Brahman

অৱধূত গীতা

(Avadhuta Gita in Assamese)

(ঈশ্ৱৰানুগ্ৰহাদেৱ পুংসামদ্ৱৈতৱাসনা)

Sage Dattatreya

Language:Sanskrit
Translation:English

1. Background of the TextThe Avadhuta Gita is a text of radical non-dualism (Advaita Vedānta). Unlike texts that employ a step-by-step pedagogical approach or those that debate opposing views, the Avadhuta Gita starts directly at the absolute summit.It completely bypasses dualistic concepts, ritualistic injunctions, and even traditional stages of meditation. Instead, it serves as a direct declaration of the nature of the Self (Ātman) as already free, unattached, and unstained by the world. It is traditionally studied by those who have already purified the mind and possess a strong intellectual grasp of Vedanta, serving as a means to plunge directly into direct experience.2.

Read In:
DevanagariGujaratiBengaliAssameseOdiaTeluguTamilKannadaMalayalamEnglish (IAST)
Reading depth
Lyrics
#of 271
অথ প্ৰথমোঽধ্যাযঃ
ঈশ্ৱৰানুগ্ৰহাদেৱ পুংসামদ্ৱৈতৱাসনা ।
মহদ্ভযপৰিত্ৰাণাদ্ৱিপ্ৰাণামুপজাযতে ॥ ১-১॥
যেনেদং পূৰিতং সৰ্ৱমাত্মনৈৱাত্মনাত্মনি ।
নিৰাকাৰং কথং ৱন্দে হ্যভিন্নং শিৱমৱ্যযম্ ॥ ১-২॥
পঞ্চভূতাত্মকং ৱিশ্ৱং মৰীচিজলসন্নিভম্ ।
কস্যাপ্যহো নমস্কুৰ্যামহমেকো নিৰঞ্জনঃ ॥ ১-৩॥
আত্মৈৱ কেৱলং সৰ্ৱং ভেদাভেদো ন ৱিদ্যতে ।
অস্তি নাস্তি কথং ব্ৰূযাং ৱিস্মযঃ প্ৰতিভাতি মে ॥ ১-৪॥
ৱেদান্তসাৰসৰ্ৱস্ৱং জ্ঞানং ৱিজ্ঞানমেৱ চ ।
অহমাত্মা নিৰাকাৰঃ সৰ্ৱৱ্যাপী স্ৱভাৱতঃ ॥ ১-৫॥
যো ৱৈ সৰ্ৱাত্মকো দেৱো নিষ্কলো গগনোপমঃ ।
স্ৱভাৱনিৰ্মলঃ শুদ্ধঃ স এৱাযং ন সংশযঃ ॥ ১-৬॥
অহমেৱাৱ্যযোঽনন্তঃ শুদ্ধৱিজ্ঞানৱিগ্ৰহঃ ।
সুখং দুঃখং ন জানামি কথং কস্যাপি ৱৰ্ততে ॥ ১-৭॥
ন মানসং কৰ্ম শুভাশুভং মে
ন কাযিকং কৰ্ম শুভাশুভং মে ।
ন ৱাচিকং কৰ্ম শুভাশুভং মে
জ্ঞানামৃতং শুদ্ধমতীন্দ্ৰিযোঽহম্ ॥ ১-৮॥
মনো ৱৈ গগনাকাৰং মনো ৱৈ সৰ্ৱতোমুখম্ ।
মনোঽতীতং মনঃ সৰ্ৱং ন মনঃ পৰমাৰ্থতঃ ॥ ১-৯॥
অহমেকমিদং সৰ্ৱং ৱ্যোমাতীতং নিৰন্তৰম্ ।
পশ্যামি কথমাত্মানং প্ৰত্যক্ষং ৱা তিৰোহিতম্ ॥ ১-১০॥
ত্ৱমেৱমেকং হি কথং ন বুধ্যসে
সমং হি সৰ্ৱেষু ৱিমৃষ্টমৱ্যযম্ ।
সদোদিতোঽসি ত্ৱমখণ্ডিতঃ প্ৰভো
দিৱা চ নক্তং চ কথং হি মন্যসে ॥ ১-১১॥
আত্মানং সততং ৱিদ্ধি সৰ্ৱত্ৰৈকং নিৰন্তৰম্ ।
অহং ধ্যাতা পৰং ধ্যেযমখণ্ডং খণ্ড্যতে কথম্ ॥ ১-১২॥
ন জাতো ন মৃতোঽসি ত্ৱং ন তে দেহঃ কদাচন ।
সৰ্ৱং ব্ৰহ্মেতি ৱিখ্যাতং ব্ৰৱীতি বহুধা শ্ৰুতিঃ ॥ ১-১৩॥
স বাহ্যাভ্যন্তৰোঽসি ত্ৱং শিৱঃ সৰ্ৱত্ৰ সৰ্ৱদা ।
ইতস্ততঃ কথং ভ্ৰান্তঃ প্ৰধাৱসি পিশাচৱত্ ॥ ১-১৪॥
সংযোগশ্চ ৱিযোগশ্চ ৱৰ্ততে ন চ তে ন মে ।
ন ত্ৱং নাহং জগন্নেদং সৰ্ৱমাত্মৈৱ কেৱলম্ ॥ ১-১৫॥
শব্দাদিপঞ্চকস্যাস্য নৈৱাসি ত্ৱং ন তে পুনঃ ।
ত্ৱমেৱ পৰমং তত্ত্ৱমতঃ কিং পৰিতপ্যসে ॥ ১-১৬॥
জন্ম মৃত্যুৰ্ন তে চিত্তং বন্ধমোক্ষৌ শুভাশুভৌ ।
কথং ৰোদিষি ৰে ৱত্স নামৰূপং ন তে ন মে ॥ ১-১৭॥
অহো চিত্ত কথং ভ্ৰান্তঃ প্ৰধাৱসি পিশাচৱত্ ।
অভিন্নং পশ্য চাত্মানং ৰাগত্যাগাত্সুখী ভৱ ॥ ১-১৮॥
ত্ৱমেৱ তত্ত্ৱং হি ৱিকাৰৱৰ্জিতং
নিষ্কম্পমেকং হি ৱিমোক্ষৱিগ্ৰহম্ ।
ন তে চ ৰাগো হ্যথৱা ৱিৰাগঃ
কথং হি সন্তপ্যসি কামকামতঃ ॥ ১-১৯॥
ৱদন্তি শ্ৰুতযঃ সৰ্ৱাঃ নিৰ্গুণং শুদ্ধমৱ্যযম্ ।
অশৰীৰং সমং তত্ত্ৱং তন্মাং ৱিদ্ধি ন সংশযঃ ॥ ১-২০॥
সাকাৰমনৃতং ৱিদ্ধি নিৰাকাৰং নিৰন্তৰম্ ।
এতত্তত্ত্ৱোপদেশেন ন পুনৰ্ভৱসম্ভৱঃ ॥ ১-২১॥
একমেৱ সমং তত্ত্ৱং ৱদন্তি হি ৱিপশ্চিতঃ ।
ৰাগত্যাগাত্পুনশ্চিত্তমেকানেকং ন ৱিদ্যতে ॥ ১-২২॥
অনাত্মৰূপং চ কথং সমাধি-
ৰাত্মস্ৱৰূপং চ কথং সমাধিঃ ।
অস্তীতি নাস্তীতি কথং সমাধি-
ৰ্মোক্ষস্ৱৰূপং যদি সৰ্ৱমেকম্ ॥ ১-২৩॥
ৱিশুদ্ধোঽসি সমং তত্ত্ৱং ৱিদেহস্ত্ৱমজোঽৱ্যযঃ ।
জানামীহ ন জানামীত্যাত্মানং মন্যসে কথম্ ॥ ১-২৪॥
তত্ত্ৱমস্যাদিৱাক্যেন স্ৱাত্মা হি প্ৰতিপাদিতঃ ।
নেতি নেতি শ্ৰুতিৰ্ব্ৰূযাদনৃতং পাঞ্চভৌতিকম্ ॥ ১-২৫॥
আত্মন্যেৱাত্মনা সৰ্ৱং ত্ৱযা পূৰ্ণং নিৰন্তৰম্ ।
ধ্যাতা ধ্যানং ন তে চিত্তং নিৰ্লজ্জং ধ্যাযতে কথম্ ॥ ১-২৬॥
শিৱং ন জানামি কথং ৱদামি
শিৱং ন জানামি কথং ভজামি ।
অহং শিৱশ্চেত্পৰমাৰ্থতত্ত্ৱং
সমস্ৱৰূপং গগনোপমং চ ॥ ১-২৭॥
নাহং তত্ত্ৱং সমং তত্ত্ৱং কল্পনাহেতুৱৰ্জিতম্ ।
গ্ৰাহ্যগ্ৰাহকনিৰ্মুক্তং স্ৱসংৱেদ্যং কথং ভৱেত্ ॥ ১-২৮॥
অনন্তৰূপং ন হি ৱস্তু কিঞ্চি-
ত্তত্ত্ৱস্ৱৰূপং ন হি ৱস্তু কিঞ্চিত্ ।
আত্মৈকৰূপং পৰমাৰ্থতত্ত্ৱং
ন হিংসকো ৱাপি ন চাপ্যহিংসা ॥ ১-২৯॥
ৱিশুদ্ধোঽসি সমং তত্ত্ৱং ৱিদেহমজমৱ্যযম্ ।
ৱিভ্ৰমং কথমাত্মাৰ্থে ৱিভ্ৰান্তোঽহং কথং পুনঃ ॥ ১-৩০॥
