রচন: আদি শঙ্করাচার্য
প্রথম ভাগঃ – আনন্দ লহরি
ভুমৌস্খলিত পাদানাম্ ভূমিরেবা বলম্বনম্ ।
ত্বযী জাতা পরাধানাম্ ত্বমেব শরণম্ শিবে ॥
- সৌন্দর্যলহরী (saundaryalaharī)the Wave of Beauty
- রচন (racana)composed by
- আদিশঙ্করাচার্য (ādiśaṅkarācārya)Ādi Śaṅkarācārya
- আনন্দলহরি (ānandalahari)the Wave of Bliss, the first part
- ভূমৌ (bhūmau)on the ground
- স্খলিতপাদানাম্ (skhalitapādānām)of those whose feet have slipped
- ভূমিঃ এব (bhūmiḥ eva)the earth itself
- অবলম্বনম্ (avalambanam)the support
- ত্বযি জাতাঃ অপরাধানাম্ (tvayi jātāḥ aparādhānām)of offences committed against you
- ত্বম্ এব শরণম্ (tvam eva śaraṇam)you alone are the refuge
- শিবে (śive)O auspicious one
ন চেদেবং দেবো ন খলু কুশলঃ স্পন্দিতুমপি।
অতস্ত্বাম্ আরাধ্যাং হরি-হর-বিরিন্চাদিভি রপি
প্রণন্তুং স্তোতুং বা কথ-মক্র্ত পুণ্যঃ প্রভবতি॥ 1 ॥
- শিবঃ (śivaḥ)Shiva
- শক্ত্যা (śaktyā)with Śakti
- যুক্তঃ (yuktaḥ)united
- যদি (yadi)if
- ভবতি (bhavati)becomes
- শক্তঃ (śaktaḥ)capable
- প্রভবিতুং (prabhavituṃ)to create
- ন (na)not
- চেত্ (ced)if
- এবং (evaṃ)thus
- দেবঃ (devaḥ)god
- ন (na)not
- খলু (khalu)indeed
- কুশলঃ (kuśalaḥ)capable
- স্পন্দিতুম্ (spanditum)to move
- অপি (api)even
- অতঃ (ataḥ)therefore
- ত্বাম্ (tvām)thee
- আরাধ্যাং (ārādhyām)adorable
- হরিহরবিরিঞ্চাদিভিঃ (hariharaviriñcādibhiḥ)by Hari, Hara, Viriñci, etc. (hari:Hari | hara:Hara | viriñca:Viriñci | ādibhiḥ:etc.)
- অপি (api)even
- প্রণন্তুং (praṇantuṃ)to salute
- স্তোতুং (stotuṃ)to praise
- বা (vā)or
- কথম্ (katham)how
- অকৃতপুণ্যঃ (akṛtapuṇyaḥ)without merits (akṛta:not done | puṇyaḥ:merits)
- প্রভবতি (prabhavati)is able
বিরিঞ্চিঃ সঞ্চিন্বন্ বিরচযতি লোকা-নবিকলম্ ।
বহত্যেনং শৌরিঃ কথমপি সহস্রেণ শিরসাং
হরঃ সঙ্ক্ষুদ্-যৈনং ভজতি ভসিতোদ্ধূল নবিধিম্॥ 2 ॥
- তনীযাংসং (tanīyāṃsaṃ)minute particle
- পাংসুং (pāṃsuṃ)dust
- তব (tava)your
- চরণপঙ্কেরুহভবং (caraṇapaṅkeruhabhavaṃ)from lotus feet (caraṇa:feet | paṅkeruha:lotus | bhavaṃ:born from)
- বিরিঞ্চিঃ (viriñciḥ)Brahmā
- সঞ্চিন্বন্ (sañcinvan)gathering
- বিরচযতি (viracayati)creates
- লোকান্ (lokān)worlds
- অবিকলম্ (avikalam)without imperfection
- বহতি (vahati)supports
- এনং (enaṃ)this
- শৌরিঃ (śauriḥ)Viṣṇu
- কথমপি (kathamapi)somehow
- সহস্রেণ (sahasreṇa)with thousand
- শিরসাং (śirasāṃ)hoods
- হরঃ (haraḥ)Hara (Śiva)
- সংক্ষুদ্য (saṃkṣudya)crushing
- এনং (enaṃ)this
- ভজতি (bhajati)rubs
- ভসিতোদ্ধূলনবিধিম্ (bhasitoddhūlanavidhim)ashes all over body (bhasita:ashes | uddhūlana:scattering | vidhim:method)
জডানাং চৈতন্য-স্তবক মকরন্দ শ্রুতিঝরী ।
দরিদ্রাণাং চিন্তামণি গুণনিকা জন্মজলধৌ
নিমগ্নানাং দংষ্ট্রা মুররিপু বরাহস্য ভবতি॥ 3 ॥
