ତୈତ୍ତିରୀଯ ଆରଣ୍ଯକ 1
ହରିଃ ଓମ୍ ॥
ଭାସ୍କରାଯ ଵିଦ୍ମହେ ମହଦ୍ଦ୍ଯୁତିକରାଯ ଧୀମହି ।
ତନ୍ନୋ ଆଦିତ୍ଯଃ ପ୍ରଚୋଦଯାତ୍ ॥
ଓ-ମ୍ଭଦ୍ର-ଙ୍କର୍ଣେଭି-ଶ୍ଶୃଣୁଯାମ ଦେଵାଃ । ଭଦ୍ର-ମ୍ପଶ୍ଯେମାକ୍ଷଭି-ର୍ଯଜତ୍ରାଃ । ସ୍ଥିରୈରଙ୍ଗୈସ୍ତୁଷ୍ଟୁଵାଗ୍ଂ ସସ୍ତନୂଭିଃ । ଵ୍ଯଶେମ ଦେଵହିତଂ-ଯଁଦାଯୁଃ । ସ୍ଵସ୍ତି ନ ଇନ୍ଦ୍ରୋ ଵୃଦ୍ଧଶ୍ରଵାଃ । ସ୍ଵସ୍ତି ନଃ ପୂଷା ଵିଶ୍ଵଵେଦାଃ । ସ୍ଵସ୍ତି ନସ୍ତାର୍କ୍ଷ୍ଯୋ ଅରିଷ୍ଟନେମିଃ । ସ୍ଵସ୍ତି ନୋ ବୃହସ୍ପତି-ର୍ଦଧାତୁ ॥
ଓଁ ଶାନ୍ତି-ଶ୍ଶାନ୍ତି-ଶ୍ଶାନ୍ତିଃ ॥
ହରିଃ ଓମ୍ ॥
ଭାସ୍କରାଯ ଵିଦ୍ମହେ ମହଦ୍ଦ୍ଯୁତିକରାଯ ଧୀମହି ।
ତନ୍ନୋ ଆଦିତ୍ଯଃ ପ୍ରଚୋଦଯାତ୍ ॥
ଓ-ମ୍ଭଦ୍ର-ଙ୍କର୍ଣେଭି-ଶ୍ଶୃଣୁଯାମ ଦେଵାଃ । ଭଦ୍ର-ମ୍ପଶ୍ଯେମାକ୍ଷଭି-ର୍ଯଜତ୍ରାଃ । ସ୍ଥିରୈରଙ୍ଗୈସ୍ତୁଷ୍ଟୁଵାଗ୍ଂ ସସ୍ତନୂଭିଃ । ଵ୍ଯଶେମ ଦେଵହିତଂ-ଯଁଦାଯୁଃ । ସ୍ଵସ୍ତି ନ ଇନ୍ଦ୍ରୋ ଵୃଦ୍ଧଶ୍ରଵାଃ । ସ୍ଵସ୍ତି ନଃ ପୂଷା ଵିଶ୍ଵଵେଦାଃ । ସ୍ଵସ୍ତି ନସ୍ତାର୍କ୍ଷ୍ଯୋ ଅରିଷ୍ଟନେମିଃ । ସ୍ଵସ୍ତି ନୋ ବୃହସ୍ପତି-ର୍ଦଧାତୁ ॥
ଓଁ ଶାନ୍ତି-ଶ୍ଶାନ୍ତି-ଶ୍ଶାନ୍ତିଃ ॥
ଅନୁଵାକଃ 1
ଭଦ୍ର-ଙ୍କର୍ଣେଭି-ଶ୍ଶୃଣୁଯାମ ଦେଵାଃ । ଭଦ୍ର-ମ୍ପଶ୍ଯେମାକ୍ଷଭି-ର୍ଯଜତ୍ରାଃ । ସ୍ଥିରୈରଙ୍ଗୈସ୍ତୁଷ୍ଟୁଵାଗ୍ଂ ସସ୍ତନୂଭିଃ । ଵ୍ଯଶେମ ଦେଵହିତଂ-ଯଁଦାଯୁଃ । ସ୍ଵସ୍ତି ନ ଇନ୍ଦ୍ରୋ ଵୃଦ୍ଧଶ୍ରଵାଃ । ସ୍ଵସ୍ତି ନଃ ପୂଷା ଵିଶ୍ଵଵେଦାଃ । ସ୍ଵସ୍ତି ନସ୍ତାର୍କ୍ଷ୍ଯୋ ଅରିଷ୍ଟନେମିଃ । ସ୍ଵସ୍ତି ନୋ ବୃହସ୍ପତି-ର୍ଦଧାତୁ । ଆପମାପାମପ-ସ୍ସର୍ଵାଃ । ଅସ୍ମା-ଦସ୍ମା-ଦିତୋ-ଽମୁତଃ ॥ 1 ॥
ଭଦ୍ର-ଙ୍କର୍ଣେଭି-ଶ୍ଶୃଣୁଯାମ ଦେଵାଃ । ଭଦ୍ର-ମ୍ପଶ୍ଯେମାକ୍ଷଭି-ର୍ଯଜତ୍ରାଃ । ସ୍ଥିରୈରଙ୍ଗୈସ୍ତୁଷ୍ଟୁଵାଗ୍ଂ ସସ୍ତନୂଭିଃ । ଵ୍ଯଶେମ ଦେଵହିତଂ-ଯଁଦାଯୁଃ । ସ୍ଵସ୍ତି ନ ଇନ୍ଦ୍ରୋ ଵୃଦ୍ଧଶ୍ରଵାଃ । ସ୍ଵସ୍ତି ନଃ ପୂଷା ଵିଶ୍ଵଵେଦାଃ । ସ୍ଵସ୍ତି ନସ୍ତାର୍କ୍ଷ୍ଯୋ ଅରିଷ୍ଟନେମିଃ । ସ୍ଵସ୍ତି ନୋ ବୃହସ୍ପତି-ର୍ଦଧାତୁ । ଆପମାପାମପ-ସ୍ସର୍ଵାଃ । ଅସ୍ମା-ଦସ୍ମା-ଦିତୋ-ଽମୁତଃ ॥ 1 ॥
ଅଗ୍ନିର୍ଵାଯୁଶ୍ଚ ସୂର୍ଯଶ୍ଚ । ସହ ସଞ୍ଚ-ସ୍କରର୍ଧିଯା । ଵାଯ୍ଵଶ୍ଵା ରଶ୍ମିପତଯଃ । ମରୀଚ୍ଯାତ୍ମାନୋ ଅଦ୍ରୁହଃ । ଦେଵୀ-ର୍ଭୁଵନ ସୂଵରୀଃ । ପୁତ୍ରଵତ୍ଵାଯ ମେ ସୁତ । ମହାନାମ୍ନୀ-ର୍ମହାମାନାଃ । ମହସୋ ମହସ-ସ୍ସ୍ଵଃ । ଦେଵୀଃ ପର୍ଜନ୍ଯ ସୂଵରୀଃ । ପୁତ୍ରଵତ୍ଵାଯ ମେ ସୁତ ॥ 2 ॥
ଅପାଶ୍ନ୍ଯୁଷ୍ଣି-ମପା ରକ୍ଷଃ । ଅପାଶ୍ନ୍ଯୁଷ୍ଣି-ମପା ରଘମ୍ । ଅପାଘ୍ରାମପ ଚାଵର୍ତିମ୍ । ଅପ ଦେଵୀରିତୋ ହିତ । ଵଜ୍ର-ନ୍ଦେଵୀରଜୀତାଗ୍ଶ୍ଚ । ଭୁଵନ-ନ୍ଦେଵସୂଵରୀଃ । ଆଦିତ୍ଯାନଦିତି-ନ୍ଦେଵୀମ୍ । ଯୋନିନୋର୍ଧ୍ଵ-ମୁଦୀଷତ । ଶିଵା ନ-ଶ୍ଶନ୍ତମା ଭଵନ୍ତୁ । ଦିଵ୍ଯା ଆପ ଓଷଧଯଃ । ସୁମୃଡୀକା ସରସ୍ଵତି । ମା ତେ ଵ୍ଯୋମ ସନ୍ଦୃଶି ॥ 3 ॥
(ଅମୁତଃ - ସୁ - ତୌଷଧଯୋ ଦ୍ଵେ ଚ )
ଅନୁଵାକଃ 2
ସ୍ମୃତିଃ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷ-ମୈତିହ୍ଯମ୍ । ଅନୁମାନ-ଶ୍ଚତୁଷ୍ଟଯମ୍ । ଏତୈରାଦିତ୍ଯ ମଣ୍ଡଲମ୍ । ସର୍ଵୈରେଵ ଵିଧାସ୍ଯତେ । ସୂର୍ଯୋ ମରୀଚିମାଦତ୍ତେ । ସର୍ଵସ୍ମା-ଦ୍ଭୁଵନାଦଧି । ତସ୍ଯାଃ ପାକ ଵିଶେଷେଣ । ସ୍ମୃତ-ଙ୍କାଲ ଵିଶେଷଣମ୍ ॥ ନଦୀଵ ପ୍ରଭଵା-ତ୍କାଚିତ୍ । ଅକ୍ଷଯ୍ଯା-ଥ୍ସ୍ଯନ୍ଦତେ ଯଥା ॥ 4 ॥
ଅନୁଵାକଃ 2
ସ୍ମୃତିଃ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷ-ମୈତିହ୍ଯମ୍ । ଅନୁମାନ-ଶ୍ଚତୁଷ୍ଟଯମ୍ । ଏତୈରାଦିତ୍ଯ ମଣ୍ଡଲମ୍ । ସର୍ଵୈରେଵ ଵିଧାସ୍ଯତେ । ସୂର୍ଯୋ ମରୀଚିମାଦତ୍ତେ । ସର୍ଵସ୍ମା-ଦ୍ଭୁଵନାଦଧି । ତସ୍ଯାଃ ପାକ ଵିଶେଷେଣ । ସ୍ମୃତ-ଙ୍କାଲ ଵିଶେଷଣମ୍ ॥ ନଦୀଵ ପ୍ରଭଵା-ତ୍କାଚିତ୍ । ଅକ୍ଷଯ୍ଯା-ଥ୍ସ୍ଯନ୍ଦତେ ଯଥା ॥ 4 ॥
ତାନ୍ନଦ୍ଯୋ-ଽଭି ସମାଯନ୍ତି । ସୋରୁ-ସ୍ସତୀ ନ ନିଵର୍ତତେ । ଏଵନ୍ନାନା ସମୁତ୍ଥାନାଃ । କାଲା-ସ୍ସଂଵଁଥ୍ସରଗ୍ଗ୍ ଶ୍ରିତାଃ । ଅଣୁଶଶ୍ଚ ମହଶଶ୍ଚ । ସର୍ଵେ ସମଵଯନ୍ତ୍ରି ତମ୍ । ସ ତୈ-ସ୍ସର୍ଵୈ-ସ୍ସମାଵିଷ୍ଟଃ । ଊରୁ-ସ୍ସନ୍ନ ନିଵର୍ତତେ । ଅଧିସଂଵଁଥ୍ସରଂ-ଵିଁଦ୍ଯାତ୍ । ତଦେଵ ଲକ୍ଷଣେ ॥ 5 ॥
ଅଣୁଭିଶ୍ଚ ମହଦ୍ଭିଶ୍ଚ । ସମାରୂଢଃ ପ୍ରଦୃଶ୍ଯତେ । ସଂଵଁଥ୍ସରଃ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷେଣ । ନାଧିସଵଃ ପ୍ରଦୃଶ୍ଯତେ । ପଟରୋ ଵିକ୍ଲିଧଃ ପିଙ୍ଗଃ । ଏତ-ଦ୍ଵରୁଣ ଲକ୍ଷଣମ୍ । ଯତ୍ରୈତ-ଦୁପଦୃଶ୍ଯତେ । ସହସ୍ର-ନ୍ତତ୍ର ନୀଯତେ । ଏକଗ୍ଂ ହି ଶିରୋ ନାନା ମୁଖେ । କୃଥ୍ସ୍ନ-ନ୍ତଦୃତ ଲକ୍ଷଣମ୍ ॥ 6 ॥
ଉଭଯତ-ସ୍ସପ୍ତେନ୍ଦ୍ରିଯାଣି । ଜଲ୍ପିତ-ନ୍ତ୍ଵେଵ ଦିହ୍ଯତେ । ଶୁକ୍ଲକୃଷ୍ଣେ ସଂଵଁଥ୍ସରସ୍ଯ । ଦକ୍ଷିଣ ଵାମଯୋଃ ପାର୍ଶ୍ଵଯୋଃ । ତସ୍ଯୈଷା ଭଵତି ॥ ଶୁକ୍ର-ନ୍ତେ ଅନ୍ଯଦ୍ଯଜତ-ନ୍ତେ ଅନ୍ଯତ୍ । ଵିଷୁରୂପେ ଅହନୀ ଦ୍ଯୌରିଵାସି । ଵିଶ୍ଵା ହି ମାଯା ଅଵସି ସ୍ଵଧାଵଃ । ଭଦ୍ରା ତେ ପୂଷନ୍ନିହ ରାତିରସ୍ତ୍ଵିତି । ନାତ୍ର ଭୁଵନମ୍ । ନ ପୂଷା । ନ ପଶଵଃ । ନାଦିତ୍ଯ-ସ୍ସଂଵଁଥ୍ସର ଏଵ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷେଣ ପ୍ରିଯତମଂ-ଵିଁଦ୍ଯାତ୍ । ଏତଦ୍ଵୈ ସଂଵଁଥ୍ସରସ୍ଯ ପ୍ରିଯତମଗ୍ଂ ରୂପମ୍ । ଯୋ-ଽସ୍ଯ ମହାନର୍ଥ ଉତ୍ପଥ୍ସ୍ଯମାନୋ ଭଵତି । ଇଦ-ମ୍ପୁଣ୍ଯ-ଙ୍କୁରୁଷ୍ଵେତି । ତମାହରଣ-ନ୍ଦଦ୍ଯାତ୍ ॥ 7 ॥
(ଯଥା - ଲକ୍ଷଣ - ଋତୁଲକ୍ଷଣଂ - ଭୁଵନଗ୍ଂ ସପ୍ତ ଚ)
ଅନୁଵାକଃ 3
ସାକଞ୍ଜାନାଗ୍ଂ ସପ୍ତଥମାହୁ-ରେକଜମ୍ । ଷଡୁଦ୍ଯମା ଋଷଯୋ ଦେଵଜା ଇତି । ତେଷାମିଷ୍ଟାନି ଵିହିତାନି ଧାମଶଃ । ସ୍ଥାତ୍ରେ ରେଜନ୍ତେ ଵିକୃତାନି ରୂପଶଃ । କୋନୁ ମର୍ଯା ଅମିଥିତଃ । ସଖା ସଖାଯମବ୍ରଵୀତ୍ । ଜହାକୋ ଅସ୍ମଦୀଷତେ । ଯସ୍ତିତ୍ଯାଜ ସଖିଵିଦଗ୍ଂ ସଖାଯମ୍ । ନ ତସ୍ଯ ଵାଚ୍ଯପି ଭାଗୋ ଅସ୍ତି । ଯଦୀଗ୍ଂ ଶୃଣୋତ୍ଯଲକଗ୍ଂ ଶୃଣୋତି ॥ 8 ॥
ଅନୁଵାକଃ 3
ସାକଞ୍ଜାନାଗ୍ଂ ସପ୍ତଥମାହୁ-ରେକଜମ୍ । ଷଡୁଦ୍ଯମା ଋଷଯୋ ଦେଵଜା ଇତି । ତେଷାମିଷ୍ଟାନି ଵିହିତାନି ଧାମଶଃ । ସ୍ଥାତ୍ରେ ରେଜନ୍ତେ ଵିକୃତାନି ରୂପଶଃ । କୋନୁ ମର୍ଯା ଅମିଥିତଃ । ସଖା ସଖାଯମବ୍ରଵୀତ୍ । ଜହାକୋ ଅସ୍ମଦୀଷତେ । ଯସ୍ତିତ୍ଯାଜ ସଖିଵିଦଗ୍ଂ ସଖାଯମ୍ । ନ ତସ୍ଯ ଵାଚ୍ଯପି ଭାଗୋ ଅସ୍ତି । ଯଦୀଗ୍ଂ ଶୃଣୋତ୍ଯଲକଗ୍ଂ ଶୃଣୋତି ॥ 8 ॥
ନ ହି ପ୍ରଵେଦ ସୁକୃତସ୍ଯ ପନ୍ଥାମିତି । ଋତୁର୍-ଋତୁନା ନୁଦ୍ଯମାନଃ । ଵିନନାଦାଭିଧାଵଃ । ଷଷ୍ଟିଶ୍ଚ ତ୍ରିଗ୍ଂଶକା ଵଲ୍ଗାଃ । ଶୁକ୍ଲକୃଷ୍ଣୌ ଚ ଷାଷ୍ଟିକୌ । ସାରାଗଵସ୍ତ୍ରୈ-ର୍ଜରଦକ୍ଷଃ । ଵସନ୍ତୋ ଵସୁଭି-ସ୍ସହ । ସଂଵଁଥ୍ସରସ୍ଯ ସଵିତୁଃ । ପ୍ରୈଷକୃ-ତ୍ପ୍ରଥମ-ସ୍ସ୍ମୃତଃ । ଅମୂନାଦଯ-ତେତ୍ଯନ୍ଯାନ୍ ॥ 9 ॥
ଅମୂଗ୍ଶ୍ଚ ପରିରକ୍ଷତଃ । ଏତା ଵାଚଃ ପ୍ରଯୁଜ୍ଯନ୍ତେ । ଯତ୍ରୈ ତଦୁପଦୃଶ୍ଯତେ ॥ ଏତଦେଵ ଵିଜାନୀଯାତ୍ । ପ୍ରମାଣ-ଙ୍କାଲପର୍ଯଯେ । ଵିଶେଷଣ-ନ୍ତୁ ଵକ୍ଷ୍ଯାମଃ । ଋତୂନା-ନ୍ତନ୍ନିବୋଧତ ॥ ଶୁକ୍ଲଵାସା ରୁଦ୍ରଗଣଃ । ଗ୍ରୀଷ୍ମେଣାଵର୍ତତେ ସହ । ନିଜହ-ନ୍ପୃଥିଵୀଗ୍ଂ ସର୍ଵାମ୍ ॥ 10 ॥
ଜ୍ଯୋତିଷା ଽପ୍ରତିଖ୍ଯେନ ସଃ । ଵିଶ୍ଵରୂପାଣି ଵାସାଗ୍ଂସି । ଆଦିତ୍ଯାନା-ନ୍ନିବୋଧତ । ସଂଵଁଥ୍ସରୀଣ-ଙ୍କର୍ମଫଲମ୍ । ଵର୍ଷାଭି-ର୍ଦଦତାଗ୍ଂ ସହ । ଅଦୁଃଖୋ ଦୁଃଖ ଚକ୍ଷୁରିଵ । ତଦ୍ମା ପୀତ ଇଵ ଦୃଶ୍ଯତେ । ଶୀତେନା ଵ୍ଯଥଯନ୍ନିଵ । ରୁରୁଦକ୍ଷ ଇଵ ଦୃଶ୍ଯତେ ॥ ହ୍ଲାଦଯତେ ଜ୍ଵଲତଶ୍ଚୈଵ । ଶାମ୍ଯତଶ୍ଚାସ୍ଯ ଚକ୍ଷୁଷୀ । ଯାଵୈ ପ୍ରଜା ଭ୍ରଗ୍ଗ୍ଶ୍ଯନ୍ତେ । ସଂଵଁଥ୍ସରାତ୍ତା ଭ୍ରଗ୍ଗ୍ଶ୍ଯନ୍ତେ ॥ ଯାଃ ପ୍ରତିତିଷ୍ଠନ୍ତି । ସଂଵଁଥ୍ସରେ ତାଃ ପ୍ରତିତିଷ୍ଠନ୍ତି । ଵର୍ଷାଭ୍ଯ ଇତ୍ଯର୍ଥଃ ॥ 11 ॥
(ଶୃଣୋ - ତ୍ଯନ୍ଯାନ୍ଥ୍ - ସର୍ଵା - ମେଵ ଷଟ୍ଚ)
ଅନୁଵାକଃ 4
ଅକ୍ଷିଦୁଃଖୋତ୍ଥିତସ୍ଯୈଵ । ଵିପ୍ରସନ୍ନେ କନୀନିକେ । ଆଙ୍କ୍ତେ ଚାଦ୍ଗଣ-ନ୍ନାସ୍ତି । ଋଭୂଣା-ନ୍ତନ୍ନିବୋଧତ । କନକାଭାନି ଵାସାଗ୍ଂସି । ଅହତାନି ନିବୋଧତ । ଅନ୍ନମଶ୍ର୍ନୀତ ମୃଜ୍ମୀତ । ଅହଂ-ଵୋଁ ଜୀଵନପ୍ରଦଃ । ଏତା ଵାଚଃ ପ୍ରଯୁଜ୍ଯନ୍ତେ । ଶରଦ୍ଯତ୍ରୋପ ଦୃଶ୍ଯତେ ॥ 12 ॥
ଅନୁଵାକଃ 4
ଅକ୍ଷିଦୁଃଖୋତ୍ଥିତସ୍ଯୈଵ । ଵିପ୍ରସନ୍ନେ କନୀନିକେ । ଆଙ୍କ୍ତେ ଚାଦ୍ଗଣ-ନ୍ନାସ୍ତି । ଋଭୂଣା-ନ୍ତନ୍ନିବୋଧତ । କନକାଭାନି ଵାସାଗ୍ଂସି । ଅହତାନି ନିବୋଧତ । ଅନ୍ନମଶ୍ର୍ନୀତ ମୃଜ୍ମୀତ । ଅହଂ-ଵୋଁ ଜୀଵନପ୍ରଦଃ । ଏତା ଵାଚଃ ପ୍ରଯୁଜ୍ଯନ୍ତେ । ଶରଦ୍ଯତ୍ରୋପ ଦୃଶ୍ଯତେ ॥ 12 ॥
ଅଭିଧୂନ୍ଵନ୍ତୋ-ଽଭିଘ୍ନନ୍ତ ଇଵ । ଵାତଵନ୍ତୋ ମରୁଦ୍ଗଣାଃ । ଅମୁତୋ ଜେତୁମିଷୁମୁଖମିଵ । ସନ୍ନଦ୍ଧା-ସ୍ସହ ଦଦୃଶେ ହ । ଅପଦ୍ଧ୍ଵସ୍ତୈ-ର୍ଵସ୍ତିଵର୍ଣୈରିଵ । ଵିଶିଖାସଃ କପର୍ଦିନଃ ।ଅକ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ଯ ଯୋଥ୍ସ୍ଯମାନସ୍ଯ । କୃଦ୍ଧସ୍ଯେଵ ଲୋହିନୀ । ହେମତଶ୍ଚକ୍ଷୁଷୀ ଵିଦ୍ଯାତ୍ । ଅକ୍ଷ୍ଣଯୋଃ, କ୍ଷିପଣୋରିଵ ॥ 13 ॥
ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ-ନ୍ଦେଵଲୋକେଷୁ । ମନୂନାମୁଦକ-ଙ୍ଗୃହେ । ଏତା ଵାଚଃ ପ୍ରଵଦନ୍ତୀଃ । ଵୈଦ୍ଯୁତୋ ଯାନ୍ତି ଶୈଶିରୀଃ । ତା ଅଗ୍ନିଃ ପଵମାନା ଅନ୍ଵୈକ୍ଷତ । ଇହ ଜୀଵିକାମ-ପରିପଶ୍ଯନ୍ନ୍ । ତସ୍ଯୈଷା ଭଵତି । ଇହେହ ଵଃ ସ୍ଵତପସଃ । ମରୁତ-ସ୍ସୂର୍ଯତ୍ଵଚଃ । ଶର୍ମ ସପ୍ରଥା ଆଵୃଣେ ॥ 14 ॥
(ଦୃଶ୍ଯତ - ଇଵା - ଵୃଣେ)
ଅନୁଵାକମ୍ଜ୍ 5
ଅତି ତାମ୍ରାଣି ଵାସାଗ୍ଂସି । ଅଷ୍ଟିଵଜ୍ରି ଶତଘ୍ନି ଚ । ଵିଶ୍ଵେ ଦେଵା ଵିପ୍ରହରନ୍ତି । ଅଗ୍ନିଜିହ୍ଵ ଅସଶ୍ଚତ । ନୈଵ ଦେଵୋ ନ ମର୍ତ୍ଯଃ । ନ ରାଜା ଵରୁଣୋ ଵିଭୁଃ । ନାଗ୍ନି-ର୍ନେନ୍ଦ୍ରୋ ନ ପଵମାନଃ । ମାତୃକ୍କଚ୍ଚ ନ ଵିଦ୍ଯତେ । ଦିଵ୍ଯସ୍ଯୈକା ଧନୁରାର୍ତ୍ନିଃ । ପୃଥିଵ୍ଯାମପରା ଶ୍ରିତା ॥ 15 ॥
ଅନୁଵାକମ୍ଜ୍ 5
ଅତି ତାମ୍ରାଣି ଵାସାଗ୍ଂସି । ଅଷ୍ଟିଵଜ୍ରି ଶତଘ୍ନି ଚ । ଵିଶ୍ଵେ ଦେଵା ଵିପ୍ରହରନ୍ତି । ଅଗ୍ନିଜିହ୍ଵ ଅସଶ୍ଚତ । ନୈଵ ଦେଵୋ ନ ମର୍ତ୍ଯଃ । ନ ରାଜା ଵରୁଣୋ ଵିଭୁଃ । ନାଗ୍ନି-ର୍ନେନ୍ଦ୍ରୋ ନ ପଵମାନଃ । ମାତୃକ୍କଚ୍ଚ ନ ଵିଦ୍ଯତେ । ଦିଵ୍ଯସ୍ଯୈକା ଧନୁରାର୍ତ୍ନିଃ । ପୃଥିଵ୍ଯାମପରା ଶ୍ରିତା ॥ 15 ॥
ତସ୍ଯେନ୍ଦ୍ରୋ ଵମ୍ରିରୂପେଣ । ଧନୁର୍ଜ୍ଯା-ମଛିନଥ୍ସ୍ଵଯମ୍ । ତଦିନ୍ଦ୍ରଧନୁରିତ୍ଯଜ୍ଯମ୍ । ଅଭ୍ରଵର୍ଣେଷୁ ଚକ୍ଷତେ । ଏତଦେଵ ଶଂଯୋଁ-ର୍ବାର୍ହସ୍ପତ୍ଯସ୍ଯ । ଏତ-ଦ୍ରୁଦ୍ରସ୍ଯ ଧନୁଃ । ରୁଦ୍ରସ୍ଯ ତ୍ଵେଵ ଧନୁରାର୍ତ୍ନିଃ । ଶିର ଉତ୍ପିପେଷ । ସ ପ୍ରଵର୍ଗ୍ଯୋ-ଽଭଵତ୍ । ତସ୍ମା-ଦ୍ଯ-ସ୍ସପ୍ରଵର୍ଗ୍ଯେଣ ଯଜ୍ଞେନ ଯଜତେ । ରୁଦ୍ରସ୍ଯ ସ ଶିରଃ ପ୍ରତିଦଧାତି । ନୈନଗ୍ଂ ରୁଦ୍ର ଆରୁକୋ ଭଵତି । ଯ ଏଵଂ-ଵେଁଦ ॥ 16 ॥
(ଶ୍ରିତା - ଯଜତେ ତ୍ରୀଣି ଚ)
ଅନୁଵାକଃ 6
ଅତ୍ଯୂର୍ଧ୍ଵାକ୍ଷୋ-ଽତିରଶ୍ଚାତ୍ । ଶିଶିରଃ ପ୍ରଦୃଶ୍ଯତେ । ନୈଵ ରୂପ-ନ୍ନ ଵାସାଗ୍ଂସି । ନ ଚକ୍ଷୁଃ ପ୍ରତିଦୃଶ୍ଯତେ । ଅନ୍ଯୋନ୍ଯ-ନ୍ତୁ ନ ହିଗ୍ଗ୍ସ୍ରାତଃ । ସତ ସ୍ତ-ଦ୍ଦେଵଲକ୍ଷଣମ୍ । ଲୋହିତୋ-ଽକ୍ଷ୍ଣି ଶାରଶୀର୍ଷ୍ଣିଃ । ସୂର୍ଯସ୍ଯୋଦଯନ-ମ୍ପ୍ରତି । ତ୍ଵ-ଙ୍କରୋଷି ନ୍ଯଞ୍ଜଲିକାମ୍ । ତ୍ଵ-ଙ୍କରୋଷି ନିଜାନୁକାମ୍ ॥ 17 ॥
ଅନୁଵାକଃ 6