ঘটে ভিন্নে ঘটাকাশং সুলীনং ভেদৱৰ্জিতম্ ।
শিৱেন মনসা শুদ্ধো ন ভেদঃ প্ৰতিভাতি মে ॥ ১-৩১॥
ন ঘটো ন ঘটাকাশো ন জীৱো জীৱৱিগ্ৰহঃ ।
কেৱলং ব্ৰহ্ম সংৱিদ্ধি ৱেদ্যৱেদকৱৰ্জিতম্ ॥ ১-৩২॥
সৰ্ৱত্ৰ সৰ্ৱদা সৰ্ৱমাত্মানং সততং ধ্ৰুৱম্ ।
সৰ্ৱং শূন্যমশূন্যং চ তন্মাং ৱিদ্ধি ন সংশযঃ ॥ ১-৩৩॥
ৱেদা ন লোকা ন সুৰা ন যজ্ঞা
ৱৰ্ণাশ্ৰমো নৈৱ কুলং ন জাতিঃ ।
ন ধূমমাৰ্গো ন চ দীপ্তিমাৰ্গো
ব্ৰহ্মৈকৰূপং পৰমাৰ্থতত্ত্ৱম্ ॥ ১-৩৪॥
ৱ্যাপ্যৱ্যাপকনিৰ্মুক্তঃ ত্ৱমেকঃ সফলং যদি ।
প্ৰত্যক্ষং চাপৰোক্ষং চ হ্যাত্মানং মন্যসে কথম্ ॥ ১-৩৫॥
অদ্ৱৈতং কেচিদিচ্ছন্তি দ্ৱৈতমিচ্ছন্তি চাপৰে ।
সমং তত্ত্ৱং ন ৱিন্দন্তি দ্ৱৈতাদ্ৱৈতৱিৱৰ্জিতম্ ॥ ১-৩৬॥
শ্ৱেতাদিৱৰ্ণৰহিতং শব্দাদিগুণৱৰ্জিতম্ ।
কথযন্তি কথং তত্ত্ৱং মনোৱাচামগোচৰম্ ॥ ১-৩৭॥
যদাঽনৃতমিদং সৰ্ৱং দেহাদিগগনোপমম্ ।
তদা হি ব্ৰহ্ম সংৱেত্তি ন তে দ্ৱৈতপৰম্পৰা ॥ ১-৩৮॥
পৰেণ সহজাত্মাপি হ্যভিন্নঃ প্ৰতিভাতি মে ।
ৱ্যোমাকাৰং তথৈৱৈকং ধ্যাতা ধ্যানং কথং ভৱেত্ ॥ ১-৩৯॥
যত্কৰোমি যদশ্নামি যজ্জুহোমি দদামি যত্ ।
এতত্সৰ্ৱং ন মে কিঞ্চিদ্ৱিশুদ্ধোঽহমজোঽৱ্যযঃ ॥ ১-৪০॥
সৰ্ৱং জগদ্ৱিদ্ধি নিৰাকৃতীদং
সৰ্ৱং জগদ্ৱিদ্ধি ৱিকাৰহীনম্ ।
সৰ্ৱং জগদ্ৱিদ্ধি ৱিশুদ্ধদেহং
সৰ্ৱং জগদ্ৱিদ্ধি শিৱৈকৰূপম্ ॥ ১-৪১॥
তত্ত্ৱং ত্ৱং ন হি সন্দেহঃ কিং জানাম্যথৱা পুনঃ ।
অসংৱেদ্যং স্ৱসংৱেদ্যমাত্মানং মন্যসে কথম্ ॥ ১-৪২॥
মাযাঽমাযা কথং তাত ছাযাঽছাযা ন ৱিদ্যতে ।
তত্ত্ৱমেকমিদং সৰ্ৱং ৱ্যোমাকাৰং নিৰঞ্জনম্ ॥ ১-৪৩॥
আদিমধ্যান্তমুক্তোঽহং ন বদ্ধোঽহং কদাচন ।
স্ৱভাৱনিৰ্মলঃ শুদ্ধ ইতি মে নিশ্চিতা মতিঃ ॥ ১-৪৪॥
মহদাদি জগত্সৰ্ৱং ন কিঞ্চিত্প্ৰতিভাতি মে ।
ব্ৰহ্মৈৱ কেৱলং সৰ্ৱং কথং ৱৰ্ণাশ্ৰমস্থিতিঃ ॥ ১-৪৫॥
জানামি সৰ্ৱথা সৰ্ৱমহমেকো নিৰন্তৰম্ ।
নিৰালম্বমশূন্যং চ শূন্যং ৱ্যোমাদিপঞ্চকম্ ॥ ১-৪৬॥
ন ষণ্ঢো ন পুমান্ন স্ত্ৰী ন বোধো নৈৱ কল্পনা ।
সানন্দো ৱা নিৰানন্দমাত্মানং মন্যসে কথম্ ॥ ১-৪৭॥
ষডঙ্গযোগান্ন তু নৈৱ শুদ্ধং
মনোৱিনাশান্ন তু নৈৱ শুদ্ধম্ ।
গুৰূপদেশান্ন তু নৈৱ শুদ্ধং
স্ৱযং চ তত্ত্ৱং স্ৱযমেৱ বুদ্ধম্ ॥ ১-৪৮॥
ন হি পঞ্চাত্মকো দেহো ৱিদেহো ৱৰ্ততে ন হি ।
আত্মৈৱ কেৱলং সৰ্ৱং তুৰীযং চ ত্ৰযং কথম্ ॥ ১-৪৯॥
ন বদ্ধো নৈৱ মুক্তোঽহং ন চাহং ব্ৰহ্মণঃ পৃথক্ ।
ন কৰ্তা ন চ ভোক্তাহং ৱ্যাপ্যৱ্যাপকৱৰ্জিতঃ ॥ ১-৫০॥
যথা জলং জলে ন্যস্তং সলিলং ভেদৱৰ্জিতম্ ।
প্ৰকৃতিং পুৰুষং তদ্ৱদভিন্নং প্ৰতিভাতি মে ॥ ১-৫১॥
যদি নাম ন মুক্তোঽসি ন বদ্ধোঽসি কদাচন ।
সাকাৰং চ নিৰাকাৰমাত্মানং মন্যসে কথম্ ॥ ১-৫২॥
জানামি তে পৰং ৰূপং প্ৰত্যক্ষং গগনোপমম্ ।
যথা পৰং হি ৰূপং যন্মৰীচিজলসন্নিভম্ ॥ ১-৫৩॥
ন গুৰুৰ্নোপদেশশ্চ ন চোপাধিৰ্ন মে ক্ৰিযা ।
ৱিদেহং গগনং ৱিদ্ধি ৱিশুদ্ধোঽহং স্ৱভাৱতঃ ॥ ১-৫৪॥
ৱিশুদ্ধোঽস্য শৰীৰোঽসি ন তে চিত্তং পৰাত্পৰম্ ।
অহং চাত্মা পৰং তত্ত্ৱমিতি ৱক্তুং ন লজ্জসে ॥ ১-৫৫॥
কথং ৰোদিষি ৰে চিত্ত হ্যাত্মৈৱাত্মাত্মনা ভৱ ।
পিব ৱত্স কলাতীতমদ্ৱৈতং পৰমামৃতম্ ॥ ১-৫৬॥
নৈৱ বোধো ন চাবোধো ন বোধাবোধ এৱ চ ।
যস্যেদৃশঃ সদা বোধঃ স বোধো নান্যথা ভৱেত্ ॥ ১-৫৭॥
জ্ঞানং ন তৰ্কো ন সমাধিযোগো
ন দেশকালৌ ন গুৰূপদেশঃ ।
স্ৱভাৱসংৱিত্তৰহং চ তত্ত্ৱ-
মাকাশকল্পং সহজং ধ্ৰুৱং চ ॥ ১-৫৮॥
ন জাতোঽহং মৃতো ৱাপি ন মে কৰ্ম শুভাশুভম্ ।
ৱিশুদ্ধং নিৰ্গুণং ব্ৰহ্ম বন্ধো মুক্তিঃ কথং মম ॥ ১-৫৯॥
যদি সৰ্ৱগতো দেৱঃ স্থিৰঃ পূৰ্ণো নিৰন্তৰঃ ।
অন্তৰং হি ন পশ্যামি স বাহ্যাভ্যন্তৰঃ কথম্ ॥ ১-৬০॥
স্ফুৰত্যেৱ জগত্কৃত্স্নমখণ্ডিতনিৰন্তৰম্ ।
অহো মাযামহামোহো দ্ৱৈতাদ্ৱৈতৱিকল্পনা ॥ ১-৬১॥
সাকাৰং চ নিৰাকাৰং নেতি নেতীতি সৰ্ৱদা ।
ভেদাভেদৱিনিৰ্মুক্তো ৱৰ্ততে কেৱলঃ শিৱঃ ॥ ১-৬২॥
ন তে চ মাতা চ পিতা চ বন্ধুঃ
ন তে চ পত্নী ন সুতশ্চ মিত্ৰম্ ।
ন পক্ষপাতী ন ৱিপক্ষপাতঃ
কথং হি সন্তপ্তিৰিযং হি চিত্তে ॥ ১-৬৩॥
দিৱা নক্তং ন তে চিত্তং উদযাস্তমযৌ ন হি ।
ৱিদেহস্য শৰীৰত্ৱং কল্পযন্তি কথং বুধাঃ ॥ ১-৬৪॥
নাৱিভক্তং ৱিভক্তং চ ন হি দুঃখসুখাদি চ ।
ন হি সৰ্ৱমসৰ্ৱং চ ৱিদ্ধি চাত্মানমৱ্যযম্ ॥ ১-৬৫॥
নাহং কৰ্তা ন ভোক্তা চ ন মে কৰ্ম পুৰাঽধুনা ।
ন মে দেহো ৱিদেহো ৱা নিৰ্মমেতি মমেতি কিম্ ॥ ১-৬৬॥
ন মে ৰাগাদিকো দোষো দুঃখং দেহাদিকং ন মে ।
আত্মানং ৱিদ্ধি মামেকং ৱিশালং গগনোপমম্ ॥ ১-৬৭॥
সখে মনঃ কিং বহুজল্পিতেন
সখে মনঃ সৰ্ৱমিদং ৱিতৰ্ক্যম্ ।
যত্সাৰভূতং কথিতং মযা তে
ত্ৱমেৱ তত্ত্ৱং গগনোপমোঽসি ॥ ১-৬৮॥
যেন কেনাপি ভাৱেন যত্ৰ কুত্ৰ মৃতা অপি ।
যোগিনস্তত্ৰ লীযন্তে ঘটাকাশমিৱাম্বৰে ॥ ১-৬৯॥
তীৰ্থে চান্ত্যজগেহে ৱা নষ্টস্মৃতিৰপি ত্যজন্ ।
সমকালে তনুং মুক্তঃ কৈৱল্যৱ্যাপকো ভৱেত্ ॥ ১-৭০॥
ধৰ্মাৰ্থকামমোক্ষাংশ্চ দ্ৱিপদাদিচৰাচৰম্ ।