- অবিদ্যানাম্ (avidyānām)of ignorance
- অন্ত (anta)end
- স্তিমির (stimira)darkness
- মিহির (mihira)sun
- দ্বীপ (dvīpa)island
- নগরী (nagarī)city
- জডানাম্ (jaḍānām)of the dull-witted
- চৈতন্য (caitanya)consciousness
- স্তবক (stabaka)cluster of buds
- মকরন্দ (makaranda)nectar
- স্রুতিঝরী (srutijharī)flowing stream
- দরিদ্রাণাম্ (daridrāṇām)of the poor
- চিন্তামণি (cintāmaṇi)wish-yielding gem
- গুণনিকা (guṇanikā)necklace
- জন্মজলধৌ (janmajaladhau)in the ocean of birth (janma:birth | jaladhau:in the ocean)
- নিমগ্নানাম্ (nimagnānām)of those immersed
- দংষ্ট্রা (daṃṣṭrā)tusk
- মুররিপু (muraripu)enemy of Mura
- বরাহস্য (varāhasya)of the boar
- ভবতি (bhavati)becomes
ত্বমেকা নৈবাসি প্রকটিত-বরভীত্যভিনযা ।
ভযাত্ ত্রাতুং দাতুং ফলমপি চ বাংছাসমধিকং
শরণ্যে লোকানাং তব হি চরণাবেব নিপুণৌ ॥ 4 ॥
- ত্বদন্যঃ (tvadanyaḥ)other than Thee (tvad:Thee | anyaḥ:other)
- পাণিভ্যাম্ (pāṇibhyām)by the hands
- অভযবরদঃ (abhayavaradaḥ)granting boons and fearlessness (abhaya:fearlessness | varadaḥ:granting boons)
- দৈবতগণঃ (daivatagaṇaḥ)group of deities (daivata:deity | gaṇaḥ:group)
- ত্বম্ (tvam)Thou
- একা (ekā)alone
- ন (na)not
- এব (eva)indeed
- অসি (asi)art
- প্রকটিতবরাভীত্যভিনযা (prakaṭitavarābhītyabhinayā)demonstration of boons and fearlessness (prakaṭita:demonstration | vara:boons | abhīti:fearlessness | abhinayā:gesture)
- ভযাত্ (bhayāt)from fear
- ত্রাতুম্ (trātum)to protect
- দাতুম্ (dātum)to give
- ফলম্ (phalam)fruit
- অপি (api)also
- চ (ca)and
- বাঞ্ছাসমধিকম্ (vāñchāsamadhikam)more than desired (vāñchā:desire | samadhikam:more than)
- শরণ্যে (śaraṇye)O Refuge
- লোকানাম্ (lokānām)of the worlds
- তব (tava)Thy
- হি (hi)indeed
- চরণৌ (caraṇau)feet
- এব (eva)indeed
- নিপুণৌ (nipuṇau)capable
পুরা নারী ভূত্বা পুররিপুমপি ক্ষোভ মনযত্ ।
স্মরোঽপি ত্বাং নত্বা রতিনযন-লেহ্যেন বপুষা
মুনীনামপ্যন্তঃ প্রভবতি হি মোহায মহতাম্ ॥ 5 ॥
- হরিঃ (hariḥ)Hari (Viṣṇu)
- ত্বাম্ (tvām)Thee
- আরাধ্য (ārādhya)adoring
- প্রণতজনসৌভাগ্যজননীম্ (praṇatajanasaubhāgyajananīm)bestower of prosperity (praṇata:votaries | jana:people | saubhāgya:prosperity | jananīm:bestower)
- পুরা (purā)formerly
- নারী (nārī)female
- ভূত্বা (bhūtvā)becoming
- পুররিপুম্ (puraripum)enemy of cities (pura:cities | ripum:enemy)
- অপি (api)even
- ক্ষোভম্ (kṣobham)agitation
- অনযত্ (anayat)caused
- স্মরঃ (smaraḥ)Cupid
- অপি (api)also
- ত্বাং (tvāṃ)Thee
- নত্বা (natvā)adoring
- রতিনযনলেহ্যেন (ratinayanalehyena)feast for Rati's eyes (rati:Rati | nayana:eyes | lehyena:feast)
- বপুষা (vapuṣā)with form
- মুনীনাম্ (munīnām)of sages
- অপি (api)even
- অন্তঃ (antaḥ)within