ଅତ୍ଯୂର୍ଧ୍ଵାକ୍ଷୋ-ଽତିରଶ୍ଚାତ୍ । ଶିଶିରଃ ପ୍ରଦୃଶ୍ଯତେ । ନୈଵ ରୂପ-ନ୍ନ ଵାସାଗ୍ଂସି । ନ ଚକ୍ଷୁଃ ପ୍ରତିଦୃଶ୍ଯତେ । ଅନ୍ଯୋନ୍ଯ-ନ୍ତୁ ନ ହିଗ୍ଗ୍ସ୍ରାତଃ । ସତ ସ୍ତ-ଦ୍ଦେଵଲକ୍ଷଣମ୍ । ଲୋହିତୋ-ଽକ୍ଷ୍ଣି ଶାରଶୀର୍ଷ୍ଣିଃ । ସୂର୍ଯସ୍ଯୋଦଯନ-ମ୍ପ୍ରତି । ତ୍ଵ-ଙ୍କରୋଷି ନ୍ଯଞ୍ଜଲିକାମ୍ । ତ୍ଵ-ଙ୍କରୋଷି ନିଜାନୁକାମ୍ ॥ 17 ॥
ନିଜାନୁକାମେ ନ୍ଯଞ୍ଜଲିକା । ଅମୀ ଵାଚ-ମୁପାସତାମିତି । ତସ୍ମୈ ସର୍ଵ ଋତଵୋ ନମନ୍ତେ । ମର୍ଯାଦା କରତ୍ଵା-ତ୍ପ୍ରପୁରୋଧାମ୍ । ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆପ୍ନୋତି । ଯ ଏଵଂ-ଵେଁଦ । ସ ଖଲୁ ସଂଵଁଥ୍ସର ଏତୈ-ସ୍ସେନାନୀଭି-ସ୍ସହ । ଇନ୍ଦ୍ରାଯ ସର୍ଵାନ୍-କାମାନଭିଵହତି । ସ ଦ୍ରଫ୍ସଃ । ତସ୍ଯୈଷା ଭଵତି ॥ 18 ॥
ଅଵ ଦ୍ରଫ୍ସୋ ଅଗ୍ଂଶମତୀମତିଷ୍ଠତ୍ । ଇଯାନଃ କୃଷ୍ଣୋ ଦଶଭିଃ ସହସ୍ରୈଃ । ଆଵର୍ତ-ମିନ୍ଦ୍ର-ଶ୍ଶଚ୍ଯା ଧମନ୍ତମ୍ । ଉପସ୍ନୁହି ତ-ନ୍ନୃମଣା-ମଥଦ୍ରାମିତି । ଏତଯୈ ଵେନ୍ଦ୍ର-ସ୍ସଲା ଵୃକ୍ଯା ସହ । ଅସୁରା-ନ୍ପରିଵୃଶ୍ଚତି । ପୃଥିଵ୍ଯଗ୍ଂ ଶୁମତୀ । ତାମନ୍ଵ-ଵସ୍ଥିତ-ସ୍ସଂଵଁଥ୍ସରୋ ଦିଵଞ୍ଚ । ନୈଵଂ-ଵିଁଦୁଷା-ଽଽଚାର୍ଯା-ନ୍ତେଵାସିନୌ । ଅନ୍ଯୋନ୍ଯସ୍ମୈ ଦ୍ରୁହ୍ଯାତାମ୍ । ଯୋ ଦ୍ରୁହ୍ଯତି । ଭ୍ରଶ୍ଯତେ ସ୍ଵର୍ଗା-ଲ୍ଲୋକାତ୍ । ଇତ୍ଯୃତୁ ମଣ୍ଡଲାନି । ସୂର୍ଯ ମଣ୍ଡଲା ନ୍ଯାଖ୍ଯାଯିକାଃ । ଅତ ଊର୍ଧ୍ଵଗ୍ଂସନିର୍ଵଚନାଃ ॥ 19 ॥
(ନିଜାନୁକାଂ - ଭଵତି - ଦ୍ରୁହ୍ଯାତା-ମ୍ପଞ୍ଚ ଚ)
ଅନୁଵାକଃ 7
ଆରୋଗୋ ଭ୍ରାଜଃ ପଟରଃ ପତଙ୍ଗଃ । ସ୍ଵର୍ଣରୋ ଜ୍ଯୋତିଷୀମାନ୍. ଵିଭାସଃ । ତେ ଅସ୍ମୈ ସର୍ଵେ ଦିଵମାତପନ୍ତି । ଊର୍ଜ-ନ୍ଦୁହାନା ଅନପସ୍ଫୁରନ୍ତ ଇତି । କଶ୍ଯପୋ-ଽଷ୍ଟମଃ । ସ ମହାମେରୁ-ନ୍ନ ଜହାତି । ତସ୍ଯୈଷା ଭଵତି । ଯତ୍ତେ ଶିଲ୍ପ-ଙ୍କଶ୍ଯପ ରୋଚନାଵତ୍ । ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଵ-ତ୍ପୁଷ୍କଲ-ଞ୍ଚିତ୍ରଭାନୁ । ଯସ୍ମି-ନ୍ଥ୍ସୂର୍ଯା ଅର୍ପିତା-ସ୍ସପ୍ତ ସାକମ୍ ॥ 20 ॥
ଅନୁଵାକଃ 7
ଆରୋଗୋ ଭ୍ରାଜଃ ପଟରଃ ପତଙ୍ଗଃ । ସ୍ଵର୍ଣରୋ ଜ୍ଯୋତିଷୀମାନ୍. ଵିଭାସଃ । ତେ ଅସ୍ମୈ ସର୍ଵେ ଦିଵମାତପନ୍ତି । ଊର୍ଜ-ନ୍ଦୁହାନା ଅନପସ୍ଫୁରନ୍ତ ଇତି । କଶ୍ଯପୋ-ଽଷ୍ଟମଃ । ସ ମହାମେରୁ-ନ୍ନ ଜହାତି । ତସ୍ଯୈଷା ଭଵତି । ଯତ୍ତେ ଶିଲ୍ପ-ଙ୍କଶ୍ଯପ ରୋଚନାଵତ୍ । ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଵ-ତ୍ପୁଷ୍କଲ-ଞ୍ଚିତ୍ରଭାନୁ । ଯସ୍ମି-ନ୍ଥ୍ସୂର୍ଯା ଅର୍ପିତା-ସ୍ସପ୍ତ ସାକମ୍ ॥ 20 ॥
ତସ୍ମି-ନ୍ରାଜାନ-ମଧିଵିଶ୍ରଯେମମିତି । ତେ ଅସ୍ମୈ ସର୍ଵେ କଶ୍ଯପା-ଜ୍ଜ୍ଯୋତି-ର୍ଲଭନ୍ତେ । ତାନ୍ଥ୍ସୋମଃ କଶ୍ଯପାଦଧି ନିର୍ଧମତି । ଭ୍ରସ୍ତା କର୍ମ କୃଦିଵୈଵମ୍ ॥ ପ୍ରାଣୋ ଜୀଵାନୀନ୍ଦ୍ରିଯ ଜୀଵାନି । ସପ୍ତ ଶୀର୍ଷଣ୍ଯାଃ ପ୍ରାଣାଃ । ସୂର୍ଯା ଇତ୍ଯାଚାର୍ଯାଃ । ଅପଶ୍ଯମହ ମେତାନ୍-ଥ୍ସପ୍ତ ସୂର୍ଯାନିତି । ପଞ୍ଚକର୍ଣୋ ଵାଥ୍ସ୍ଯାଯନଃ । ସପ୍ତକର୍ଣଶ୍ଚ ପ୍ଲାକ୍ଷିଃ ॥ 21 ॥
ଆନୁଶ୍ରଵିକ ଏଵ ନୌ କଶ୍ଯପ ଇତି । ଉଭୌ ଵେଦଯିତେ । ନ ହି ଶେକୁମିଵ ମହାମେରୁ-ଙ୍ଗନ୍ତୁମ୍ । ଅପଶ୍ଯମହମେତ-ଥ୍ସୂର୍ଯମଣ୍ଡଲ-ମ୍ପରିଵର୍ତମାନମ୍ । ଗାର୍ଗ୍ଯଃ ପ୍ରାଣତ୍ରାତଃ । ଗଚ୍ଛନ୍ତ ମହାମେରୁମ୍ । ଏକଞ୍ଚାଜହତମ୍ । ଭ୍ରାଜପଟର ପତଙ୍ଗା ନିହନେ । ତିଷ୍ଠନ୍ନାତପନ୍ତି । ତସ୍ମାଦିହ ତପ୍ତ୍ରି ତପାଃ ॥ 22 ॥
ଅମୁତ୍ରେତରେ । ତସ୍ମାଦିହା ତପ୍ତ୍ରି ତପାଃ । ତେଷାମେଷା ଭଵତି । ସପ୍ତ ସୂର୍ଯା ଦିଵ-ମନୁ ପ୍ରଵିଷ୍ଟାଃ । ତାନନ୍ଵେତି ପଥିଭି-ର୍ଦକ୍ଷିଣାଵାନ୍ । ତେ ଅସ୍ମୈ ସର୍ଵେ ଘୃତମାତପନ୍ତି । ଊର୍ଜ-ନ୍ଦୁହାନା ଅନପସ୍ଫୁରନ୍ତ ଇତି ॥ ସପ୍ତର୍ତ୍ଵିଜ-ସ୍ସୂର୍ଯା ଇତ୍ଯାଚାର୍ଯାଃ । ତେଷାମେଷା ଭଵତି । ସପ୍ତ ଦିଶୋ ନାନା ସୂର୍ଯାଃ ॥ 23 ॥
ସପ୍ତ ହୋତାର ଋତ୍ଵିଜଃ । ଦେଵା ଆଦିତ୍ଯା ଯେ ସପ୍ତ । ତେଭି-ସ୍ସୋମାଭୀ ରକ୍ଷଣ ଇତି । ତଦପ୍ଯାମ୍ନାଯଃ । ଦିଗ୍ଭ୍ରାଜ ଋତୂନ୍ କରୋତି । ଏତଯୈଵାଵୃତା ଽଽସହସ୍ରସୂର୍ଯତାଯା ଇତି ଵୈଶମ୍ପାଯନଃ । ତସ୍ଯୈଷା ଭଵତି । ଯଦ୍ଦ୍ଯାଵ ଇନ୍ଦ୍ର ତେ ଶତଗ୍ଂ ଶତ-ମ୍ଭୂମୀଃ । ଉତ ସ୍ଯୁଃ । ନ ତ୍ଵା ଵଜ୍ରିନ୍-ଥ୍ସହସ୍ରଗ୍ଂ ସୂର୍ଯାଃ । 24 ॥
ଅନୁ ନ ଜାତମଷ୍ଟ ରୋଦସୀ ଇତି । ନାନା ଲିଙ୍ଗତ୍ଵା-ଦୃତୂନା-ନ୍ନାନା ସୂର୍ଯତ୍ଵମ୍ ॥ ଅଷ୍ଟୌ ତୁ ଵ୍ଯଵସିତା ଇତି । ସୂର୍ଯମଣ୍ଡଲା-ନ୍ଯଷ୍ଟାତ ଊର୍ଧ୍ଵମ୍ । ତେଷାମେଷା ଭଵତି ॥ ଚିତ୍ର-ନ୍ଦେଵାନା-ମୁଦଗାଦନୀକମ୍ । ଚକ୍ଷୁ-ର୍ମିତ୍ରସ୍ଯ ଵରୁଣସ୍ଯାଗ୍ନେଃ । ଆ-ଽପ୍ରା ଦ୍ଯାଵା ପୃଥିଵୀ ଅନ୍ତରିକ୍ଷମ୍ । ସୂର୍ଯ ଆତ୍ମା ଜଗତସ୍ତସ୍ଥୁଷଶ୍ଚେତି ॥ 25 ॥
(ସାକଂ - ପ୍ଲାକ୍ଷି - ସ୍ତପ୍ତ୍ରିତପା - ନାନାସୂର୍ଯାଃ - ସୂର୍ଯା - +ନଵ ଚ)
ଅନୁ ନ ଜାତମଷ୍ଟ ରୋଦସୀ ଇତି । ନାନା ଲିଙ୍ଗତ୍ଵା-ଦୃତୂନା-ନ୍ନାନା ସୂର୍ଯତ୍ଵମ୍ ॥ ଅଷ୍ଟୌ ତୁ ଵ୍ଯଵସିତା ଇତି । ସୂର୍ଯମଣ୍ଡଲା-ନ୍ଯଷ୍ଟାତ ଊର୍ଧ୍ଵମ୍ । ତେଷାମେଷା ଭଵତି ॥ ଚିତ୍ର-ନ୍ଦେଵାନା-ମୁଦଗାଦନୀକମ୍ । ଚକ୍ଷୁ-ର୍ମିତ୍ରସ୍ଯ ଵରୁଣସ୍ଯାଗ୍ନେଃ । ଆ-ଽପ୍ରା ଦ୍ଯାଵା ପୃଥିଵୀ ଅନ୍ତରିକ୍ଷମ୍ । ସୂର୍ଯ ଆତ୍ମା ଜଗତସ୍ତସ୍ଥୁଷଶ୍ଚେତି ॥ 25 ॥
(ସାକଂ - ପ୍ଲାକ୍ଷି - ସ୍ତପ୍ତ୍ରିତପା - ନାନାସୂର୍ଯାଃ - ସୂର୍ଯା - +ନଵ ଚ)
ଅନୁଵାକଃ 8
କ୍ଵେଦମଭ୍ର-ନ୍ନିଵିଶତେ । କ୍ଵାଯଗ୍ଂ ସଂଵଁଥ୍ସରୋ ମିଥଃ । କ୍ଵାହଃ କ୍ଵେଯ-ନ୍ଦେଵ ରାତ୍ରୀ । କ୍ଵ ମାସା ଋତଵ-ଶ୍ଶ୍ରିତାଃ ॥ ଅର୍ଧମାସା ମୁହୂର୍ତାଃ । ନିମେଷାସ୍ତୁଟିଭିଃ (ନିମେଷାସ୍ତ୍ରଟିଭିଃ) ସହ । କ୍ଵେମା ଆପୋ ନିଵିଶନ୍ତେ । ଯଦୀତୋ ଯାନ୍ତି ସମ୍ପ୍ରତି ॥ କାଲା ଅଫ୍ସୁ ନିଵିଶନ୍ତେ । ଆପ-ସ୍ସୂର୍ଯେ ସମାହିତାଃ । 26 ।
ଅଭ୍ରାଣ୍ଯପଃ ପ୍ରପଦ୍ଯନ୍ତେ । ଵିଦ୍ଯୁଥ୍ସୂର୍ଯେ ସମାହିତା । ଅନଵର୍ଣେ ଇମେ ଭୂମୀ । ଇଯଞ୍ଚାସୌ ଚ ରୋଦସୀ । କିଗ୍ଗ୍ ସ୍ଵିଦତ୍ରାନ୍ତରା ଭୂତମ୍ । ଯେନେମେ ଵିଧୃତେ ଉଭେ । ଵିଷ୍ଣୁନା ଵିଧୃତେ ଭୂମୀ । ଇତି ଵଥ୍ସସ୍ଯ ଵେଦନା । ଇରାଵତୀ ଧେନୁମତୀ ହି ଭୂତମ୍ । ସୂଯଵସିନୀ ମନୁଷେ ଦଶସ୍ଯେ । 27 ।
ଵ୍ଯଷ୍ଟଭ୍ନା-ଦ୍ରୋଦସୀ ଵିଷ୍ଣଵେତେ । ଦାଧର୍ଥ ପୃଥିଵୀ-ମଭିତୋ ମଯୂଖୈଃ । କିନ୍ତ-ଦ୍ଵିଷ୍ଣୋ ର୍ବଲମାହୁଃ । କା ଦୀପ୍ତିଃ କି-ମ୍ପରାଯଣମ୍ । ଏକୋ ଯଦ୍ଧା-ରଯ ଦ୍ଦେଵଃ । ରେଜତୀ ରୋଦସୀ ଉଭେ । ଵାତାଦ୍ଵିଷ୍ଣୋ-ର୍ବଲ ମାହୁଃ । ଅକ୍ଷରା-ଦ୍ଦୀପ୍ତି ରୁଚ୍ଯତେ । ତ୍ରିପଦାଦ୍ଧାରଯ-ଦ୍ଦେଵଃ । ଯଦ୍ଵିଷ୍ଣୋରେକ-ମୁତ୍ତମମ୍ ॥ 28 ॥
କ୍ଵେଦମଭ୍ର-ନ୍ନିଵିଶତେ । କ୍ଵାଯଗ୍ଂ ସଂଵଁଥ୍ସରୋ ମିଥଃ । କ୍ଵାହଃ କ୍ଵେଯ-ନ୍ଦେଵ ରାତ୍ରୀ । କ୍ଵ ମାସା ଋତଵ-ଶ୍ଶ୍ରିତାଃ ॥ ଅର୍ଧମାସା ମୁହୂର୍ତାଃ । ନିମେଷାସ୍ତୁଟିଭିଃ (ନିମେଷାସ୍ତ୍ରଟିଭିଃ) ସହ । କ୍ଵେମା ଆପୋ ନିଵିଶନ୍ତେ । ଯଦୀତୋ ଯାନ୍ତି ସମ୍ପ୍ରତି ॥ କାଲା ଅଫ୍ସୁ ନିଵିଶନ୍ତେ । ଆପ-ସ୍ସୂର୍ଯେ ସମାହିତାଃ । 26 ।
ଅଭ୍ରାଣ୍ଯପଃ ପ୍ରପଦ୍ଯନ୍ତେ । ଵିଦ୍ଯୁଥ୍ସୂର୍ଯେ ସମାହିତା । ଅନଵର୍ଣେ ଇମେ ଭୂମୀ । ଇଯଞ୍ଚାସୌ ଚ ରୋଦସୀ । କିଗ୍ଗ୍ ସ୍ଵିଦତ୍ରାନ୍ତରା ଭୂତମ୍ । ଯେନେମେ ଵିଧୃତେ ଉଭେ । ଵିଷ୍ଣୁନା ଵିଧୃତେ ଭୂମୀ । ଇତି ଵଥ୍ସସ୍ଯ ଵେଦନା । ଇରାଵତୀ ଧେନୁମତୀ ହି ଭୂତମ୍ । ସୂଯଵସିନୀ ମନୁଷେ ଦଶସ୍ଯେ । 27 ।
ଵ୍ଯଷ୍ଟଭ୍ନା-ଦ୍ରୋଦସୀ ଵିଷ୍ଣଵେତେ । ଦାଧର୍ଥ ପୃଥିଵୀ-ମଭିତୋ ମଯୂଖୈଃ । କିନ୍ତ-ଦ୍ଵିଷ୍ଣୋ ର୍ବଲମାହୁଃ । କା ଦୀପ୍ତିଃ କି-ମ୍ପରାଯଣମ୍ । ଏକୋ ଯଦ୍ଧା-ରଯ ଦ୍ଦେଵଃ । ରେଜତୀ ରୋଦସୀ ଉଭେ । ଵାତାଦ୍ଵିଷ୍ଣୋ-ର୍ବଲ ମାହୁଃ । ଅକ୍ଷରା-ଦ୍ଦୀପ୍ତି ରୁଚ୍ଯତେ । ତ୍ରିପଦାଦ୍ଧାରଯ-ଦ୍ଦେଵଃ । ଯଦ୍ଵିଷ୍ଣୋରେକ-ମୁତ୍ତମମ୍ ॥ 28 ॥
ଅଗ୍ନଯୋ ଵାଯଵଶ୍ଚୈଵ । ଏତଦସ୍ଯ ପରାଯଣମ୍ । ପୃଚ୍ଛାମି ତ୍ଵା ପର-ମ୍ମୃତ୍ଯୁମ୍ । ଅଵମ-ମ୍ମଦ୍ଧ୍ଯମଞ୍ଚତୁମ୍ । ଲୋକଞ୍ଚ ପୁଣ୍ଯପାପାନାମ୍ । ଏତ-ତ୍ପୃଚ୍ଛାମି ସମ୍ପ୍ରତି ॥ ଅମୁମାହୁଃ ପର-ମ୍ମୃତ୍ଯୁମ୍ । ପଵମାନ-ନ୍ତୁ ମଦ୍ଧ୍ଯମମ୍ । ଅଗ୍ନିରେଵାଵମୋ ମୃତ୍ଯୁଃ । ଚନ୍ଦ୍ରମା-ଶ୍ଚତୁରୁଚ୍ଯତେ ॥ 29 ॥
ଅନାଭୋଗାଃ ପର-ମ୍ମୃତ୍ଯୁମ୍ । ପାପା-ସ୍ସଂଯଁନ୍ତି ସର୍ଵଦା । ଆଭୋଗାସ୍ତ୍ଵେଵ ସଂଯଁନ୍ତି । ଯତ୍ର ପୁଣ୍ଯକୃତୋ ଜନାଃ । ତତୋ ମଦ୍ଧ୍ଯମମାଯନ୍ତି । ଚତୁମଗ୍ନିଞ୍ଚ ସମ୍ପ୍ରତି । ପୃଚ୍ଛାମି ତ୍ଵା ପାପକୃତଃ । ଯତ୍ର ଯାତଯତେ ଯମଃ । ତ୍ଵନ୍ନସ୍ତ--ଦ୍ବ୍ରହ୍ମ-ନ୍ପ୍ରବ୍ରୂହି । ଯଦି ଵେତ୍ଥା-ଽସତୋ ଗୃହାନ୍ ॥ 30 ॥
କଶ୍ଯପା ଦୁଦିତା-ସ୍ସୂର୍ଯାଃ । ପାପାନ୍ନିର୍ଘ୍ନନ୍ତି ସର୍ଵଦା । ରୋଦସ୍ଯୋରନ୍ତ-ର୍ଦେଶେଷୁ । ତତ୍ର ନ୍ଯସ୍ଯନ୍ତେ ଵାସଵୈଃ । ତେ ଽଶରୀରାଃ ପ୍ରପଦ୍ଯନ୍ତେ । ଯଥା ଽପୁଣ୍ଯସ୍ଯ କର୍ମଣଃ । ଅପାଣ୍ଯପାଦ କେଶାସଃ । ତତ୍ର ତେ-ଽଯୋନିଜା ଜନାଃ । ମୃତ୍ଵା ପୁନର୍ମୃତ୍ଯୁ-ମାପଦ୍ଯନ୍ତେ । ଅଦ୍ଯମାନା-ସ୍ସ୍ଵକର୍ମଭିଃ । 31 ।
ଆଶାତିକାଃ କ୍ରିମଯ ଇଵ । ତତଃ ପୂଯନ୍ତେ ଵାସଵୈଃ । ଅପୈତ-ମ୍ମୃତ୍ଯୁ-ଞ୍ଜଯତି । ଯ ଏଵଂ-ଵେଁଦ । ସ ଖଲ୍ଵୈଵଂ-ଵିଁଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣଃ । ଦୀର୍ଘଶ୍ରୁତ୍ତମୋ ଭଵତି । କଶ୍ଯପସ୍ଯାତିଥି-ସ୍ସିଦ୍ଧଗମନ-ସ୍ସିଦ୍ଧାଗମନଃ । ତସ୍ଯୈଷା ଭଵତି ॥ ଆଯସ୍ମିନ୍-ଥ୍ସପ୍ତ ଵାସଵାଃ । ରୋହନ୍ତି ପୂର୍ଵ୍ଯା ରୁହଃ । 32 ।
ଋଷିର୍ହ ଦୀର୍ଘଶ୍ରୁତ୍ତମଃ । ଇନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଘର୍ମୋ ଅତିଥିରିତି । କଶ୍ଯପଃ ପଶ୍ଯକୋ ଭଵତି । ଯଥ୍ସର୍ଵ-ମ୍ପରିପଶ୍ଯତୀତି ସୌକ୍ଷ୍ମ୍ଯାତ୍ । ଅଥାଗ୍ନେରଷ୍ଟପୁରୁଷସ୍ଯ । ତସ୍ଯୈଷା ଭଵତି । ଅଗ୍ନେ ନଯ ସୁପଥା ରାଯେ ଅସ୍ମାନ୍ । ଵିଶ୍ଵାନି ଦେଵ ଵଯୁନାନି ଵିଦ୍ଵାନ୍ । ଯୁଯୋଦ୍ଧ୍ଯସ୍ମ-ଜ୍ଜୁହୁରାଣମେନଃ । ଭୂଯିଷ୍ଠାନ୍ତେ ନମ ଉକ୍ତିଂ-ଵିଁଧେମେତି ॥ 33 ॥
ଆଶାତିକାଃ କ୍ରିମଯ ଇଵ । ତତଃ ପୂଯନ୍ତେ ଵାସଵୈଃ । ଅପୈତ-ମ୍ମୃତ୍ଯୁ-ଞ୍ଜଯତି । ଯ ଏଵଂ-ଵେଁଦ । ସ ଖଲ୍ଵୈଵଂ-ଵିଁଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣଃ । ଦୀର୍ଘଶ୍ରୁତ୍ତମୋ ଭଵତି । କଶ୍ଯପସ୍ଯାତିଥି-ସ୍ସିଦ୍ଧଗମନ-ସ୍ସିଦ୍ଧାଗମନଃ । ତସ୍ଯୈଷା ଭଵତି ॥ ଆଯସ୍ମିନ୍-ଥ୍ସପ୍ତ ଵାସଵାଃ । ରୋହନ୍ତି ପୂର୍ଵ୍ଯା ରୁହଃ । 32 ।
ଋଷିର୍ହ ଦୀର୍ଘଶ୍ରୁତ୍ତମଃ । ଇନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଘର୍ମୋ ଅତିଥିରିତି । କଶ୍ଯପଃ ପଶ୍ଯକୋ ଭଵତି । ଯଥ୍ସର୍ଵ-ମ୍ପରିପଶ୍ଯତୀତି ସୌକ୍ଷ୍ମ୍ଯାତ୍ । ଅଥାଗ୍ନେରଷ୍ଟପୁରୁଷସ୍ଯ । ତସ୍ଯୈଷା ଭଵତି । ଅଗ୍ନେ ନଯ ସୁପଥା ରାଯେ ଅସ୍ମାନ୍ । ଵିଶ୍ଵାନି ଦେଵ ଵଯୁନାନି ଵିଦ୍ଵାନ୍ । ଯୁଯୋଦ୍ଧ୍ଯସ୍ମ-ଜ୍ଜୁହୁରାଣମେନଃ । ଭୂଯିଷ୍ଠାନ୍ତେ ନମ ଉକ୍ତିଂ-ଵିଁଧେମେତି ॥ 33 ॥
(ସମାହିତା - ଦଶସ୍ଯେ - ଉତ୍ତମ-ମୁଚ୍ଯତେ-ଗୃହାନ୍-ଥ୍ସ୍ଵକର୍ମଭିଃ-ପୂର୍ଵ୍ଯା ରୁହ-ଇତି)
ଅନୁଵାକଃ 9
ଅଗ୍ନିଶ୍ଚ ଜାତଵେଦାଶ୍ଚ । ସହୋଜା ଅଜିରାପ୍ରଭୁଃ । ଵୈଶ୍ଵାନରୋ ନର୍ଯାପାଶ୍ଚ । ପଙ୍କ୍ତିରାଧାଶ୍ଚ ସପ୍ତମଃ । ଵିସର୍ପେଵା-ଽଷ୍ଟମୋ-ଽଗ୍ନୀନାମ୍ । ଏତେ-ଽଷ୍ଟୌ ଵସଵଃ, କ୍ଷିତା ଇତି । ଯଥର୍ତ୍ଵେ-ଵାଗ୍ନେ-ରର୍ଚିର୍ଵର୍ଣ ଵିଶେଷାଃ । ନୀଲାର୍ଚିଶ୍ଚ ପୀତକାର୍ଚିଶ୍ଚେତି । ଅଥ ଵାଯୋ-ରେକାଦଶ-ପୁରୁଷସ୍ଯୈକାଦଶସ୍ତ୍ରୀକସ୍ଯ । ପ୍ରଭ୍ରାଜମାନା ଵ୍ଯଵଦାତାଃ ॥ 34 ॥
ଅନୁଵାକଃ 9