মন্যন্তে যোগিনঃ সৰ্ৱং মৰীচিজলসন্নিভম্ ॥ ১-৭১॥
অতীতানাগতং কৰ্ম ৱৰ্তমানং তথৈৱ চ ।
ন কৰোমি ন ভুঞ্জামি ইতি মে নিশ্চলা মতিঃ ॥ ১-৭২॥
শূন্যাগাৰে সমৰসপূত-
স্তিষ্ঠন্নেকঃ সুখমৱধূতঃ ।
চৰতি হি নগ্নস্ত্যক্ত্ৱা গৰ্ৱং
ৱিন্দতি কেৱলমাত্মনি সৰ্ৱম্ ॥ ১-৭৩॥
ত্ৰিতযতুৰীযং ন হি নহি যত্ৰ
ৱিন্দতি কেৱলমাত্মনি তত্ৰ ।
ধৰ্মাধৰ্মৌ ন হি নহি যত্ৰ
বদ্ধো মুক্তঃ কথমিহ তত্ৰ ॥ ১-৭৪॥
ৱিন্দতি ৱিন্দতি ন হি নহি মন্ত্ৰং
ছন্দোলক্ষণং ন হি নহি তন্ত্ৰম্ ।
সমৰসমগ্নো ভাৱিতপূতঃ
প্ৰলপিতমেতত্পৰমৱধূতঃ ॥ ১-৭৫॥
সৰ্ৱশূন্যমশূন্যং চ সত্যাসত্যং ন ৱিদ্যতে ।
স্ৱভাৱভাৱতঃ প্ৰোক্তং শাস্ত্ৰসংৱিত্তিপূৰ্ৱকম্ ॥ ১-৭৬॥
অথ দ্ৱিতীযোঽধ্যাযঃ
বালস্য ৱা ৱিষযভোগৰতস্য ৱাপি
মূৰ্খস্য সেৱকজনস্য গৃহস্থিতস্য ।
এতদ্গুৰোঃ কিমপি নৈৱ ন চিন্তনীযং
ৰত্নং কথং ত্যজতি কোঽপ্যশুচৌ প্ৰৱিষ্টম্ ॥ ২-১॥
নৈৱাত্ৰ কাৱ্যগুণ এৱ তু চিন্তনীযো
গ্ৰাহ্যঃ পৰং গুণৱতা খলু সাৰ এৱ ।
সিন্দূৰচিত্ৰৰহিতা ভুৱি ৰূপশূন্যা
পাৰং ন কিং নযতি নৌৰিহ গন্তুকামান্ ॥ ২-২॥
প্ৰযত্নেন ৱিনা যেন নিশ্চলেন চলাচলম্ ।
গ্ৰস্তং স্ৱভাৱতঃ শান্তং চৈতন্যং গগনোপমম্ ॥ ২-৩॥
অযত্নাছালযেদ্যস্তু একমেৱ চৰাচৰম্ ।
সৰ্ৱগং তত্কথং ভিন্নমদ্ৱৈতং ৱৰ্ততে মম ॥ ২-৪॥
অহমেৱ পৰং যস্মাত্সাৰাত্সাৰতৰং শিৱম্ ।
গমাগমৱিনিৰ্মুক্তং নিৰ্ৱিকল্পং নিৰাকুলম্ ॥ ২-৫॥
সৰ্ৱাৱযৱনিৰ্মুক্তং তথাহং ত্ৰিদশাৰ্চিতম্ ।
সম্পূৰ্ণত্ৱান্ন গৃহ্ণামি ৱিভাগং ত্ৰিদশাদিকম্ ॥ ২-৬॥
প্ৰমাদেন ন সন্দেহঃ কিং কৰিষ্যামি ৱৃত্তিমান্ ।
উত্পদ্যন্তে ৱিলীযন্তে বুদ্বুদাশ্চ যথা জলে ॥ ২-৭॥
মহদাদীনি ভূতানি সমাপ্যৈৱং সদৈৱ হি ।
মৃদুদ্ৰৱ্যেষু তীক্ষ্ণেষু গুডেষু কটুকেষু চ ॥ ২-৮॥
কটুত্ৱং চৈৱ শৈত্যত্ৱং মৃদুত্ৱং চ যথা জলে ।
প্ৰকৃতিঃ পুৰুষস্তদ্ৱদভিন্নং প্ৰতিভাতি মে ॥ ২-৯॥
সৰ্ৱাখ্যাৰহিতং যদ্যত্সূক্ষ্মাত্সূক্ষ্মতৰং পৰম্ ।
মনোবুদ্ধীন্দ্ৰিযাতীতমকলঙ্কং জগত্পতিম্ ॥ ২-১০॥
ঈদৃশং সহজং যত্ৰ অহং তত্ৰ কথং ভৱেত্ ।
ত্ৱমেৱ হি কথং তত্ৰ কথং তত্ৰ চৰাচৰম্ ॥ ২-১১॥
গগনোপমং তু যত্প্ৰোক্তং তদেৱ গগনোপমম্ ।
চৈতন্যং দোষহীনং চ সৰ্ৱজ্ঞং পূৰ্ণমেৱ চ ॥ ২-১২॥
পৃথিৱ্যাং চৰিতং নৈৱ মাৰুতেন চ ৱাহিতম্ ।
ৱৰিণা পিহিতং নৈৱ তেজোমধ্যে ৱ্যৱস্থিতম্ ॥ ২-১৩॥
আকাশং তেন সংৱ্যাপ্তং ন তদ্ৱ্যাপ্তং চ কেনচিত্ ।
স বাহ্যাভ্যন্তৰং তিষ্ঠত্যৱচ্ছিন্নং নিৰন্তৰম্ ॥ ২-১৪॥
সূক্ষ্মত্ৱাত্তদদৃশ্যত্ৱান্নিৰ্গুণত্ৱাচ্চ যোগিভিঃ ।
আলম্বনাদি যত্প্ৰোক্তং ক্ৰমাদালম্বনং ভৱেত্ ॥ ২-১৫॥
সততাঽভ্যাসযুক্তস্তু নিৰালম্বো যদা ভৱেত্ ।
তল্লযাল্লীযতে নান্তৰ্গুণদোষৱিৱৰ্জিতঃ ॥ ২-১৬॥
ৱিষৱিশ্ৱস্য ৰৌদ্ৰস্য মোহমূৰ্চ্ছাপ্ৰদস্য চ ।
একমেৱ ৱিনাশায হ্যমোঘং সহজামৃতম্ ॥ ২-১৭॥
ভাৱগম্যং নিৰাকাৰং সাকাৰং দৃষ্টিগোচৰম্ ।
ভাৱাভাৱৱিনিৰ্মুক্তমন্তৰালং তদুচ্যতে ॥ ২-১৮॥
বাহ্যভাৱং ভৱেদ্ৱিশ্ৱমন্তঃ প্ৰকৃতিৰুচ্যতে ।
অন্তৰাদন্তৰং জ্ঞেযং নাৰিকেলফলাম্বুৱত্ ॥ ২-১৯॥
ভ্ৰান্তিজ্ঞানং স্থিতং বাহ্যং সম্যগ্জ্ঞানং চ মধ্যগম্ ।
মধ্যান্মধ্যতৰং জ্ঞেযং নাৰিকেলফলাম্বুৱত্ ॥ ২-২০॥
পৌৰ্ণমাস্যাং যথা চন্দ্ৰ এক এৱাতিনিৰ্মলঃ ।
তেন তত্সদৃশং পশ্যেদ্দ্ৱিধাদৃষ্টিৰ্ৱিপৰ্যযঃ ॥ ২-২১॥
অনেনৈৱ প্ৰকাৰেণ বুদ্ধিভেদো ন সৰ্ৱগঃ ।
দাতা চ ধীৰতামেতি গীযতে নামকোটিভিঃ ॥ ২-২২॥
গুৰুপ্ৰজ্ঞাপ্ৰসাদেন মূৰ্খো ৱা যদি পণ্ডিতঃ ।
যস্তু সম্বুধ্যতে তত্ত্ৱং ৱিৰক্তো ভৱসাগৰাত্ ॥ ২-২৩॥
ৰাগদ্ৱেষৱিনিৰ্মুক্তঃ সৰ্ৱভূতহিতে ৰতঃ ।
দৃঢবোধশ্চ ধীৰশ্চ স গচ্ছেত্পৰমং পদম্ ॥ ২-২৪॥
ঘটে ভিন্নে ঘটাকাশ আকাশে লীযতে যথা ।
দেহাভাৱে তথা যোগী স্ৱৰূপে পৰমাত্মনি ॥ ২-২৫॥
উক্তেযং কৰ্মযুক্তানাং মতিৰ্যান্তেঽপি সা গতিঃ ।
ন চোক্তা যোগযুক্তানাং মতিৰ্যান্তেঽপি সা গতিঃ ॥ ২-২৬॥
যা গতিঃ কৰ্মযুক্তানাং সা চ ৱাগিন্দ্ৰিযাদ্ৱদেত্ ।
যোগিনাং যা গতিঃ ক্ৱাপি হ্যকথ্যা ভৱতোৰ্জিতা ॥ ২-২৭॥
এৱং জ্ঞাত্ৱা ত্ৱমুং মাৰ্গং যোগিনাং নৈৱ কল্পিতম্ ।
ৱিকল্পৱৰ্জনং তেষাং স্ৱযং সিদ্ধিঃ প্ৰৱৰ্ততে ॥ ২-২৮॥
তীৰ্থে ৱান্ত্যজগেহে ৱা যত্ৰ কুত্ৰ মৃতোঽপি ৱা ।
ন যোগী পশ্যতে গৰ্ভং পৰে ব্ৰহ্মণি লীযতে ॥ ২-২৯॥
সহজমজমচিন্ত্যং যস্তু পশ্যেত্স্ৱৰূপং
ঘটতি যদি যথেষ্টং লিপ্যতে নৈৱ দোষৈঃ ।
সকৃদপি তদভাৱাত্কৰ্ম কিঞ্চিন্নকুৰ্যাত্
তদপি ন চ ৱিবদ্ধঃ সংযমী ৱা তপস্ৱী ॥ ২-৩০॥
নিৰামযং নিষ্প্ৰতিমং নিৰাকৃতিং
নিৰাশ্ৰযং নিৰ্ৱপুষং নিৰাশিষম্ ।
নিৰ্দ্ৱন্দ্ৱনিৰ্মোহমলুপ্তশক্তিকং
তমীশমাত্মানমুপৈতি শাশ্ৱতম্ ॥ ২-৩১॥
ৱেদো ন দীক্ষা ন চ মুণ্ডনক্ৰিযা
গুৰুৰ্ন শিষ্যো ন চ যন্ত্ৰসম্পদঃ ।
মুদ্ৰাদিকং চাপি ন যত্ৰ ভাসতে
তমীশমাত্মানমুপৈতি শাশ্ৱতম্ ॥ ২-৩২॥
ন শাম্ভৱং শাক্তিকমানৱং ন ৱা
পিণ্ডং চ ৰূপং চ পদাদিকং ন ৱা ।
আৰম্ভনিষ্পত্তিঘটাদিকং চ নো
তমীশমাত্মানমুপৈতি শাশ্ৱতম্ ॥ ২-৩৩॥
