)emptiness
- వ్రజేత్ (vrajet)disappears
దేహస్యాపి ప్రపఞ్చత్వాత్ప్రారబ్ధావస్థితిః కుతః।
అజ్ఞానిజనబోధార్థం ప్రారబ్ధం వక్తి వై శ్రుతిః।।97।।
అజ్ఞానిజనబోధార్థం ప్రారబ్ధం వక్తి వై శ్రుతిః।।97।।
- దేహస్య (dehasya)of the body
- అపి (api)also
- ప్రపఞ్చత్వాత్ (prapañcatvāt)due to being phenomenal (prapañca:phenomenal world | tvāt:due to being)
- ప్రారబ్ధ (prārabdha)karma in effect
- అవస్థితిః (avasthitiḥ)existence
- కుతః (kutaḥ)how
- అజ్ఞానిజనబోధార్థమ్ (ajñānijanabodhārtham)for understanding the ignorant (ajñāni:ignorant people | jana:people | bodha:understanding | artham:for the purpose of)
- ప్రారబ్ధమ్ (prārabdham)karma in effect
- వక్తి (vakti)speaks
- వై (vai)indeed
- శ్రుతిః (śrutiḥ)the scripture
క్షీయన్తే చాస్య కర్మాణి తస్మిన్దృష్టే పరావరే।
బహుత్వం తన్నిషేధార్థం శ్రుత్యా గీతం చ వై స్ఫుటమ్।।98।।
బహుత్వం తన్నిషేధార్థం శ్రుత్యా గీతం చ వై స్ఫుటమ్।।98।।
- క్షీయన్తే (kṣīyante)perish
- చ (ca)and
- అస్య (asya)his
- కర్మాణి (karmāṇi)actions
- తస్మిన్ (tasmin)in that
- దృష్టే (dṛṣṭe)realized
- పరావరే (parāvare)higher and lower (para:higher | avare:lower)
- బహుత్వం (bahutvaṃ)plurality
- తన్నిషేధార్థం (tanniṣedhārthaṃ)to negate that (tat:that | niṣedha:negate | arthaṃ:for the purpose)
- శ్రుత్యా (śrutyā)by the Shruti
- గీతం (gītaṃ)sung
- చ (ca)and
- వై (vai)indeed
- స్ఫుటమ్ (sphuṭam)clearly
ఉచ్యతేఽజ్ఞైర్బలాచ్చైతత్తదానర్థద్వయాగమః।
వేదాన్తమతహానం చ యతో జ్ఞానమితి శ్రుతిః।।99।।
వేదాన్తమతహానం చ యతో జ్ఞానమితి శ్రుతిః।।99।।
- ఉచ్యతే (ucyate)is said
- అజ్ఞైః (ajñaiḥ)by the ignorant
- బలాత్ (balāt)by force
- చ (ca)and
- ఏతత్ (etat)this
- తదా (tadā)then
- అనర్థద్వయాగమః (anarthadvayāgamaḥ)arrival of two absurdities (anartha:absurdity | dvaya:two | āgamaḥ:arrival)
- వేదాన్తమతహానం (vedāntamatahānaṃ)forgoing the Vedantic conclusion (vedānta:Vedantic | mata:conclusion | hānaṃ:forgoing)
- చ (ca)and
- యతః (yataḥ)from which
- జ్ఞానమ్ (jñānam)knowledge
- ఇతి (iti)thus
- శ్రుతిః (śrutiḥ)scripture
త్రిపఞ్చాఙ్గాన్యథో వక్ష్యే పూర్వోక్తస్యైవ సిద్ధయే।
తైశ్చ సర్వైః సదా కార్యం నిదిధ్యాసనమేవ తు।।100।।
తైశ్చ సర్వైః సదా కార్యం నిదిధ్యాసనమేవ తు।।100।।
- త్రిపఞ్చాఙ్గాని (tripañcāṅgāni)fifteen steps (tri:three | pañca:five | aṅgāni:parts or steps)
- అథ (atha)now
- వక్ష్యే (vakṣye)I shall expound
- పూర్వోక్తస్య (pūrvoktasya)of the aforesaid (pūrva:previous | uktasya:of the said)
- ఏవ (eva)indeed
- సిద్ధయే (siddhaye)for attainment
- తైః (taiḥ)by them
- చ (ca)and
- సర్వైః (sarvaiḥ)all
- సదా (sadā)always
- కార్యం (kāryam)should be practiced
- నిదిధ్యాసనమ్ (nididhyāsanam)profound meditation
- ఏవ (eva)indeed
- తు (tu)but
నిత్యాభ్యాసాదృతే ప్రాప్తిర్న భవేత్సచ్చిదాత్మనః।
తస్మాద్బ్రహ్మ నిదిధ్యాసేజ్జిజ్ఞాసుః శ్రేయసే చిరమ్।।101।।
తస్మాద్బ్రహ్మ నిదిధ్యాసేజ్జిజ్ఞాసుః శ్రేయసే చిరమ్।।101।।
- నిత్యాభ్యాసాత్ (nityābhyāsāt)from constant practice (nitya:constant | abhyāsāt:from practice)
- ఋతే (ṛte)without
- ప్రాప్తిః (prāptiḥ)attainment
- న (na)not
- భవేత్ (bhavet)would be
- సచ్చిదాత్మనః (saccidātmanaḥ)of the existence-consciousness self (sat:existence | cit:consciousness | ātmanaḥ:of the self)
- తస్మాత్ (tasmāt)therefore
- బ్రహ్మ (brahma)Brahman
- నిదిధ్యాసేత్ (nididhyāset)should meditate
- జిజ్ఞాసుః (jijñāsuḥ)seeker of knowledge
- శ్రేయసే (śreyase)for the good
- చిరమ్ (ciram)for a long time
యమో హి నియమస్త్యాగో మౌనం దేశశ్చ కాలతః।
ఆసనం మూలబన్ధశ్చ దేహసామ్యం చ దృక్స్థితిః।।102।।
ఆసనం మూలబన్ధశ్చ దేహసామ్యం చ దృక్స్థితిః।।102।।
- యమః (yamaḥ)control of the senses
- హి (hi)indeed
- నియమః (niyamaḥ)control of the mind
- త్యాగః (tyāgaḥ)renunciation
- మౌనమ్ (maunam)silence
- దేశః (deśaḥ)space
- చ (ca)and
- కాలతః (kālataḥ)from time
- ఆసనమ్ (āsanam)posture
- మూలబన్ధః (mūlabandhaḥ)restraining root (mūla:root | bandhaḥ:restraining)