ଅଗ୍ନିଶ୍ଚ ଜାତଵେଦାଶ୍ଚ । ସହୋଜା ଅଜିରାପ୍ରଭୁଃ । ଵୈଶ୍ଵାନରୋ ନର୍ଯାପାଶ୍ଚ । ପଙ୍କ୍ତିରାଧାଶ୍ଚ ସପ୍ତମଃ । ଵିସର୍ପେଵା-ଽଷ୍ଟମୋ-ଽଗ୍ନୀନାମ୍ । ଏତେ-ଽଷ୍ଟୌ ଵସଵଃ, କ୍ଷିତା ଇତି । ଯଥର୍ତ୍ଵେ-ଵାଗ୍ନେ-ରର୍ଚିର୍ଵର୍ଣ ଵିଶେଷାଃ । ନୀଲାର୍ଚିଶ୍ଚ ପୀତକାର୍ଚିଶ୍ଚେତି । ଅଥ ଵାଯୋ-ରେକାଦଶ-ପୁରୁଷସ୍ଯୈକାଦଶସ୍ତ୍ରୀକସ୍ଯ । ପ୍ରଭ୍ରାଜମାନା ଵ୍ଯଵଦାତାଃ ॥ 34 ॥
ଯାଶ୍ଚ ଵାସୁକି ଵୈଦ୍ଯୁତାଃ । ରଜତାଃ ପରୁଷା-ଶ୍ଶ୍ଯାମାଃ । କପିଲା ଅତିଲୋହିତାଃ । ଊର୍ଧ୍ଵା ଅଵପତନ୍ତାଶ୍ଚ । ଵୈଦ୍ଯୁତ ଇତ୍ଯେକାଦଶ । ନୈନଂ-ଵୈଁଦ୍ଯୁତୋ ହିନସ୍ତି । ଯ ଏଵଂ-ଵେଁଦ । ସ ହୋଵାଚ ଵ୍ଯାସଃ ପାରାଶର୍ଯଃ । ଵିଦ୍ଯୁଦ୍ଵଧମେଵାହ-ମ୍ମୃତ୍ଯୁମୈଚ୍ଛମିତି । ନ ତ୍ଵକାମଗ୍ଂ ହନ୍ତି ॥ 35 ॥
ଯ ଏଵଂ-ଵେଁଦ । ଅଥ ଗନ୍ଧର୍ଵଗଣାଃ । ସ୍ଵାନ ଭ୍ରାଟ୍ । ଅଙ୍ଘାରି-ର୍ବମ୍ଭାରିଃ । ହସ୍ତ-ସ୍ସୁହସ୍ତଃ । କୃଶାନୁର୍ଵିଶ୍ଵାଵସୁଃ । ମୂର୍ଧନ୍ଵାନ୍-ଥ୍ସୂର୍ଯଵର୍ଚାଃ । କୃତିରିତ୍ଯେକାଦଶ ଗନ୍ଧର୍ଵଗଣାଃ । ଦେଵାଶ୍ଚ ମହାଦେଵାଃ । ରଶ୍ମଯଶ୍ଚ ଦେଵା ଗରଗିରଃ ॥ 36 ॥
ନୈନ-ଙ୍ଗରୋ ହିନସ୍ତି । ଯ ଏଵଂ-ଵେଁଦ । ଗୌରୀ ମିମାଯ ସଲିଲାନି ତକ୍ଷତୀ । ଏକପଦୀ ଦ୍ଵିପଦୀ ସା ଚତୁଷ୍ପଦୀ । ଅଷ୍ଟାପଦୀ ନଵପଦୀ ବଭୂଵୁଷୀ । ସହସ୍ରାକ୍ଷରା ପରମେ ଵ୍ଯୋମନ୍ନିତି । ଵାଚୋ ଵିଶେଷଣମ୍ । ଅଥ ନିଗଦଵ୍ଯାଖ୍ଯାତାଃ । ତାନନୁକ୍ରମିଷ୍ଯାମଃ । ଵରାହଵଃ-ସ୍ଵତପସଃ ॥ 37 ॥
ଵିଦ୍ଯୁ-ନ୍ମହସୋ ଧୂପଯଃ । ଶ୍ଵାପଯୋ ଗୃହମେଧାଶ୍ଚେତ୍ଯେତେ । ଯେ ଚେମେ-ଽଶିମିଵିଦ୍ଵିଷଃ । ପର୍ଜନ୍ଯା-ସ୍ସପ୍ତ ପୃଥିଵୀମଭିଵର୍ଷନ୍ତି । ଵୃଷ୍ଟିଭିରିତି । ଏତଯୈଵ ଵିଭକ୍ତି ଵିପରୀତାଃ । ସପ୍ତଭିର୍ଵାତୈ ରୁଦୀରିତାଃ । ଅମୂଂ-ଲୋଁକା-ନଭିଵର୍ଷନ୍ତି । ତେଷାମେଷା ଭଵତି । ସମାନ-ମେତଦୁଦକମ୍ ॥ 38 ॥
ଉଚ୍ଚୈତ୍ଯଵ ଚାହଭିଃ । ଭୂମି-ମ୍ପର୍ଜନ୍ଯା ଜିନ୍ଵନ୍ତି । ଦିଵ-ଞ୍ଜିନ୍ଵନ୍-ତ୍ଯଗ୍ନଯ ଇତି । ଯଦକ୍ଷର-ମ୍ଭୂତକୃତମ୍ । ଵିଶ୍ଵେ ଦେଵା ଉପାସତେ । ମହର୍ଷିମସ୍ଯ ଗୋପ୍ତାରମ୍ । ଜମଦଗ୍ନି-ମକୁର୍ଵତ । ଜମଦଗ୍ନି-ରାପ୍ଯାଯତେ । ଛନ୍ଦୋଭି-ଶ୍ଚତୁରୁତ୍ତରୈଃ । ରାଜ୍ଞ-ସ୍ସୋମସ୍ଯ ତୃପ୍ତାସଃ ॥ 39 ॥
ବ୍ରହ୍ମଣା ଵୀର୍ଯାଵତା । ଶିଵା ନଃ ପ୍ରଦିଶୋ ଦିଶଃ ॥ ତଚ୍ଛଂଯୋଁରା ଵୃଣୀମହେ । ଗାତୁଂ-ଯଁଜ୍ଞାଯ । ଗାତୁଂ-ଯଁଜ୍ଞପତଯେ । ଦୈଵୀ ସ୍ଵସ୍ତିରସ୍ତୁ ନଃ । ସ୍ଵସ୍ତି-ର୍ମାନୁଷେଭ୍ଯଃ । ଊର୍ଧ୍ଵ-ଞ୍ଜିଗାତୁ ଭେଷଜମ୍ । ଶନ୍ନୋ ଅସ୍ତୁ ଦ୍ଵିପଦେ । ଶଞ୍ଚତୁଷ୍ପଦେ । ସୋମପା(3) ଅସୋମପା(3) ଇତି ନିଗଦଵ୍ଯାଖ୍ଯାତାଃ ॥ 40 ॥
(ଵ୍ଯଵଦାତା - ହନ୍ତି-ଗରଗିର - ସ୍ତପସ - ଉଦକଂ - ତୃପ୍ତାସ - ଶ୍ଵତୁଷ୍ପଦ ଏକ-ଞ୍ଚ)
ଅନୁଵାକଃ 10
ସହସ୍ରଵୃଦିଯ-ମ୍ଭୂମିଃ । ପରଂ-ଵ୍ଯୋଁମ ସହସ୍ରଵୃତ୍ । ଅଶ୍ଵିନା ଭୁଜ୍ଯୂ ନାସତ୍ଯା । ଵିଶ୍ଵସ୍ଯ ଜଗତସ୍ପତୀ ॥ ଜାଯା ଭୂମିଃ ପତିର୍ଵ୍ଯୋମ । ମିଥୁନନ୍ତା ଅତୁର୍ଯଥୁଃ । ପୁତ୍ରୋ ବୃହସ୍ପତୀ ରୁଦ୍ରଃ । ସରମା ଇତି ସ୍ତ୍ରୀପୁମମ୍ ॥ ଶୁକ୍ରଂ-ଵାଁମନ୍ଯଦ୍ଯଜତଂ-ଵାଁମନ୍ଯତ୍ । ଵିଷୁରୂପେ ଅହନୀ ଦ୍ଯୌରିଵ ସ୍ଥଃ ॥ 41 ॥
ଅନୁଵାକଃ 10
ସହସ୍ରଵୃଦିଯ-ମ୍ଭୂମିଃ । ପରଂ-ଵ୍ଯୋଁମ ସହସ୍ରଵୃତ୍ । ଅଶ୍ଵିନା ଭୁଜ୍ଯୂ ନାସତ୍ଯା । ଵିଶ୍ଵସ୍ଯ ଜଗତସ୍ପତୀ ॥ ଜାଯା ଭୂମିଃ ପତିର୍ଵ୍ଯୋମ । ମିଥୁନନ୍ତା ଅତୁର୍ଯଥୁଃ । ପୁତ୍ରୋ ବୃହସ୍ପତୀ ରୁଦ୍ରଃ । ସରମା ଇତି ସ୍ତ୍ରୀପୁମମ୍ ॥ ଶୁକ୍ରଂ-ଵାଁମନ୍ଯଦ୍ଯଜତଂ-ଵାଁମନ୍ଯତ୍ । ଵିଷୁରୂପେ ଅହନୀ ଦ୍ଯୌରିଵ ସ୍ଥଃ ॥ 41 ॥
ଵିଶ୍ଵା ହି ମାଯା ଅଵଥ-ସ୍ସ୍ଵଧାଵନ୍ତୌ । ଭଦ୍ରା ଵା-ମ୍ପୂଷଣାଵିହ ରାତିରସ୍ତୁ । ଵାସାତ୍ଯୌ ଚିତ୍ରୌ ଜଗତୋ ନିଧାନୌ । ଦ୍ଯାଵାଭୂମୀ ଚରଥଃ ସଗ୍ଂ ସଖାଯୌ । ତାଵଶ୍ଵିନା ରାସଭାଶ୍ଵା ହଵ-ମ୍ମେ । ଶୁଭସ୍ପତୀ ଆଗତଗ୍ଂ ସୂର୍ଯଯା ସହ । ତ୍ଯୁଗ୍ରୋ ହ ଭୁଜ୍ଯୁ-ମଶ୍ଵିନୋଦ ମେଘେ । ରଯିନ୍ନ କଶ୍ଚି-ନ୍ମମୃଵାଁ(2) ଅଵାହାଃ । ତମୂହଥୁ-ର୍ନୌଭିରାତ୍ମନ୍-ଵତୀଭିଃ । ଅନ୍ତରିକ୍ଷ ପ୍ରୁଡ୍ଭିର-ପୋଦକାଭିଃ ॥ 42 ॥
ତିସ୍ରଃ, କ୍ଷପସ୍ତ୍ରିରହା ଽତିଵ୍ରଜଦ୍ଭିଃ । ନାସତ୍ଯା ଭୁଜ୍ଯୁମୂହଥୁଃ ପତଙ୍ଗୈଃ । ସମୁଦ୍ରସ୍ଯ ଧନ୍ଵନ୍ନାର୍ଦ୍ରସ୍ଯ ପାରେ । ତ୍ରିଭୀ ରଥୈ-ଶ୍ଶତପଦ୍ଭି-ଷ୍ଷଡଶ୍ଵୈଃ । ସଵିତାରଂ-ଵିଁତନ୍ଵନ୍ତମ୍ । ଅନୁବଦ୍ଧ୍ନାତି ଶାମ୍ବରଃ । ଆପପୂର୍ଷଂ-ବରଶ୍ଚୈଵ । ସଵିତା ଽରେପସୋ ଽଭଵତ୍ । ତ୍ଯଗ୍ଂ ସୁତୃପ୍ତଂ-ଵିଁଦିତ୍ଵୈଵ । ବହୁସୋମ ଗିରଂ-ଵଁଶୀ ॥ 43 ॥
ଅନ୍ଵେତି ତୁଗ୍ରୋ ଵକ୍ରିଯାନ୍ତମ୍ । ଆଯସୂଯାନ୍-ଥ୍ସୋମତୃଫ୍ସୁଷୁ । ସ ସଙ୍ଗ୍ରାମ-ସ୍ତମୋଦ୍ଯୋ-ଽତ୍ଯୋତଃ । ଵାଚୋ ଗାଃ ପିପାତି ତତ୍ । ସ ତଦ୍ଗୋଭି-ସ୍ସ୍ତଵା ଽତ୍ଯେତ୍ଯନ୍ଯେ । ରକ୍ଷସା ଽନନ୍ଵିତାଶ୍ଚ ଯେ । ଅନ୍ଵେତି ପରିଵୃତ୍ତ୍ଯା-ଽସ୍ତଃ । ଏଵମେତୌ ସ୍ଥୋ ଅଶ୍ଵିନା । ତେ ଏତେ ଦ୍ଯୁଃ ପୃଥିଵ୍ଯୋଃ । ଅହରହ-ର୍ଗର୍ଭନ୍ଦଧାଥେ ॥ 44 ॥
ତଯୋ ରେତୌ ଵଥ୍ସା ଵହୋରାତ୍ରେ । ପୃଥିଵ୍ଯା ଅହଃ । ଦିଵୋ ରାତ୍ରିଃ । ତା ଅଵିସୃଷ୍ଟୌ । ଦମ୍ପତୀ ଏଵ ଭଵତଃ ॥ ତଯୋ ରେତୌ ଵଥ୍ସୌ । ଅଗ୍ନିଶ୍ଚା-ଦିତ୍ଯଶ୍ଚ । ରାତ୍ରେର୍ଵଥ୍ସଃ । ଶ୍ଵେତ ଆଦିତ୍ଯଃ । ଅହ୍ନୋ-ଽଗ୍ନିଃ ॥ 45 ॥
ତାମ୍ରୋ ଅରୁଣଃ । ତା ଅଵିସୃଷ୍ଟୌ । ଦମ୍ପତୀ ଏଵ ଭଵତଃ ॥ ତଯୋ ରେତୌ ଵଥ୍ସୌ । ଵୃତ୍ରଶ୍ଚ ଵୈଦ୍ଯୁତଶ୍ଚ । ଅଗ୍ନେର୍ଵୃତ୍ରଃ । ଵୈଦ୍ଯୁତ ଆଦିତ୍ଯସ୍ଯ । ତା ଅଵିସୃଷ୍ଟୌ । ଦମ୍ପତୀ ଏଵ ଭଵତଃ ॥ ତଯୋ ରେତୌ ଵଥ୍ସୌ ॥ 46 ॥
ଉଷ୍ମା ଚ ନୀହାରଶ୍ଚ । ଵୃତ୍ରସ୍ଯୋଷ୍ମା । ଵୈଦ୍ଯୁତସ୍ଯ ନୀହାରଃ । ତୌ ତାଵେଵ ପ୍ରତିପଦ୍ଯେତେ ॥ ସେଯଗ୍ଂ ରାତ୍ରୀ ଗର୍ଭିଣୀ ପୁତ୍ରେଣ ସଂଵଁସତି । ତସ୍ଯା ଵା ଏତଦୁଲ୍ବଣମ୍ । ଯଦ୍ରାତ୍ରୌ ରଶ୍ମଯଃ । ଯଥା ଗୋର୍ଗର୍ଭିଣ୍ଯା ଉଲ୍ବଣମ୍ । ଏଵମେତସ୍ଯା ଉଲ୍ବଣମ୍ । ପ୍ରଜଯିଷ୍ଣୁଃ ପ୍ରଜଯା ଚ ପଶୁଭିଶ୍ଚ ଭଵତି । ଯ ଏଵଂ-ଵେଁଦ । ଏତମୁଦ୍ଯନ୍ତ-ମପିଯନ୍ତଞ୍ଚେତି । ଆଦିତ୍ଯଃ ପୁଣ୍ଯସ୍ଯ ଵଥ୍ସଃ । ଅଥ ପଵିତ୍ରାଙ୍ଗିରସଃ ॥ 47 ॥
(ସ୍ଥୋ - ଽପୋଦକାଭି--ର୍ ଵଶୀ - ଦଧାଥେ - ଅଗ୍ନି - ସ୍ତଯୋ ରେତୌ ଵଥ୍ସୌ - ଭଵତି ଚତ୍ଵାରି ଚ)
ଅନୁଵାକଃ 11
ପଵିତ୍ରଵନ୍ତଃ ପରିଵାଜମାସତେ । ପିତୈଷା-ମ୍ପ୍ରତ୍ନୋ ଅଭିରକ୍ଷତି ଵ୍ରତମ୍ । ମହସ୍ସମୁଦ୍ରଂ-ଵଁରୁଣ ସ୍ତିରୋଦଧେ । ଧୀରା ଇଚ୍ଛେକୁର୍ଦ୍ଧରୁଣେଷ୍ଵାରଭମ୍ । ପଵିତ୍ର-ନ୍ତେ ଵିତତ-ମ୍ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ପତେ । ପ୍ରଭୁର୍ଗାତ୍ରାଣି ପର୍ଯେଷି ଵିଶ୍ଵତଃ । ଅତପ୍ତତନୂ-ର୍ନ ତଦାମୋ ଅଶ୍ନୁତେ । ଶୃତାସ ଇଦ୍ଵହନ୍-ତସ୍ତ-ଥ୍ସମାଶତ । ବ୍ରହ୍ମା ଦେଵାନାମ୍ । ଅସତ-ସ୍ସଦ୍ଯେ ତତକ୍ଷୁଃ ॥ 48 ॥
ଅନୁଵାକଃ 11
ପଵିତ୍ରଵନ୍ତଃ ପରିଵାଜମାସତେ । ପିତୈଷା-ମ୍ପ୍ରତ୍ନୋ ଅଭିରକ୍ଷତି ଵ୍ରତମ୍ । ମହସ୍ସମୁଦ୍ରଂ-ଵଁରୁଣ ସ୍ତିରୋଦଧେ । ଧୀରା ଇଚ୍ଛେକୁର୍ଦ୍ଧରୁଣେଷ୍ଵାରଭମ୍ । ପଵିତ୍ର-ନ୍ତେ ଵିତତ-ମ୍ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ପତେ । ପ୍ରଭୁର୍ଗାତ୍ରାଣି ପର୍ଯେଷି ଵିଶ୍ଵତଃ । ଅତପ୍ତତନୂ-ର୍ନ ତଦାମୋ ଅଶ୍ନୁତେ । ଶୃତାସ ଇଦ୍ଵହନ୍-ତସ୍ତ-ଥ୍ସମାଶତ । ବ୍ରହ୍ମା ଦେଵାନାମ୍ । ଅସତ-ସ୍ସଦ୍ଯେ ତତକ୍ଷୁଃ ॥ 48 ॥
ଋଷଯ-ସ୍ସପ୍ତାତ୍ରିଶ୍ଚ ଯତ୍ । ସର୍ଵେ-ଽତ୍ରଯୋ ଅଗସ୍ତ୍ଯଶ୍ଚ । ନକ୍ଷତ୍ରୈ-ଶ୍ଶଙ୍କୃତୋ ଽଵସନ୍ନ୍ । ଅଥ ସଵିତୁ-ଶ୍ଶ୍ଯାଵାଶ୍ଵସ୍ଯା ଽଵର୍ତିକାମସ୍ଯ । ଅମୀ ଯ ଋକ୍ଷା ନିହିତା ସ ଉଚ୍ଚା । ନକ୍ତ-ନ୍ଦଦୃଶ୍ରେ କୁହଚିଦ୍ଦିଵେଯୁଃ । ଅଦବ୍ଧାନି ଵରୁଣସ୍ଯ ଵ୍ରତାନି । ଵିଚାକଶ-ଚ୍ଚନ୍ଦ୍ରମା ନକ୍ଷତ୍ରମେତି । ତ-ଥ୍ସଵିତୁ-ର୍ଵରେଣ୍ଯମ୍ । ଭର୍ଗୋ ଦେଵସ୍ଯ ଧୀମହି ॥ 49 ।
ଧିଯୋ ଯୋ ନଃ ପ୍ରଚୋଦଯାତ୍ ॥ ତଥ୍ସଵିତୁ-ର୍ଵୃଣୀମହେ । ଵଯ-ନ୍ଦେଵସ୍ଯ ଭୋଜନମ୍ । ଶ୍ରେଷ୍ଠଗ୍ଂ ସର୍ଵଧାତମମ୍ । ତୁର-ମ୍ଭଗସ୍ଯ ଧୀମହି । ଅପାଗୂହତ ସଵିତା ତୃଭୀନ୍ । ସର୍ଵା-ନ୍ଦିଵୋ ଅନ୍ଧସଃ । ନକ୍ତନ୍ତ;ତାନ୍ଯଭଵ-ନ୍ଦୃଶେ । ଅସ୍ଥ୍ଯସ୍ଥ୍ନା ସମ୍ଭଵିଷ୍ଯାମଃ ॥ ନାମ ନାମୈଵ ନାମ ମେ ॥ 50 ॥
ନପୁଗ୍ଂସକ-ମ୍ପୁମାଗ୍ସ୍ତ୍ର୍ଯସ୍ମି । ସ୍ଥାଵରୋ-ଽସ୍ମ୍ଯଥ ଜଙ୍ଗମଃ । ଯଜେ-ଽଯକ୍ଷି ଯଷ୍ଟାହେ ଚ । ମଯା ଭୂତାନ୍ଯଯକ୍ଷତ । ପଶଵୋ ମମ ଭୂତାନି । ଅନୂବନ୍ଧ୍ଯୋ ଽସ୍ମ୍ଯହଂ-ଵିଁଭୁଃ । ସ୍ତ୍ରିଯଃ ସତୀଃ । ତା ଉ ମେ ପୁଗ୍ଂସ ଆହୁଃ । ପଶ୍ଯଦକ୍ଷଣ୍ଵାନ୍ନ-ଵିଚେତଦନ୍ଧଃ । କଵିର୍ଯଃ ପୁତ୍ର-ସ୍ସ ଇମା ଚିକେତ ॥ 51 ॥
ଯସ୍ତା ଵିଜାନା-ଥ୍ସଵିତୁଃ ପିତା-ଽସତ୍ । ଅନ୍ଧୋ ମଣିମଵିନ୍ଦତ୍ । ତମନଙ୍ଗୁଲି-ରାଵଯତ୍ । ଅଗ୍ରୀଵଃ ପ୍ରତ୍ଯମୁଞ୍ଚତ୍ । ତମଜିହ୍ଵ ଅସଶ୍ଚତ । ଊର୍ଧ୍ଵମୂଲ-ମଵାକ୍ଛାଖମ୍ । ଵୃକ୍ଷଂ-ଯାଁ ଵେଦ ସମ୍ପ୍ରତି । ନ ସ ଜାତୁ ଜନଃ ଶ୍ରଦ୍ଦଦ୍ଧ୍ଯାତ୍ । ମୃତ୍ଯୁର୍ମା ମାରଯାଦିତିଃ । ହସିତଗ୍ଂ ରୁଦିତଙ୍ଗୀତମ୍ ॥ 52 ॥
ଵୀଣା ପଣ ଵଲାସିତମ୍ । ମୃତଞ୍ଜୀଵଞ୍ଚ ଯତ୍କିଞ୍ଚିତ୍ । ଅଙ୍ଗାନି ସ୍ନେଵ ଵିଦ୍ଧି ତତ୍ । ଅତୃଷ୍ଯଗ୍ଗ୍ସ୍ତୃଷ୍ଯ ଧ୍ଯାଯତ୍ । ଅସ୍ମାଜ୍ଜାତା ମେ ମିଥୂ ଚରନ୍ନ୍ । ପୁତ୍ରୋ ନିର୍-ଋତ୍ଯା ଵୈଦେହଃ । ଅଚେତା ଯଶ୍ଚ ଚେତନଃ । ସ ତ-ମ୍ମଣିମଵିନ୍ଦତ୍ । ସୋ-ଽନଙ୍ଗୁଲିରାଵଯତ୍ । ସୋ-ଽଗ୍ରୀଵଃ ପ୍ରତ୍ଯମୁନ୍ଚତ୍ ॥ 53 ।
ସୋ-ଽଜିହ୍ଵୋ ଅସଶ୍ଚତ । ନୈତମୃଷିଂ-ଵିଁଦିତ୍ଵା ନଗର-ମ୍ପ୍ରଵିଶେତ୍ । ଯଦି ପ୍ରଵିଶେତ୍ । ମିଥୌ ଚରିତ୍ଵା ପ୍ରଵିଶେତ୍ । ତଥ୍ସମ୍ଭଵସ୍ଯ ଵ୍ରତମ୍ । ଆ ତମଗ୍ନେ ରଥନ୍ତିଷ୍ଠ । ଏକାଶ୍ଵମେକ ଯୋଜନମ୍ । ଏକଚକ୍ର-ମେକଧୁରମ୍ । ଵାତ ଧ୍ରାଜି ଗତିଂ-ଵିଁଭୋ । ନ ରିଷ୍ଯତି ନ ଵ୍ଯଥତେ ॥ 54 ॥
ନାସ୍ଯାକ୍ଷୋ ଯାତୁ ସଜ୍ଜତି । ଯଚ୍ଛ୍ଵେତା-ନ୍ରୋହିତାଗ୍ଶ୍ଚାଗ୍ନେଃ । ରଥେ ଯୁକ୍ତ୍ଵା-ଽଧିତିଷ୍ଠତି । ଏକଯା ଚ ଦଶଭିଶ୍ଚ ସ୍ଵଭୂତେ । ଦ୍ଵାଭ୍ଯା ମିଷ୍ଟଯେ ଵିଗ୍ଂଶତ୍ଯା ଚ । ତିସୃଭିଶ୍ଚ ଵହସେ ତ୍ରିଗ୍ଂଶତା ଚ । ନିଯୁଦ୍ଭି-ର୍ଵାଯଵିହ ତା ଵିମୁଞ୍ଚ ॥ 55 ॥
(ତତକ୍ଷୁ--ର୍ ଧୀମହି - ନାମ ମେ - ଚିକେତ - ଗୀତଂ - ପ୍ରତ୍ଯମୁଞ୍ଚ-ଦ୍- ଵ୍ଯଥତେ - +ସପ୍ତ ଚ)
ଅନୁଵାକଃ 12
ଆତନୁଷ୍ଵ ପ୍ରତନୁଷ୍ଵ । ଉଦ୍ଧମାଧମ ସନ୍ଧମ । ଆଦିତ୍ଯେ ଚନ୍ଦ୍ରଵର୍ଣାନାମ୍ । ଗର୍ଭ ମା ଧେହି ଯଃ ପୁମାନ୍ । ଇତ-ସ୍ସିକ୍ତଗ୍ଂ ସୂର୍ଯଗତମ୍ । ଚନ୍ଦ୍ରମସେ ରସଙ୍କୃଧି । ଵାରାଦ-ଞ୍ଜନଯା-ଗ୍ରେ-ଽଗ୍ନିମ୍ । ଯ ଏକୋ ରୁଦ୍ର ଉଚ୍ଯତେ । ଅସ-ଙ୍ଖ୍ଯାତା-ସ୍ସହସ୍ରାଣି । ସ୍ମର୍ଯତେ ନ ଚ ଦୃଶ୍ଯତେ ॥ 56 ॥
ଅନୁଵାକଃ 12
ଆତନୁଷ୍ଵ ପ୍ରତନୁଷ୍ଵ । ଉଦ୍ଧମାଧମ ସନ୍ଧମ । ଆଦିତ୍ଯେ ଚନ୍ଦ୍ରଵର୍ଣାନାମ୍ । ଗର୍ଭ ମା ଧେହି ଯଃ ପୁମାନ୍ । ଇତ-ସ୍ସିକ୍ତଗ୍ଂ ସୂର୍ଯଗତମ୍ । ଚନ୍ଦ୍ରମସେ ରସଙ୍କୃଧି । ଵାରାଦ-ଞ୍ଜନଯା-ଗ୍ରେ-ଽଗ୍ନିମ୍ । ଯ ଏକୋ ରୁଦ୍ର ଉଚ୍ଯତେ । ଅସ-ଙ୍ଖ୍ଯାତା-ସ୍ସହସ୍ରାଣି । ସ୍ମର୍ଯତେ ନ ଚ ଦୃଶ୍ଯତେ ॥ 56 ॥
ଏଵମେତନ୍ନିବୋଧତ । ଆ ମନ୍ଦ୍ରୈ-ରିନ୍ଦ୍ର ହରିଭିଃ । ଯା ହି ମଯୂର-ରୋମଭିଃ । ମାତ୍ଵା କେଚିନ୍ନିଯେ ମୁରିନ୍ନ ପାଶିନଃ । ଦଧନ୍ଵେଵ ତା ଇହି । ମା ମନ୍ଦ୍ରୈ-ରିନ୍ଦ୍ର ହରିଭିଃ । ଯାମି ମଯୂର ରୋମଭିଃ । ମା ମା କେଚିନ୍ନିଯେ ମୁରିନ୍ନ ପାଶିନଃ । ନିଧନ୍ଵେଵ ତାଁ(2) ଇମି । ଅଣୁଭିଶ୍ଚ ମହଦ୍ଭିଶ୍ଚ ॥ 57 ॥