- প্রভবতি (prabhavati)capable
- হি (hi)indeed
- মোহায (mohāya)for infatuation
- মহতাম্ (mahatām)of the great
বসন্তঃ সামন্তো মলযমরু-দাযোধন-রথঃ ।
তথাপ্যেকঃ সর্বং হিমগিরিসুতে কামপি কৃপাং
অপাঙ্গাত্তে লব্ধ্বা জগদিদ-মনঙ্গো বিজযতে ॥ 6 ॥
- ধনুঃ (dhanuḥ)bow
- পৌষ্পং (pauṣpam)made of flowers
- মৌর্বী (maurvī)bow-string
- মধুকরমযী (madhukaramayī)made of honey-bees (madhukara:honey-bees | mayī:made of)
- পঞ্চ (pañca)five
- বিশিখাঃ (viśikhāḥ)arrows
- বসন্তঃ (vasantaḥ)spring season
- সামন্তঃ (sāmantaḥ)minister
- মলযমরুদাযোধনরথঃ (malayamarudāyodhanarathaḥ)battle-chariot is Malaya breeze (malaya:Malaya | marut:breeze | āyodhana:battle | rathaḥ:chariot)
- তথাপি (tathāpi)yet
- একঃ (ekaḥ)alone
- সর্বং (sarvam)all
- হিমগিরিসুতে (himagirisute)O daughter of the Mountain (himagiri:Mountain | sute:daughter)
- কামপি (kāmapi)some
- কৃপাম্ (kṛpām)grace
- অপাঙ্গাত্তে (apāṅgātte)from your side-glance (apāṅga:side-glance | te:your)
- লব্ধ্বা (labdhvā)having obtained
- জগদিদম্ (jagadidam)this world (jagat:world | idam:this)
- অনঙ্গঃ (anaṅgaḥ)bodiless
- বিজযতে (vijayate)is victorious
পরিক্ষীণা মধ্যে পরিণত শরচ্চন্দ্র-বদনা ।
ধনুর্বাণান্ পাশং সৃণিমপি দধানা করতলৈঃ
পুরস্তা দাস্তাং নঃ পুরমথিতু রাহো-পুরুষিকা ॥ 7 ॥
- ক্বণত্কাঞ্চীদামা (kvaṇatkāñcīdāmā)with jingling girdle (kvaṇat:jingling | kāñcī:girdle | dāmā:with)
- করিকলভকুম্ভস্তননতা (karikalabhakumbhastananatā)breasts like elephant's forehead (kari:elephant | kalabha:young | kumbha:forehead | stana:breast | natā:bent)
- পরিক্ষীণা (parikṣīṇā)slender
- মধ্যে (madhye)in the middle
- পরিণতশরচ্চন্দ্রবদনা (pariṇataśaraccandravadanā)face like autumnal moon (pariṇata:matured | śarat:autumn | candra:moon | vadanā:face)
- ধনুর্বাণান্ (dhanurbāṇān)bow and arrows (dhanus:bow | bāṇān:arrows)
- পাশং (pāśam)noose
- সৃণিমপি (sṛṇimapi)and a goad (sṛṇi:goad | api:and)
- দধানা (dadhānā)holding
- করতলৈঃ (karatalaiḥ)with hands
- পুরস্তাত্ (purastāt)before
- আস্তাং (āstām)may be
- নঃ (naḥ)us
- পুরমথিতুঃ (puramathituḥ)of the destroyer of cities (pura:city | mathituḥ:destroyer)
- আহোপুরুষিকা (āhopuruṣikā)pride
মণিদ্বীপে নীপো-পবনবতি চিন্তামণি গৃহে ।
শিবকারে মঞ্চে পরমশিব-পর্যঙ্ক নিলযাম্
ভজন্তি ত্বাং ধন্যাঃ কতিচন চিদানন্দ-লহরীম্ ॥ 8 ॥
- সুধাসিন্ধোঃ (sudhāsindhoḥ)of the nectar-ocean (sudhā:nectar | sindhoḥ:of the ocean)
- মধ্যে (madhye)in the middle
- সুরবিটপিবাটীপরিবৃতে (suraviṭapivāṭīparivṛte)surrounded by divine trees (sura:divine | viṭapi:trees | vāṭī:garden | parivṛte:surrounded by)
- মণিদ্বীপে (maṇidvīpe)in the isle of gems (maṇi:gems | dvīpe:in the isle)