- చ (ca)and
- దేహసామ్యమ్ (dehasāmyaṃ)equipoise of the body (deha:body | sāmyaṃ:equipoise)
- చ (ca)and
- దృక్స్థితిః (dṛksthitiḥ)firmness of vision (dṛk:vision | sthitiḥ:firmness)
ప్రాణసంయమనం చైవ ప్రత్యాహారశ్చ ధారణా।
ఆత్మధ్యానం సమాధిశ్చ ప్రోక్తాన్యఙ్గాని వై క్రమాత్।।103।।
ఆత్మధ్యానం సమాధిశ్చ ప్రోక్తాన్యఙ్గాని వై క్రమాత్।।103।।
- ప్రాణసంయమనం (prāṇasaṃyamanaṃ)control of the vital forces (prāṇa:vital forces | saṃyamanaṃ:control)
- చ (ca)and
- ఏవ (eva)indeed
- ప్రత్యాహారః (pratyāhāraḥ)withdrawal of the mind
- చ (ca)and
- ధారణా (dhāraṇā)concentration
- ఆత్మధ్యానం (ātmadhyānaṃ)self-contemplation (ātma:self | dhyānaṃ:contemplation)
- సమాధిః (samādhiḥ)complete absorption
- చ (ca)and
- ప్రోక్తాని (proktāni)are described
- అఙ్గాని (aṅgāni)steps
- వై (vai)indeed
- క్రమాత్ (kramāt)in order
సర్వం బ్రహ్మేతి విజ్ఞానాదిన్ద్రియగ్రామసంయమః।
యమోఽయమితి సంప్రోక్తోఽభ్యసనీయో ముహుర్ముహుః।।104।।
యమోఽయమితి సంప్రోక్తోఽభ్యసనీయో ముహుర్ముహుః।।104।।
- సర్వం (sarvaṃ)all
- బ్రహ్మ (brahma)Brahman
- ఇతి (iti)thus
- విజ్ఞానాత్ (vijñānāt)from knowledge
- ఇన్ద్రియగ్రామసంయమః (indriyagrāmasaṃyamaḥ)restraint of all senses (indriya:senses | grāma:group | saṃyamaḥ:restraint)
- యమః (yamaḥ)Yama
- అయమ్ (ayam)this
- ఇతి (iti)thus
- సంప్రోక్తః (saṃproktaḥ)is called
- అభ్యసనీయః (abhyasanīyaḥ)to be practiced
- ముహుః (muhuḥ)again
- ముహుః (muhuḥ)again
సజాతీయప్రవాహశ్చ విజాతీయతిరస్కృతిః।
నియమో హి పరానన్దో నియమాత్క్రియతే బుధైః।।105।।
నియమో హి పరానన్దో నియమాత్క్రియతే బుధైః।।105।।
- సజాతీయప్రవాహః (sajātīyapravāhaḥ)flow of similar thoughts (sajātīya:similar kind | pravāhaḥ:flow)
- చ (ca)and
- విజాతీయతిరస్కృతిః (vijātīyatiraskṛtiḥ)exclusion of dissimilar thoughts (vijātīya:dissimilar kind | tiraskṛtiḥ:exclusion)
- నియమః (niyamaḥ)discipline
- హి (hi)indeed
- పరానన్దః (parānandaḥ)supreme bliss (para:supreme | ānandaḥ:bliss)
- నియమాత్ (niyamāt)from discipline
- క్రియతే (kriyate)is practiced
- బుధైః (budhaiḥ)by the wise
త్యాగః ప్రపఞ్చరూపస్య చిదాత్మత్వావలోకనాత్।
త్యాగో హి మహతాం పూజ్యః సద్యో మోక్షమయో యతః।।106।।
త్యాగో హి మహతాం పూజ్యః సద్యో మోక్షమయో యతః।।106।।
- త్యాగః (tyāgaḥ)renunciation
- ప్రపఞ్చరూపస్య (prapañcarūpasya)of the illusory universe (prapañca:illusory universe | rūpasya:of the form)
- చిదాత్మత్వావలోకనాత్ (cidātmatvāvalokanāt)by realizing as the Atman (cit:consciousness | ātmatva:as the Atman | avalokanāt:by realizing)
- త్యాగః (tyāgaḥ)renunciation
- హి (hi)indeed
- మహతామ్ (mahatām)of the great
- పూజ్యః (pūjyaḥ)honored
- సద్యః (sadyaḥ)immediate
- మోక్షమయః (mokṣamayaḥ)of the nature of liberation (mokṣa:liberation | mayaḥ:of the nature)
- యతః (yataḥ)since
యతో వాచో నివర్తన్తే అప్రాప్య మనసా సహ।
యన్మౌనం యోగిభిర్గమ్యం తద్భజేత్సర్వదా బుధః।।107।।
యన్మౌనం యోగిభిర్గమ్యం తద్భజేత్సర్వదా బుధః।।107।।
- యతః (yataḥ)from which
- వాచః (vācaḥ)words
- నివర్తన్తే (nivartante)turn back
- అప్రాప్య (aprāpya)without reaching
- మనసా (manasā)with the mind
- సహ (saha)together with
- యత్ (yat)which
- మౌనం (maunaṃ)silence
- యోగిభిః (yogibhiḥ)by the Yogins
- గమ్యమ్ (gamyam)attainable
- తత్ (tat)that
- భజేత్ (bhajet)should worship
- సర్వదా (sarvadā)always
- బుధః (budhaḥ)the wise
వాచో యస్మాన్నివర్తన్తే తద్వక్తుం కేన శక్యతే।
ప్రపఞ్చో యది వక్తవ్యః సోఽపి శబ్దవివర్జితః।।108।।
ప్రపఞ్చో యది వక్తవ్యః సోఽపి శబ్దవివర్జితః।।108।।
- వాచః (vācaḥ)words
- యస్మాత్ (yasmāt)from which
- నివర్తన్తే (nivartante)turn away
- తత్ (tat)that
- వక్తుం (vaktuṃ)to describe
- కేన (kena)by whom
- శక్యతే (śakyate)is possible
- ప్రపఞ్చః (prapañcaḥ)phenomenal world
- యది (yadi)if
- వక్తవ్యః (vaktavyaḥ)to be described
- సః (saḥ)he
- అపి (api)also
- శబ్దవివర్జితః (śabdavivarjitaḥ)beyond words (śabda:words | vivarjitaḥ:devoid of)
ఇతి వా తద్భవేన్మౌనం సతాం సహజసంజ్ఞితమ్।