ନିଘୃଷ୍ଵୈ ରସମାଯୁତୈଃ । କାଲୈର୍-ହରିତ୍ଵମାପନ୍ନୈଃ । ଇନ୍ଦ୍ରାଯାହି ସହସ୍ର ଯୁକ୍ । ଅଗ୍ନି-ର୍ଵିଭ୍ରାଷ୍ଟି ଵସନଃ । ଵାଯୁ-ଶ୍ଶ୍ଵେତସିକଦ୍ରୁକଃ । ସଂଵଁଥ୍ସରୋ ଵିଷୂ ଵର୍ଣୈଃ । ନିତ୍ଯାସ୍ତେ ଽନୁଚରାସ୍ତଵ । ସୁବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯୋଗ୍ଂ ସୁବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯୋଗ୍ଂ ସୁବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯୋମ୍ । ଇନ୍ଦ୍ରାଗଚ୍ଛ ହରିଵ ଆଗଚ୍ଛ ମେଧାତିଥେଃ । ମେଷ ଵୃଷଣଶ୍ଵସ୍ଯ ମେନେ ॥ 58 ॥
ଗୌରାଵସ୍କନ୍ଦିନ୍ନ-ହଲ୍ଯାଯୈ ଜାର । କୌଶିକ-ବ୍ରାହ୍ମଣ ଗୌତମବ୍ରୁଵାଣ । ଅରୁଣାଶ୍ଵା ଇହାଗତାଃ । ଵସଵଃ ପୃଥିଵି କ୍ଷିତଃ । ଅଷ୍ଟୌ ଦିଗ୍ଵାସସୋ ଽଗ୍ନଯଃ । ଅଗ୍ନିଶ୍ଚ ଜାତଵେଦାଶ୍ଚେତ୍ଯେତେ । ତାମ୍ରାଶ୍ଵା-ସ୍ତାମ୍ରରଥାଃ । ତାମ୍ରଵର୍ଣା ସ୍ତଥା-ଽସିତାଃ । ଦଣ୍ଡହସ୍ତାଃ ଖାଦଗ୍ଦତଃ । ଇତୋ ରୁଦ୍ରାଃ ପରାଙ୍ଗତାଃ । 59 ।
ଉକ୍ତଗ୍ଗ୍ ସ୍ଥାନ-ମ୍ପ୍ରମାଣଞ୍ଚ ପୁର ଇତ । ବୃହସ୍ପତିଶ୍ଚ ସଵିତା ଚ । ଵିଶ୍ଵରୂପୈ-ରିହାଗତାମ୍ । ରଥେନୋଦକଵର୍ତ୍ମନା । ଅଫ୍ସୁଷା ଇତି ତଦ୍ଦ୍ଵଯୋଃ । ଉକ୍ତୋ ଵେଷୋ ଵାସାଗ୍ଂସି ଚ । କାଲାଵଯଵାନା-ମିତଃ ପ୍ରତୀଜ୍ଯା । ଵାସାତ୍ଯା ଇତ୍ଯଶ୍ଵିନୋଃ । କୋ-ଽନ୍ତରିକ୍ଷେ ଶବ୍ଦଙ୍କରୋତୀତି । ଵାସିଷ୍ଠ ରୌହିଣୋ ମୀମାଗ୍ଂସା-ଞ୍ଚକ୍ରେ । ତସ୍ଯୈଷା ଭଵତି ॥ ଵାଶ୍ରେଵ ଵିଦ୍ଯୁଦିତି ॥ ବ୍ରହ୍ମଣ ଉଦରଣମସି । ବ୍ରହ୍ମଣ ଉଦୀରଣମସି ।ବ୍ରହ୍ମଣ ଆସ୍ତରଣମସି । ବ୍ରହ୍ମଣ ଉପସ୍ତରଣମସି ॥ 60 ॥
ଉକ୍ତଗ୍ଗ୍ ସ୍ଥାନ-ମ୍ପ୍ରମାଣଞ୍ଚ ପୁର ଇତ । ବୃହସ୍ପତିଶ୍ଚ ସଵିତା ଚ । ଵିଶ୍ଵରୂପୈ-ରିହାଗତାମ୍ । ରଥେନୋଦକଵର୍ତ୍ମନା । ଅଫ୍ସୁଷା ଇତି ତଦ୍ଦ୍ଵଯୋଃ । ଉକ୍ତୋ ଵେଷୋ ଵାସାଗ୍ଂସି ଚ । କାଲାଵଯଵାନା-ମିତଃ ପ୍ରତୀଜ୍ଯା । ଵାସାତ୍ଯା ଇତ୍ଯଶ୍ଵିନୋଃ । କୋ-ଽନ୍ତରିକ୍ଷେ ଶବ୍ଦଙ୍କରୋତୀତି । ଵାସିଷ୍ଠ ରୌହିଣୋ ମୀମାଗ୍ଂସା-ଞ୍ଚକ୍ରେ । ତସ୍ଯୈଷା ଭଵତି ॥ ଵାଶ୍ରେଵ ଵିଦ୍ଯୁଦିତି ॥ ବ୍ରହ୍ମଣ ଉଦରଣମସି । ବ୍ରହ୍ମଣ ଉଦୀରଣମସି ।ବ୍ରହ୍ମଣ ଆସ୍ତରଣମସି । ବ୍ରହ୍ମଣ ଉପସ୍ତରଣମସି ॥ 60 ॥
(ଦୃଶ୍ଯତେ - ଚ - ମେନେ - ପରା-ଙ୍ଗତା - ଶ୍ଚକ୍ରେ ଷଟ୍ ଚ)
ଅନୁଵାକଃ 13 [ଅପକ୍ରାମତ ଗର୍ଭିଣ୍ଯଃ ]
ଅଷ୍ଟଯୋନୀ-ମଷ୍ଟପୁତ୍ରାମ୍ । ଅଷ୍ଟପତ୍ନୀ-ମିମା-ମ୍ମହୀମ୍ । ଅହଂ-ଵେଁଦ ନ ମେ ମୃତ୍ଯୁଃ । ନ ଚାମୃତ୍ଯୁରଘାହରତ୍ । ଅଷ୍ଟଯୋନ୍ଯଷ୍ଟ ପୁତ୍ରମ୍ । ଅଷ୍ଟପଦିଦ-ମନ୍ତରିକ୍ଷମ୍ । ଅହଂ-ଵେଁଦ ନ ମେ ମୃତ୍ଯୁଃ । ନ ଚାମୃତ୍ଯୁରଘାହରତ୍ । ଅଷ୍ଟଯୋନୀ-ମଷ୍ଟପୁତ୍ରାମ୍ । ଅଷ୍ଟପତ୍ନୀ-ମମୂନ୍ଦିଵମ୍ ॥ 61 ॥
ଅନୁଵାକଃ 13 [ଅପକ୍ରାମତ ଗର୍ଭିଣ୍ଯଃ ]
ଅଷ୍ଟଯୋନୀ-ମଷ୍ଟପୁତ୍ରାମ୍ । ଅଷ୍ଟପତ୍ନୀ-ମିମା-ମ୍ମହୀମ୍ । ଅହଂ-ଵେଁଦ ନ ମେ ମୃତ୍ଯୁଃ । ନ ଚାମୃତ୍ଯୁରଘାହରତ୍ । ଅଷ୍ଟଯୋନ୍ଯଷ୍ଟ ପୁତ୍ରମ୍ । ଅଷ୍ଟପଦିଦ-ମନ୍ତରିକ୍ଷମ୍ । ଅହଂ-ଵେଁଦ ନ ମେ ମୃତ୍ଯୁଃ । ନ ଚାମୃତ୍ଯୁରଘାହରତ୍ । ଅଷ୍ଟଯୋନୀ-ମଷ୍ଟପୁତ୍ରାମ୍ । ଅଷ୍ଟପତ୍ନୀ-ମମୂନ୍ଦିଵମ୍ ॥ 61 ॥
ଅହଂ-ଵେଁଦ ନ ମେ ମୃତ୍ଯୁଃ । ନ ଚାମୃତ୍ଯୁରଘାହରତ୍ । ସୁତ୍ରାମାଣ-ମ୍ମହୀମୂଷୁ । ଅଦିତିର୍ଦ୍ଯୌ-ରଦିତି-ରନ୍ତରିକ୍ଷମ୍ । ଅଦିତି ର୍ମାତା ସ ପିତା ସ ପୁତ୍ରଃ । ଵିଶ୍ଵେ ଦେଵା ଅଦିତିଃ ପଞ୍ଚ ଜନାଃ । ଅଦିତି-ର୍ଜାତ-ମଦିତି-ର୍ଜନିତ୍ଵମ୍ । ଅଷ୍ଟୌ ପୁତ୍ରାସୋ ଅଦିତେଃ । ଯେ ଜାତା ସ୍ତନ୍ଵଃ ପରି । ଦେଵାଁ (2) ଉପପ୍ରୈ-ଥ୍ସପ୍ତଭିଃ ॥ 62 ॥
ପରା ମାର୍ତାଣ୍ଡମାସ୍ଯତ୍ । ସପ୍ତଭିଃ ପୁତ୍ରୈ-ରଦିତିଃ । ଉପ ପ୍ରୈ-ତ୍ପୂର୍ଵ୍ଯଂ-ଯୁଁଗମ୍ । ପ୍ରଜାଯୈ ମୃତ୍ଯଵେ ତତ୍ । ପରା ମାର୍ତାଣ୍ଡ-ମାଭରଦିତି । ତାନନୁକ୍ରମିଷ୍ଯାମଃ । ମିତ୍ରଶ୍ଚ ଵରୁଣଶ୍ଚ । ଧାତା ଚାର୍ଯମା ଚ । ଅଗ୍ଂଶଶ୍ଚ ଭଗଶ୍ଚ । ଇନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚ ଵିଵସ୍ଵାଗ୍ଶ୍ଚେତ୍ଯେତେ । ହିରଣ୍ଯଗର୍ଭୋ ହଗ୍ଂସସ୍ଶୁଚିଷତ୍ । ବ୍ରହ୍ମ ଜଜ୍ଞାନ-ନ୍ତଦି-ତ୍ପଦମିତି । ଗର୍ଭଃ ପ୍ରାଜାପତ୍ଯଃ । ଅଥ ପୁରୁଷ-ସ୍ସପ୍ତପୁରୁଷଃ ॥ 63 ॥
[ ଯଥାସ୍ଥାନ-ଙ୍ଗର୍ଭିଣ୍ଯଃ ]
(ଅମୂ-ନ୍ଦିଵଗ୍ଂ - ସପ୍ତଭି - ରେତେ ଚତ୍ଵାରି ଚ)
ଅନୁଵାକଃ 14
ଯୋ-ଽସୌ ତପନ୍ନୁଦେତି । ସ ସର୍ଵେଷା-ମ୍ଭୂତାନା-ମ୍ପ୍ରାଣାନାଦାଯୋଦେତି । ମା ମେ ପ୍ରଜାଯା ମା ପଶୂନାମ୍ । ମା ମମ ପ୍ରାଣାନାଦାଯୋଦଗାଃ । ଅସୌ ଯୋ ଽସ୍ତମେତି । ସ ସର୍ଵେଷା-ମ୍ଭୂତାନା-ମ୍ପ୍ରାଣାନାଦାଯାସ୍ତମେତି । ମା ମେ ପ୍ରଜାଯା ମା ପଶୂନାମ୍ । ମା ମମ ପ୍ରାଣାନାଦାଯା ସ୍ତଙ୍ଗାଃ । ଅସୌ ଯ ଆପୂର୍ଯତି । ସ ସର୍ଵେଷା-ମ୍ଭୂତାନା-ମ୍ପ୍ରାଣୈ ରାପୂର୍ଯତି । 64 ।
ମା ମେ ପ୍ରଜାଯା ମା ପଶୂନାମ୍ । ମା ମମ ପ୍ରାଣୈ-ରାପୂରିଷ୍ଠାଃ । ଅସୌ ଯୋ-ଽପକ୍ଷୀଯତି । ସ ସର୍ଵେଷା-ମ୍ଭୂତାନା-ମ୍ପ୍ରାଣୈ-ରପକ୍ଷୀଯତି । ମା ମେ ପ୍ରଜାଯା ମା ପଶୂନାମ୍ । ମା ମମ ପ୍ରାଣୈ-ରପକ୍ଷେଷ୍ଠାଃ । ଅମୂନି ନକ୍ଷତ୍ରାଣି । ସର୍ଵେଷା-ମ୍ଭୂତାନା-ମ୍ପ୍ରାଣୈରପ ପ୍ରସର୍ପନ୍ତି ଚୋଥ୍ସର୍ପନ୍ତି ଚ । ମା ମେ ପ୍ରଜାଯା ମା ପଶୂନାମ୍ । ମା ମମ ପ୍ରାଣୈରପ ପ୍ରସୃପତ ମୋଥ୍ସୃପତ ॥ 65 ॥
(ଅମୂ-ନ୍ଦିଵଗ୍ଂ - ସପ୍ତଭି - ରେତେ ଚତ୍ଵାରି ଚ)
ଅନୁଵାକଃ 14
ଯୋ-ଽସୌ ତପନ୍ନୁଦେତି । ସ ସର୍ଵେଷା-ମ୍ଭୂତାନା-ମ୍ପ୍ରାଣାନାଦାଯୋଦେତି । ମା ମେ ପ୍ରଜାଯା ମା ପଶୂନାମ୍ । ମା ମମ ପ୍ରାଣାନାଦାଯୋଦଗାଃ । ଅସୌ ଯୋ ଽସ୍ତମେତି । ସ ସର୍ଵେଷା-ମ୍ଭୂତାନା-ମ୍ପ୍ରାଣାନାଦାଯାସ୍ତମେତି । ମା ମେ ପ୍ରଜାଯା ମା ପଶୂନାମ୍ । ମା ମମ ପ୍ରାଣାନାଦାଯା ସ୍ତଙ୍ଗାଃ । ଅସୌ ଯ ଆପୂର୍ଯତି । ସ ସର୍ଵେଷା-ମ୍ଭୂତାନା-ମ୍ପ୍ରାଣୈ ରାପୂର୍ଯତି । 64 ।
ମା ମେ ପ୍ରଜାଯା ମା ପଶୂନାମ୍ । ମା ମମ ପ୍ରାଣୈ-ରାପୂରିଷ୍ଠାଃ । ଅସୌ ଯୋ-ଽପକ୍ଷୀଯତି । ସ ସର୍ଵେଷା-ମ୍ଭୂତାନା-ମ୍ପ୍ରାଣୈ-ରପକ୍ଷୀଯତି । ମା ମେ ପ୍ରଜାଯା ମା ପଶୂନାମ୍ । ମା ମମ ପ୍ରାଣୈ-ରପକ୍ଷେଷ୍ଠାଃ । ଅମୂନି ନକ୍ଷତ୍ରାଣି । ସର୍ଵେଷା-ମ୍ଭୂତାନା-ମ୍ପ୍ରାଣୈରପ ପ୍ରସର୍ପନ୍ତି ଚୋଥ୍ସର୍ପନ୍ତି ଚ । ମା ମେ ପ୍ରଜାଯା ମା ପଶୂନାମ୍ । ମା ମମ ପ୍ରାଣୈରପ ପ୍ରସୃପତ ମୋଥ୍ସୃପତ ॥ 65 ॥
ଇମେ ମାସା-ଶ୍ଚାର୍ଧମାସାଶ୍ଚ । ସର୍ଵେଷା-ମ୍ଭୂତାନା-ମ୍ପ୍ରାଣୈରପ ପ୍ରସର୍ପନ୍ତି ଚୋଥ୍ସର୍ପନ୍ତି ଚ । ମା ମେ ପ୍ରଜାଯା ମା ପଶୂନାମ୍ । ମା ମମ ପ୍ରାଣୈରପ ପ୍ରସୃପତ ମୋଥ୍ସୃପତ । ଇମ ଋତଵଃ । ସର୍ଵେଷା-ମ୍ଭୂତାନା-ମ୍ପ୍ରାଣୈରପ ପ୍ରସର୍ପନ୍ତି ଚୋଥ୍ସର୍ପନ୍ତି ଚ । ମା ମେ ପ୍ରଜାଯା ମା ପଶୂନାମ୍ । ମା ମମ ପ୍ରାଣୈରପ ପ୍ରସୃପତ ମୋଥ୍ସୃପତ । ଅଯଗ୍ଂ ସଂଵଁଥ୍ସରଃ । ସର୍ଵେଷା-ମ୍ଭୂତାନା-ମ୍ପ୍ରାଣୈରପ ପ୍ରସର୍ପତି ଚୋଥ୍ସର୍ପତି ଚ ॥ 66 ॥
ମା ମେ ପ୍ରଜାଯା ମା ପଶୂନାମ୍ । ମା ମମ ପ୍ରାଣୈରପ ପ୍ରସୃପ ମୋଥ୍ସୃପ । ଇଦମହଃ । ସର୍ଵେଷା-ମ୍ଭୂତାନା-ମ୍ପ୍ରାଣୈ-ରପ ପ୍ରସର୍ପତି ଚୋଥ୍ସର୍ପତି ଚ । ମା ମେ ପ୍ରଜାଯା ମା ପଶୂନାମ୍ । ମା ମମ ପ୍ରାଣୈରପ ପ୍ରସୃପ ମୋଥ୍ସୃପ । ଇଯଗ୍ଂ ରାତ୍ରିଃ । ସର୍ଵେଷା-ମ୍ଭୂତାନା-ମ୍ପ୍ରାଣୈ-ରପ ପ୍ରସର୍ପତି ଚୋଥ୍ସର୍ପତି ଚ । ମା ମେ ପ୍ରଜାଯା ମା ପଶୂନାମ୍ । ମା ମମ ପ୍ରାଣୈରପ ପ୍ରସୃପ ମୋଥ୍ସୃପ । ଔ-ମ୍ଭୂର୍ଭୁଵସ୍ସ୍ଵଃ । ଏତଦ୍ଵୋ ମିଥୁନ-ମ୍ମା ନୋ ମିଥୁନଗ୍ଂ ରୀଢ୍ଵମ୍ ॥ 67 ॥
(ପ୍ରାଣୈରାପୂର୍ଯତି-ମୋଥ୍ସୃପତ-ଚୋଥ୍ସର୍ପତି ଚ - ମୋଥ୍ସୃପ ଦ୍ଵେ ଚ)
ଅନୁଵାକଃ 15
ଅଥାଦିତ୍ଯସ୍ଯାଷ୍ଟ ପୁରୁଷସ୍ଯ । ଵସୂନା ମାଦିତ୍ଯାନାଗ୍ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜସା ଭାନି । ରୁଦ୍ରାଣା-ମାଦିତ୍ଯାନାଗ୍ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜସା ଭାନି । ଆଦିତ୍ଯାନା-ମାଦିତ୍ଯାନାଗ୍ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜସା ଭାନି । ସତାଗ୍ଂସତ୍ଯାନାମ୍ । ଆଦିତ୍ଯାନାଗ୍ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜସା ଭାନି । ଅଭିଧୂନ୍ଵତା-ମଭିଘ୍ନତାମ୍ । ଵାତଵତା-ମ୍ମରୁତାମ୍ । ଆଦିତ୍ଯାନାଗ୍ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜସା ଭାନି । ଋଭୂଣା-ମାଦିତ୍ଯାନାଗ୍ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜସା ଭାନି । ଵିଶ୍ଵେଷା-ନ୍ଦେଵାନାମ୍ । ଆଦିତ୍ଯାନାଗ୍ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜସା ଭାନି । ସଂଵଁଥ୍ସରସ୍ଯ ସଵିତୁଃ । ଆଦିତ୍ଯସ୍ଯ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜସା ଭାନି । ଔ-ମ୍ଭୂର୍ଭୁଵସ୍ସ୍ଵଃ । ରଶ୍ମଯୋ ଵୋ ମିଥୁନ-ମ୍ମା ନୋ ମିଥୁନଗ୍ଂ ରୀଢ୍ଵମ୍ ॥ 68 ॥
ଅନୁଵାକଃ 15
ଅଥାଦିତ୍ଯସ୍ଯାଷ୍ଟ ପୁରୁଷସ୍ଯ । ଵସୂନା ମାଦିତ୍ଯାନାଗ୍ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜସା ଭାନି । ରୁଦ୍ରାଣା-ମାଦିତ୍ଯାନାଗ୍ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜସା ଭାନି । ଆଦିତ୍ଯାନା-ମାଦିତ୍ଯାନାଗ୍ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜସା ଭାନି । ସତାଗ୍ଂସତ୍ଯାନାମ୍ । ଆଦିତ୍ଯାନାଗ୍ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜସା ଭାନି । ଅଭିଧୂନ୍ଵତା-ମଭିଘ୍ନତାମ୍ । ଵାତଵତା-ମ୍ମରୁତାମ୍ । ଆଦିତ୍ଯାନାଗ୍ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜସା ଭାନି । ଋଭୂଣା-ମାଦିତ୍ଯାନାଗ୍ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜସା ଭାନି । ଵିଶ୍ଵେଷା-ନ୍ଦେଵାନାମ୍ । ଆଦିତ୍ଯାନାଗ୍ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜସା ଭାନି । ସଂଵଁଥ୍ସରସ୍ଯ ସଵିତୁଃ । ଆଦିତ୍ଯସ୍ଯ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜସା ଭାନି । ଔ-ମ୍ଭୂର୍ଭୁଵସ୍ସ୍ଵଃ । ରଶ୍ମଯୋ ଵୋ ମିଥୁନ-ମ୍ମା ନୋ ମିଥୁନଗ୍ଂ ରୀଢ୍ଵମ୍ ॥ 68 ॥
(ଋଭୂଣାମାଦିତ୍ଯାନାଗ୍ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜସା ଭାନି ଷଟ୍ଚ)
ଅନୁଵାକଃ 16
ଆରୋଗସ୍ଯ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜସା ଭାନି । ଭ୍ରାଜସ୍ଯ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜସା ଭାନି । ପଟରସ୍ଯ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜସା ଭାନି । ପତଙ୍ଗସ୍ଯ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜସା ଭାନି । ସ୍ଵର୍ଣରସ୍ଯ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜସା ଭାନି । ଜ୍ଯୋତିଷୀମତସ୍ଯ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜସା ଭାନି । ଵିଭାସସ୍ଯ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜସା ଭାନି । କଶ୍ଯପସ୍ଯ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜସା ଭାନି । ଔ-ମ୍ଭୂର୍ଭୁଵସ୍ସ୍ଵଃ । ଆପୋ ଵୋ ମିଥୁନ-ମ୍ମା ନୋ ମିଥୁନଗ୍ଂ ରୀଢ୍ଵମ୍ ॥ 69 ॥
ଅନୁଵାକଃ 16