- নীপোপবনবতি (nīpopavanavati)having nipa groves (nīpa:nipa | upavana:groves | vati:having)
- চিন্তামণিগৃহে (cintāmaṇigṛhe)in the house of wish-gems (cintāmaṇi:wish-gem | gṛhe:in the house)
- শিবাকারে (śivākāre)in the form of Śiva (śiva:Śiva | ākāre:in the form)
- মঞ্চে (mañce)on the couch
- পরমশিবপর্যঙ্কনিলযাম্ (paramaśivaparyaṅkanilayām)abiding on Śiva's couch (parama:supreme | śiva:Śiva | paryaṅka:couch | nilayām:abiding)
- ভজন্তি (bhajanti)adore
- ত্বাম্ (tvām)Thee
- ধন্যাঃ (dhanyāḥ)fortunate
- কতিচন (katicana)a few
- চিদানন্দলহরীম্ (cidānandalaharīm)wave of bliss-consciousness (cit:consciousness | ānanda:bliss | laharīm:wave)
স্থিতং স্বধিষ্টানে হৃদি মরুত-মাকাশ-মুপরি ।
মনোঽপি ভ্রূমধ্যে সকলমপি ভিত্বা কুলপথং
সহস্রারে পদ্মে স হরহসি পত্যা বিহরসে ॥ 9 ॥
- মহীং (mahīm)earth
- মূলাধারে (mūlādhāre)in the Mūlādhāra (mūla:root | ādhāre:in the base)
- কমপি (kamapi)some
- মণিপূরে (maṇipūre)in the Maṇipūra (maṇi:gem | pūre:in the city)
- হুতবহং (hutavahaṃ)fire
- স্থিতং (sthitaṃ)situated
- স্বাধিষ্ঠানে (svādhiṣṭhāne)in the Svādhiṣṭhāna (sva:own | adhiṣṭhāne:in the seat)
- হৃদি (hṛdi)in the heart
- মরুতম্ (marutam)air
- আকাশম্ (ākāśam)sky
- উপরি (upari)above
- মনঃ (manaḥ)mind
- অপি (api)also
- ভ্রূমধ্যে (bhrūmadhye)between the eyebrows (bhrū:eyebrow | madhye:in the middle)
- সকলম্ (sakalam)all
- অপি (api)also
- ভিত্বা (bhitvā)having penetrated
- কুলপথং (kulapathaṃ)Kula path (kula:family | pathaṃ:path)
- সহস্রারে (sahasrāre)in the Sahasrāra (sahasra:thousand | āre:in the petal)
- পদ্মে (padme)in the lotus
- সহ (saha)with
- রহসি (rahasi)in solitude
- পত্যা (patyā)with the consort
- বিহরসে (viharase)you sport
প্রপঞ্চং সিন্ঞ্ন্তী পুনরপি রসাম্নায-মহসঃ।
অবাপ্য স্বাং ভূমিং ভুজগনিভ-মধ্যুষ্ট-বলযং
স্বমাত্মানং কৃত্বা স্বপিষি কুলকুণ্ডে কুহরিণি ॥ 10 ॥
- সুধাধারাসারৈঃ (sudhā-dhārā-sāraiḥ)with essence of nectar streams (sudhā:nectar | dhārā:streams | sāraiḥ:with essence)
- চরণযুগলান্তঃ (caraṇa-yugala-antar)between the pair of feet (caraṇa:feet | yugala:pair | antar:between)
- বিগলিতৈঃ (vigalitaiḥ)flowing
- প্রপঞ্চং (prapañcam)the manifested multiplicity
- সিঞ্চন্তী (siñcantī)drenching
- পুনরপি (punarapi)again
- রসাম্নাযমহসঃ (rasāmnāya-mahasaḥ)from the Nectarine Radiance (rasa:nectar | āmnāya:tradition | mahasaḥ:radiance)
- অবাপ্য (avāpya)having reached
- স্বাং (svām)own
- ভূমিং (bhūmim)sphere
- ভুজগনিভমধ্যুষ্টবলযম্ (bhujaga-nibha-madhyuṣṭa-valayam)serpentine form with coils (bhujaga:serpent | nibha:like | madhyuṣṭa:inhabited | valayam:coils)
- স্বমাত্মানং (svamātmānam)own self
- কৃত্বা (kṛtvā)having made
- স্বপিষি (svapiṣi)sleepest