గిరా మౌనం తు బాలానాం ప్రయుక్తం బ్రహ్మవాదిభిః।।109।।
గిరా మౌనం తు బాలానాం ప్రయుక్తం బ్రహ్మవాదిభిః।।109।।
- ఇతి (iti)thus
- వా (vā)or
- తత్ (tat)that
- భవేత్ (bhavet)may be
- మౌనం (maunaṃ)silence
- సతాం (satāṃ)of the sages
- సహజసంజ్ఞితమ్ (sahajasaṃjñitam)known as congenital (sahaja:congenital | saṃjñitam:known as)
- గిరా (girā)by speech
- మౌనం (maunaṃ)silence
- తు (tu)but
- బాలానాం (bālānām)of the ignorant
- ప్రయుక్తం (prayuktaṃ)ordained
- బ్రహ్మవాదిభిః (brahmavādibhiḥ)by the teachers of Brahman (brahma:Brahman | vādibhiḥ:by the teachers)
ఆదావన్తే చ మధ్యే చ జనో యస్మిన్న విద్యతే।
యేనేదం సతతం వ్యాప్తం స దేశో విజనః స్మృతః।।110।।
యేనేదం సతతం వ్యాప్తం స దేశో విజనః స్మృతః।।110।।
- ఆదౌ (ādau)in the beginning
- అన్తే (ante)in the end
- చ (ca)and
- మధ్యే (madhye)in the middle
- చ (ca)and
- జనః (janaḥ)people
- యస్మిన్ (yasmin)wherein
- న (na)not
- విద్యతే (vidyate)exists
- యేన (yena)by which
- ఇదం (idaṃ)this
- సతతమ్ (satatam)always
- వ్యాప్తమ్ (vyāptam)pervaded
- స (sa)that
- దేశః (deśaḥ)place
- విజనః (vijanaḥ)solitude
- స్మృతః (smṛtaḥ)is known
కలనాత్సర్వభూతానాం బ్రహ్మాదీనాం నిమేషతః।
కాలశబ్దేన నిర్దిష్టో హ్యఖణ్డానన్ద అద్వయః।।111।।
కాలశబ్దేన నిర్దిష్టో హ్యఖణ్డానన్ద అద్వయః।।111।।
- కలనాత్ (kalanāt)by the time
- సర్వభూతానాం (sarvabhūtānāṃ)of all beings (sarva:all | bhūtānāṃ:of beings)
- బ్రహ్మాదీనాం (brahmādīnāṃ)from Brahman downwards (brahma:Brahman | ādīnāṃ:from downwards)
- నిమేషతః (nimeṣataḥ)in the twinkling of an eye
- కాలశబ్దేన (kālaśabdena)by the word 'time' (kāla:time | śabdena:by the word)
- నిర్దిష్టః (nirdiṣṭaḥ)denoted
- హి (hi)indeed
- అఖణ్డానన్ద (akhaṇḍānanda)indivisible bliss (akhaṇḍa:indivisible | ānanda:bliss)
- అద్వయః (advayaḥ)non-dual
సుఖేనైవ భవేద్యస్మిన్నజస్రం బ్రహ్మచిన్తనమ్।
ఆసనం తద్విజానీయాన్నేతరత్సుఖనాశనమ్।।112।।
ఆసనం తద్విజానీయాన్నేతరత్సుఖనాశనమ్।।112।।
- సుఖేనైవ (sukhenaiva)only with ease (sukhena:with ease | eva:only)
- భవేత్ (bhavet)should be
- యస్మిన్ (yasmin)in which
- అజస్రం (ajasraṃ)unceasingly
- బ్రహ్మచిన్తనమ్ (brahmacintanam)meditation on Brahman (brahma:Brahman | cintanam:meditation)
- ఆసనం (āsanaṃ)posture
- తత్ (tad)that
- విజానీయాత్ (vijānīyāt)should be known
- న (na)not
- ఇతరత్ (itarat)any other
- సుఖనాశనమ్ (sukhanāśanam)destroyer of happiness (sukha:happiness | nāśanam:destroyer)
సిద్ధం యత్సర్వభూతాది విశ్వాధిష్ఠానమవ్యయమ్।
యస్మిన్సిద్ధాః సమావిష్టాస్తద్వై సిద్ధాసనం విదుః।।113।।
యస్మిన్సిద్ధాః సమావిష్టాస్తద్వై సిద్ధాసనం విదుః।।113।।
- సిద్ధం (siddhaṃ)perfected
- యత్ (yat)which
- సర్వభూతాది (sarvabhūtādi)origin of all beings (sarva:all | bhūta:beings | ādi:origin)
- విశ్వాధిష్ఠానమ్ (viśvādhiṣṭhānam)support of the universe (viśva:universe | adhiṣṭhānam:support)
- అవ్యయమ్ (avyayam)immutable
- యస్మిన్ (yasmin)in which
- సిద్ధాః (siddhāḥ)enlightened
- సమావిష్టాః (samāviṣṭāḥ)completely merged
- తత్ (tad)that
- వై (vai)indeed
- సిద్ధాసనం (siddhāsanaṃ)Siddhasana
- విదుః (viduḥ)know
యన్మూలం సర్వభూతానాం యన్మూలం చిత్తబన్ధనమ్।
మూలబన్ధః సదా సేవ్యో యోగోఽసౌ రాజయోగినామ్।।114।।
మూలబన్ధః సదా సేవ్యో యోగోఽసౌ రాజయోగినామ్।।114।।
- యన్మూలం (yanmūlaṃ)that root (yat:that | mūlaṃ:root)
- సర్వభూతానాం (sarvabhūtānāṃ)of all beings (sarva:all | bhūtānāṃ:of beings)
- యన్మూలం (yanmūlaṃ)that root (yat:that | mūlaṃ:root)
- చిత్తబన్ధనమ్ (cittabandhanam)restraint of the mind (citta:mind | bandhanam:restraint)
- మూలబన్ధః (mūlabandhaḥ)restraining root (mūla:root | bandhaḥ:restraining)
- సదా (sadā)always
- సేవ్యః (sevyaḥ)should be adopted
- యోగః (yogaḥ)yoga
- అసౌ (asau)this
- రాజయోగినామ్ (rājayoginām)for Raja-yogins (rāja:royal | yoginām:of yogins)
అఙ్గానాం సమతాం విద్యాత్సమే బ్రహ్మణి లీయతే।
నో చేన్నైవ సమానత్వమృజుత్వం శుష్కవృక్షవత్।।115।।
నో చేన్నైవ సమానత్వమృజుత్వం శుష్కవృక్షవత్।।115।।