যস্য স্ৱৰূপাত্সচৰাচৰং জগ-
দুত্পদ্যতে তিষ্ঠতি লীযতেঽপি ৱা ।
পযোৱিকাৰাদিৱ ফেনবুদ্বুদা-
স্তমীশমাত্মানমুপৈতি শাশ্ৱতম্ ॥ ২-৩৪॥
নাসানিৰোধো ন চ দৃষ্টিৰাসনং
বোধোঽপ্যবোধোঽপি ন যত্ৰ ভাসতে ।
নাডীপ্ৰচাৰোঽপি ন যত্ৰ কিঞ্চি-
ত্তমীশমাত্মানমুপৈতি শাশ্ৱতম্ ॥ ২-৩৫॥
নানাত্ৱমেকত্ৱমুভত্ৱমন্যতা
অণুত্ৱদীৰ্ঘত্ৱমহত্ত্ৱশূন্যতা ।
মানত্ৱমেযত্ৱসমত্ৱৱৰ্জিতং
তমীশমাত্মানমুপৈতি শাশ্ৱতম্ ॥ ২-৩৬॥
সুসংযমী ৱা যদি ৱা ন সংযমী
সুসঙ্গ্ৰহী ৱা যদি ৱা ন সঙ্গ্ৰহী ।
নিষ্কৰ্মকো ৱা যদি ৱা সকৰ্মক-
স্তমীশমাত্মানমুপৈতি শাশ্ৱতম্ ॥ ২-৩৭॥
মনো ন বুদ্ধিৰ্ন শৰীৰমিন্দ্ৰিযং
তন্মাত্ৰভূতানি ন ভূতপঞ্চকম্ ।
অহঙ্কৃতিশ্চাপি ৱিযত্স্ৱৰূপকং
তমীশমাত্মানমুপৈতি শাশ্ৱতম্ ॥ ২-৩৮॥
ৱিধৌ নিৰোধে পৰমাত্মতাং গতে
ন যোগিনশ্চেতসি ভেদৱৰ্জিতে ।
শৌচং ন ৱাশৌচমলিঙ্গভাৱনা
সৰ্ৱং ৱিধেযং যদি ৱা নিষিধ্যতে ॥ ২-৩৯॥
মনো ৱচো যত্ৰ ন শক্তমীৰিতুং
নূনং কথং তত্ৰ গুৰূপদেশতা ।
ইমাং কথামুক্তৱতো গুৰোস্ত-
দ্যুক্তস্য তত্ত্ৱং হি সমং প্ৰকাশতে ॥ ২-৪০॥
অথ তৃতীযোঽধ্যাযঃ
গুণৱিগুণৱিভাগো ৱৰ্ততে নৈৱ কিঞ্চিত্
ৰতিৱিৰতিৱিহীনং নিৰ্মলং নিষ্প্ৰপঞ্চম্ ।
গুণৱিগুণৱিহীনং ৱ্যাপকং ৱিশ্ৱৰূপং
কথমহমিহ ৱন্দে ৱ্যোমৰূপং শিৱং ৱৈ ॥ ৩-১॥
শ্ৱেতাদিৱৰ্ণৰহিতো নিযতং শিৱশ্চ
কাৰ্যং হি কাৰণমিদং হি পৰং শিৱশ্চ ।
এৱং ৱিকল্পৰহিতোঽহমলং শিৱশ্চ
স্ৱাত্মানমাত্মনি সুমিত্ৰ কথং নমামি ॥ ৩-২॥
নিৰ্মূলমূলৰহিতো হি সদোদিতোঽহং
নিৰ্ধূমধূমৰহিতো হি সদোদিতোঽহম্ ।
নিৰ্দীপদীপৰহিতো হি সদোদিতোঽহং
জ্ঞানামৃতং সমৰসং গগনোপমোঽহম্ ॥ ৩-৩॥
নিষ্কামকামমিহ নাম কথং ৱদামি
নিঃসঙ্গসঙ্গমিহ নাম কথং ৱদামি ।
নিঃসাৰসাৰৰহিতং চ কথং ৱদামি
জ্ঞানামৃতং সমৰসং গগনোপমোঽহম্ ॥ ৩-৪॥
অদ্ৱৈতৰূপমখিলং হি কথং ৱদামি
দ্ৱৈতস্ৱৰূপমখিলং হি কথং ৱদামি ।
নিত্যং ত্ৱনিত্যমখিলং হি কথং ৱদামি
জ্ঞানামৃতং সমৰসং গগনোপমোঽহম্ ॥ ৩-৫॥
স্থূলং হি নো ন হি কৃশং ন গতাগতং হি
আদ্যন্তমধ্যৰহিতং ন পৰাপৰং হি ।
সত্যং ৱদামি খলু ৱৈ পৰমাৰ্থতত্ত্ৱং
জ্ঞানামৃতং সমৰসং গগনোপমোঽহম্ ॥ ৩-৬॥
সংৱিদ্ধি সৰ্ৱকৰণানি নভোনিভানি
সংৱিদ্ধি সৰ্ৱৱিষযাংশ্চ নভোনিভাংশ্চ ।
সংৱিদ্ধি চৈকমমলং ন হি বন্ধমুক্তং
জ্ঞানামৃতং সমৰসং গগনোপমোঽহম্ ॥ ৩-৭॥
দুৰ্বোধবোধগহনো ন ভৱামি তাত
দুৰ্লক্ষ্যলক্ষ্যগহনো ন ভৱামি তাত ।
আসন্নৰূপগহনো ন ভৱামি তাত
জ্ঞানামৃতং সমৰসং গগনোপমোঽহম্ ॥ ৩-৮॥
নিষ্কৰ্মকৰ্মদহনো জ্ৱলনো ভৱামি
নিৰ্দুঃখদুঃখদহনো জ্ৱলনো ভৱামি ।
নিৰ্দেহদেহদহনো জ্ৱলনো ভৱামি
জ্ঞানামৃতং সমৰসং গগনোপমোঽহম্ ॥ ৩-৯॥
নিষ্পাপপাপদহনো হি হুতাশনোঽহং
নিৰ্ধৰ্মধৰ্মদহনো হি হুতাশনোঽহম্ ।
নিৰ্বন্ধবন্ধদহনো হি হুতাশনোঽহং
জ্ঞানামৃতং সমৰসং গগনোপমোঽহম্ ॥ ৩-১০॥
নিৰ্ভাৱভাৱৰহিতো ন ভৱামি ৱত্স
নিৰ্যোগযোগৰহিতো ন ভৱামি ৱত্স ।
নিশ্চিত্তচিত্তৰহিতো ন ভৱামি ৱত্স
জ্ঞানামৃতং সমৰসং গগনোপমোঽহম্ ॥ ৩-১১॥
নিৰ্মোহমোহপদৱীতি ন মে ৱিকল্পো
নিঃশোকশোকপদৱীতি ন মে ৱিকল্পঃ ।
নিৰ্লোভলোভপদৱীতি ন মে ৱিকল্পো
জ্ঞানামৃতং সমৰসং গগনোপমোঽহম্ ॥ ৩-১২॥
সংসাৰসন্ততিলতা ন চ মে কদাচিত্
সন্তোষসন্ততিসুখো ন চ মে কদাচিত্ ।
অজ্ঞানবন্ধনমিদং ন চ মে কদাচিত্
জ্ঞানামৃতং সমৰসং গগনোপমোঽহম্ ॥ ৩-১৩॥
সংসাৰসন্ততিৰজো ন চ মে ৱিকাৰঃ
সন্তাপসন্ততিতমো ন চ মে ৱিকাৰঃ ।
সত্ত্ৱং স্ৱধৰ্মজনকং ন চ মে ৱিকাৰো
জ্ঞানামৃতং সমৰসং গগনোপমোঽহম্ ॥ ৩-১৪॥
সন্তাপদুঃখজনকো ন ৱিধিঃ কদাচিত্
সন্তাপযোগজনিতং ন মনঃ কদাচিত্ ।
যস্মাদহঙ্কৃতিৰিযং ন চ মে কদাচিত্
জ্ঞানামৃতং সমৰসং গগনোপমোঽহম্ ॥ ৩-১৫॥
নিষ্কম্পকম্পনিধনং ন ৱিকল্পকল্পং
স্ৱপ্নপ্ৰবোধনিধনং ন হিতাহিতং হি ।
নিঃসাৰসাৰনিধনং ন চৰাচৰং হি
জ্ঞানামৃতং সমৰসং গগনোপমোঽহম্ ॥ ৩-১৬॥
নো ৱেদ্যৱেদকমিদং ন চ হেতুতৰ্ক্যং
ৱাচামগোচৰমিদং ন মনো ন বুদ্ধিঃ ।
এৱং কথং হি ভৱতঃ কথযামি তত্ত্ৱং
জ্ঞানামৃতং সমৰসং গগনোপমোঽহম্ ॥ ৩-১৭॥
নিৰ্ভিন্নভিন্নৰহিতং পৰমাৰ্থতত্ত্ৱ-
মন্তৰ্বহিৰ্ন হি কথং পৰমাৰ্থতত্ত্ৱম্ ।
প্ৰাক্সম্ভৱং ন চ ৰতং ন হি ৱস্তু কিঞ্চিত্
জ্ঞানামৃতং সমৰসং গগনোপমোঽহম্ ॥ ৩-১৮॥
ৰাগাদিদোষৰহিতং ত্ৱহমেৱ তত্ত্ৱং
দৈৱাদিদোষৰহিতং ত্ৱহমেৱ তত্ত্ৱম্ ।
সংসাৰশোকৰহিতং ত্ৱহমেৱ তত্ত্ৱং
জ্ঞানামৃতং সমৰসং গগনোপমোঽহম্ ॥ ৩-১৯॥
স্থানত্ৰযং যদি চ নেতি কথং তুৰীযং
কালত্ৰযং যদি চ নেতি কথং দিশশ্চ ।
শান্তং পদং হি পৰমং পৰমাৰ্থতত্ত্ৱং
জ্ঞানামৃতং সমৰসং গগনোপমোঽহম্ ॥ ৩-২০॥
দীৰ্ঘো লঘুঃ পুনৰিতীহ নমে ৱিভাগো
ৱিস্তাৰসংকটমিতীহ ন মে ৱিভাগঃ ।
কোণং হি ৱৰ্তুলমিতীহ ন মে ৱিভাগো
জ্ঞানামৃতং সমৰসং গগনোপমোঽহম্ ॥ ৩-২১॥
মাতাপিতাদি তনযাদি ন মে কদাচিত্
জাতং মৃতং ন চ মনো ন চ মে কদাচিত্ ।
নিৰ্ৱ্যাকুলং স্থিৰমিদং পৰমাৰ্থতত্ত্ৱং
জ্ঞানামৃতং সমৰসং গগনোপমোঽহম্ ॥ ৩-২২॥
শুদ্ধং ৱিশুদ্ধমৱিচাৰমনন্তৰূপং