ଆରୋଗସ୍ଯ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜସା ଭାନି । ଭ୍ରାଜସ୍ଯ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜସା ଭାନି । ପଟରସ୍ଯ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜସା ଭାନି । ପତଙ୍ଗସ୍ଯ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜସା ଭାନି । ସ୍ଵର୍ଣରସ୍ଯ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜସା ଭାନି । ଜ୍ଯୋତିଷୀମତସ୍ଯ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜସା ଭାନି । ଵିଭାସସ୍ଯ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜସା ଭାନି । କଶ୍ଯପସ୍ଯ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜସା ଭାନି । ଔ-ମ୍ଭୂର୍ଭୁଵସ୍ସ୍ଵଃ । ଆପୋ ଵୋ ମିଥୁନ-ମ୍ମା ନୋ ମିଥୁନଗ୍ଂ ରୀଢ୍ଵମ୍ ॥ 69 ॥
(ଆରୋଗସ୍ଯ ଦଶ)
ଅନୁଵାକଃ 17
ଅଥ ଵାଯୋ-ରେକାଦଶ-ପୁରୁଷସ୍ଯୈକାଦଶ-ସ୍ତ୍ରୀକସ୍ଯ ।
ପ୍ରଭ୍ରାଜମାନାନାଗ୍ଂ ରୁଦ୍ରାଣାଗ୍ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜସା ଭାନି ।
ଵ୍ଯଵଦାତାନାଗ୍ଂ ରୁଦ୍ରାଣାଗ୍ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜସା ଭାନି ।
ଵାସୁକିଵୈଦ୍ଯୁତାନାଗ୍ଂ ରୁଦ୍ରାଣାଗ୍ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜସା ଭାନି ।
ରଜତାନାଗ୍ଂ ରୁଦ୍ରାଣାଗ୍ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜସା ଭାନି ।
ପରୁଷାଣାଗ୍ଂ ରୁଦ୍ରାଣାଗ୍ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜସା ଭାନି ।
ଶ୍ଯାମାନାଗ୍ଂ ରୁଦ୍ରାଣାଗ୍ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜସା ଭାନି ।
କପିଲାନାଗ୍ଂ ରୁଦ୍ରାଣାଗ୍ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜସା ଭାନି ।
ଅତିଲୋହିତାନାଗ୍ଂ ରୁଦ୍ରାଣାଗ୍ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜସା ଭାନି ।
ଊର୍ଧ୍ଵାନାଗ୍ଂ ରୁଦ୍ରାଣାଗ୍ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜସା ଭାନି ॥ 70 ॥
ଅନୁଵାକଃ 17
ଅଥ ଵାଯୋ-ରେକାଦଶ-ପୁରୁଷସ୍ଯୈକାଦଶ-ସ୍ତ୍ରୀକସ୍ଯ ।
ପ୍ରଭ୍ରାଜମାନାନାଗ୍ଂ ରୁଦ୍ରାଣାଗ୍ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜସା ଭାନି ।
ଵ୍ଯଵଦାତାନାଗ୍ଂ ରୁଦ୍ରାଣାଗ୍ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜସା ଭାନି ।
ଵାସୁକିଵୈଦ୍ଯୁତାନାଗ୍ଂ ରୁଦ୍ରାଣାଗ୍ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜସା ଭାନି ।
ରଜତାନାଗ୍ଂ ରୁଦ୍ରାଣାଗ୍ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜସା ଭାନି ।
ପରୁଷାଣାଗ୍ଂ ରୁଦ୍ରାଣାଗ୍ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜସା ଭାନି ।
ଶ୍ଯାମାନାଗ୍ଂ ରୁଦ୍ରାଣାଗ୍ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜସା ଭାନି ।
କପିଲାନାଗ୍ଂ ରୁଦ୍ରାଣାଗ୍ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜସା ଭାନି ।
ଅତିଲୋହିତାନାଗ୍ଂ ରୁଦ୍ରାଣାଗ୍ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜସା ଭାନି ।
ଊର୍ଧ୍ଵାନାଗ୍ଂ ରୁଦ୍ରାଣାଗ୍ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜସା ଭାନି ॥ 70 ॥
ଅଵପତନ୍ତାନାଗ୍ଂ ରୁଦ୍ରାଣାଗ୍ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜସା ଭାନି ।
ଵୈଦ୍ଯୁତାନାଗ୍ଂ ରୁଦ୍ରାଣାଗ୍ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜସା ଭାନି ।
ପ୍ରଭ୍ରାଜମାନୀନାଗ୍ଂ ରୁଦ୍ରାଣୀନାଗ୍ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜସା ଭାନି ।
ଵ୍ଯଵଦାତୀନାଗ୍ଂ ରୁଦ୍ରାଣୀନାଗ୍ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜସା ଭାନି ।
ଵାସୁକିଵୈଦ୍ଯୁତୀନାଗ୍ଂ ରୁଦ୍ରାଣୀନାଗ୍ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜସା ଭାନି ।
ରଜତାନାଗ୍ଂ ରୁଦ୍ରାଣୀନାଗ୍ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜସା ଭାନି ।
ପରୁଷାଣାଗ୍ଂ ରୁଦ୍ରାଣୀନାଗ୍ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜସା ଭାନି ।
ଶ୍ଯାମାନାଗ୍ଂ ରୁଦ୍ରାଣୀନାଗ୍ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜସା ଭାନି ।
କପିଲାନାଗ୍ଂ ରୁଦ୍ରାଣୀନାଗ୍ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜସା ଭାନି ।
ଅତିଲୋହିତୀନାଗ୍ଂ ରୁଦ୍ରାଣୀନାଗ୍ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜସା ଭାନି ।
ଊର୍ଧ୍ଵାନାଗ୍ଂ ରୁଦ୍ରାଣୀନାଗ୍ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜସା ଭାନି ।
ଅଵପତନ୍ତୀନାଗ୍ଂ ରୁଦ୍ରାଣୀନାଗ୍ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜସା ଭାନି ।
ଵୈଦ୍ଯୁତୀନାଗ୍ଂ ରୁଦ୍ରାଣୀନାଗ୍ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜସା ଭାନି ।
ଔ-ମ୍ଭୂର୍ଭୁଵସ୍ସ୍ଵଃ ।
ରୂପାଣି ଵୋ ମିଥୁନ-ମ୍ମା ନୋ ମିଥୁନଗ୍ଂ ରୀଢ୍ଵମ୍ ॥ 71 ॥
ଵୈଦ୍ଯୁତାନାଗ୍ଂ ରୁଦ୍ରାଣାଗ୍ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜସା ଭାନି ।
ପ୍ରଭ୍ରାଜମାନୀନାଗ୍ଂ ରୁଦ୍ରାଣୀନାଗ୍ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜସା ଭାନି ।
ଵ୍ଯଵଦାତୀନାଗ୍ଂ ରୁଦ୍ରାଣୀନାଗ୍ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜସା ଭାନି ।
ଵାସୁକିଵୈଦ୍ଯୁତୀନାଗ୍ଂ ରୁଦ୍ରାଣୀନାଗ୍ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜସା ଭାନି ।
ରଜତାନାଗ୍ଂ ରୁଦ୍ରାଣୀନାଗ୍ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜସା ଭାନି ।
ପରୁଷାଣାଗ୍ଂ ରୁଦ୍ରାଣୀନାଗ୍ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜସା ଭାନି ।
ଶ୍ଯାମାନାଗ୍ଂ ରୁଦ୍ରାଣୀନାଗ୍ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜସା ଭାନି ।
କପିଲାନାଗ୍ଂ ରୁଦ୍ରାଣୀନାଗ୍ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜସା ଭାନି ।
ଅତିଲୋହିତୀନାଗ୍ଂ ରୁଦ୍ରାଣୀନାଗ୍ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜସା ଭାନି ।
ଊର୍ଧ୍ଵାନାଗ୍ଂ ରୁଦ୍ରାଣୀନାଗ୍ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜସା ଭାନି ।
ଅଵପତନ୍ତୀନାଗ୍ଂ ରୁଦ୍ରାଣୀନାଗ୍ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜସା ଭାନି ।
ଵୈଦ୍ଯୁତୀନାଗ୍ଂ ରୁଦ୍ରାଣୀନାଗ୍ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜସା ଭାନି ।
ଔ-ମ୍ଭୂର୍ଭୁଵସ୍ସ୍ଵଃ ।
ରୂପାଣି ଵୋ ମିଥୁନ-ମ୍ମା ନୋ ମିଥୁନଗ୍ଂ ରୀଢ୍ଵମ୍ ॥ 71 ॥
(ଊର୍ଧ୍ଵାନାଗ୍ଂ ରୁଦ୍ରାଣାଗ୍ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜସା ଭା - ନ୍ଯତିଲୋହିତୀନାଗ୍ଂ ରୁଦ୍ରାଣୀନାଗ୍ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜସା ଭାନି ପଞ୍ଚ ଚ)
ଅନୁଵାକଃ 18
ଅଥାଗ୍ନେରଷ୍ଟ ପୁରୁଷସ୍ଯ ॥ ଅଗ୍ନେଃ ପୂର୍ଵ-ଦିଶ୍ଯସ୍ଯ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜସା ଭାନି ।
ଜାତଵେଦସ ଉପଦିଶ୍ଯସ୍ଯ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜସା ଭାନି ।
ସହୋଜସୋ ଦକ୍ଷିଣ-ଦିଶ୍ଯସ୍ଯ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜସା ଭାନି ।
ଅଜିରାପ୍ରଭଵ ଉପଦିଶ୍ଯସ୍ଯ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜସା ଭାନି ।
ଵୈଶ୍ଵାନରସ୍ଯାପରଦିଶ୍ଯସ୍ଯ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜସା ଭାନି ।
ନର୍ଯାପସ ଉପଦିଶ୍ଯସ୍ଯ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜସା ଭାନି ।
ପଙ୍କ୍ତିରାଧସ ଉଦଗ୍ଦିଶ୍ଯସ୍ଯ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜସା ଭାନି ।
ଵିସର୍ପିଣ ଉପଦିଶ୍ଯସ୍ଯ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜସା ଭାନି ।
ଔ-ମ୍ଭୂର୍ଭୁଵସ୍ସ୍ଵଃ ।
ଦିଶୋ ଵୋ ମିଥୁନ-ମ୍ମା ନୋ ମିଥୁନଗ୍ଂ ରୀଢ୍ଵମ୍ ॥ 72 ॥
ଅନୁଵାକଃ 18
ଅଥାଗ୍ନେରଷ୍ଟ ପୁରୁଷସ୍ଯ ॥ ଅଗ୍ନେଃ ପୂର୍ଵ-ଦିଶ୍ଯସ୍ଯ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜସା ଭାନି ।
ଜାତଵେଦସ ଉପଦିଶ୍ଯସ୍ଯ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜସା ଭାନି ।
ସହୋଜସୋ ଦକ୍ଷିଣ-ଦିଶ୍ଯସ୍ଯ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜସା ଭାନି ।
ଅଜିରାପ୍ରଭଵ ଉପଦିଶ୍ଯସ୍ଯ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜସା ଭାନି ।
ଵୈଶ୍ଵାନରସ୍ଯାପରଦିଶ୍ଯସ୍ଯ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜସା ଭାନି ।
ନର୍ଯାପସ ଉପଦିଶ୍ଯସ୍ଯ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜସା ଭାନି ।
ପଙ୍କ୍ତିରାଧସ ଉଦଗ୍ଦିଶ୍ଯସ୍ଯ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜସା ଭାନି ।
ଵିସର୍ପିଣ ଉପଦିଶ୍ଯସ୍ଯ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଵତେଜସା ଭାନି ।
ଔ-ମ୍ଭୂର୍ଭୁଵସ୍ସ୍ଵଃ ।
ଦିଶୋ ଵୋ ମିଥୁନ-ମ୍ମା ନୋ ମିଥୁନଗ୍ଂ ରୀଢ୍ଵମ୍ ॥ 72 ॥
(ସ୍ଵରେକ-ଞ୍ଚ)
ଅନୁଵାକଃ 19
ଦକ୍ଷିଣପୂର୍ଵ-ସ୍ଯାନ୍ଦିଶି ଵିସର୍ପୀ ନରକଃ । ତସ୍ମାନ୍ନଃ ପରିପାହି । ଦକ୍ଷିଣା-ପରସ୍ଯା-ନ୍ଦିଶ୍ଯ ଵିସର୍ପୀ ନରକଃ । ତସ୍ମାନ୍ନଃ ପରିପାହି । ଉତ୍ତର-ପୂର୍ଵସ୍ଯା-ନ୍ଦିଶି ଵିଷାଦୀ ନରକଃ । ତସ୍ମାନ୍ନଃ ପରିପାହି । ଉତ୍ତରା-ପରସ୍ଯା-ନ୍ଦିଶ୍ଯ ଵିଷାଦୀ ନରକଃ । ତସ୍ମାନ୍ନଃ ପରିପାହି । ଆ ଯସ୍ମିନ୍ଥ୍ସପ୍ତ ଵାସଵା ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ଶତକ୍ରତ ଵିତ୍ଯେତେ ॥ 73 ॥
ଅନୁଵାକଃ 19
ଦକ୍ଷିଣପୂର୍ଵ-ସ୍ଯାନ୍ଦିଶି ଵିସର୍ପୀ ନରକଃ । ତସ୍ମାନ୍ନଃ ପରିପାହି । ଦକ୍ଷିଣା-ପରସ୍ଯା-ନ୍ଦିଶ୍ଯ ଵିସର୍ପୀ ନରକଃ । ତସ୍ମାନ୍ନଃ ପରିପାହି । ଉତ୍ତର-ପୂର୍ଵସ୍ଯା-ନ୍ଦିଶି ଵିଷାଦୀ ନରକଃ । ତସ୍ମାନ୍ନଃ ପରିପାହି । ଉତ୍ତରା-ପରସ୍ଯା-ନ୍ଦିଶ୍ଯ ଵିଷାଦୀ ନରକଃ । ତସ୍ମାନ୍ନଃ ପରିପାହି । ଆ ଯସ୍ମିନ୍ଥ୍ସପ୍ତ ଵାସଵା ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ଶତକ୍ରତ ଵିତ୍ଯେତେ ॥ 73 ॥
(ଦକ୍ଷିଣପୂର୍ଵସ୍ଯା-ନ୍ନଵ)
ଅନୁଵାକଃ 20
ଇନ୍ଦ୍ର ଘୋଷା ଵୋ ଵସୁଭିଃ ପୁରସ୍ତା-ଦୁପଦଧତାମ୍ ।
ମନୋଜଵସୋ ଵଃ ପିତୃଭି-ର୍ଦକ୍ଷିଣତ ଉପଦଧତାମ୍ ।
ପ୍ରଚେତା ଵୋ ରୁଦ୍ରୈଃ ପଶ୍ଚା-ଦୁପଦଧତାମ୍ ।
ଵିଶ୍ଵକର୍ମା ଵ ଆଦିତ୍ଯୈ-ରୁତ୍ତରତ ଉପଦଧତାମ୍ ।
ତ୍ଵଷ୍ଟା ଵୋ ରୂପୈ-ରୁପରିଷ୍ଟା-ଦୁପଦଧତାମ୍ । ସ୍