- అఙ్గానాం (aṅgānāṃ)of the limbs
- సమతాం (samatāṃ)equipoise
- విద్యాత్ (vidyāt)should be known
- సమే (same)in the uniform
- బ్రహ్మణి (brahmaṇi)in Brahman
- లీయతే (līyate)absorbs
- న (na)not
- చేత్ (cet)if
- నైవ (naiva)not at all
- సమానత్వమ్ (samānatvam)equipoise
- ఋజుత్వం (ṛjutvaṃ)straightening
- శుష్కవృక్షవత్ (śuṣkavṛkṣavat)like a dried-up tree (śuṣka:dried-up | vṛkṣavat:like a tree)
దృష్టిం జ్ఞానమయీం కృత్వా పశ్యేద్బ్రహ్మమయం జగత్।
సా దృష్టిః పరమోదారా న నాసాగ్రావలోకనీ।।116।।
సా దృష్టిః పరమోదారా న నాసాగ్రావలోకనీ।।116।।
- దృష్టిం (dṛṣṭim)vision
- జ్ఞానమయీం (jñānamayīm)consisting of knowledge (jñāna:knowledge | mayīm:consisting of)
- కృత్వా (kṛtvā)having made
- పశ్యేత్ (paśyet)should view
- బ్రహ్మమయమ్ (brahmamayam)pervaded by Brahman (brahma:Brahman | mayam:pervaded by)
- జగత్ (jagat)world
- సా (sā)that
- దృష్టిః (dṛṣṭiḥ)vision
- పరమోదారా (paramodārā)most noble (parama:most | udārā:noble)
- న (na)not
- నాసాగ్రావలోకనీ (nāsāgrāvalokanī)directed to the tip of the nose (nāsā:nose | agra:tip | avalokanī:directed to)
ద్రష్టృదర్శనదృశ్యానాం విరామో యత్ర వా భవేత్।
దృష్టిస్తత్రైవ కర్తవ్యా న నాసాగ్రావలోకనీ।।117।।
దృష్టిస్తత్రైవ కర్తవ్యా న నాసాగ్రావలోకనీ।।117।।
- ద్రష్టృదర్శనదృశ్యానాం (draṣṭṛdarśanadṛśyānāṃ)of seer, sight, and seen (draṣṭṛ:seer | darśana:sight | dṛśya:seen)
- విరామః (virāmaḥ)cessation
- యత్ర (yatra)where
- వా (vā)or
- భవేత్ (bhavet)may be
- దృష్టిః (dṛṣṭiḥ)vision
- తత్ర (tatra)there
- ఏవ (eva)indeed
- కర్తవ్యా (kartavyā)should be directed
- న (na)not
- నాసాగ్రావలోకనీ (nāsāgrāvalokanī)to the tip of the nose (nāsā:nose | agra:tip | avalokanī:to be looked at)
చిత్తాదిసర్వభావేషు బ్రహ్మత్వేనైవ భావనాత్।
నిరోధః సర్వవృత్తీనాం ప్రాణాయామః స ఉచ్యతే।।118।।
నిరోధః సర్వవృత్తీనాం ప్రాణాయామః స ఉచ్యతే।।118।।
- చిత్త (citta)mind
- ఆది (ādi)beginning with
- సర్వ (sarva)all
- భావేషు (bhāveṣu)in states
- బ్రహ్మత్వేన (brahmatvena)as Brahman (brahma:Brahman | tvena:as)
- ఏవ (eva)indeed
- భావనాత్ (bhāvanāt)by contemplation
- నిరోధః (nirodhaḥ)restraint
- సర్వ (sarva)all
- వృత్తీనాం (vṛttīnāṃ)of modifications
- ప్రాణాయామః (prāṇāyāmaḥ)Pranayama
- స (sa)he
- ఉచ్యతే (ucyate)is called
నిషేధనం ప్రపఞ్చస్య రేచకాఖ్యః సమీరణః।
బ్రహ్మైవాస్మీతి యా వృత్తిః పూరకో వాయురీరితః।।119।।
బ్రహ్మైవాస్మీతి యా వృత్తిః పూరకో వాయురీరితః।।119।।
- నిషేధనం (niṣedhanam)negation
- ప్రపఞ్చస్య (prapañcasya)of the phenomenal world
- రేచకాఖ్యః (recakākhyaḥ)called Rechaka (recaka:Rechaka | ākhyaḥ:called)
- సమీరణః (samīraṇaḥ)breathing out
- బ్రహ్మైవాస్మీతి (brahmaivāsmīti)I am verily Brahman (brahma:Brahman | eva:verily | asmi:I am | iti:thus)
- యా (yā)which
- వృత్తిః (vṛttiḥ)thought
- పూరకః (pūrakaḥ)called Puraka (pūraka:Puraka | ākhyaḥ:called)
- వాయుః (vāyuḥ)breathing in
- ఈరితః (īritaḥ)is called
తతస్తద్వృత్తినైశ్చల్యం కుమ్భకః ప్రాణసంయమః।
అయం చాపి ప్రబుద్ధానామజ్ఞానాం ఘ్రాణపీడనమ్।।120।।
అయం చాపి ప్రబుద్ధానామజ్ఞానాం ఘ్రాణపీడనమ్।।120।।
- తతః (tataḥ)then
- తద్వృత్తినైశ్చల్యం (tadvṛttinaiścalyaṃ)steadiness of that thought (tat:that | vṛtti:thought | naiścalyaṃ:steadiness)
- కుమ్భకః (kumbhakaḥ)breath retention
- ప్రాణసంయమః (prāṇasaṃyamaḥ)control of breath (prāṇa:breath | saṃyamaḥ:control)
- అయమ్ (ayam)this
- చ (ca)and
- అపి (api)also
- ప్రబుద్ధానామ్ (prabuddhānām)of the enlightened
- అజ్ఞానామ్ (ajñānām)of the ignorant
- ఘ్రాణపీడనమ్ (ghrāṇapīḍanam)torture of the nose (ghrāṇa:nose | pīḍanam:torture)
విషయేష్వాత్మతాం దృష్ట్వా మనసశ్చితి మజ్జనమ్।
ప్రత్యాహారః స విజ్ఞేయోఽభ్యసనీయో ముముక్షుభిః।।121।।
ప్రత్యాహారః స విజ్ఞేయోఽభ్యసనీయో ముముక్షుభిః।।121।।
- విషయేషు (viṣayeṣu)in the objects
- ఆత్మతామ్ (ātmatām)selfhood
- దృష్ట్వా (dṛṣṭvā)having seen
- మనసః (manasaḥ)of the mind
- చితి (citi)consciousness