নিৰ্লেপলেপমৱিচাৰমনন্তৰূপম্ ।
নিষ্খণ্ডখণ্ডমৱিচাৰমনন্তৰূপং
জ্ঞানামৃতং সমৰসং গগনোপমোঽহম্ ॥ ৩-২৩॥
ব্ৰহ্মাদযঃ সুৰগণাঃ কথমত্ৰ সন্তি
স্ৱৰ্গাদযো ৱসতযঃ কথমত্ৰ সন্তি ।
যদ্যেকৰূপমমলং পৰমাৰ্থতত্ত্ৱং
জ্ঞানামৃতং সমৰসং গগনোপমোঽহম্ ॥ ৩-২৪॥
নিৰ্নেতি নেতি ৱিমলো হি কথং ৱদামি
নিঃশেষশেষৱিমলো হি কথং ৱদামি ।
নিৰ্লিঙ্গলিঙ্গৱিমলো হি কথং ৱদামি
জ্ঞানামৃতং সমৰসং গগনোপমোঽহম্ ॥ ৩-২৫॥
নিষ্কৰ্মকৰ্মপৰমং সততং কৰোমি
নিঃসঙ্গসঙ্গৰহিতং পৰমং ৱিনোদম্ ।
নিৰ্দেহদেহৰহিতং সততং ৱিনোদং
জ্ঞানামৃতং সমৰসং গগনোপমোঽহম্ ॥ ৩-২৬॥
মাযাপ্ৰপঞ্চৰচনা ন চ মে ৱিকাৰঃ ।
কৌটিল্যদম্ভৰচনা ন চ মে ৱিকাৰঃ ।
সত্যানৃতেতি ৰচনা ন চ মে ৱিকাৰো
জ্ঞানামৃতং সমৰসং গগনোপমোঽহম্ ॥ ৩-২৭॥
সন্ধ্যাদিকালৰহিতং ন চ মে ৱিযোগো-
হ্যন্তঃ প্ৰবোধৰহিতং বধিৰো ন মূকঃ ।
এৱং ৱিকল্পৰহিতং ন চ ভাৱশুদ্ধং
জ্ঞানামৃতং সমৰসং গগনোপমোঽহম্ ॥ ৩-২৮॥
নিৰ্নাথনাথৰহিতং হি নিৰাকুলং ৱৈ
নিশ্চিত্তচিত্তৱিগতং হি নিৰাকুলং ৱৈ ।
সংৱিদ্ধি সৰ্ৱৱিগতং হি নিৰাকুলং ৱৈ
জ্ঞানামৃতং সমৰসং গগনোপমোঽহম্ ॥ ৩-২৯॥
কান্তাৰমন্দিৰমিদং হি কথং ৱদামি
সংসিদ্ধসংশযমিদং হি কথং ৱদামি ।
এৱং নিৰন্তৰসমং হি নিৰাকুলং ৱৈ
জ্ঞানামৃতং সমৰসং গগনোপমোঽহম্ ॥ ৩-৩০॥
নিৰ্জীৱজীৱৰহিতং সততং ৱিভাতি
নিৰ্বীজবীজৰহিতং সততং ৱিভাতি ।
নিৰ্ৱাণবন্ধৰহিতং সততং ৱিভাতি
জ্ঞানামৃতং সমৰসং গগনোপমোঽহম্ ॥ ৩-৩১॥
সম্ভূতিৱৰ্জিতমিদং সততং ৱিভাতি
সংসাৰৱৰ্জিতমিদং সততং ৱিভাতি ।
সংহাৰৱৰ্জিতমিদং সততং ৱিভাতি
জ্ঞানামৃতং সমৰসং গগনোপমোঽহম্ ॥ ৩-৩২॥
উল্লেখমাত্ৰমপি তে ন চ নামৰূপং
নিৰ্ভিন্নভিন্নমপি তে ন হি ৱস্তু কিঞ্চিত্ ।
নিৰ্লজ্জমানস কৰোষি কথং ৱিষাদং
জ্ঞানামৃতং সমৰসং গগনোপমোঽহম্ ॥ ৩-৩৩॥
কিং নাম ৰোদিষি সখে ন জৰা ন মৃত্যুঃ
কিং নাম ৰোদিষি সখে ন চ জন্ম দুঃখম্ ।
কিং নাম ৰোদিষি সখে ন চ তে ৱিকাৰো
জ্ঞানামৃতং সমৰসং গগনোপমোঽহম্ ॥ ৩-৩৪॥
কিং নাম ৰোদিষি সখে ন চ তে স্ৱৰূপং
কিং নাম ৰোদিষি সখে ন চ তে ৱিৰূপম্ ।
কিং নাম ৰোদিষি সখে ন চ তে ৱযাংসি
জ্ঞানামৃতং সমৰসং গগনোপমোঽহম্ ॥ ৩-৩৫॥
কিং নাম ৰোদিষি সখে ন চ তে ৱযাংসি
কিং নাম ৰোদিষি সখে ন চ তে মনাংসি ।
কিং নাম ৰোদিষি সখে ন তৱেন্দ্ৰিযাণি
জ্ঞানামৃতং সমৰসং গগনোপমোঽহম্ ॥ ৩-৩৬॥
কিং নাম ৰোদিষি সখে ন চ তেঽস্তি কামঃ
কিং নাম ৰোদিষি সখে ন চ তে প্ৰলোভঃ ।
কিং নাম ৰোদিষি সখে ন চ তে ৱিমোহো
জ্ঞানামৃতং সমৰসং গগনোপমোঽহম্ ॥ ৩-৩৭॥
ঐশ্ৱৰ্যমিচ্ছসি কথং ন চ তে ধনানি
ঐশ্ৱৰ্যমিচ্ছসি কথং ন চ তে হি পত্নী ।
ঐশ্ৱৰ্যমিচ্ছসি কথং ন চ তে মমেতি
জ্ঞানামৃতং সমৰসং গগনোপমোঽহম্ ॥ ৩-৩৮॥
লিঙ্গপ্ৰপঞ্চজনুষী ন চ তে ন মে চ
নিৰ্লজ্জমানসমিদং চ ৱিভাতি ভিন্নম্ ।
নিৰ্ভেদভেদৰহিতং ন চ তে ন মে চ
জ্ঞানামৃতং সমৰসং গগনোপমোঽহম্ ॥ ৩-৩৯॥
নো ৱাণুমাত্ৰমপি তে হি ৱিৰাগৰূপং
নো ৱাণুমাত্ৰমপি তে হি সৰাগৰূপম্ ।
নো ৱাণুমাত্ৰমপি তে হি সকামৰূপং
জ্ঞানামৃতং সমৰসং গগনোপমোঽহম্ ॥ ৩-৪০॥
ধ্যাতা ন তে হি হৃদযে ন চ তে সমাধি-
ৰ্ধ্যানং ন তে হি হৃদযে ন বহিঃ প্ৰদেশঃ ।
ধ্যেযং ন চেতি হৃদযে ন হি ৱস্তু কালো
জ্ঞানামৃতং সমৰসং গগনোপমোঽহম্ ॥ ৩-৪১॥
যত্সাৰভূতমখিলং কথিতং মযা তে
ন ত্ৱং ন মে ন মহতো ন গুৰুৰ্ন ন শিষ্যঃ ।
স্ৱচ্ছন্দৰূপসহজং পৰমাৰ্থতত্ত্ৱং
জ্ঞানামৃতং সমৰসং গগনোপমোঽহম্ ॥ ৩-৪২॥
কথমিহ পৰমাৰ্থং তত্ত্ৱমানন্দৰূপং
কথমিহ পৰমাৰ্থং নৈৱমানন্দৰূপম্ ।
কথমিহ পৰমাৰ্থং জ্ঞানৱিজ্ঞানৰূপং
যদি পৰমহমেকং ৱৰ্ততে ৱ্যোমৰূপম্ ॥ ৩-৪৩॥
দহনপৱনহীনং ৱিদ্ধি ৱিজ্ঞানমেক-
মৱনিজলৱিহীনং ৱিদ্ধি ৱিজ্ঞানৰূপম্ ।
সমগমনৱিহীনং ৱিদ্ধি ৱিজ্ঞানমেকং
গগনমিৱ ৱিশালং ৱিদ্ধি ৱিজ্ঞানমেকম্ ॥ ৩-৪৪॥
ন শূন্যৰূপং ন ৱিশূন্যৰূপং
ন শুদ্ধৰূপং ন ৱিশুদ্ধৰূপম্ ।
ৰূপং ৱিৰূপং ন ভৱামি কিঞ্চিত্
স্ৱৰূপৰূপং পৰমাৰ্থতত্ত্ৱম্ ॥ ৩-৪৫॥
মুঞ্চ মুঞ্চ হি সংসাৰং ত্যাগং মুঞ্চ হি সৰ্ৱথা ।
ত্যাগাত্যাগৱিষং শুদ্ধমমৃতং সহজং ধ্ৰুৱম্ ॥ ৩-৪৬॥
অথ চতুৰ্থোঽধ্যাযঃ
নাৱাহনং নৈৱ ৱিসৰ্জনং ৱা
পুষ্পাণি পত্ৰাণি কথং ভৱন্তি ।
ধ্যানানি মন্ত্ৰাণি কথং ভৱন্তি
সমাসমং চৈৱ শিৱাৰ্চনং চ ॥ ৪-১॥
ন কেৱলং বন্ধৱিবন্ধমুক্তো
ন কেৱলং শুদ্ধৱিশুদ্ধমুক্তঃ ।
ন কেৱলং যোগৱিযোগমুক্তঃ
স ৱৈ ৱিমুক্তো গগনোপমোঽহম্ ॥ ৪-২॥
সঞ্জাযতে সৰ্ৱমিদং হি তথ্যং
সঞ্জাযতে সৰ্ৱমিদং ৱিতথ্যম্ ।
এৱং ৱিকল্পো মম নৈৱ জাতঃ
স্ৱৰূপনিৰ্ৱাণমনামযোঽহম্ ॥ ৪-৩॥
ন সাঞ্জনং চৈৱ নিৰঞ্জনং ৱা
ন চান্তৰং ৱাপি নিৰন্তৰং ৱা ।
অন্তৰ্ৱিভন্নং ন হি মে ৱিভাতি
স্ৱৰূপনিৰ্ৱাণমনামযোঽহম্ ॥ ৪-৪॥
অবোধবোধো মম নৈৱ জাতো
বোধস্ৱৰূপং মম নৈৱ জাতম্ ।
নিৰ্বোধবোধং চ কথং ৱদামি
স্ৱৰূপনিৰ্ৱাণমনামযোঽহম্ ॥ ৪-৫॥
ন ধৰ্মযুক্তো ন চ পাপযুক্তো
ন বন্ধযুক্তো ন চ মোক্ষযুক্তঃ ।
যুক্তং ত্ৱযুক্তং ন চ মে ৱিভাতি
স্ৱৰূপনিৰ্ৱাণমনামযোঽহম্ ॥ ৪-৬॥