ଅଞ୍ଜ୍ଞାନଂ-ଵଃ ଁପଶ୍ଚାଦିତି । ଆଦିତ୍ଯ-ସ୍ସର୍ଵୋ-ଽଗ୍ନିଃ ପୃଥିଵ୍ଯାମ୍ । ଵାଯୁରନ୍ତରିକ୍ଷେ । ସୂର୍ଯୋ ଦିଵି । ଚନ୍ଦ୍ରମା ଦିକ୍ଷୁ । ନକ୍ଷତ୍ରାଣି ସ୍ଵଲୋକେ । ଏଵା ହ୍ଯେଵ । ଏଵା ହ୍ଯଗ୍ନେ । ଏଵା ହି ଵାଯୋ । ଏଵା ହୀନ୍ଦ୍ର । ଏଵା ହି ପୂଷନ୍ନ୍ । ଏଵା ହି ଦେଵାଃ ॥ 74 ॥
ଅନୁଵାକଃ 20
ଇନ୍ଦ୍ର ଘୋଷା ଵୋ ଵସୁଭିଃ ପୁରସ୍ତା-ଦୁପଦଧତାମ୍ ।
ମନୋଜଵସୋ ଵଃ ପିତୃଭି-ର୍ଦକ୍ଷିଣତ ଉପଦଧତାମ୍ ।
ପ୍ରଚେତା ଵୋ ରୁଦ୍ରୈଃ ପଶ୍ଚା-ଦୁପଦଧତାମ୍ ।
ଵିଶ୍ଵକର୍ମା ଵ ଆଦିତ୍ଯୈ-ରୁତ୍ତରତ ଉପଦଧତାମ୍ ।
ତ୍ଵଷ୍ଟା ଵୋ ରୂପୈ-ରୁପରିଷ୍ଟା-ଦୁପଦଧତାମ୍ । ସ୍
ଅଞ୍ଜ୍ଞାନଂ-ଵଃ ଁପଶ୍ଚାଦିତି । ଆଦିତ୍ଯ-ସ୍ସର୍ଵୋ-ଽଗ୍ନିଃ ପୃଥିଵ୍ଯାମ୍ । ଵାଯୁରନ୍ତରିକ୍ଷେ । ସୂର୍ଯୋ ଦିଵି । ଚନ୍ଦ୍ରମା ଦିକ୍ଷୁ । ନକ୍ଷତ୍ରାଣି ସ୍ଵଲୋକେ । ଏଵା ହ୍ଯେଵ । ଏଵା ହ୍ଯଗ୍ନେ । ଏଵା ହି ଵାଯୋ । ଏଵା ହୀନ୍ଦ୍ର । ଏଵା ହି ପୂଷନ୍ନ୍ । ଏଵା ହି ଦେଵାଃ ॥ 74 ॥
(ଦିକ୍ଷୁ ସପ୍ତ ଚ)
ଅନୁଵାକଃ 21
ଆପମାପାମପ-ସ୍ସର୍ଵାଃ । ଅସ୍ମା-ଦସ୍ମାଦିତୋ-ଽମୁତଃ । ଅଗ୍ନିର୍ଵାଯୁଶ୍ଚ ସୂର୍ଯଶ୍ଚ । ସହ ସଞ୍ଚସ୍କରର୍ଧିଯା । ଵାଯ୍ଵଶ୍ଵା ରଶ୍ମି ପତଯଃ । ମରୀଚ୍ଯାତ୍ମାନୋ ଅଦ୍ରୁହଃ । ଦେଵୀ ର୍ଭୁଵନ ସୂଵରୀଃ । ପୁତ୍ରଵଵାଯ ମେ ସୁତ । ମହାନାମ୍ନୀ-ର୍ମହାମାନାଃ । ମହସୋ ମହସସ୍ସ୍ଵଃ ॥ 75 ॥
ଅନୁଵାକଃ 21
ଆପମାପାମପ-ସ୍ସର୍ଵାଃ । ଅସ୍ମା-ଦସ୍ମାଦିତୋ-ଽମୁତଃ । ଅଗ୍ନିର୍ଵାଯୁଶ୍ଚ ସୂର୍ଯଶ୍ଚ । ସହ ସଞ୍ଚସ୍କରର୍ଧିଯା । ଵାଯ୍ଵଶ୍ଵା ରଶ୍ମି ପତଯଃ । ମରୀଚ୍ଯାତ୍ମାନୋ ଅଦ୍ରୁହଃ । ଦେଵୀ ର୍ଭୁଵନ ସୂଵରୀଃ । ପୁତ୍ରଵଵାଯ ମେ ସୁତ । ମହାନାମ୍ନୀ-ର୍ମହାମାନାଃ । ମହସୋ ମହସସ୍ସ୍ଵଃ ॥ 75 ॥
ଦେଵୀଃ ପର୍ଜନ୍ଯ ସୂଵରୀଃ । ପୁତ୍ରଵଵାଯ ମେ ସୁତ । ଅପାଶ୍ନ୍ଯୁଷ୍ଣି-ମପା ରକ୍ଷଃ । ଅପାଶ୍ନ୍ଯୁଷ୍ଣି-ମପା ରଘମ୍ । ଅପାଘ୍ରାମପ ଚାଵର୍ତିମ୍ । ଅପ ଦେଵୀରିତୋ ହିତ । ଵଜ୍ର-ନ୍ଦେଵୀରଜୀତାଗ୍ଶ୍ଚ । ଭୁଵନ-ନ୍ଦେଵ ସୂଵରୀଃ । ଆଦିତ୍ଯାନଦିତି-ନ୍ଦେଵୀମ୍ । ଯୋନିନୋର୍ଧ୍ଵ-ମୁଦୀଷତ ॥ 76 ॥
ଭଦ୍ର-ଙ୍କର୍ଣେଭି-ଶ୍ଶୃଣୁଯାମ ଦେଵାଃ । ଭଦ୍ର-ମ୍ପଶ୍ଯେମାକ୍ଷଭି-ର୍ଯଜତ୍ରାଃ । ସ୍ଥିରୈରଙ୍ଗୈ ସ୍ତୁଷ୍ଟୁଵାଗ୍ଂ ସସ୍ତନୂଭିଃ । ଵ୍ଯଶେମ ଦେଵହିତଂ-ଯଁଦାଯୁଃ । ସ୍ଵସ୍ତି ନ ଇନ୍ଦ୍ରୋ ଵୃଦ୍ଧଶ୍ରଵାଃ । ସ୍ଵସ୍ତି ନଃ ପୂଷା ଵିଶ୍ଵଵେଦାଃ । ସ୍ଵସ୍ତି ନସ୍ତାର୍କ୍ଷ୍ଯୋ ଅରିଷ୍ଟନେମିଃ । ସ୍ଵସ୍ତି ନୋ ବୃହସ୍ପତି-ର୍ଦଧାତୁ । କେତଵୋ ଅରୁଣାସଶ୍ଚ । ଋଷଯୋ ଵାତରଶନାଃ। ପ୍ରତିଷ୍ଠାଗ୍ଂ ଶତଧା ହି । ସମାହିତାସୋ ସହସ୍ରଧାଯସମ୍ ॥ ଶିଵା ନ-ଶ୍ଶନ୍ତମା ଭଵନ୍ତୁ । ଦିଵ୍ଯା ଆପ ଓଷଧଯଃ ॥ ସୁମୃଡୀକା ସରସ୍ଵତି । ମାତେ ଵ୍ଯୋମ ସନ୍ଦୃଶି ॥ 77 ॥
(ସ୍ଵ - ରୁଦୀଷତ - ଵାତରଶନା-ଷ୍ଷଟ୍ଚ)
ଅନୁଵାକଃ 22
ଯୋ-ଽପା-ମ୍ପୁଷ୍ପଂ-ଵେଁଦ । ପୁଷ୍ପଵା-ନ୍ପ୍ରଜାଵା-ନ୍ପଶୁମା-ନ୍ଭଵତି । ଚନ୍ଦ୍ରମା ଵା ଅପା-ମ୍ପୁଷ୍ପମ୍ । ପୁଷ୍ପଵା-ନ୍ପ୍ରଜାଵା-ନ୍ପଶୁମା-ନ୍ଭଵତି । ଯ ଏଵଂ-ଵେଁଦ ॥ ଯୋ-ଽପାମାଯତନଂ-ଵେଁଦ । ଆଯତନଵା-ନ୍ଭଵତି । ଅଗ୍ନିର୍ଵା ଅପାମାଯତନମ୍ । ଆଯତନଵା-ନ୍ଭଵତି । ଯୋ-ଽଗ୍ନେରାଯତନଂ-ଵେଁଦ ॥ 78 ॥
ଅନୁଵାକଃ 22
ଯୋ-ଽପା-ମ୍ପୁଷ୍ପଂ-ଵେଁଦ । ପୁଷ୍ପଵା-ନ୍ପ୍ରଜାଵା-ନ୍ପଶୁମା-ନ୍ଭଵତି । ଚନ୍ଦ୍ରମା ଵା ଅପା-ମ୍ପୁଷ୍ପମ୍ । ପୁଷ୍ପଵା-ନ୍ପ୍ରଜାଵା-ନ୍ପଶୁମା-ନ୍ଭଵତି । ଯ ଏଵଂ-ଵେଁଦ ॥ ଯୋ-ଽପାମାଯତନଂ-ଵେଁଦ । ଆଯତନଵା-ନ୍ଭଵତି । ଅଗ୍ନିର୍ଵା ଅପାମାଯତନମ୍ । ଆଯତନଵା-ନ୍ଭଵତି । ଯୋ-ଽଗ୍ନେରାଯତନଂ-ଵେଁଦ ॥ 78 ॥
ଆଯତନଵା-ନ୍ଭଵତି । ଆପୋ ଵା ଅଗ୍ନେରାଯତନମ୍ । ଆଯତନଵା-ନ୍ଭଵତି । ଯ ଏଵଂ-ଵେଁଦ । ଯୋ-ଽପାମାଯତନଂ-ଵେଁଦ । ଆଯତନଵା-ନ୍ଭଵତି । ଵାଯୁର୍ଵା ଅପାମାଯତନମ୍ । ଆଯତନଵା-ନ୍ଭଵତି । ଯୋ ଵାଯୋରାଯତନଂ-ଵେଁଦ । ଆଯତନଵା-ନ୍ଭଵତି ॥ 79 ॥
ଆପୋ ଵୈ ଵାଯୋରାଯତନମ୍ । ଆଯତନଵା-ନ୍ଭଵତି । ଯ ଏଵଂ-ଵେଁଦ ॥ ଯୋ-ଽପାମାଯତନଂ-ଵେଁଦ । ଆଯତନଵା-ନ୍ଭଵତି । ଅସୌ ଵୈ ତପନ୍ନପା-ମାଯତନମ୍ । ଆଯତନଵା-ନ୍ଭଵତି । ଯୋ-ଽମୁଷ୍ଯ-ତପତ ଆଯତନଂ-ଵେଁଦ । ଆଯତନଵା-ନ୍ଭଵତି । ଆପୋଵା ଅମୁଷ୍ଯ-ତପତ ଆଯତନମ୍ ॥ 80 ॥
ଆଯତନଵା-ନ୍ଭଵତି । ଯ ଏଵଂ-ଵେଁଦ । ଯୋ-ଽପାମାଯତନଂ-ଵେଁଦ । ଆଯତନଵା-ନ୍ଭଵତି । ଚନ୍ଦ୍ରମା ଵା ଅପାମାଯତନମ୍ । ଆଯତନଵା-ନ୍ଭଵତି । ଯଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରମସ ଆଯତନଂ-ଵେଁଦ । ଆଯତନଵା-ନ୍ଭଵତି । ଆପୋ ଵୈ ଚନ୍ଦ୍ରମସ ଆଯତନମ୍ । ଆଯତନଵା-ନ୍ଭଵତି ॥ 81 ॥
ଯ ଏଵଂ-ଵେଁଦ ॥ ଯୋ-ଽପାମାଯତନଂ-ଵେଁଦ । ଆଯତନଵା-ନ୍ଭଵତି । ନକ୍ଷତ୍ରାଣି ଵା ଅପାମାଯତନମ୍ । ଆଯତନଵା-ନ୍ଭଵତି । ଯୋ ନକ୍ଷତ୍ରାଣା-ମାଯତନଂ-ଵେଁଦ । ଆଯତନଵା-ନ୍ଭଵତି । ଆପୋ ଵୈ ନକ୍ଷତ୍ରାଣା-ମାଯତନମ୍ । ଆଯତନଵା-ନ୍ଭଵତି । ଯ ଏଵଂ-ଵେଁଦ ॥ 82 ॥
ଯୋ-ଽପାମାଯତନଂ-ଵେଁଦ । ଆଯତନଵା-ନ୍ଭଵତି । ପର୍ଜନ୍ଯୋ ଵା ଅପାମାଯତନମ୍ । ଆଯତନଵା-ନ୍ଭଵତି । ଯଃ ପର୍ଜନ୍ଯ-ସ୍ଯାଯତନଂ-ଵେଁଦ । ଆଯତନଵା-ନ୍ଭଵତି । ଆପୋ ଵୈ ପର୍ଜନ୍ଯ-ସ୍ଯାଯତନମ୍ । ଆଯତନଵା-ନ୍ଭଵତି । ଯ ଏଵଂ-ଵେଁଦ । ଯୋ-ଽପାମାଯତନଂ-ଵେଁଦ ॥ 83 ॥
ଆଯତନଵା-ନ୍ଭଵତି । ସଂଵଁଥ୍ସରୋ ଵା ଅପାମାଯତନମ୍ । ଆଯତନଵା-ନ୍ଭଵତି । ଯ-ସ୍ସଂଵଁଥ୍ସର-ସ୍ଯାଯତନଂ-ଵେଁଦ । ଆଯତନଵା-ନ୍ଭଵତି । ଆପୋ ଵୈ ସଂଵଁଥ୍ସର-ସ୍ଯାଯତନମ୍ । ଆଯତନଵା-ନ୍ଭଵତି । ଯ ଏଵଂ-ଵେଁଦ । ଯୋ-ଽଫ୍ସୁ ନାଵ-ମ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠିତାଂ-ଵେଁଦ । ପ୍ରତ୍ଯେଵ ତିଷ୍ଠତି । 84 ।
ଇମେ ଵୈ ଲୋକା ଅଫ୍ସୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତାଃ । ତଦେଷା-ଽଭ୍ଯନୂକ୍ତା ।
ଅପାଗ୍ଂ ରସମୁଦଯଗ୍ଂସନ୍ନ୍ । ସୂର୍ଯେ ଶୁକ୍ରଗ୍ଂ ସମାଭୃତମ୍ । ଅପାଗ୍ଂ ରସସ୍ଯ ଯୋ ରସଃ । ତଂ-ଵୋଁ ଗୃହ୍ଣା-ମ୍ଯୁତ୍ତମମିତି । ଇମେ ଵୈ ଲୋକା ଅପାଗ୍ଂ ରସଃ । ତେ-ଽମୁଷ୍ମି-ନ୍ନାଦିତ୍ଯେ ସମାଭତାଃ । ଜାନୁଦଘ୍ନୀ-ମୁତ୍ତର-ଵେଦୀଙ୍ଖାତ୍ଵା । ଅପା-ମ୍ପୂରଯିତ୍ଵା ଗୁଲ୍ଫଦଘ୍ନମ୍ ॥ 85 ।
ଇମେ ଵୈ ଲୋକା ଅଫ୍ସୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତାଃ । ତଦେଷା-ଽଭ୍ଯନୂକ୍ତା ।
ଅପାଗ୍ଂ ରସମୁଦଯଗ୍ଂସନ୍ନ୍ । ସୂର୍ଯେ ଶୁକ୍ରଗ୍ଂ ସମାଭୃତମ୍ । ଅପାଗ୍ଂ ରସସ୍ଯ ଯୋ ରସଃ । ତଂ-ଵୋଁ ଗୃହ୍ଣା-ମ୍ଯୁତ୍ତମମିତି । ଇମେ ଵୈ ଲୋକା ଅପାଗ୍ଂ ରସଃ । ତେ-ଽମୁଷ୍ମି-ନ୍ନାଦିତ୍ଯେ ସମାଭତାଃ । ଜାନୁଦଘ୍ନୀ-ମୁତ୍ତର-ଵେଦୀଙ୍ଖାତ୍ଵା । ଅପା-ମ୍ପୂରଯିତ୍ଵା ଗୁଲ୍ଫଦଘ୍ନମ୍ ॥ 85 ।
ପୁଷ୍କରପର୍ଣୈଃ ପୁଷ୍କରଦଣ୍ଡୈଃ ପୁଷ୍କରୈଶ୍ଚ ସଗ୍ଗ୍ସ୍ତୀର୍ଯ । ତସ୍ମିନ୍. ଵିହାଯସେ । ଅଗ୍ନି-ମ୍ପ୍ରଣୀଯୋପ-ସମାଧାଯ । ବ୍ରହ୍ମଵାଦିନୋ ଵଦନ୍ତି । କସ୍ମା-ତ୍ପ୍ରଣୀତେ-ଽଯ-ମଗ୍ନିଶ୍ଚୀଯତେ । ସାପ୍ପ୍ରଣୀତେ-ଽଯମଫ୍ସୁ ହ୍ଯଯଞ୍ଚୀଯତେ । ଅସୌ ଭୁଵନେ-ଽପ୍ଯ-ନାହିତାଗ୍ନି-ରେତାଃ । ତମଭିତ ଏତା ଅଭୀଷ୍ଟକା ଉପଦଧାତି । ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରେ ଦର୍ଶପୂର୍ଣ-ମାସଯୋଃ । ପଶୁବନ୍ଧେ ଚାତୁର୍ମାସ୍ଯେଷୁ ॥ 86 ॥
ଅଥୋ ଆହୁଃ । ସର୍ଵେଷୁ ଯଜ୍ଞକ୍ରତୁଷ୍ଵିତି । ଏତଦ୍ଧ ସ୍ମ ଵା ଆହୁ-ଶ୍ଶଣ୍ଡିଲାଃ । କମଗ୍ନିଞ୍ଚିନୁତେ । ସତ୍ରିଯ-ମଗ୍ନିଞ୍ଚିନ୍ଵାନଃ । ସଂଵଁଥ୍ସର-ମ୍ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷେଣ । କମଗ୍ନିଞ୍ଚିନୁତେ । ସାଵିତ୍ର-ମଗ୍ନିଞ୍ଚିନ୍ଵାନଃ । ଅମୁମାଦିତ୍ଯ-ମ୍ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷେଣ ॥ କମଗ୍ନିଞ୍ଚିନୁତେ ॥ 87 ।
ନାଚିକେତ-ମଗ୍ନିଞ୍ଚିନ୍ଵାନଃ । ପ୍ରାଣା-ନ୍ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷେଣ । କମଗ୍ନିଞ୍ଚିନୁତେ । ଚାତୁର୍ହୋତ୍ରିଯ-ମଗ୍ନିଞ୍ଚିନ୍ଵାନଃ । ବ୍ରହ୍ମ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷେଣ ॥ କମଗ୍ନିଞ୍ଚିନୁତେ । ଵୈଶ୍ଵସୃଜ-ମଗ୍ନିଞ୍ଚିନ୍ଵାନଃ । ଶରୀର-ମ୍ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷେଣ । କମଗ୍ନିଞ୍ଚିନୁତେ । ଉପାନୁଵାକ୍ଯମାଶୁ-ମଗ୍ନିଞ୍ଚିନ୍ଵାନଃ ॥ 88 ॥
ଇମାନ୍ ଁଲୋକା-ନ୍ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷେଣ ॥ କମଗ୍ନିଞ୍ଚିନୁତେ । ଇମମାରୁଣ-କେତୁକ-ମଗ୍ନିଞ୍ଚିନ୍ଵାନ ଇତି । ଯ ଏଵାସୌ । ଇତଶ୍ଚା-ମୁତଶ୍ଚା-ଵ୍ଯତୀପାତୀ । ତମିତି ॥ ଯୋ-ଽଗ୍ନେର୍ମିଥୂଯା ଵେଦ । ମିଥୁନଵା-ନ୍ଭଵତି । ଆପୋ ଵା ଅଗ୍ନେର୍ମିଥୂଯାଃ । ମିଥୁନଵା-ନ୍ଭଵତି । ଯ ଏଵଂ-ଵେଁଦ ॥ 89 ॥
(ଵେଦ - ଭଵ - ତ୍ଯାଯତନଂ - ଭଵତି - ଵେଦ - ଵେଦ - ତିଷ୍ଠତି - ଗୁଲ୍ଫଦଘ୍ନଂ - ଚାତୁର୍ମାସ୍ଯେ - ଷ୍ଵମୁମାଦିତ୍ଯ-ମ୍ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷେଣ କମଗ୍ନି-ଞ୍ଚିନୁତ - ଉପାନୁଵାକ୍ଯମାଶୁମଗ୍ନି-ଞ୍ଚିନ୍ଵାନୋ - ମିଥୂଯା ମିଥୁନଵା-ନ୍ଭଵତ୍ଯେକ-ଞ୍ଚ)
ଅନୁଵାକଃ 23
ଆପୋ ଵା ଇଦମାସନ୍-ଥ୍ସଲିଲମେଵ । ସ ପ୍ରଜାପତିରେକଃ ପୁଷ୍କରପର୍ଣେ ସମଭଵତ୍ । ତସ୍ଯାନ୍ତ-ର୍ମନସି କାମ-ସ୍ସମଵର୍ତତ । ଇଦଗ୍ଂ ସୃଜେଯମିତି । ତସ୍ମାଦ୍ଯ-ତ୍ପୁରୁଷୋ ମନସା-ଽଭିଗଚ୍ଛତି । ତଦ୍ଵାଚା ଵଦତି । ତତ୍କର୍ମଣା କରୋତି । ତଦେଷା ଽଭ୍ଯନୂକ୍ତା । କାମସ୍ତଦଗ୍ରେ ସମଵର୍ତତାଧି । ମନସୋ ରେତଃ ପ୍ରଥମଂ-ଯଁଦାସୀତ୍ ॥ 90 ॥
ଅନୁଵାକଃ 23
ଆପୋ ଵା ଇଦମାସନ୍-ଥ୍ସଲିଲମେଵ । ସ ପ୍ରଜାପତିରେକଃ ପୁଷ୍କରପର୍ଣେ ସମଭଵତ୍ । ତସ୍ଯାନ୍ତ-ର୍ମନସି କାମ-ସ୍ସମଵର୍ତତ । ଇଦଗ୍ଂ ସୃଜେଯମିତି । ତସ୍ମାଦ୍ଯ-ତ୍ପୁରୁଷୋ ମନସା-ଽଭିଗଚ୍ଛତି । ତଦ୍ଵାଚା ଵଦତି । ତତ୍କର୍ମଣା କରୋତି । ତଦେଷା ଽଭ୍ଯନୂକ୍ତା । କାମସ୍ତଦଗ୍ରେ ସମଵର୍ତତାଧି । ମନସୋ ରେତଃ ପ୍ରଥମଂ-ଯଁଦାସୀତ୍ ॥ 90 ॥
ସତୋ ବନ୍ଧୁମସତି ନିରଵିନ୍ଦନ୍ନ୍ । ହୃଦି ପ୍ରତୀଷ୍ଯା କଵଯୋ ମନୀଷେତି । ଉପୈନନ୍ତଦୁପନମତି । ଯ-ତ୍କାମୋ ଭଵତି । ଯ ଏଵଂ-ଵେଁଦ । ସ ତପୋ-ଽତପ୍ଯତ । ସ ତପସ୍ତପ୍ତ୍ଵା । ଶରୀରମଧୂନୁତ । ତସ୍ଯ ଯ-ନ୍ମାଗ୍ଂସମାସୀତ୍ । ତତୋ-ଽରୁଣାଃ କେତଵୋ ଵାତରଶନା ଋଷଯ ଉଦତିଷ୍ଠନ୍ନ୍ ॥ 91 ॥
ଯେ ନଖାଃ । ତେ ଵୈଖାନସାଃ । ଯେ ଵାଲାଃ । ତେ ଵାଲଖିଲ୍ଯାଃ । ଯୋ ରସଃ । ସୋ-ଽପାମ୍ । ଅନ୍ତରତଃ କୂର୍ମ-ମ୍ଭୂତଗ୍ଂ ସର୍ପନ୍ତମ୍ । ତମବ୍ରଵୀତ୍ । ମମ ଵୈ ତ୍ଵଂ-ମାଗ୍ଂସା । ସମଭୂତ୍ ॥ 92 ॥
ନେତ୍ଯବ୍ରଵୀତ୍ । ପୂର୍ଵମେଵାହ-ମିହାସମିତି । ତତ୍ପୁରୁଷସ୍ଯ ପୁରୁଷତ୍ଵମ୍ । ସ ସହସ୍ରଶୀର୍ଷା ପୁରୁଷଃ । ସହସ୍ରାକ୍ଷ-ସ୍ସହସ୍ରପାତ୍ । ଭୂତ୍ଵୋଦତିଷ୍ଠତ୍ । ତମବ୍ରଵୀତ୍ । ତ୍ଵଂ-ଵୈଁ ପୂର୍ଵଗ୍ଂ ସମଭୂଃ । ତ୍ଵମିଦ-ମ୍ପୂର୍ଵଃ କୁରୁଷ୍ଵେତି । ସ ଇତ ଆଦାଯାପଃ ॥ 93 ॥
ଅଞ୍ଜଲିନା ପୁରସ୍ତା-ଦୁପାଦଧାତ୍ । ଏଵା ହ୍ଯେଵେତି । ତତ ଆଦିତ୍ଯ ଉଦତିଷ୍ଠତ୍ । ସା ପ୍ରାଚୀ ଦିକ୍ । ଅଥାରୁଣଃ କେତୁ-ର୍ଦକ୍ଷିଣତ ଉପାଦଧାତ୍ । ଏଵା ହ୍ଯଗ୍ନ ଇତି । ତତୋ ଵା ଅଗ୍ନିରୁଦତିଷ୍ଠତ୍ । ସା ଦକ୍ଷିଣା ଦିକ୍ । ଅଥାରୁଣଃ କେତୁଃ ପଶ୍ଚାଦୁପାଦଧାତ୍ । ଏଵା ହି ଵାଯୋ ଇତି ॥ 94 ॥