- మజ్జనమ్ (majjanam)immersion
- ప్రత్యాహారః (pratyāhāraḥ)withdrawal
- స (sa)that
- విజ్ఞేయః (vijñeyaḥ)should be known
- అభ్యసనీయః (abhyasanīyaḥ)should be practiced
- ముముక్షుభిః (mumukṣubhiḥ)by seekers of liberation (mumukṣu:seeker of liberation | bhiḥ:by)
యత్ర యత్ర మనో యాతి బ్రహ్మణస్తత్ర దర్శనాత్।
మనసో ధారణాయైవ ధారణా సా పరా మతా।।122।।
మనసో ధారణాయైవ ధారణా సా పరా మతా।।122।।
- యత్ర (yatra)wherever
- యత్ర (yatra)wherever
- మనో (mano)mind
- యాతి (yāti)goes
- బ్రహ్మణః (brahmaṇaḥ)of Brahman
- తత్ర (tatra)there
- దర్శనాత్ (darśanāt)by realization
- మనసః (manasaḥ)of the mind
- ధారణాయ (dhāraṇāya)for concentration
- ఏవ (eva)indeed
- ధారణా (dhāraṇā)concentration
- సా (sā)that
- పరా (parā)supreme
- మతా (matā)is considered
బ్రహ్మైవాస్మీతి సద్వృత్త్యా నిరాలమ్బతయా స్థితిః।
ధ్యానశబ్దేన విఖ్యాతా పరమానన్దదాయినీ।।123।।
ధ్యానశబ్దేన విఖ్యాతా పరమానన్దదాయినీ।।123।।
- బ్రహ్మైవ (brahmaiva)Brahman indeed (brahma:Brahman | eva:indeed)
- అస్మి (asmi)I am
- ఇతి (iti)thus
- సద్వృత్త్యా (sadvṛttyā)by the right thought (sat:right | vṛttyā:by the thought)
- నిరాలమ్బతయా (nirālambatayā)by independence (nir:without | ālambatayā:support)
- స్థితిః (sthitiḥ)state
- ధ్యానశబ్దేన (dhyānaśabdena)by the word meditation (dhyāna:meditation | śabdena:by the word)
- విఖ్యాతా (vikhyātā)well known
- పరమానన్దదాయినీ (paramānandadāyinī)giver of supreme bliss (parama:supreme | ānanda:bliss | dāyinī:giver)
నిర్వికారతయా వృత్త్యా బ్రహ్మాకారతయా పునః।
వృత్తివిస్మరణం సమ్యక్సమాధిర్జ్ఞానసంజ్ఞకః।।124।।
వృత్తివిస్మరణం సమ్యక్సమాధిర్జ్ఞానసంజ్ఞకః।।124।।
- నిర్వికారతయా (nirvikāratayā)by changelessness (nir:without | vikāra:change | tayā:by)
- వృత్త్యా (vṛttyā)by thought
- బ్రహ్మాకారతయా (brahmākāratayā)by identifying with Brahman (brahma:Brahman | ākāra:form | tayā:by)
- పునః (punaḥ)again
- వృత్తివిస్మరణం (vṛttivismaraṇam)forgetfulness of thought (vṛtti:thought | vismaraṇam:forgetfulness)
- సమ్యక్ (samyak)completely
- సమాధిః (samādhiḥ)Samadhi
- జ్ఞానసంజ్ఞకః (jñānasaṃjñakaḥ)known as knowledge (jñāna:knowledge | saṃjñakaḥ:known as)
ఏవం చాకృత్రిమానన్దం తావత్సాధు సమభ్యసేత్।
వశ్యో యావత్క్షణాత్పుంసః ప్రయుక్తః స భేవత్స్వయమ్।।125।।
వశ్యో యావత్క్షణాత్పుంసః ప్రయుక్తః స భేవత్స్వయమ్।।125।।
- ఏవమ్ (evam)thus
- చ (ca)and
- అకృత్రిమానన్దం (akṛtrimānandam)natural bliss (akṛtrima:natural | ānandam:bliss)
- తావత్ (tāvat)until
- సాధు (sādhu)carefully
- సమభ్యసేత్ (samabhyaset)should practice
- వశ్యః (vaśyaḥ)under control
- యావత్ (yāvat)until
- క్షణాత్ (kṣaṇāt)in an instant
- పుంసః (puṃsaḥ)of the person
- ప్రయుక్తః (prayuktaḥ)called into action
- స (sa)he
- భవేత్ (bhavet)arises
- స్వయమ్ (svayam)spontaneously
తతః సాధననిర్ముక్తః సిద్ధో భవతి యోగిరాట్।
తత్స్వరూపం న చైకస్య విషయో మనసో గిరామ్।।126।।
తత్స్వరూపం న చైకస్య విషయో మనసో గిరామ్।।126।।
- తతః (tataḥ)then
- సాధననిర్ముక్తః (sādhananirmuktaḥ)freed from practices (sādhana:practices | nirmuktaḥ:freed from)
- సిద్ధః (siddhaḥ)perfected
- భవతి (bhavati)becomes
- యోగిరాట్ (yogirāṭ)king of yogis (yogi:yogi | rāṭ:king)
- తత్స్వరూపం (tatsvarūpaṃ)its real nature (tat:its | svarūpaṃ:real nature)
- న (na)not
- చ (ca)and
- ఏకస్య (ekasya)of one
- విషయః (viṣayaḥ)object
- మనసః (manasaḥ)of the mind
- గిరామ్ (girām)of speech
సమాధౌ క్రియమాణే తు విఘ్నా ఆయాన్తి వై బలాత్।
అనుసంధానరాహిత్యమాలస్యం భోగలాలసమ్।।127।।
అనుసంధానరాహిత్యమాలస్యం భోగలాలసమ్।।127।।
- సమాధౌ (samādhau)in meditation
- క్రియమాణే (kriyamāṇe)being practiced
- తు (tu)but
- విఘ్నాః (vighnāḥ)obstacles
- ఆయాన్తి (āyānti)come
- వై (vai)indeed
- బలాత్ (balāt)forcefully
- అనుసంధానరాహిత్యమ్ (anusaṃdhānarāhityam)lack of inquiry (anusaṃdhāna:inquiry | rāhityam:lack of)
- ఆలస్యం (ālasyaṃ)idleness
- భోగలాలసమ్ (bhogalālasam)desire for sense-pleasure (bhoga:sense-pleasure | lālasam:desire for)