পৰাপৰং ৱা ন চ মে কদাচিত্
মধ্যস্থভাৱো হি ন চাৰিমিত্ৰম্ ।
হিতাহিতং চাপি কথং ৱদামি
স্ৱৰূপনিৰ্ৱাণমনামযোঽহম্ ॥ ৪-৭॥
নোপাসকো নৈৱমুপাস্যৰূপং
ন চোপদেশো ন চ মে ক্ৰিযা চ ।
সংৱিত্স্ৱৰূপং চ কথং ৱদামি
স্ৱৰূপনিৰ্ৱাণমনামযোঽহম্ ॥ ৪-৮॥
নো ৱ্যাপকং ৱ্যাপ্যমিহাস্তি কিঞ্চিত্
ন চালযং ৱাপি নিৰালযং ৱা ।
অশূন্যশূন্যং চ কথং ৱদামি
স্ৱৰূপনিৰ্ৱাণমনামযোঽহম্ ॥ ৪-৯॥
ন গ্ৰাহকো গ্ৰাহ্যকমেৱ কিঞ্চিত্
ন কাৰণং ৱা মম নৈৱ কাৰ্যম্ ।
অচিন্ত্যচিন্ত্যং চ কথং ৱদামি
স্ৱৰূপনিৰ্ৱাণমনামযোঽহম্ ॥ ৪-১০॥
ন ভেদকং ৱাপি ন চৈৱ ভেদ্যং
ন ৱেদকং ৱা মম নৈৱ ৱেদ্যম্ ।
গতাগতং তাত কথং ৱদামি
স্ৱৰূপনিৰ্ৱাণমনামযোঽহম্ ॥ ৪-১১॥
ন চাস্তি দেহো ন চ মে ৱিদেহো
বুদ্ধিৰ্মনো মে ন হি চেন্দ্ৰিযাণি ।
ৰাগো ৱিৰাগশ্চ কথং ৱদামি
স্ৱৰূপনিৰ্ৱাণমনামযোঽহম্ ॥ ৪-১২॥
উল্লেখমাত্ৰং ন হি ভিন্নমুচ্চৈ-
ৰুল্লেখমাত্ৰং ন তিৰোহিতং ৱৈ ।
সমাসমং মিত্ৰ কথং ৱদামি
স্ৱৰূপনিৰ্ৱাণমনামযোঽহম্ ॥ ৪-১৩॥
জিতেন্দ্ৰিযোঽহং ত্ৱজিতেন্দ্ৰিযো ৱা
ন সংযমো মে নিযমো ন জাতঃ ।
জযাজযৌ মিত্ৰ কথং ৱদামি
স্ৱৰূপনিৰ্ৱাণমনামযোঽহম্ ॥ ৪-১৪॥
অমূৰ্তমূৰ্তিৰ্ন চ মে কদাচি-
দাদ্যন্তমধ্যং ন চ মে কদাচিত্ ।
বলাবলং মিত্ৰ কথং ৱদামি
স্ৱৰূপনিৰ্ৱাণমনামযোঽহম্ ॥ ৪-১৫॥
মৃতামৃতং ৱাপি ৱিষাৱিষং চ
সঞ্জাযতে তাত ন মে কদাচিত্ ।
অশুদ্ধশুদ্ধং চ কথং ৱদামি
স্ৱৰূপনিৰ্ৱাণমনামযোঽহম্ ॥ ৪-১৬॥
স্ৱপ্নঃ প্ৰবোধো ন চ যোগমুদ্ৰা
নক্তং দিৱা ৱাপি ন মে কদাচিত্ ।
অতুৰ্যতুৰ্যং চ কথং ৱদামি
স্ৱৰূপনিৰ্ৱাণমনামযোঽহম্ ॥ ৪-১৭॥
সংৱিদ্ধি মাং সৰ্ৱৱিসৰ্ৱমুক্তং
মাযা ৱিমাযা ন চ মে কদাচিত্ ।
সন্ধ্যাদিকং কৰ্ম কথং ৱদামি
স্ৱৰূপনিৰ্ৱাণমনামযোঽহম্ ॥ ৪-১৮॥
সংৱিদ্ধি মাং সৰ্ৱসমাধিযুক্তং
সংৱিদ্ধি মাং লক্ষ্যৱিলক্ষ্যমুক্তম্ ।
যোগং ৱিযোগং চ কথং ৱদামি
স্ৱৰূপনিৰ্ৱাণমনামযোঽহম্ ॥ ৪-১৯॥
মূৰ্খোঽপি নাহং ন চ পণ্ডিতোঽহং
মৌনং ৱিমৌনং ন চ মে কদাচিত্ ।
তৰ্কং ৱিতৰ্কং চ কথং ৱদামি
স্ৱৰূপনিৰ্ৱাণমনামযোঽহম্ ॥ ৪-২০॥
পিতা চ মাতা চ কুলং ন জাতি-
ৰ্জন্মাদি মৃত্যুৰ্ন চ মে কদাচিত্ ।
স্নেহং ৱিমোহং চ কথং ৱদামি
স্ৱৰূপনিৰ্ৱাণমনামযোঽহম্ ॥ ৪-২১॥
অস্তং গতো নৈৱ সদোদিতোঽহং
তেজোৱিতেজো ন চ মে কদাচিত্ ।
সন্ধ্যাদিকং কৰ্ম কথং ৱদামি
স্ৱৰূপনিৰ্ৱাণমনামযোঽহম্ ॥ ৪-২২॥
অসংশযং ৱিদ্ধি নিৰাকুলং মাং
অসংশযং ৱিদ্ধি নিৰন্তৰং মাম্ ।
অসংশযং ৱিদ্ধি নিৰঞ্জনং মাং
স্ৱৰূপনিৰ্ৱাণমনামযোঽহম্ ॥ ৪-২৩॥
ধ্যানানি সৰ্ৱাণি পৰিত্যজন্তি
শুভাশুভং কৰ্ম পৰিত্যজন্তি ।
ত্যাগামৃতং তাত পিবন্তি ধীৰাঃ
স্ৱৰূপনিৰ্ৱাণমনামযোঽহম্ ॥ ৪-২৪॥
ৱিন্দতি ৱিন্দতি ন হি ন হি যত্ৰ
ছন্দোলক্ষণং ন হি ন হি তত্ৰ ।
সমৰসমগ্নো ভাৱিতপূতঃ
প্ৰলপতি তত্ত্ৱং পৰমৱধূতঃ ॥ ৪-২৫॥
অথ পঞ্চমোঽধ্যাযঃ
ওঁ ইতি গদিতং গগনসমং তত্
ন পৰাপৰসাৰৱিচাৰ ইতি ।
অৱিলাসৱিলাসনিৰাকৰণং
কথমক্ষৰবিন্দুসমুচ্চৰণম্ ॥ ৫-১॥
ইতি তত্ত্ৱমসিপ্ৰভৃতিশ্ৰুতিভিঃ
প্ৰতিপাদিতমাত্মনি তত্ত্ৱমসি ।
ত্ৱমুপাধিৱিৱৰ্জিতসৰ্ৱসমং
কিমু ৰোদিষি মানসি সৰ্ৱসমম্ ॥ ৫-২॥
অধ ঊৰ্ধ্ৱৱিৱৰ্জিতসৰ্ৱসমং
বহিৰন্তৰৱৰ্জিতসৰ্ৱসমম্ ।
যদি চৈকৱিৱৰ্জিতসৰ্ৱসমং
কিমু ৰোদিষি মানসি সৰ্ৱসমম্ ॥ ৫-৩॥
ন হি কল্পিতকল্পৱিচাৰ ইতি
ন হি কাৰণকাৰ্যৱিচাৰ ইতি ।
পদসন্ধিৱিৱৰ্জিতসৰ্ৱসমং
কিমু ৰোদিষি মানসি সৰ্ৱসমম্ ॥ ৫-৪॥
ন হি বোধৱিবোধসমাধিৰিতি
ন হি দেশৱিদেশসমাধিৰিতি ।
ন হি কালৱিকালসমাধিৰিতি
কিমু ৰোদিষি মানসি সৰ্ৱসমম্ ॥ ৫-৫॥
ন হি কুম্ভনভো ন হি কুম্ভ ইতি
ন হি জীৱৱপুৰ্ন হি জীৱ ইতি ।
ন হি কাৰণকাৰ্যৱিভাগ ইতি
কিমু ৰোদিষি মানসি সৰ্ৱসমম্ ॥ ৫-৬॥
ইহ সৰ্ৱনিৰন্তৰমোক্ষপদং
লঘুদীৰ্ঘৱিচাৰৱিহীন ইতি ।
ন হি ৱৰ্তুলকোণৱিভাগ ইতি
কিমু ৰোদিষি মানসি সৰ্ৱসমম্ ॥ ৫-৭॥
ইহ শূন্যৱিশূন্যৱিহীন ইতি
ইহ শুদ্ধৱিশুদ্ধৱিহীন ইতি ।
ইহ সৰ্ৱৱিসৰ্ৱৱিহীন ইতি
কিমু ৰোদিষি মানসি সৰ্ৱসমম্ ॥ ৫-৮॥
ন হি ভিন্নৱিভিন্নৱিচাৰ ইতি
বহিৰন্তৰসন্ধিৱিচাৰ ইতি ।
অৰিমিত্ৰৱিৱৰ্জিতসৰ্ৱসমং
কিমু ৰোদিষি মানসি সৰ্ৱসমম্ ॥ ৫-৯॥
ন হি শিষ্যৱিশিষ্যস্ৱৰূপ ইতি
ন চৰাচৰভেদৱিচাৰ ইতি ।
ইহ সৰ্ৱনিৰন্তৰমোক্ষপদং
কিমু ৰোদিষি মানসি সৰ্ৱসমম্ ॥ ৫-১০॥
ননু ৰূপৱিৰূপৱিহীন ইতি
ননু ভিন্নৱিভিন্নৱিহীন ইতি ।
ননু সৰ্গৱিসৰ্গৱিহীন ইতি
কিমু ৰোদিষি মানসি সৰ্ৱসমম্ ॥ ৫-১১॥
ন গুণাগুণপাশনিবন্ধ ইতি
মৃতজীৱনকৰ্ম কৰোমি কথম্ ।
ইতি শুদ্ধনিৰঞ্জনসৰ্ৱসমং
কিমু ৰোদিষি মানসি সৰ্ৱসমম্ ॥ ৫-১২॥
ইহ ভাৱৱিভাৱৱিহীন ইতি
ইহ কামৱিকামৱিহীন ইতি ।
ইহ বোধতমং খলু মোক্ষসমং
কিমু ৰোদিষি মানসি সৰ্ৱসমম্ ॥ ৫-১৩॥
ইহ তত্ত্ৱনিৰন্তৰতত্ত্ৱমিতি
ন হি সন্ধিৱিসন্ধিৱিহীন ইতি ।
যদি সৰ্ৱৱিৱৰ্জিতসৰ্ৱসমং
কিমু ৰোদিষি মানসি সৰ্ৱসমম্ ॥ ৫-১৪॥
অনিকেতকুটী পৰিৱাৰসমং
ইহসঙ্গৱিসঙ্গৱিহীনপৰম্ ।
ইহ বোধৱিবোধৱিহীনপৰং
কিমু ৰোদিষি মানসি সৰ্ৱসমম্ ॥ ৫-১৫॥