ତତୋ ଵାଯୁରୁଦତିଷ୍ଠତ୍ । ସା ପ୍ରତୀଚୀ ଦିକ୍ । ଅଥାରୁଣଃ କେତୁ-ରୁତ୍ତରତ ଉପାଦଧାତ୍ । ଏଵା ହୀନ୍ଦ୍ରେତି । ତତୋ ଵା ଇନ୍ଦ୍ର ଉଦତିଷ୍ଠତ୍ । ସୋଦୀଚୀ ଦିକ୍ । ଅଥାରୁଣଃ କେତୁ-ର୍ମଦ୍ଧ୍ଯ ଉପାଦଧାତ୍ । ଏଵା ହି ପୂଷନ୍ନିତି । ତତୋ ଵୈ ପୂଷୋଦତିଷ୍ଠତ୍ । ସେଯନ୍ଦିକ୍ । 95 ।
ଅଥାରୁଣଃ କେତୁରୁପରିଷ୍ଟା-ଦୁପାଦଧାତ୍ । ଏଵା ହି ଦେଵା ଇତି । ତତୋ ଦେଵ ମନୁଷ୍ଯାଃ ପିତରଃ । ଗନ୍ଧର୍ଵା-ଫ୍ସରସ ଶ୍ଚୋଦ-ତିଷ୍ଠନ୍ନ୍ । ସୋର୍ଧ୍ଵା ଦିକ୍ । ଯା ଵିପ୍ରୁଷୋ ଵିପରାପତନ୍ନ୍ । ତାଭ୍ଯୋ-ଽସୁରା ରକ୍ଷାଗ୍ଂସି ପିଶାଚାଶ୍ଚୋ-ଦତିଷ୍ଠନ୍ନ୍ । ତସ୍ମାତ୍ତେ ପରାଭଵନ୍ନ୍ । ଵିପ୍ରୁଡ୍ଭ୍ଯୋ ହି ତେ ସମଭଵନ୍ନ୍ । ତଦେଷା-ଽଭ୍ଯନୂକ୍ତା ॥ 96 ॥
ଅଥାରୁଣଃ କେତୁରୁପରିଷ୍ଟା-ଦୁପାଦଧାତ୍ । ଏଵା ହି ଦେଵା ଇତି । ତତୋ ଦେଵ ମନୁଷ୍ଯାଃ ପିତରଃ । ଗନ୍ଧର୍ଵା-ଫ୍ସରସ ଶ୍ଚୋଦ-ତିଷ୍ଠନ୍ନ୍ । ସୋର୍ଧ୍ଵା ଦିକ୍ । ଯା ଵିପ୍ରୁଷୋ ଵିପରାପତନ୍ନ୍ । ତାଭ୍ଯୋ-ଽସୁରା ରକ୍ଷାଗ୍ଂସି ପିଶାଚାଶ୍ଚୋ-ଦତିଷ୍ଠନ୍ନ୍ । ତସ୍ମାତ୍ତେ ପରାଭଵନ୍ନ୍ । ଵିପ୍ରୁଡ୍ଭ୍ଯୋ ହି ତେ ସମଭଵନ୍ନ୍ । ତଦେଷା-ଽଭ୍ଯନୂକ୍ତା ॥ 96 ॥
ଆପୋ ହ ଯ-ଦ୍ବୃହତୀ-ର୍ଗର୍ଭମାଯନ୍ନ୍ । ଦକ୍ଷ-ନ୍ଦଧାନା ଜନଯନ୍ତୀ-ସ୍ସ୍ଵଯମ୍ଭୁମ୍ । ତତ ଇମେ-ଽଦ୍ଧ୍ଯ-ସୃଜ୍ଯନ୍ତ ସର୍ଗାଃ । ଅଦ୍ଭ୍ଯୋ ଵା ଇଦଗ୍ଂ ସମଭୂତ୍ । ତସ୍ମାଦିଦଗ୍ଂ ସର୍ଵ-ମ୍ବ୍ରହ୍ମ ସ୍ଵଯଭ୍ଵିନ୍ତି । ତସ୍ମାଦିଦଗ୍ଂ ସର୍ଵଗ୍ଂ ଶିଥିଲ-ମିଵା ଧ୍ରୁଵ-ମିଵାଭଵତ୍ । ପ୍ରଜାପତି-ର୍ଵାଵ ତତ୍ । ଆତ୍ମନା-ଽଽତ୍ମାନଂ-ଵିଁଧାଯ । ତଦେଵାନୁ ପ୍ରାଵିଶତ୍ ॥ ତଦେଷା-ଽଭ୍ଯନୂକ୍ତା ॥ 97 ॥
ଵିଧାଯ ଲୋକାନ୍. ଵିଧାଯ ଭୂତାନି । ଵିଧାଯ ସର୍ଵାଃ ପ୍ରଦିଶୋ ଦିଶଶ୍ଚ । ପ୍ରଜାପତିଃ ପ୍ରଥମଜା ଋତସ୍ଯ । ଆତ୍ମନା-ଽଽତ୍ମା-ନମଭି-ସଂଵିଁଵେଶେତି । ସର୍ଵମେଵେଦମାପ୍ତ୍ଵା । ସର୍ଵ-ମଵରୁଦ୍ଧ୍ଯ । ତଦେଵାନୁ ପ୍ରଵିଶତି । ଯ ଏଵଂ-ଵେଁଦ ॥ 98 ॥
(ଆସୀ - ଦତିଷ୍ଠନ୍ - ନଭୂ - ଦପୋ - ଵାଯୋ ଇତି - ସେଯ-ନ୍ଦିଗ - ଭ୍ଯନୂକ୍ତା - ଽଭ୍ଯନୂକ୍ତା -+-ଽଷ୍ଟୌ ଚ)
ଅନୁଵାକଃ 24
ଚତୁଷ୍ଟଯ୍ଯ ଆପୋ ଗୃହ୍ଣାତି । ଚତ୍ଵାରି ଵା ଅପାଗ୍ଂ ରୂପାଣି । ମେଘୋ ଵିଦ୍ଯୁତ୍ । ସ୍ତନଯିତ୍ନୁ-ର୍ଵୃଷ୍ଟିଃ । ତାନ୍ଯେଵା ଵରୁନ୍ଧେ । ଆତପତି ଵର୍ଷ୍ଯା ଗୃହ୍ଣାତି । ତାଃ ପୁରସ୍ତା-ଦୁପଦଧାତି । ଏତା ଵୈ ବ୍ରହ୍ମଵର୍ଚସ୍ଯା ଆପଃ । ମୁଖତ ଏଵ ବ୍ରହ୍ମଵର୍ଚସ-ମଵରୁନ୍ଧେ । ତସ୍ମା-ନ୍ମୁଖତୋ ବ୍ରହ୍ମଵର୍ଚସିତରଃ ॥ 99 ॥
ଅନୁଵାକଃ 24
ଚତୁଷ୍ଟଯ୍ଯ ଆପୋ ଗୃହ୍ଣାତି । ଚତ୍ଵାରି ଵା ଅପାଗ୍ଂ ରୂପାଣି । ମେଘୋ ଵିଦ୍ଯୁତ୍ । ସ୍ତନଯିତ୍ନୁ-ର୍ଵୃଷ୍ଟିଃ । ତାନ୍ଯେଵା ଵରୁନ୍ଧେ । ଆତପତି ଵର୍ଷ୍ଯା ଗୃହ୍ଣାତି । ତାଃ ପୁରସ୍ତା-ଦୁପଦଧାତି । ଏତା ଵୈ ବ୍ରହ୍ମଵର୍ଚସ୍ଯା ଆପଃ । ମୁଖତ ଏଵ ବ୍ରହ୍ମଵର୍ଚସ-ମଵରୁନ୍ଧେ । ତସ୍ମା-ନ୍ମୁଖତୋ ବ୍ରହ୍ମଵର୍ଚସିତରଃ ॥ 99 ॥
କୂପ୍ଯା ଗୃହ୍ଣାତି । ତା ଦକ୍ଷିଣତ ଉପଦଧାତି । ଏତା ଵୈ ତେଜସ୍ଵିନୀରାପଃ । ତେଜ ଏଵାସ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣତୋ ଦଧାତି । ତସ୍ମା-ଦ୍ଦକ୍ଷିଣୋର୍ଧ ଽସ୍ତେଜସ୍ଵିତରଃ । ସ୍ଥାଵରା ଗୃହ୍ଣାତି । ତାଃ ପଶ୍ଚାଦୁପଦଧାତି । ପ୍ରତିଷ୍ଠିତା ଵୈ ସ୍ଥାଵରାଃ । ପଶ୍ଚାଦେଵ ପ୍ରତିତିଷ୍ଠତି । ଵହନ୍ତୀ-ର୍ଗୃହ୍ଣାତି ॥ 100 ॥
ତା ଉତ୍ତରତ ଉପଦଧାତି । ଓଜସା ଵା ଏତା ଵହନ୍ତୀରିଵୋ-ଦ୍ଗତୀରିଵ ଆକୂଜତୀରିଵ ଧାଵନ୍ତୀଃ । ଓଜ ଏଵାସ୍ଯୋତ୍ତରତୋ ଦଧାତି । ତସ୍ମାଦୁତ୍ତରୋ-ଽଦ୍ଧ ଓଜସ୍ଵିତରଃ ॥ ସଭାଂର୍ଯା ଗୃହ୍ଣାତି । ତା ମଦ୍ଧ୍ଯ ଉପଦଧାତି । ଇଯଂ-ଵୈଁ ସଭାଂର୍ଯାଃ । ଅସ୍ଯାମେଵ ପ୍ରତିତିଷ୍ଠତି । ପଲ୍ଵଲ୍ଯା ଗୃହ୍ଣାତି । ତା ଉପରିଷ୍ଟା-ଦୁପାଦଧାତି ॥ 101 ।
ଅସୌ ଵୈ ପଲ୍ଵଲ୍ଯାଃ । ଅମୁଷ୍ଯାମେଵ ପ୍ରତିତିଷ୍ଠତି । ଦିକ୍ଷୂପଦଧାତି । ଦିକ୍ଷୁ ଵା ଆପଃ । ଅନ୍ନଂ-ଵାଁ ଆପଃ । ଅଦ୍ଭ୍ଯୋ ଵା ଅନ୍ନଞ୍ଜାଯତେ । ଯଦେଵାଦ୍ଭ୍ଯୋ-ଽନ୍ନ-ଞ୍ଜାଯତେ । ତଦଵରୁନ୍ଧେ । ତଂ-ଵାଁ ଏତମରୁଣାଃ କେତଵୋ ଵାତରଶନା ଋଷଯୋ-ଽଚିନ୍ଵନ୍ନ୍ । ତସ୍ମା-ଦାରୁଣ କେତୁକଃ ॥ତଦେଷା-ଽଭ୍ଯନୂକ୍ତା ॥ କେତଵୋ ଅରୁଣାସଶ୍ଚ । ଋଷଯୋ ଵାତରଶନାଃ । ପ୍ରତିଷ୍ଠାଗ୍ଂ ଶତଧା ହି । ସମାହିତାସୋ ସହସ୍ରଧାଯସମିତି । ଶତଶଶ୍ଚୈଵ ଽସହସ୍ରଶଶ୍ଚ ପ୍ରତିତିଷ୍ଠତି । ଯ ଏତମଗ୍ନିଞ୍ଚିନୁତେ । ଯ ଉଚୈନମେଵଂ-ଵେଁଦ ॥ 102 ॥
(ବ୍ରହ୍ମଵର୍ଚସିତରୋ - ଵହନ୍ତୀ-ର୍ଗୃହ୍ଣାତି - ତା ଉପରିଷ୍ଟାଦୁପାଦଧା - ତ୍ଯାରୁଣକେତୁକୋ-ଽଷ୍ଟୌ ଚ)
ଅନୁଵାକଃ 25
ଜାନୁଦଘ୍ନୀ-ମୁତ୍ତରଵେଦୀଙ୍ଖାତ୍ଵା । ଅପା-ମ୍ପୂରଯତି । ଅପାଗ୍ଂ ସର୍ଵତ୍ଵାଯ । ପୁଷ୍କରପର୍ଣଗ୍ଂ ରୁକ୍ମ-ମ୍ପୁରୁଷ-ମିତ୍ଯୁପଦଧାତି । ତପୋ ଵୈ ପୁଷ୍କରପର୍ଣମ୍ । ସତ୍ଯଗ୍ଂ ରୁକ୍ମଃ । ଅମୃତ-ମ୍ପୁରୁଷଃ । ଏତାଵଦ୍ଵା ଵାସ୍ତି । ଯାଵଦେତତ୍ । ଯାଵଦେଵାସ୍ତି ॥ 103 ॥
ଅନୁଵାକଃ 25
ଜାନୁଦଘ୍ନୀ-ମୁତ୍ତରଵେଦୀଙ୍ଖାତ୍ଵା । ଅପା-ମ୍ପୂରଯତି । ଅପାଗ୍ଂ ସର୍ଵତ୍ଵାଯ । ପୁଷ୍କରପର୍ଣଗ୍ଂ ରୁକ୍ମ-ମ୍ପୁରୁଷ-ମିତ୍ଯୁପଦଧାତି । ତପୋ ଵୈ ପୁଷ୍କରପର୍ଣମ୍ । ସତ୍ଯଗ୍ଂ ରୁକ୍ମଃ । ଅମୃତ-ମ୍ପୁରୁଷଃ । ଏତାଵଦ୍ଵା ଵାସ୍ତି । ଯାଵଦେତତ୍ । ଯାଵଦେଵାସ୍ତି ॥ 103 ॥
ତଦଵରୁନ୍ଧେ । କୂର୍ମମୁପଦଧାତି । ଅପାମେଵ ମେଧମଵରୁନ୍ଧେ । ଅଥୋ ସ୍ଵର୍ଗସ୍ଯ ଲୋକସ୍ଯ ସମଷ୍ଟ୍ଯୈ । ଆପମାପାମପ-ସ୍ସର୍ଵାଃ । ଅସ୍ମାଦସ୍ମା ଦିତୋ-ଽମୁତଃ । ଅଗ୍ନିର୍ଵାଯୁଶ୍ଚ ସୂର୍ଯଶ୍ଚ । ସହ ସଞ୍ଚସ୍କରର୍ଧିଯା ଇତି । ଵାଯ୍ଵଶ୍ଵ ରଶ୍ମିପତଯଃ । ଲୋକ-ମ୍ପୃଣଚ୍ଛିଦ୍ର-ମ୍ପୃଣ ॥ 104 ॥
ଯାସ୍ତିସ୍ରଃ ପରମଜାଃ । ଇନ୍ଦ୍ରଘୋଷା ଵୋ ଵସୁଭିରେଵା ହ୍ଯେଵେତି । ପଞ୍ଚ ଚିତଯ ଉପଦଧାତି । ପାଙ୍କ୍ତ-ଽଗ୍ନିଃ । ଯାଵାନେଵାଗ୍ନିଃ । ତଞ୍ଚିନୁତେ । ଲୋକ-ମ୍ପୃଣଯା ଦ୍ଵିତୀଯା-ମୁପଦଧାତି । ପଞ୍ଚପଦା ଵୈ ଵିରାଟ୍ । ତସ୍ଯା ଵା ଇଯ-ମ୍ପାଦଃ । ଅନ୍ତରିକ୍ଷ-ମ୍ପାଦଃ । ଦ୍ଯୌଃ ପାଦଃ । ଦିଶଃ ପାଦଃ । ପରୋରଜାଃ ପାଦଃ । ଵିରାଜ୍ଯେଵ ପ୍ରତିତିଷ୍ଠତି । ଯ ଏତମଗ୍ନିଞ୍ଚିନୁତେ । ଯ ଉଚୈନମେଵଂ-ଵେଁଦ ॥ 105 ॥
(ଅସ୍ତି - ପୃଣା - ନ୍ତରିକ୍ଷ-ମ୍ପାଦ-ଷ୍ଷଟ୍ଚ)
ଅନୁଵାକଃ 26
ଅଗ୍ନି-ମ୍ପ୍ରଣୀଯୋପ-ସମାଧାଯ । ତମଭିତ ଏତା ଅଭୀଷ୍ଟକା ଉପଦଧାତି । ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରେ ଦର୍ଶପୂର୍ଣ-ମାସଯୋଃ । ପଶୁବନ୍ଧେ ଚାତୁର୍ମାସ୍ଯେଷୁ । ଅଥୋ ଆହୁଃ । ସର୍ଵେଷୁ ଯଜ୍ଞକ୍ରତୁଷ୍ଵିତି । ଅଥ ହସ୍ମା ହାରୁଣ-ସ୍ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵଃ । ସାଵିତ୍ର-ସ୍ସର୍ଵୋ-ଽଗ୍ନି-ରିତ୍ଯନନୁଷଙ୍ଗ-ମ୍ମନ୍ଯାମହେ । ନାନା ଵା ଏତେଷାଂ-ଵୀଁର୍ଯାଣି ॥ କମଗ୍ନିଞ୍ଚିନୁତେ ॥ 106 ॥
ଅନୁଵାକଃ 26
ଅଗ୍ନି-ମ୍ପ୍ରଣୀଯୋପ-ସମାଧାଯ । ତମଭିତ ଏତା ଅଭୀଷ୍ଟକା ଉପଦଧାତି । ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରେ ଦର୍ଶପୂର୍ଣ-ମାସଯୋଃ । ପଶୁବନ୍ଧେ ଚାତୁର୍ମାସ୍ଯେଷୁ । ଅଥୋ ଆହୁଃ । ସର୍ଵେଷୁ ଯଜ୍ଞକ୍ରତୁଷ୍ଵିତି । ଅଥ ହସ୍ମା ହାରୁଣ-ସ୍ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵଃ । ସାଵିତ୍ର-ସ୍ସର୍ଵୋ-ଽଗ୍ନି-ରିତ୍ଯନନୁଷଙ୍ଗ-ମ୍ମନ୍ଯାମହେ । ନାନା ଵା ଏତେଷାଂ-ଵୀଁର୍ଯାଣି ॥ କମଗ୍ନିଞ୍ଚିନୁତେ ॥ 106 ॥
ସତ୍ରିଯ ମଗ୍ନିଞ୍ଚିନ୍ଵାନଃ । କମଗ୍ନିଞ୍ଚିନୁତେ । ସାଵିତ୍ର ମଗ୍ନିଞ୍ଚିନ୍ଵାନଃ । କମଗ୍ନିଞ୍ଚିନୁତେ । ନାଚିକେତ ମଗ୍ନିଞ୍ଚିନ୍ଵାନଃ । କମଗ୍ନିଞ୍ଚିନୁତେ । ଚାତୁର୍ ହୋତ୍ରିଯ-ମଗ୍ନିଞ୍ଚିନ୍ଵାନଃ । କମଗ୍ନିଞ୍ଚିନୁତେ । ଵୈଶ୍ଵସୃଜ ମଗ୍ନିଞ୍ଚିନ୍ଵାନଃ । କମଗ୍ନିଞ୍ଚିନୁତେ ॥ 107 ॥
ଉପାନୁଵାକ୍ଯ-ମାଶୁ ମଗ୍ନିଞ୍ଚିନ୍ଵାନଃ । କମଗ୍ନିଞ୍ଚିନୁତେ । ଇମମାରୁଣ-କେତୁକ ମଗ୍ନିଞ୍ଚିନ୍ଵାନ ଇତି ॥ ଵୃଷା ଵା ଅଗ୍ନିଃ । ଵୃଷାଣୌ ସଗ୍ଗ୍ସ୍ଫାଲଯେତ୍ । ହନ୍ଯେତାସ୍ଯ ଯଜ୍ଞଃ । ତସ୍ମାନ୍ନାନୁଷଜ୍ଯଃ ॥ ସୋତ୍ତରଵେଦିଷୁ କ୍ରତୁଷୁ ଚିନ୍ଵୀତ । ଉତ୍ତରଵେଦ୍ଯାଗ୍ ହ୍ଯଗ୍ନିଶ୍ଚୀଯତେ ॥ ପ୍ରଜାକାମଶ୍ଚିନ୍ଵୀତ । 108 ।
ପ୍ରାଜାପତ୍ଯୋ ଵା ଏଷୋ-ଽଗ୍ନିଃ । ପ୍ରାଜାପତ୍ଯାଃ ପ୍ରଜାଃ । ପ୍ରଜାଵା-ନ୍ଭଵତି । ଯ ଏଵଂ-ଵେଁଦ । ପଶୁକାମଶ୍ଚିନ୍ଵୀତ । ସଞ୍ଜ୍ଞାନଂ-ଵାଁ ଏତ-ତ୍ପଶୂନାମ୍ । ଯଦାପଃ । ପଶୂନାମେଵ ସଜ୍ଞାନ୍ନେ ଽଗ୍ନିଞ୍ଚିନୁତେ । ପଶୁମା-ନ୍ଭଵତି । ଯ ଏଵଂ-ଵେଁଦ ॥ 109 ॥
ପ୍ରାଜାପତ୍ଯୋ ଵା ଏଷୋ-ଽଗ୍ନିଃ । ପ୍ରାଜାପତ୍ଯାଃ ପ୍ରଜାଃ । ପ୍ରଜାଵା-ନ୍ଭଵତି । ଯ ଏଵଂ-ଵେଁଦ । ପଶୁକାମଶ୍ଚିନ୍ଵୀତ । ସଞ୍ଜ୍ଞାନଂ-ଵାଁ ଏତ-ତ୍ପଶୂନାମ୍ । ଯଦାପଃ । ପଶୂନାମେଵ ସଜ୍ଞାନ୍ନେ ଽଗ୍ନିଞ୍ଚିନୁତେ । ପଶୁମା-ନ୍ଭଵତି । ଯ ଏଵଂ-ଵେଁଦ ॥ 109 ॥
ଵୃଷ୍ଟିକାମଶ୍ଚିନ୍ଵୀତ । ଆପୋ ଵୈ ଵୃଷ୍ଟିଃ । ପର୍ଜନ୍ଯୋ ଵର୍ଷୁକୋ ଭଵତି । ଯ ଏଵଂ-ଵେଁଦ । ଆମଯାଵୀ ଚିନ୍ଵୀତ । ଆପୋ ଵୈ ଭେଷଜମ୍ । ଭେଷଜ-ମେଵାସ୍ମୈ କରୋତି । ସର୍ଵମାଯୁରେତି । ଅଭିଚରଗ୍ଗ୍ ଶ୍ଚିନ୍ଵୀତ । ଵଜ୍ରୋ ଵା ଆପଃ ॥ 110 ॥
ଵଜ୍ରମେଵ ଭ୍ରାତୃଵ୍ଯେଭ୍ଯଃ ପ୍ରହରତି । ସ୍ତୃଣୁତ ଏନମ୍ । ତେଜସ୍କାମୋ ଯଶସ୍କାମଃ । ବ୍ରହ୍ମଵର୍ଚସକାମ-ସ୍ସ୍ଵର୍ଗକାମଶ୍ଚିନ୍ଵୀତ । ଏତା ଵଦ୍ଵା ଵାସ୍ତି । ଯାଵଦେତତ୍ । ଯାଵଦେଵାସ୍ତି । ତଦଵରୁନ୍ଧେ । ତସ୍ଯୈ ତଦ୍ଵ୍ରତମ୍ । ଵର୍ଷତି ନ ଧାଵେତ୍ ॥ 111 ॥
ଅମୃତଂ-ଵାଁ ଆପଃ । ଅମୃତସ୍ଯା-ନନ୍ତରିତ୍ଯୈ ॥ ନାଫ୍ସୁ-ମୂତ୍ରପୁରୀଷଙ୍କୁର୍ଯାତ୍ । ନ ନିଷ୍ଠୀଵେତ୍ । ନ ଵିଵସନ-ସ୍ସ୍ନାଯାତ୍ । ଗୁହ୍ଯୋ ଵା ଏଷୋ-ଽଗ୍ନିଃ । ଏତସ୍ଯାଗ୍ନେ ରନତି ଦାହାଯ ॥ ନ ପୁଷ୍କରପର୍ଣାନି ହିରଣ୍ଯଂ-ଵାଁ-ଽଧିତିଷ୍ଠେତ୍ । ଏତସ୍ଯାଗ୍ନେ-ରନଭ୍ଯାରୋହାଯ ॥ ନ କୂର୍ମସ୍ଯାଶ୍ଞୀଯାତ୍ । ନୋଦକସ୍ଯା-ଘାତୁକାନ୍ଯେନ-ମୋଦକାନି ଭଵନ୍ତି । ଅଘାତୁକା ଆପଃ । ଯ ଏତମଗ୍ନିଞ୍ଚିନୁତେ । ଯ ଉଚୈନମେଵଂ-ଵେଁଦ ॥ 112 ॥
(ଚିନୁତେ - ଚିନୁତେ - ପ୍ରଜାକାମଶ୍ଚିନ୍ଵୀତ-ଯ ଏଵଂ-ଵେଁଦା-ପୋ-ଧାଵେ-ଦଶ୍ଞୀଯାଚ୍ଚତ୍ଵାରି ଚ)
ଅନୁଵାକଃ 27
ଇମା ନୁକ-ମ୍ଭୁଵନା ସୀଷଧେମ । ଇନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚ ଵିଶ୍ଵେଚ ଦେଵାଃ । ଯଜ୍ଞଞ୍ଚ ନସ୍ତନ୍ଵଞ୍ଚ ପ୍ରଜାଞ୍ଚ । ଆଦିତ୍ଯୈରିନ୍ଦଃ ସହ ସୀଷଧାତୁ । ଆଦିତ୍ଯୈରିନ୍ଦ୍ର-ସ୍ସଗଣୋ-ମରୁଦ୍ଭିଃ । ଅସ୍ମାକ-ମ୍ଭୂତ୍ଵଵିତା ତନୂନାମ୍ ॥ ଆପ୍ଲଵସ୍ଵ ପ୍ରପ୍ଲଵସ୍ଵ । ଆଣ୍ଡୀ ଭଵ ଜ ମା ମୁହୁଃ । ସୁଖାଦୀନ୍ଦୁଃ ଖନିଧନାମ୍ । ପ୍ରତିମୁଞ୍ଚସ୍ଵ ସ୍ଵା-ମ୍ପୁରମ୍ ॥ 113 ॥
ଅନୁଵାକଃ 27
ଇମା ନୁକ-ମ୍ଭୁଵନା ସୀଷଧେମ । ଇନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚ ଵିଶ୍ଵେଚ ଦେଵାଃ । ଯଜ୍ଞଞ୍ଚ ନସ୍ତନ୍ଵଞ୍ଚ ପ୍ରଜାଞ୍ଚ । ଆଦିତ୍ଯୈରିନ୍ଦଃ ସହ ସୀଷଧାତୁ । ଆଦିତ୍ଯୈରିନ୍ଦ୍ର-ସ୍ସଗଣୋ-ମରୁଦ୍ଭିଃ । ଅସ୍ମାକ-ମ୍ଭୂତ୍ଵଵିତା ତନୂନାମ୍ ॥ ଆପ୍ଲଵସ୍ଵ ପ୍ରପ୍ଲଵସ୍ଵ । ଆଣ୍ଡୀ ଭଵ ଜ ମା ମୁହୁଃ । ସୁଖାଦୀନ୍ଦୁଃ ଖନିଧନାମ୍ । ପ୍ରତିମୁଞ୍ଚସ୍ଵ ସ୍ଵା-ମ୍ପୁରମ୍ ॥ 113 ॥
ମରୀଚଯ-ସ୍ସ୍ଵାଯମ୍ଭୁଵାଃ । ଯେ ଶରୀରାଣ୍ଯ କଲ୍ପଯନ୍ନ୍ । ତେ ତେ ଦେହଙ୍କଲ୍ପଯନ୍ତୁ । ମା ଚ ତେ ଖ୍ଯା ସ୍ମ ତୀରିଷତ୍ । ଉତ୍ତିଷ୍ଠତ ମା ସ୍ଵପ୍ତ । ଅଗ୍ନି-ମିଚ୍ଛଦ୍ଧ୍ଵ-ମ୍ଭାରତାଃ । ରାଜ୍ଞ-ସ୍ସୋମସ୍ଯ ତୃପ୍ତାସଃ । ସୂର୍ଯେଣ ସଯୁଜୋଷସଃ ॥ ଯୁଵା ସୁଵାସାଃ । ଅଷ୍ଟାଚକ୍ରା ନଵଦ୍ଵାରା ॥ 114 ॥