లయస్తమశ్చ విక్షేపో రసాస్వాదశ్చ శూన్యతా।
ఏవం యద్విఘ్నబాహుల్యం త్యాజ్యం బ్రహ్మవిదా శనైః।।128।।
ఏవం యద్విఘ్నబాహుల్యం త్యాజ్యం బ్రహ్మవిదా శనైః।।128।।
- లయః (layaḥ)dullness
- తమః (tamaḥ)darkness
- చ (ca)and
- విక్షేపః (vikṣepaḥ)distraction
- రసాస్వాదః (rasāsvādaḥ)tasting of joy
- చ (ca)and
- శూన్యతా (śūnyatā)sense of blankness
- ఏవం (evaṃ)thus
- యత్ (yat)which
- విఘ్నబాహుల్యమ్ (vighnabāhulyam)abundance of obstacles (vighna:obstacle | bāhulyam:abundance)
- త్యాజ్యమ్ (tyājyam)should be abandoned
- బ్రహ్మవిదా (brahmavidā)by the knower of Brahman (brahma:Brahman | vidā:knower)
- శనైః (śanaiḥ)slowly
భావవృత్త్యా హి భావత్వం శూన్యవృత్త్యా హి శూన్యతా।
బ్రహ్మవృత్త్యా హి పూర్ణత్వం తథా పూర్ణత్వమభ్యసేత్।।129।।
బ్రహ్మవృత్త్యా హి పూర్ణత్వం తథా పూర్ణత్వమభ్యసేత్।।129।।
- భావవృత్త్యా (bhāvavṛttyā)by the thought of object (bhāva:object | vṛttyā:by the thought)
- హి (hi)indeed
- భావత్వం (bhāvatvaṃ)object-ness (bhāva:object | tvaṃ:ness)
- శూన్యవృత్త్యా (śūnyavṛttyā)by the thought of void (śūnya:void | vṛttyā:by the thought)
- హి (hi)indeed
- శూన్యతా (śūnyatā)void-ness (śūnya:void | tā:ness)
- బ్రహ్మవృత్త్యా (brahmavṛttyā)by the thought of Brahman (brahma:Brahman | vṛttyā:by the thought)
- హి (hi)indeed
- పూర్ణత్వం (pūrṇatvaṃ)perfection (pūrṇa:full | tvaṃ:ness)
- తథా (tathā)thus
- పూర్ణత్వమ్ (pūrṇatvam)perfection (pūrṇa:full | tvam:ness)
- అభ్యసేత్ (abhyaset)should practice
యే హి వృత్తిం జహత్యేనాం బ్రహ్మాఖ్యాం పావనీం పరామ్।
వృథైవ తే తు జీవన్తి పశుభిశ్చ సమా నరాః।।130।।
వృథైవ తే తు జీవన్తి పశుభిశ్చ సమా నరాః।।130।।
- యే (ye)those who
- హి (hi)indeed
- వృత్తిం (vṛttiṃ)thought
- జహతి (jahati)give up
- ఏనామ్ (enām)this
- బ్రహ్మాఖ్యాం (brahmākhyām)called Brahman (brahma:Brahman | ākhyām:called)
- పావనీం (pāvanīm)purifying
- పరామ్ (parām)supreme
- వృథైవ (vṛthaiva)in vain
- తే (te)they
- తు (tu)but
- జీవన్తి (jīvanti)live
- పశుభిః (paśubhiḥ)with beasts
- చ (ca)and
- సమా (samā)equal
- నరాః (narāḥ)men
యే హి వృత్తిం విజానన్తి యే జ్ఞాత్వా వర్ధయన్త్యపి।
తే వై సత్పురుషా ధన్యా వన్ద్యాస్తే భువనత్రయే।।131।।
తే వై సత్పురుషా ధన్యా వన్ద్యాస్తే భువనత్రయే।।131।।
- యే (ye)those who
- హి (hi)indeed
- వృత్తిం (vṛttiṃ)state
- విజానన్తి (vijānanti)know
- యే (ye)those who
- జ్ఞాత్వా (jñātvā)having known
- వర్ధయన్తి (vardhayanti)increase
- అపి (api)also
- తే (te)they
- వై (vai)indeed
- సత్పురుషాః (satpuruṣāḥ)virtuous persons (sat:good | puruṣāḥ:persons)
- ధన్యాః (dhanyāḥ)blessed
- వన్ద్యాః (vandyāḥ)respected
- తే (te)they
- భువనత్రయే (bhuvanatraye)in the three worlds (bhuvana:world | traye:in the three)
యేషాం వృత్తిః సమావృద్ధా పరిపక్వా చ సా పునః।
తే వై సద్బ్రహ్మతాం ప్రాప్తా నేతరే శబ్దవాదినః।।132।।
తే వై సద్బ్రహ్మతాం ప్రాప్తా నేతరే శబ్దవాదినః।।132।।
- యేషాం (yeṣām)whose
- వృత్తిః (vṛttiḥ)consciousness
- సమావృద్ధా (samāvṛddhā)fully matured
- పరిపక్వా (paripakvā)ripened
- చ (ca)and
- సా (sā)that
- పునః (punaḥ)again
- తే (te)they
- వై (vai)indeed
- సద్బ్రహ్మతామ్ (sadbrahmatām)state of true Brahman (sat:true | brahmatām:state of Brahman)
- ప్రాప్తాః (prāptāḥ)attained
- న (na)not
- ఇతరే (itare)others
- శబ్దవాదినః (śabdavādinaḥ)those who deal with words (śabda:words | vādinaḥ:those who deal with)
కుశలా బ్రహ్మవార్తాయాం వృత్తిహీనాః సురాగిణః।
తేఽప్యజ్ఞానితమా నూనం పునరాయాన్తి యాన్తి చ।।133।।
తేఽప్యజ్ఞానితమా నూనం పునరాయాన్తి యాన్తి చ।।133।।
- కుశలా (kuśalā)clever
- బ్రహ్మవార్తాయామ్ (brahmavārtāyām)in discussing about Brahman (brahma:Brahman | vārtāyām:in discussing)
- వృత్తిహీనాః (vṛttihīnāḥ)without realization (vṛtti:realization | hīnāḥ:without)
- సురాగిణః (surāgiṇaḥ)attached to pleasures (su:good | rāgiṇaḥ:attached)
- తే (te)they
- అపి (api)also
- అజ్ఞానితమాః (ajñānitamāḥ)most ignorant (a:not | jñānitamāḥ:most knowledgeable)