অৱিকাৰৱিকাৰমসত্যমিতি
অৱিলক্ষৱিলক্ষমসত্যমিতি ।
যদি কেৱলমাত্মনি সত্যমিতি
কিমু ৰোদিষি মানসি সৰ্ৱসমম্ ॥ ৫-১৬॥
ইহ সৰ্ৱসমং খলু জীৱ ইতি
ইহ সৰ্ৱনিৰন্তৰজীৱ ইতি ।
ইহ কেৱলনিশ্চলজীৱ ইতি
কিমু ৰোদিষি মানসি সৰ্ৱসমম্ ॥ ৫-১৭॥
অৱিৱেকৱিৱেকমবোধ ইতি
অৱিকল্পৱিকল্পমবোধ ইতি ।
যদি চৈকনিৰন্তৰবোধ ইতি
কিমু ৰোদিষি মানসি সৰ্ৱসমম্ ॥ ৫-১৮॥
ন হি মোক্ষপদং ন হি বন্ধপদং
ন হি পুণ্যপদং ন হি পাপপদম্ ।
ন হি পূৰ্ণপদং ন হি ৰিক্তপদং
কিমু ৰোদিষি মানসি সৰ্ৱসমম্ ॥ ৫-১৯॥
যদি ৱৰ্ণৱিৱৰ্ণৱিহীনসমং
যদি কাৰণকাৰ্যৱিহীনসমম্ ।
যদিভেদৱিভেদৱিহীনসমং
কিমু ৰোদিষি মানসি সৰ্ৱসমম্ ॥ ৫-২০॥
ইহ সৰ্ৱনিৰন্তৰসৰ্ৱচিতে
ইহ কেৱলনিশ্চলসৰ্ৱচিতে ।
দ্ৱিপদাদিৱিৱৰ্জিতসৰ্ৱচিতে
কিমু ৰোদিষি মানসি সৰ্ৱসমম্ ॥ ৫-২১॥
অতিসৰ্ৱনিৰন্তৰসৰ্ৱগতং
অতিনিৰ্মলনিশ্চলসৰ্ৱগতম্ ।
দিনৰাত্ৰিৱিৱৰ্জিতসৰ্ৱগতং
কিমু ৰোদিষি মানসি সৰ্ৱসমম্ ॥ ৫-২২॥
ন হি বন্ধৱিবন্ধসমাগমনং
ন হি যোগৱিযোগসমাগমনম্ ।
ন হি তৰ্কৱিতৰ্কসমাগমনং
কিমু ৰোদিষি মানসি সৰ্ৱসমম্ ॥ ৫-২৩॥
ইহ কালৱিকালনিৰাকৰণং
অণুমাত্ৰকৃশানুনিৰাকৰণম্ ।
ন হি কেৱলসত্যনিৰাকৰণং
কিমু ৰোদিষি মানসি সৰ্ৱসমম্ ॥ ৫-২৪॥
ইহ দেহৱিদেহৱিহীন ইতি
ননু স্ৱপ্নসুষুপ্তিৱিহীনপৰম্ ।
অভিধানৱিধানৱিহীনপৰং
কিমু ৰোদিষি মানসি সৰ্ৱসমম্ ॥ ৫-২৫॥
গগনোপমশুদ্ধৱিশালসমং
অতিসৰ্ৱৱিৱৰ্জিতসৰ্ৱসমম্ ।
গতসাৰৱিসাৰৱিকাৰসমং
কিমু ৰোদিষি মানসি সৰ্ৱসমম্ ॥ ৫-২৬॥
ইহ ধৰ্মৱিধৰ্মৱিৰাগতৰ-
মিহ ৱস্তুৱিৱস্তুৱিৰাগতৰম্ ।
ইহ কামৱিকামৱিৰাগতৰং
কিমু ৰোদিষি মানসি সৰ্ৱসমম্ ॥ ৫-২৭॥
সুখদুঃখৱিৱৰ্জিতসৰ্ৱসম-
মিহ শোকৱিশোকৱিহীনপৰম্ ।
গুৰুশিষ্যৱিৱৰ্জিততত্ত্ৱপৰং
কিমু ৰোদিষি মানসি সৰ্ৱসমম্ ॥ ৫-২৮॥
ন কিলাঙ্কুৰসাৰৱিসাৰ ইতি
ন চলাচলসাম্যৱিসাম্যমিতি ।
অৱিচাৰৱিচাৰৱিহীনমিতি
কিমু ৰোদিষি মানসি সৰ্ৱসমম্ ॥ ৫-২৯॥
ইহ সাৰসমুচ্চযসাৰমিতি ।
কথিতং নিজভাৱৱিভেদ ইতি ।
ৱিষযে কৰণত্ৱমসত্যমিতি
কিমু ৰোদিষি মানসি সৰ্ৱসমম্ ॥ ৫-৩০॥
বহুধা শ্ৰুতযঃ প্ৰৱদন্তি যতো
ৱিযদাদিৰিদং মৃগতোযসমম্ ।
যদি চৈকনিৰন্তৰসৰ্ৱসমং
কিমু ৰোদিষি মানসি সৰ্ৱসমম্ ॥ ৫-৩১॥
ৱিন্দতি ৱিন্দতি ন হি ন হি যত্ৰ
ছন্দোলক্ষণং ন হি ন হি তত্ৰ ।
সমৰসমগ্নো ভাৱিতপূতঃ
প্ৰলপতি তত্ত্ৱং পৰমৱধূতঃ ॥ ৫-৩২॥
অথ ষষ্ঠমোঽধ্যাযঃ
বহুধা শ্ৰুতযঃ প্ৰৱদন্তি ৱযং
ৱিযদাদিৰিদং মৃগতোযসমম্ ।
যদি চৈকনিৰন্তৰসৰ্ৱশিৱ-
মুপমেযমথোহ্যুপমা চ কথম্ ॥ ৬-১॥
অৱিভক্তিৱিভক্তিৱিহীনপৰং
ননু কাৰ্যৱিকাৰ্যৱিহীনপৰম্ ।
যদি চৈকনিৰন্তৰসৰ্ৱশিৱং
যজনং চ কথং তপনং চ কথম্ ॥ ৬-২॥
মন এৱ নিৰন্তৰসৰ্ৱগতং
হ্যৱিশালৱিশালৱিহীনপৰম্ ।
মন এৱ নিৰন্তৰসৰ্ৱশিৱং
মনসাপি কথং ৱচসা চ কথম্ ॥ ৬-৩॥
দিনৰাত্ৰিৱিভেদনিৰাকৰণ-
মুদিতানুদিতস্য নিৰাকৰণম্ ।
যদি চৈকনিৰন্তৰসৰ্ৱশিৱং
ৰৱিচন্দ্ৰমসৌ জ্ৱলনশ্চ কথম্ ॥ ৬-৪॥
গতকামৱিকামৱিভেদ ইতি
গতচেষ্টৱিচেষ্টৱিভেদ ইতি ।
যদি চৈকনিৰন্তৰসৰ্ৱশিৱং
বহিৰন্তৰভিন্নমতিশ্চ কথম্ ॥ ৬-৫॥
যদি সাৰৱিসাৰৱিহীন ইতি
যদি শূন্যৱিশূন্যৱিহীন ইতি ।
যদি চৈকনিৰন্তৰসৰ্ৱশিৱং
প্ৰথমং চ কথং চৰমং চ কথম্ ॥ ৬-৬॥
যদিভেদৱিভেদনিৰাকৰণং
যদি ৱেদকৱেদ্যনিৰাকৰণম্ ।
যদি চৈকনিৰন্তৰসৰ্ৱশিৱং
তৃতীযং চ কথং তুৰীযং চ কথম্ ॥ ৬-৭॥
গদিতাৱিদিতং ন হি সত্যমিতি
ৱিদিতাৱিদিতং ন হি সত্যমিতি ।
যদি চৈকনিৰন্তৰসৰ্ৱশিৱং
ৱিষযেন্দ্ৰিযবুদ্ধিমনাংসি কথম্ ॥ ৬-৮॥
গগনং পৱনো ন হি সত্যমিতি
ধৰণী দহনো ন হি সত্যমিতি ।
যদি চৈকনিৰন্তৰসৰ্ৱশিৱং
জলদশ্চ কথং সলিলং চ কথম্ ॥ ৬-৯॥
যদি কল্পিতলোকনিৰাকৰণং
যদি কল্পিতদেৱনিৰাকৰণম্ ।
যদি চৈকনিৰন্তৰসৰ্ৱশিৱং
গুণদোষৱিচাৰমতিশ্চ কথম্ ॥ ৬-১০॥
মৰণামৰণং হি নিৰাকৰণং
কৰণাকৰণং হি নিৰাকৰণম্ ।
যদি চৈকনিৰন্তৰসৰ্ৱশিৱং
গমনাগমনং হি কথং ৱদতি ॥ ৬-১১॥
প্ৰকৃতিঃ পুৰুষো ন হি ভেদ ইতি
ন হি কাৰণকাৰ্যৱিভেদ ইতি ।
যদি চৈকনিৰন্তৰসৰ্ৱশিৱং
পুৰুষাপুৰুষং চ কথং ৱদতি ॥ ৬-১২॥
তৃতীযং ন হি দুঃখসমাগমনং
ন গুণাদ্দ্ৱিতীযস্য সমাগমনম্ ।
যদি চৈকনিৰন্তৰসৰ্ৱশিৱং
স্থৱিৰশ্চ যুৱা চ শিশুশ্চ কথম্ ॥ ৬-১৩॥
ননু আশ্ৰমৱৰ্ণৱিহীনপৰং
ননু কাৰণকৰ্তৃৱিহীনপৰম্ ।
যদি চৈকনিৰন্তৰসৰ্ৱশিৱ-
মৱিনষ্টৱিনষ্টমতিশ্চ কথম্ ॥ ৬-১৪॥
গ্ৰসিতাগ্ৰসিতং চ ৱিতথ্যমিতি
জনিতাজনিতং চ ৱিতথ্যমিতি ।
যদি চৈকনিৰন্তৰসৰ্ৱশিৱ-
মৱিনাশি ৱিনাশি কথং হি ভৱেত্ ॥ ৬-১৫॥
পুৰুষাপুৰুষস্য ৱিনষ্টমিতি
ৱনিতাৱনিতস্য ৱিনষ্টমিতি ।
যদি চৈকনিৰন্তৰসৰ্ৱশিৱ-
মৱিনোদৱিনোদমতিশ্চ কথম্ ॥ ৬-১৬॥
যদি মোহৱিষাদৱিহীনপৰো
যদি সংশযশোকৱিহীনপৰঃ ।
যদি চৈকনিৰন্তৰসৰ্ৱশিৱ-
মহমত্ৰ মমেতি কথং চ পুনঃ ॥ ৬-১৭॥
মহমেতি
ননু ধৰ্মৱিধৰ্মৱিনাশ ইতি
ননু বন্ধৱিবন্ধৱিনাশ ইতি ।
যদি চৈকনিৰন্তৰসৰ্ৱশিৱং-
মিহদুঃখৱিদুঃখমতিশ্চ কথম্ ॥ ৬-১৮॥
ন হি যাজ্ঞিকযজ্ঞৱিভাগ ইতি
ন হুতাশনৱস্তুৱিভাগ ইতি ।
যদি চৈকনিৰন্তৰসৰ্ৱশিৱং