ଦେଵାନା-ମ୍ପୂରଯୋଦ୍ଧ୍ଯା । ତସ୍ଯାଗ୍ଂ ହିରଣ୍ମଯଃ କୋଶଃ । ସ୍ଵର୍ଗୋ ଲୋକୋ ଜ୍ଯୋତିଷା ଽଽଵୃତଃ । ଯୋ ଵୈ ତା-ମ୍ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଵେଦ । ଅମୃତେନାଵୃତା-ମ୍ପୁରୀମ୍ । ତସ୍ମୈ ବ୍ରହ୍ମ ଚ ବ୍ରହ୍ମା ଚ । ଆଯୁଃ କୀର୍ତି-ମ୍ପ୍ରଜାନ୍ଦଦୁଃ ॥ ଵିଭ୍ରାଜମାନାଗ୍ଂ ହରିଣୀମ୍ । ଯଶସା ସମ୍ପରୀଵୃତାମ୍ । ପୁରଗ୍ଂ ହିରଣ୍ମଯୀ-ମ୍ବ୍ରହ୍ମା ॥ 115 ॥
ଵିଵେଶାପରାଜିତା ॥ ପରାଙ୍ଗେତ୍ଯ (ପରାଂଅତ୍ଯ) ଜ୍ଯାମଯୀ । ପରାଙ୍ଗେତ୍ଯ (ପରାଂଅତ୍ଯ) ନାଶକୀ । ଇହ ଚାମୁତ୍ର ଚାନ୍ଵେତି । ଵିଦ୍ଵା-ନ୍ଦେଵାସୁରାନୁଭଯାନ୍ । ଯତ୍କୁମାରୀ ମନ୍ଦ୍ରଯତେ । ଯଦ୍ଯୋଷିଦ୍ଯ-ତ୍ପତିଵ୍ରତା । ଅରିଷ୍ଟଂ-ଯଁତ୍କିଞ୍ଚ କ୍ରିଯତେ । ଅଗ୍ନି-ସ୍ତଦନୁ ଵେଧତି । ଅଶୃତାସ-ଶ୍ଶୃତାସଶ୍ଚ ॥ 116 ॥
ଯଜ୍ଵାନୋ ଯେ-ଽପ୍ଯଯଜ୍ଵନଃ । ସ୍ଵର୍ଯନ୍ତୋ ନାପେକ୍ଷନ୍ତେ । ଇନ୍ଦ୍ର-ମଗ୍ନିଞ୍ଚ ଯେ ଵିଦୁଃ । ସିକତା ଇଵ ସଂଯଁନ୍ତି । ରଶ୍ମିଭିଃ-ସମୁଦୀରିତାଃ । ଅସ୍ମା-ଲ୍ଲୋକାଦ-ମୁଷ୍ମାଚ୍ଚ । ଋଷିଭି-ରଦାତ୍-ପୃଶ୍ନିଭିଃ । ଅପେତ ଵୀତ ଵି ଚ ସର୍ପତାତଃ । ଯେ-ଽତ୍ର ସ୍ଥ ପୁରାଣା ଯେ ଚ ନୂତନାଃ । ଅହୋଭି-ରଦ୍ଭି-ରକ୍ତୁଭି-ର୍ଵ୍ଯକ୍ତମ୍ ॥ 117 ॥
ଯମୋ ଦଦାତ୍ଵ-ଵସାନମସ୍ମୈ । ନୃ ମୁଣନ୍ତୁ ନୃ ପାତ୍ଵର୍ଯଃ । ଅକୃଷ୍ଟା ଯେ ଚ କୃଷ୍ଟଜାଃ । କୁମାରୀଷୁ କନୀନୀଷୁ । ଜାରିଣୀଷୁ ଚ ଯେ ହିତାଃ । ରେତଃ ପୀତା ଆଣ୍ଡପୀତାଃ । ଅଙ୍ଗାରେଷୁ ଚ ଯେ ହୁତାଃ । ଉଭଯା-ନ୍ପୁତ୍ର ପୌତ୍ରକାନ୍ । ଯୁଵେ-ଽହଂ-ଯଁମରାଜଗାନ୍ । ଶତମିନ୍ନୁ ଶରଦଃ । ଅଦୋ ଯଦ୍ବ୍ରହ୍ମ ଵିଲବମ୍ । ପିତୃଣାଞ୍ଚ ଯମସ୍ଯ ଚ । ଵରୁଣ-ସ୍ଯାଶ୍ଵିନୋ-ରଗ୍ନେଃ । ମରୁତାଞ୍ଚ ଵିହାଯସାମ୍ । କାମପ୍ରଯଵଣ-ମ୍ମେ ଅସ୍ତୁ । ସ ହ୍ଯେଵାସ୍ମି ସନାତନଃ । ଇତି ନାକୋ ବ୍ରହ୍ମିଶ୍ରଵୋ ରାଯୋ ଧନମ୍ । ପୁତ୍ରାନାପୋ ଦେଵୀରିହାହିତା ॥ 118 ॥
(ପୁରଂ - ନଵଦ୍ଵାରା - ବ୍ରହ୍ମା - ଚ - ଵ୍ଯକ୍ତଗ୍ଂ - ଶରଦୋ-ଽଷ୍ଟୌ ଚ)
ଅନୁଵାକଃ 28
ଵିଶୀର୍ଷ୍ଣୀ-ଙ୍ଗୃଦ୍ଧ୍ର-ଶୀର୍ଷ୍ଣୀଞ୍ଚ । ଅପେତୋ ନିର୍-ଋତିଗ୍ଂ ହଥଃ । ପରିବାଧଗ୍ଗ୍ ଶ୍ଵେତକୁକ୍ଷମ୍ । ନିଜଙ୍ଘଗ୍ଂ ଶବଲୋଦରମ୍ । ସ ତାନ୍. ଵାଚ୍ଯାଯଯା ସହ । ଅଗ୍ନେ ନାଶଯ ସନ୍ଦୃଶଃ । ଈର୍ଷ୍ଯାସୂଯେ ବୁଭୁକ୍ଷାମ୍ । ମନ୍ଯୁ-ଙ୍କୃତ୍ଯା-ଞ୍ଚ ଦୀଧିରେ । ରଥେନ କିଗ୍ଂଶୁକାଵତା । ଅଗ୍ନେ ନାଶଯ ସନ୍ଦୃଶଃ ॥ 119 ॥
ଅନୁଵାକଃ 28
ଵିଶୀର୍ଷ୍ଣୀ-ଙ୍ଗୃଦ୍ଧ୍ର-ଶୀର୍ଷ୍ଣୀଞ୍ଚ । ଅପେତୋ ନିର୍-ଋତିଗ୍ଂ ହଥଃ । ପରିବାଧଗ୍ଗ୍ ଶ୍ଵେତକୁକ୍ଷମ୍ । ନିଜଙ୍ଘଗ୍ଂ ଶବଲୋଦରମ୍ । ସ ତାନ୍. ଵାଚ୍ଯାଯଯା ସହ । ଅଗ୍ନେ ନାଶଯ ସନ୍ଦୃଶଃ । ଈର୍ଷ୍ଯାସୂଯେ ବୁଭୁକ୍ଷାମ୍ । ମନ୍ଯୁ-ଙ୍କୃତ୍ଯା-ଞ୍ଚ ଦୀଧିରେ । ରଥେନ କିଗ୍ଂଶୁକାଵତା । ଅଗ୍ନେ ନାଶଯ ସନ୍ଦୃଶଃ ॥ 119 ॥
(ଵିଶୀର୍ଷ୍ଣୀ-ନ୍ଦଶ)
ଅନୁଵାକଃ 29
ପର୍ଜନ୍ଯାଯ ପ୍ରଗାଯତ । ଦିଵସ୍ପୁତ୍ରାଯ ମୀଢୁଷେ । ସ ନୋ ଯଵସମିଚ୍ଛତୁ । ଇଦଂ-ଵଁଚଃ ପର୍ଜନ୍ଯାଯ ସ୍ଵରାଜେ । ହୃଦୋ ଅସ୍ତ୍ଵନ୍ତରନ୍ତ-ଦ୍ଯୁଯୋତ । ମଯୋଭୂର୍ଵାତୋ ଵିଶ୍ଵକୃଷ୍ଟଯ-ସ୍ସନ୍ତ୍ଵସ୍ମେ । ସୁପିପ୍ପଲା ଓଷଧୀ-ର୍ଦେଵଗୋପାଃ । ଯୋ ଗର୍ଭ-ମୋଷଧୀନାମ୍ । ଗଵାଙ୍କୃଣୋତ୍ଯର୍ଵତାମ୍ । ପର୍ଜନ୍ଯଃ ପୁରୁଷୀଣାମ୍ ॥ 120 ॥
ଅନୁଵାକଃ 29
ପର୍ଜନ୍ଯାଯ ପ୍ରଗାଯତ । ଦିଵସ୍ପୁତ୍ରାଯ ମୀଢୁଷେ । ସ ନୋ ଯଵସମିଚ୍ଛତୁ । ଇଦଂ-ଵଁଚଃ ପର୍ଜନ୍ଯାଯ ସ୍ଵରାଜେ । ହୃଦୋ ଅସ୍ତ୍ଵନ୍ତରନ୍ତ-ଦ୍ଯୁଯୋତ । ମଯୋଭୂର୍ଵାତୋ ଵିଶ୍ଵକୃଷ୍ଟଯ-ସ୍ସନ୍ତ୍ଵସ୍ମେ । ସୁପିପ୍ପଲା ଓଷଧୀ-ର୍ଦେଵଗୋପାଃ । ଯୋ ଗର୍ଭ-ମୋଷଧୀନାମ୍ । ଗଵାଙ୍କୃଣୋତ୍ଯର୍ଵତାମ୍ । ପର୍ଜନ୍ଯଃ ପୁରୁଷୀଣାମ୍ ॥ 120 ॥
(ପର୍ଜନ୍ଯାଯ ଦଶ)
ଅନୁଵାକଃ 30
ପୁନର୍ମାମୈତ୍ଵିନ୍ଦ୍ରିଯମ୍ । ପୁନରାଯୁଃ ପୁନର୍ଭଗଃ । ପୁନ-ର୍ବ୍ରାହ୍ମଣ-ମୈତୁ ମା । ପୁନ-ର୍ଦ୍ରଵିଣ ମୈତୁ ମା । ଯନ୍ମେ-ଽଦ୍ଯ ରେତଃ ପୃଥିଵୀମସ୍କାନ୍ । ଯଦୋଷଧୀରପ୍ଯସର-ଦ୍ଯଦାପଃ । ଇଦନ୍ତ-ତ୍ପୁନରାଦଦେ । ଦୀର୍ଘାଯୁତ୍ଵାଯ ଵର୍ଚସେ । ଯନ୍ମେ ରେତଃ ପ୍ରସିଚ୍ଯତେ । ଯନ୍ମ ଆଜାଯତେ ପୁନଃ । ତେନ ମାମମୃତ-ଙ୍କୁରୁ । ତେନ ସୁପ୍ରଜସଙ୍କୁରୁ ॥ 121 ॥
ଅନୁଵାକଃ 30
ପୁନର୍ମାମୈତ୍ଵିନ୍ଦ୍ରିଯମ୍ । ପୁନରାଯୁଃ ପୁନର୍ଭଗଃ । ପୁନ-ର୍ବ୍ରାହ୍ମଣ-ମୈତୁ ମା । ପୁନ-ର୍ଦ୍ରଵିଣ ମୈତୁ ମା । ଯନ୍ମେ-ଽଦ୍ଯ ରେତଃ ପୃଥିଵୀମସ୍କାନ୍ । ଯଦୋଷଧୀରପ୍ଯସର-ଦ୍ଯଦାପଃ । ଇଦନ୍ତ-ତ୍ପୁନରାଦଦେ । ଦୀର୍ଘାଯୁତ୍ଵାଯ ଵର୍ଚସେ । ଯନ୍ମେ ରେତଃ ପ୍ରସିଚ୍ଯତେ । ଯନ୍ମ ଆଜାଯତେ ପୁନଃ । ତେନ ମାମମୃତ-ଙ୍କୁରୁ । ତେନ ସୁପ୍ରଜସଙ୍କୁରୁ ॥ 121 ॥
(ପୁନର୍ଦ୍ଵେ ଚ)
ଅନୁଵାକଃ 31
ଅଦ୍ଭଯ-ସ୍ତିରୋଧା ଜାଯତ । ତଵ ଵୈଶ୍ରଵଣ-ସ୍ସଦା । ତିରୋ ଧେହି ସପତ୍ନାନ୍ନଃ । ଯେ ଅପୋ-ଽଶ୍ନନ୍ତି କେଚନ । ତ୍ଵାଷ୍ଟ୍ରୀ-ମ୍ମାଯାଂ-ଵଁଶ୍ରଵଣଃ । ରଥଗ୍ଂ ସହସ୍ର ଵନ୍ଧୁରମ୍ । ପୁରୁଶ୍ଚକ୍ରଗ୍ଂ ସହସ୍ରାଶ୍ଵମ୍ । ଆସ୍ଥା ଯାଯାହି ନୋ ବଲିମ୍ । ଯସ୍ମୈ ଭୂତାନି ବଲିମାଵହନ୍ତି । ଧନଙ୍ଗାଵୋ ହସ୍ତି ହିରଣ୍ଯମଶ୍ଵାନ୍ ॥ 122 ॥
ଅନୁଵାକଃ 31
ଅଦ୍ଭଯ-ସ୍ତିରୋଧା ଜାଯତ । ତଵ ଵୈଶ୍ରଵଣ-ସ୍ସଦା । ତିରୋ ଧେହି ସପତ୍ନାନ୍ନଃ । ଯେ ଅପୋ-ଽଶ୍ନନ୍ତି କେଚନ । ତ୍ଵାଷ୍ଟ୍ରୀ-ମ୍ମାଯାଂ-ଵଁଶ୍ରଵଣଃ । ରଥଗ୍ଂ ସହସ୍ର ଵନ୍ଧୁରମ୍ । ପୁରୁଶ୍ଚକ୍ରଗ୍ଂ ସହସ୍ରାଶ୍ଵମ୍ । ଆସ୍ଥା ଯାଯାହି ନୋ ବଲିମ୍ । ଯସ୍ମୈ ଭୂତାନି ବଲିମାଵହନ୍ତି । ଧନଙ୍ଗାଵୋ ହସ୍ତି ହିରଣ୍ଯମଶ୍ଵାନ୍ ॥ 122 ॥
ଅସାମ ସୁମତୌ ଯଜ୍ଞିଯସ୍ଯ । ଶ୍ରିଯ-ମ୍ବିଭ୍ରତୋ ଽନ୍ନମୁଖୀଂ-ଵିଁରାଜମ୍ । ସୁଦର୍ଶନେ ଚ କ୍ରୌଞ୍ଚେ ଚ । ମୈନାଗେ ଚ ମହାଗିରୌ । ଶତଦ୍ଵାଟ୍ଟରଗମନ୍ତା (ସତଦ୍ଵାଟ୍ଟରଗମନ୍ତା) । ସଗ୍ଂହାର୍ଯ-ନ୍ନଗର-ନ୍ତଵ । ଇତି ମନ୍ତ୍ରାଃ । କଲ୍ପୋ-ଽତ ଊର୍ଧ୍ଵମ୍ ॥ ଯଦି ବଲିଗ୍ଂ ହରେତ୍ । ହିରଣ୍ଯନାଭଯେ ଵିତୁଦଯେ କୌବେରାଯାଯ-ମ୍ବଲିଃ ॥ 123 ॥
ସର୍ଵଭୂତାଧିପତଯେ ନମ ଇତି । ଅଥ ବଲିଗ୍ଂ ହୃତ୍ଵୋପତିଷ୍ଠେତ । କ୍ଷତ୍ର-ଙ୍କ୍ଷତ୍ରଂ-ଵୈଁଶ୍ରଵଣଃ । ବ୍ରାହ୍ମଣା ଵଯଗ୍ଗ୍ ସ୍ମଃ । ନମସ୍ତେ ଅସ୍ତୁ ମା ମା ହିଗ୍ଂସୀଃ । ଅସ୍ମା-ତ୍ପ୍ରଵିଶ୍ଯାନ୍ନମଦ୍ଧୀତି । ଅଥ ତମଗ୍ନି-ମାଦଧୀତ । ଯସ୍ମିନ୍ନେ ତତ୍କର୍ମ ପ୍ରଯୁଞ୍ଜୀତ । ତିରୋଧା ଭୂଃ । ତିରୋଧା ଭୁଵଃ ॥ 124 ॥
ତିରୋଧା-ସ୍ସ୍ଵଃ । ତିରୋଧା ଭୂର୍ଭୁଵସ୍ସ୍ଵଃ । ସର୍ଵେଷାଂ-ଲୋଁକାନା-ମାଧିପତ୍ଯେ ସୀଦେତି । ଅଥ ତମଗ୍ନି-ମିନ୍ଧୀତ । ଯସ୍ମିନ୍ନେ ତତ୍କର୍ମ ପ୍ରଯୁଞ୍ଜୀତ । ତିରୋଧା ଭୂ-ସ୍ସ୍ଵାହା । ତିରୋଧା ଭୁଵ-ସ୍ସ୍ଵାହା । ତିରୋଧା-ସ୍ସ୍ଵଃ ସ୍ଵାହା । ତିରୋଧା ଭୂର୍ଭୁଵସ୍ସ୍ଵସ୍ସ୍ଵାହା । ଯସ୍ମିନ୍ନସ୍ଯ କାଲେ ସର୍ଵା ଆହୁତୀର୍-ହୁତା ଭଵେଯୁଃ ॥ 125 ॥
ଅପି ବ୍ରାହ୍ମଣମୁଖୀନାଃ । ତସ୍ମିନ୍ନହ୍ନଃ କାଲେ ପ୍ରଯୁଞ୍ଜୀତ । ପରଃ ସୁପ୍ତଜନାଦ୍ଵେପି । ମା ସ୍ମ ପ୍ରମାଦ୍ଯନ୍ତ ମାଦ୍ଧ୍ଯାପଯେତ୍ । ସର୍ଵାର୍ଥା-ସ୍ସିଦ୍ଧ୍ଯନ୍ତେ । ଯ ଏଵଂ-ଵେଁଦ । କ୍ଷୁଦ୍ଧ୍ଯ-ନ୍ନିଦମଜାନତାମ୍ । ସର୍ଵାର୍ଥା ନ ସିଦ୍ଧ୍ଯନ୍ତେ । ଯସ୍ତେ ଵିଘାତୁକୋ ଭ୍ରାତା । ମମାନ୍ତର୍-ହୃଦଯେ ଶ୍ରିତଃ ॥ 126 ॥
ତସ୍ମା ଇମମଗ୍ର ପିଣ୍ଡଞ୍ଜୁହୋମି । ସ ମେ-ଽର୍ଥା-ନ୍ମା ଵିଵଧୀତ୍ । ମଯି ସ୍ଵାହା ॥ ରାଜାଧିରାଜାଯ ପ୍ରସହ୍ଯ ସାହିନେ । ନମୋ ଵଯଂ-ଵୈଁଶ୍ରଵଣାଯ କୁର୍ମହେ । ସ ମେ କାମାନ୍ କାମ କାମାଯ ମହ୍ଯମ୍ । କାମେଶ୍ଵରୋ ଵୈଶ୍ରଵଣୋ ଦଦାତୁ । କୁବେରାଯ ଵୈଶ୍ରଵଣାଯ । ମହାରାଜାଯ ନମଃ । କେତଵୋ ଅରୁଣାସଶ୍ଚ । ଋଷଯୋ ଵାତରଶନାଃ । ପ୍ରତିଷ୍ଠାଗ୍ଂ ଶତଧା ହି । ସମାହିତାସୋ ସହସ୍ରଧାଯସମ୍ । ଶିଵା ନ-ଶ୍ଶନ୍ତମା ଭଵନ୍ତୁ । ଦିଵ୍ଯା ଆପ ଓଷଧଯଃ । ସୁମୃଡୀକା ସରସ୍ଵତି । ମା ତେ ଵ୍ଯୋମ ସନ୍ଦୃଶି ॥ 127 ॥
(ଅଶ୍ଵାନ୍-ବଲି-ର୍ଭୁଵୋ - ଭଵେଯୁଃ - ଶ୍ରିତ - ଶ୍ଚ ସପ୍ତ ଚ)
ଅନୁଵାକଃ 32
ସଂଵଁଥ୍ସରମେତ-ଦ୍ଵ୍ରତଞ୍ଚରେତ୍ । ଦ୍ଵୌ ଵା ମାସୌ । ନିଯମ-ସ୍ସମାସେନ । ତସ୍ମି-ନ୍ନିଯମ ଵିଶେଷାଃ । ତ୍ରିଷଵଣ-ମୁଦକୋପସ୍ପର୍ଶୀ । ଚତୁର୍ଥ କାଲପାନଭକ୍ତ-ସ୍ସ୍ଯାତ୍ । ଅହରହର୍ଵା ଭୈକ୍ଷମଶ୍ନଯାତ୍ । ଔଦୁମ୍ବରୀଭି-ସ୍ସମିଦ୍ଭି-ରଗ୍ନି-ମ୍ପରିଚରେତ୍ । ପୁନର୍ମା ମୈତ୍ଵିନ୍ଦ୍ରିଯ-ମିତ୍ଯେତେନା-ଽନୁଵାକେନ । ଉଦ୍ଧୃତ ପରିପୂତାଭିରଦ୍ଭିଃ କାର୍ଯ-ଙ୍କୁର୍ଵୀତ ॥ 128 ॥
ଅନୁଵାକଃ 32
ସଂଵଁଥ୍ସରମେତ-ଦ୍ଵ୍ରତଞ୍ଚରେତ୍ । ଦ୍ଵୌ ଵା ମାସୌ । ନିଯମ-ସ୍ସମାସେନ । ତସ୍ମି-ନ୍ନିଯମ ଵିଶେଷାଃ । ତ୍ରିଷଵଣ-ମୁଦକୋପସ୍ପର୍ଶୀ । ଚତୁର୍ଥ କାଲପାନଭକ୍ତ-ସ୍ସ୍ଯାତ୍ । ଅହରହର୍ଵା ଭୈକ୍ଷମଶ୍ନଯାତ୍ । ଔଦୁମ୍ବରୀଭି-ସ୍ସମିଦ୍ଭି-ରଗ୍ନି-ମ୍ପରିଚରେତ୍ । ପୁନର୍ମା ମୈତ୍ଵିନ୍ଦ୍ରିଯ-ମିତ୍ଯେତେନା-ଽନୁଵାକେନ । ଉଦ୍ଧୃତ ପରିପୂତାଭିରଦ୍ଭିଃ କାର୍ଯ-ଙ୍କୁର୍ଵୀତ ॥ 128 ॥
ଅସଞ୍ଚଯଵାନ୍ । ଅଗ୍ନଯେ ଵାଯଵେ ସୂର୍ଯାଯ । ବ୍ରହ୍ମଣେ ପ୍ରଜାପତଯେ । ଚନ୍ଦ୍ରମସେ ନକ୍ଷତ୍ରେଭ୍ଯଃ । ଋତୁଭ୍ଯ-ସ୍ସଂଵଁଥ୍ସରାଯ । ଵରୁଣା-ଯାରୁଣାଯେତି ଵ୍ରତହୋମାଃ । ପ୍ରଵର୍ଗ୍ଯଵଦାଦେଶଃ । ଅରୁଣାଃ କାଣ୍ଡ ଋଷଯଃ ॥ ଅରଣ୍ଯେ-ଽଧୀଯୀରନ୍ନ୍ । ଭଦ୍ରଙ୍କର୍ଣେଭିରିତି ଦ୍ଵେ ଜପିତ୍ଵା ॥ 129 ॥
ମହାନାମ୍ନୀଭି-ରୁଦକଗ୍ଂ ସଗ୍ଗ୍ସ୍ପର୍ଶ୍ଯ । ତମାଚାର୍ଯୋ ଦଦ୍ଯାତ୍ । ଶିଵାନ-ଶ୍ଶନ୍ତମେ-ତ୍ଯୋଷଧୀରାଲଭତେ । ସୁମୃଡୀକେତି ଭୂମିମ୍ । ଏଵମପଵର୍ଗେ । ଧେନୁ-ର୍ଦକ୍ଷିଣା । କଗ୍ଂ ସଂଵାଁସଶ୍ଚ କ୍ଷୌମମ୍ । ଅନ୍ଯଦ୍ଵା ଶୁକ୍ଲମ୍ । ଯଥା ଶକ୍ତି ଵା । ଏଵଗ୍ଗ୍ ସ୍ଵାଦ୍ଧ୍ଯାଯ ଧର୍ମେଣ । ଅରଣ୍ଯେ-ଽଧୀଯୀତ । ତପସ୍ଵୀ ପୁଣ୍ଯୋ ଭଵତି ତପସ୍ଵୀ ପୁଣ୍ଯୋ ଭଵତି ॥ 130 ॥
(କୁର୍ଵୀତ - ଜପିତ୍ଵା - ସ୍ଵାଦ୍ଧ୍ଯାଯଧର୍ମେଣ ଦ୍ଵେ ଚ)
ଅନୁଵାକାନି
(ଭଦ୍ରଗ୍ଗ୍ - ସ୍ମୃତିଃ - ସାକଜାନ୍ନା - ମକ୍ଷ୍ଯ- ତିତାମ୍ରା - ଣ୍ଯତ୍ଯୁର୍ଧ୍ଵାକ୍ଷ - ଆରୋଗଃ - କ୍ଵେଦ - ମଗ୍ନିଶ୍ଚ - ସହସ୍ରଵୃତ୍ - ପଵିତ୍ରଵନ୍ତ -ଆତନୁଷ୍ଵା -ଷ୍ଟଯୋନୀଂ - ଁଯୋ-ଽସା - ଵଥାଦିତ୍ଯ - ସ୍ଯାରୋଗ-ସ୍ଯାଥ ଵାଯୋ- ରଥାଗ୍ନେ--ର୍ ଦକ୍ଷିଣପୂର୍ଵସ୍ଯା - ମିନ୍ଦ୍ରଘୋଷା ଵ-ଆପମାପାଂଯୋଁ-ଽପା - ମାପୋ ଵୈ - ଚତୁଷ୍ଟଯ୍ଯୋ - ଜାନୁଦଘ୍ନୀ - ମଗ୍ନି-ମ୍ପ୍ରଣୀଯେ - ମା ନୁ କଂ - ଁଵିଶୀର୍ଷ୍ଣୀଂ - ପର୍ଜନ୍ଯାଯ - ପୁନ - ରଦ୍ଭ୍ଯଃ -ସଂଵଁଥ୍ସର-ନ୍ଦ୍ଵାତ୍ରିଗ୍ଂଶତ୍)
(ଭଦ୍ରଂ - ତପସ୍ଵୀ ପୁଣ୍ଯୋ ଭଵତି ତପସ୍ଵୀ ପୁଣ୍ଯୋ ଭଵତି)
॥ ହରିଃ ଓମ୍ ॥
॥ କୃଷ୍ଣ ଯଜୁର୍ଵେଦୀଯ ତୈତ୍ତିରୀଯ ଆରଣ୍ଯକେ ପ୍ରଥମଃ ପ୍ରପାଠକଃ (ଅରୁଣପ୍ରଶ୍ନଃ)
(କୁର୍ଵୀତ - ଜପିତ୍ଵା - ସ୍ଵାଦ୍ଧ୍ଯାଯଧର୍ମେଣ ଦ୍ଵେ ଚ)
ଅନୁଵାକାନି
(ଭଦ୍ରଗ୍ଗ୍ - ସ୍ମୃତିଃ - ସାକଜାନ୍ନା - ମକ୍ଷ୍ଯ- ତିତାମ୍ରା - ଣ୍ଯତ୍ଯୁର୍ଧ୍ଵାକ୍ଷ - ଆରୋଗଃ - କ୍ଵେଦ - ମଗ୍ନିଶ୍ଚ - ସହସ୍ରଵୃତ୍ - ପଵିତ୍ରଵନ୍ତ -ଆତନୁଷ୍ଵା -ଷ୍ଟଯୋନୀଂ - ଁଯୋ-ଽସା - ଵଥାଦିତ୍ଯ - ସ୍ଯାରୋଗ-ସ୍ଯାଥ ଵାଯୋ- ରଥାଗ୍ନେ--ର୍ ଦକ୍ଷିଣପୂର୍ଵସ୍ଯା - ମିନ୍ଦ୍ରଘୋଷା ଵ-ଆପମାପାଂଯୋଁ-ଽପା - ମାପୋ ଵୈ - ଚତୁଷ୍ଟଯ୍ଯୋ - ଜାନୁଦଘ୍ନୀ - ମଗ୍ନି-ମ୍ପ୍ରଣୀଯେ - ମା ନୁ କଂ - ଁଵିଶୀର୍ଷ୍ଣୀଂ - ପର୍ଜନ୍ଯାଯ - ପୁନ - ରଦ୍ଭ୍ଯଃ -ସଂଵଁଥ୍ସର-ନ୍ଦ୍ଵାତ୍ରିଗ୍ଂଶତ୍)
(ଭଦ୍ରଂ - ତପସ୍ଵୀ ପୁଣ୍ଯୋ ଭଵତି ତପସ୍ଵୀ ପୁଣ୍ଯୋ ଭଵତି)
॥ ହରିଃ ଓମ୍ ॥
॥ କୃଷ୍ଣ ଯଜୁର୍ଵେଦୀଯ ତୈତ୍ତିରୀଯ ଆରଣ୍ଯକେ ପ୍ରଥମଃ ପ୍ରପାଠକଃ (ଅରୁଣପ୍ରଶ୍ନଃ)
ସମାପ୍ତଃ ॥