- నూనమ్ (nūnam)indeed
- పునః (punaḥ)again
- ఆయాన్తి (āyānti)are born
- యాన్తి (yānti)die
- చ (ca)and
నిమేషార్ధం న తిష్ఠన్తి వృత్తిం బ్రహ్మమయీం వినా।
యథా తిష్ఠన్తి బ్రహ్మాద్యాః సనకాద్యాః శుకాదయః।।134।।
యథా తిష్ఠన్తి బ్రహ్మాద్యాః సనకాద్యాః శుకాదయః।।134।।
- నిమేషార్ధం (nimeṣārdhaṃ)half a moment (nimeṣa:moment | ardhaṃ:half)
- న (na)not
- తిష్ఠన్తి (tiṣṭhanti)remain
- వృత్తిం (vṛttiṃ)state
- బ్రహ్మమయీం (brahmamayīṃ)consisting of Brahman (brahma:Brahman | mayīṃ:consisting of)
- వినా (vinā)without
- యథా (yathā)just like
- తిష్ఠన్తి (tiṣṭhanti)remain
- బ్రహ్మాద్యాః (brahmādyāḥ)Brahma and others (brahma:Brahma | ādyāḥ:and others)
- సనకాద్యాః (sanakādyāḥ)Sanaka and others (sanaka:Sanaka | ādyāḥ:and others)
- శుకాదయః (śukādayaḥ)Suka and others (śuka:Suka | ādayaḥ:and others)
కార్యే కారణతాయాతా కారణే న హి కార్యతా।
కారణత్వం స్వతో గచ్ఛేత్కార్యాభావే విచారతః।।135।।
కారణత్వం స్వతో గచ్ఛేత్కార్యాభావే విచారతః।।135।।
- కార్యే (kārye)in the effect
- కారణతాయాతా (kāraṇatāyātā)nature of the cause inheres (kāraṇatā:nature of the cause | yātā:inheres)
- కారణే (kāraṇe)in the cause
- న (na)not
- హి (hi)indeed
- కార్యతా (kāryatā)nature of the effect
- కారణత్వం (kāraṇatvaṃ)causal nature
- స్వతః (svataḥ)by itself
- గచ్ఛేత్ (gacchet)disappears
- కార్యాభావే (kāryābhāve)in the absence of effect (kārya:effect | abhāve:in the absence)
- విచారతః (vicārataḥ)through reasoning
అథ శుద్ధం భవేద్వస్తు యద్వై వాచామగోచరః।
ద్రష్టవ్యం మృద్ధటేనైవ దృష్టాన్తేన పునః పునః।।136।।
ద్రష్టవ్యం మృద్ధటేనైవ దృష్టాన్తేన పునః పునః।।136।।
- అథ (atha)then
- శుద్ధం (śuddham)pure
- భవేత్ (bhavet)becomes
- వస్తు (vastu)reality
- యత్ (yat)which
- వై (vai)indeed
- వాచామ్ (vācām)of speech
- అగోచరః (agocaraḥ)beyond reach
- ద్రష్టవ్యమ్ (draṣṭavyam)should be understood
- మృద్ (mṛd)earth
- ఘటేన (ghaṭena)with the pot
- ఏవ (eva)indeed
- దృష్టాన్తేన (dṛṣṭāntena)by illustration
- పునః (punaḥ)again
- పునః (punaḥ)again
అనేనైవ ప్రకారేణ వృత్తిర్బ్రహ్మాత్మికా భవేత్।
ఉదేతి శుద్ధచిత్తానాం వృత్తిజ్ఞానం తతః పరమ్।।137।।
ఉదేతి శుద్ధచిత్తానాం వృత్తిజ్ఞానం తతః పరమ్।।137।।
- అనేనైవ (anenaiva)by this alone (anena:by this | eva:alone)
- ప్రకారేణ (prakāreṇa)in the manner
- వృత్తిః (vṛttiḥ)state
- బ్రహ్మాత్మికా (brahmātmikā)of Brahman nature (brahma:Brahman | ātmikā:nature)
- భవేత్ (bhavet)arises
- ఉదేతి (udeti)arises
- శుద్ధచిత్తానాం (śuddhacittānāṃ)of pure-minded (śuddha:pure | cittānāṃ:of minds)
- వృత్తిజ్ఞానం (vṛttijñānaṃ)state of awareness (vṛtti:state | jñānaṃ:awareness)
- తతః (tataḥ)thereafter
- పరమ్ (param)beyond
కారణం వ్యతిరేకేణ పుమానాదౌ విలోకయేత్।
అన్వయేన పునస్తద్ధి కార్యే నిత్యం ప్రపశ్యతి।।138।।
అన్వయేన పునస్తద్ధి కార్యే నిత్యం ప్రపశ్యతి।।138।।
- కారణం (kāraṇam)cause
- వ్యతిరేకేణ (vyatirekeṇa)by the negative method
- పుమాన్ (pumān)man
- ఆదౌ (ādau)at first
- విలోకయేత్ (vilokayet)should look
- అన్వయేన (anvayena)by the positive method
- పునః (punaḥ)again
- తత్ (tat)that
- హి (hi)indeed
- కార్యే (kārye)in the effect
- నిత్యం (nityaṃ)always
- ప్రపశ్యతి (prapaśyati)sees
కార్యే హి కారణం పశ్యేత్పశ్చాత్కార్యం విసర్జయేత్।
కారణత్వం స్వతో నశ్యేదవశిష్టం భవేన్మునిః।।139।।
కారణత్వం స్వతో నశ్యేదవశిష్టం భవేన్మునిః।।139।।
- కార్యే (kārye)in the effect
- హి (hi)indeed
- కారణం (kāraṇam)cause
- పశ్యేత్ (paśyet)should see
- పశ్చాత్ (paścāt)then
- కార్యం (kāryam)effect
- విసర్జయేత్ (visarjayet)should dismiss
- కారణత్వం (kāraṇatvam)causal nature
- స్వతః (svataḥ)by itself
- నశ్యేత్ (naśyet)should perish
- అవశిష్టం (avaśiṣṭam)remaining
- భవేత్ (bhavet)becomes
- మునిః (muniḥ)sage
భావితం తీవ్రవేగేణ వస్తు యన్నిశ్చయాత్మనా।
పుమాంస్తద్ధి భవేచ్ఛీఘ్రం జ్ఞేయం భ్రమరకీటవత్।।140।।
పుమాంస్తద్ధి భవేచ్ఛీఘ్రం జ్ఞేయం భ్రమరకీటవత్।।140।।