ৱদ কৰ্মফলানি ভৱন্তি কথম্ ॥ ৬-১৯॥
ননু শোকৱিশোকৱিমুক্ত ইতি
ননু দৰ্পৱিদৰ্পৱিমুক্ত ইতি ।
যদি চৈকনিৰন্তৰসৰ্ৱশিৱং
ননু ৰাগৱিৰাগমতিশ্চ কথম্ ॥ ৬-২০॥
ন হি মোহৱিমোহৱিকাৰ ইতি
ন হি লোভৱিলোভৱিকাৰ ইতি ।
যদি চৈকনিৰন্তৰসৰ্ৱশিৱং
হ্যৱিৱেকৱিৱেকমতিশ্চ কথম্ ॥ ৬-২১॥
ত্ৱমহং ন হি হন্ত কদাচিদপি
কুলজাতিৱিচাৰমসত্যমিতি ।
অহমেৱ শিৱঃ পৰমাৰ্থ ইতি
অভিৱাদনমত্ৰ কৰোমি কথম্ ॥ ৬-২২॥
গুৰুশিষ্যৱিচাৰৱিশীৰ্ণ ইতি
উপদেশৱিচাৰৱিশীৰ্ণ ইতি ।
অহমেৱ শিৱঃ পৰমাৰ্থ ইতি
অভিৱাদনমত্ৰ কৰোমি কথম্ ॥ ৬-২৩॥
ন হি কল্পিতদেহৱিভাগ ইতি
ন হি কল্পিতলোকৱিভাগ ইতি ।
অহমেৱ শিৱঃ পৰমাৰ্থ ইতি
অভিৱাদনমত্ৰ কৰোমি কথম্ ॥ ৬-২৪॥
সৰজো ৱিৰজো ন কদাচিদপি
ননু নিৰ্মলনিশ্চলশুদ্ধ ইতি ।
অহমেৱ শিৱঃ পৰমাৰ্থ ইতি
অভিৱাদনমত্ৰ কৰোমি কথম্ ॥ ৬-২৫॥
ন হি দেহৱিদেহৱিকল্প ইতি
অনৃতং চৰিতং ন হি সত্যমিতি ।
অহমেৱ শিৱঃ পৰমাৰ্থ ইতি
অভিৱাদনমত্ৰ কৰোমি কথম্ ॥ ৬-২৬॥
ৱিন্দতি ৱিন্দতি ন হি ন হি যত্ৰ
ছন্দোলক্ষণং ন হি ন হি তত্ৰ ।
সমৰসমগ্নো ভাৱিতপূতঃ
প্ৰলপতি তত্ত্ৱং পৰমৱধূতঃ ॥ ৬-২৭॥
অথ সপ্তমোঽধ্যাযঃ
ৰথ্যাকৰ্পটৱিৰচিতকন্থঃ
পুণ্যাপুণ্যৱিৱৰ্জিতপন্থঃ ।
শূন্যাগাৰে তিষ্ঠতি নগ্নো
শুদ্ধনিৰঞ্জনসমৰসমগ্নঃ ॥ ৭-১॥
লক্ষ্যালক্ষ্যৱিৱৰ্জিতলক্ষ্যো
যুক্তাযুক্তৱিৱৰ্জিতদক্ষঃ ।
কেৱলতত্ত্ৱনিৰঞ্জনপূতো
ৱাদৱিৱাদঃ কথমৱধূতঃ ॥ ৭-২॥
আশাপাশৱিবন্ধনমুক্তাঃ
শৌচাচাৰৱিৱৰ্জিতযুক্তাঃ ।
এৱং সৰ্ৱৱিৱৰ্জিতশান্তা-
স্তত্ত্ৱং শুদ্ধনিৰঞ্জনৱন্তঃ ॥ ৭-৩॥
কথমিহ দেহৱিদেহৱিচাৰঃ
কথমিহ ৰাগৱিৰাগৱিচাৰঃ ।
নিৰ্মলনিশ্চলগগনাকাৰং
স্ৱযমিহ তত্ত্ৱং সহজাকাৰম্ ॥ ৭-৪॥
কথমিহ তত্ত্ৱং ৱিন্দতি যত্ৰ
ৰূপমৰূপং কথমিহ তত্ৰ ।
গগনাকাৰঃ পৰমো যত্ৰ
ৱিষযীকৰণং কথমিহ তত্ৰ ॥ ৭-৫॥
গগনাকাৰনিৰন্তৰহংস-
স্তত্ত্ৱৱিশুদ্ধনিৰঞ্জনহংসঃ ।
এৱং কথমিহ ভিন্নৱিভিন্নং
বন্ধৱিবন্ধৱিকাৰৱিভিন্নম্ ॥ ৭-৬॥
কেৱলতত্ত্ৱনিৰন্তৰসৰ্ৱং
যোগৱিযোগৌ কথমিহ গৰ্ৱম্ ।
এৱং পৰমনিৰন্তৰসৰ্ৱ-
মেৱং কথমিহ সাৰৱিসাৰম্ ॥ ৭-৭॥
কেৱলতত্ত্ৱনিৰঞ্জনসৰ্ৱং
গগনাকাৰনিৰন্তৰশুদ্ধম্ ।
এৱং কথমিহ সঙ্গৱিসঙ্গং
সত্যং কথমিহ ৰঙ্গৱিৰঙ্গম্ ॥ ৭-৮॥
যোগৱিযোগৈ ৰহিতো যোগী
ভোগৱিভোগৈ ৰহিতো ভোগী ।
এৱং চৰতি হি মন্দং মন্দং
মনসা কল্পিতসহজানন্দম্ ॥ ৭-৯॥
বোধৱিবোধৈঃ সততং যুক্তো
দ্ৱৈতাদ্ৱৈতৈঃ কথমিহ মুক্তঃ ।
সহজো ৱিৰজঃ কথমিহ যোগী
শুদ্ধনিৰঞ্জনসমৰসভোগী ॥ ৭-১০॥
ভগ্নাভগ্নৱিৱৰ্জিতভগ্নো
লগ্নালগ্নৱিৱৰ্জিতলগ্নঃ ।
এৱং কথমিহ সাৰৱিসাৰঃ
সমৰসতত্ত্ৱং গগনাকাৰঃ ॥ ৭-১১॥
সততং সৰ্ৱৱিৱৰ্জিতযুক্তঃ
সৰ্ৱং তত্ত্ৱৱিৱৰ্জিতমুক্তঃ ।
এৱং কথমিহ জীৱিতমৰণং
ধ্যানাধ্যানৈঃ কথমিহ কৰণম্ ॥ ৭-১২॥
ইন্দ্ৰজালমিদং সৰ্ৱং যথা মৰুমৰীচিকা ।
অখণ্ডিতমনাকাৰো ৱৰ্ততে কেৱলঃ শিৱঃ ॥ ৭-১৩॥
ধৰ্মাদৌ মোক্ষপৰ্যন্তং নিৰীহাঃ সৰ্ৱথা ৱযম্ ।
কথং ৰাগৱিৰাগৈশ্চ কল্পযন্তি ৱিপশ্চিতঃ ॥ ৭-১৪॥
ৱিন্দতি ৱিন্দতি ন হি ন হি যত্ৰ
ছন্দোলক্ষণং ন হি ন হি তত্ৰ ।
সমৰসমগ্নো ভাৱিতপূতঃ
প্ৰলপতি তত্ত্ৱং পৰমৱধূতঃ ॥ ৭-১৫॥
অথ অষ্টমোঽধ্যাযঃ
ত্ৱদ্যাত্ৰযা ৱ্যাপকতা হতা তে
ধ্যানেন চেতঃপৰতা হতা তে ।
স্তুত্যা মযা ৱাক্পৰতা হতা তে
ক্ষমস্ৱ নিত্যং ত্ৰিৱিধাপৰাধান্ ॥ ৮-১॥
কামৈৰহতধীৰ্দান্তো মৃদুঃ শুচিৰকিঞ্চনঃ ।
অনীহো মিতভুক্ শান্তঃ স্থিৰো মচ্ছৰণো মুনিঃ ॥ ৮-২॥
অপ্ৰমত্তো গভীৰাত্মা ধৃতিমান্ জিতষড্গুণঃ ।
অমানী মানদঃ কল্পো মৈত্ৰঃ কাৰুণিকঃ কৱিঃ ॥ ৮-৩॥
কৃপালুৰকৃতদ্ৰোহস্তিতিক্ষুঃ সৰ্ৱদেহিনাম্ ।
সত্যসাৰোঽনৱদ্যাত্মা সমঃ সৰ্ৱোপকাৰকঃ ॥ ৮-৪॥
অৱধূতলক্ষণং ৱৰ্ণৈৰ্জ্ঞাতৱ্যং ভগৱত্তমৈঃ ।
ৱেদৱৰ্ণাৰ্থতত্ত্ৱজ্ঞৈৰ্ৱেদৱেদান্তৱাদিভিঃ ॥ ৮-৫॥
আশাপাশৱিনিৰ্মুক্ত আদিমধ্যান্তনিৰ্মলঃ ।
আনন্দে ৱৰ্ততে নিত্যমকাৰং তস্য লক্ষণম্ ॥ ৮-৬॥
ৱাসনা ৱৰ্জিতা যেন ৱক্তৱ্যং চ নিৰামযম্ ।
ৱৰ্তমানেষু ৱৰ্তেত ৱকাৰং তস্য লক্ষণম্ ॥ ৮-৭॥
ধূলিধূসৰগাত্ৰাণি ধূতচিত্তো নিৰামযঃ ।
ধাৰণাধ্যাননিৰ্মুক্তো ধূকাৰস্তস্য লক্ষণম্ ॥ ৮-৮॥
তত্ত্ৱচিন্তা ধৃতা যেন চিন্তাচেষ্টাৱিৱৰ্জিতঃ ।
তমোঽহংকাৰনিৰ্মুক্তস্তকাৰস্তস্য লক্ষণম্ ॥ ৮-৯॥
দত্তাত্ৰেযাৱধূতেন নিৰ্মিতানন্দৰূপিণা ।
যে পঠন্তি চ শৃণ্ৱন্তি তেষাং নৈৱ পুনৰ্ভৱঃ ॥ ৮-১০॥

More Brahman Stotras

ॐ भद्रं कर्णेभिः शृणुयाम
Bhadram Karne
भूगुर्वसिष्ठः क्रतुरंगिराश्च मनुः पुलस्त्यः
Bhugurvashista Kraturam
ब्रह्मज्ञानावलीमाला
Brahma Jnanavali Mala
श्री ब्रह्मसूत्राणि
Brahma Sutras
ब्रह्मार्पणं ब्रह्म
Brahmarpanam Brahma Havih
चित्ति पन्नम्
Chitti Pannam
दशश्लोकी न भूमिर्न तोयं
Dasa Shloki
द्वादश आदित्य ध्यान श्लोकाः (पाठान्तरम्)
Dvadasha Aditya Dhyana Shlokah (Pathantaram)
View All Veda & Upanishad Collection →

Explore More

Veda & Upanishad CollectionWealthObstaclesHealthProtectionWisdomHome