- భావితం (bhāvitaṃ)meditated upon
- తీవ్రవేగేణ (tīvravegeṇa)with great assiduity (tīvra:intense | vegeṇa:with speed)
- వస్తు (vastu)thing
- యత్ (yat)which
- నిశ్చయాత్మనా (niścayātmanā)with firm conviction (niścaya:conviction | ātmanā:with self)
- పుమాన్ (pumān)person
- తత్ (tad)that
- హి (hi)indeed
- భవేత్ (bhavet)becomes
- శీఘ్రం (śīghraṃ)quickly
- జ్ఞేయమ్ (jñeyam)may be understood
- భ్రమరకీటవత్ (bhramarakīṭavat)like the wasp and the worm (bhramara:wasp | kīṭavat:like the worm)
అదృశ్యం భావరూపం చ సర్వమేతచ్చిదాత్మకమ్।
సావధానతయా నిత్యం స్వాత్మానం భావయేద్బుధః।।141।।
సావధానతయా నిత్యం స్వాత్మానం భావయేద్బుధః।।141।।
- అదృశ్యం (adṛśyam)invisible
- భావరూపం (bhāvarūpam)having the form of existence (bhāva:existence | rūpam:form)
- చ (ca)and
- సర్వమ్ (sarvam)everything
- ఏతత్ (etat)this
- చిత్ (cit)consciousness
- ఆత్మకమ్ (ātmakam)of the nature of
- సావధానతయా (sāvadhānatayā)with great care
- నిత్యమ్ (nityam)always
- స్వాత్మానమ్ (svātmānam)own Self (sva:own | ātmānam:Self)
- భావయేత్ (bhāvayet)should think
- బుధః (budhaḥ)the wise
దృశ్యం హ్యదృశ్యతాం నీత్వా బ్రహ్మాకారేణ చిన్తయేత్।
విద్వాన్నిత్యసుఖే తిష్ఠేద్ధియా చిద్రసపూర్ణయా।।142।।
విద్వాన్నిత్యసుఖే తిష్ఠేద్ధియా చిద్రసపూర్ణయా।।142।।
- దృశ్యమ్ (dṛśyam)visible
- హి (hi)indeed
- అదృశ్యతామ్ (adṛśyatām)to the invisible
- నీత్వా (nītvā)having reduced
- బ్రహ్మాకారేణ (brahmākāreṇa)as one with Brahman (brahma:Brahman | ākāreṇa:as one with)
- చిన్తయేత్ (cintayet)should think
- విద్వాన్ (vidvān)the wise
- నిత్యసుఖే (nityasukhe)in eternal felicity (nitya:eternal | sukhe:in felicity)
- తిష్ఠేత్ (tiṣṭhet)should abide
- ధియా (dhiyā)with mind
- చిద్రసపూర్ణయా (cidrasapūrṇayā)full of consciousness and bliss (cit:consciousness | rasa:bliss | pūrṇayā:full of)
ఏభిరఙ్గైః సమాయుక్తో రాజయోగ ఉదాహృతః।
కించిత్పక్వకషాయాణాం హఠయోగేన సంయుతః।।143।।
కించిత్పక్వకషాయాణాం హఠయోగేన సంయుతః।।143।।
- ఏభిః (ebhiḥ)by these
- అఙ్గైః (aṅgaiḥ)limbs
- సమాయుక్తః (samāyuktaḥ)combined
- రాజయోగః (rājayogaḥ)Raja-Yoga (rāja:royal | yoga:union)
- ఉదాహృతః (udāhṛtaḥ)described
- కించిత్ (kiṃcit)somewhat
- పక్వకషాయాణామ్ (pakvakaṣāyāṇām)of partially attenuated desires (pakva:cooked, ripened | kaṣāyāṇām:of desires)
- హఠయోగేన (haṭhayogena)with Hatha-Yoga (haṭha:forceful | yogena:with union)
- సంయుతః (saṃyutaḥ)combined
పరిపక్వం మనో యేషాం కేవలోఽయం చ సిద్ధిదః।
గురుదైవతభక్తానాం సర్వేషాం సులభో జవాత్।।144।।
గురుదైవతభక్తానాం సర్వేషాం సులభో జవాత్।।144।।
- పరిపక్వం (paripakvaṃ)completely purified
- మనో (mano)mind
- యేషాం (yeṣāṃ)whose
- కేవలః (kevalaḥ)alone
- అయమ్ (ayam)this
- చ (ca)and
- సిద్ధిదః (siddhidaḥ)productive of perfection (siddhi:perfection | daḥ:giver)
- గురుదైవతభక్తానాం (gurudaivatabhaktānāṃ)of those devoted to teacher and deity (guru:teacher | daivata:deity | bhaktānāṃ:of the devoted)
- సర్వేషాం (sarveṣāṃ)of all
- సులభః (sulabhaḥ)easily accessible
- జవాత్ (javāt)speedily
ఇతి శ్రీమత్పరమహంసపరివ్రాజకాచార్యస్య
శ్రీగోవిన్దభగవత్పూజ్యపాదశిష్యస్య
శ్రీమచ్ఛంకరభగవతః కృతౌ
అపరోక్షానుభూతిః సమాప్తా।।
శ్రీగోవిన్దభగవత్పూజ్యపాదశిష్యస్య
శ్రీమచ్ఛంకరభగవతః కృతౌ
అపరోక్షానుభూతిః సమాప్తా।।
- ఇతి (iti)thus
- శ్రీమత్ (śrīmat)revered
- పరమహంస (paramahaṃsa)supreme ascetic
- పరివ్రాజక (parivrājaka)wandering monk
- ఆచార్యస్య (ācāryasya)of the teacher
- శ్రీగోవిన్దభగవత్పూజ్యపాదశిష్యస్య (śrīgovindabhagavatpūjyapādaśiṣyasya)disciple of Govindapada (śrī:revered | govinda:Govinda | bhagavat:venerable | pūjya:worshipped | pāda:feet | śiṣya:disciple | asya:of)
- శ్రీమచ్ఛంకరభగవతః (śrīmacchaṃkarabhagavataḥ)of the revered Shankaracharya (śrīmat:revered | śaṃkara:Shankara | bhagavataḥ:of the venerable)
- కృతౌ (kṛtau)composed by
- అపరోక్షానుభూతిః (aparokṣānubhūtiḥ)Aparokshanubhuti
- సమాప్తా (samāptā)ends
- [Not verified]