- কুলকুণ্ডে (kulakuṇḍe)in the kula-kunda (kula:family | kuṇḍe:in the kunda)
- কুহরিণি (kuhariṇi)in the hollow
প্রভিন্নাভিঃ শম্ভোর্নবভিরপি মূলপ্রকৃতিভিঃ ।
চতুশ্চত্বারিংশদ্-বসুদল-কলাশ্চ্-ত্রিবলয-
ত্রিরেখভিঃ সার্ধং তব শরণকোণাঃ পরিণতাঃ ॥ 11 ॥
- চতুর্ভিঃ (caturbhiḥ)by four
- শ্রীকণ্ঠৈঃ (śrīkaṇṭhaiḥ)by Śrī-Kaṇṭhas (śrī:Śrī | kaṇṭhaiḥ:by Kaṇṭhas)
- শিবযুবতিভিঃ (śivayuvatibhiḥ)by Śiva-yuvatis (śiva:Śiva | yuvatibhiḥ:by yuvatis)
- পঞ্চভিরপি (pañcabhirapi)by five also (pañcabhiḥ:by five | api:also)
- প্রভিন্নাভিঃ (prabhinnābhiḥ)by distinct
- শম্ভোঃ (śambhoḥ)of Śambhu
- নবভিরপি (navabhirapi)by nine also (navabhiḥ:by nine | api:also)
- মূলপ্রকৃতিভিঃ (mūlaprakṛtibhiḥ)by basic manifestations (mūla:basic | prakṛtibhiḥ:by manifestations)
- চতুশ্চত্বারিংশদ্বসুদলকলাশ্রত্রিবলয- (catuścatvāriṃśadvasudalakālāśratrivalaya-)forty-four petal, circle (catuḥ:four | catvāriṃśat:forty | vasu:petal | dala:petal | kalā:circle | āśra:circle | tri:three | valaya:circle)
- ত্রিরেখাভিঃ (trirekhābhiḥ)by three lines (tri:three | rekhābhiḥ:by lines)
- সার্ধং (sārdhaṃ)together with
- তব (tava)your
- শরণকোণাঃ (śaraṇakoṇāḥ)shelter triangles (śaraṇa:shelter | koṇāḥ:triangles)
- পরিণতাঃ (pariṇatāḥ)formed
কবীন্দ্রাঃ কল্পন্তে কথমপি বিরিঞ্চি-প্রভৃতযঃ ।
যদালোকৌত্সুক্যা-দমরললনা যান্তি মনসা
তপোভির্দুষ্প্রাপামপি গিরিশ-সাযুজ্য-পদবীম্ ॥ 12 ॥
- ত্বদীযং (tvadīyaṃ)your
- সৌন্দর্যং (saundaryaṃ)beauty
- তুইনগিরিকন্যে (tuhinagirikanye)O Daughter of the Mountain of Snow (tuhina:snow | giri:mountain | kanye:daughter)
- তুলযিতুং (tulayituṃ)to compare
- কবীন্দ্রাঃ (kavīndrāḥ)great poets (kavi:poet | indra:lord)
- কল্পন্তে (kalpante)attempt
- কথমপি (kathamapi)somehow
- বিরিঞ্চিপ্রভৃতযঃ (viriñciprabhṛtayaḥ)Brahmā and others (viriñci:Brahmā | prabhṛtayaḥ:and others)
- যদালোকৌত্সুক্যাত্ (yadālokautsukyāt)due to eagerness to see (yad:which | āloka:seeing | autsukyāt:due to eagerness)
- অমরললনা (amaralalanā)heavenly damsels (amara:immortal | lalanā:damsels)
- যান্তি (yānti)attain
- মনসা (manasā)by mind
- তপোভিঃ (tapobhiḥ)by austerities
- দুষ্প্রাপামপি (duṣprāpāmapi)even though difficult to attain (duṣprāpām:difficult to attain | api:even though)
- গিরিশসাযুজ্যপদবীম্ (giriśasāyujyapadavīm)oneness with Śiva (giriśa:Śiva | sāyujya:oneness | padavīm:path)
তবাপাঙ্গালোকে পতিত-মনুধাবন্তি শতশঃ ।
গলদ্বেণীবন্ধাঃ কুচকলশ-বিস্ত্রিস্ত-সিচযা
হটাত্ ত্রুট্যত্কাঞ্যো বিগলিত-দুকূলা যুবতযঃ ॥ 13 ॥
- নরং (naraṃ)man
- বর্ষীযাংসং (varṣīyāṃsaṃ)very old
- নযনবিরসং (nayanavirasaṃ)ugly to look at (nayana:eye | virasaṃ:tasteless)
- নর্মসু (narmasu)in erotic matters
- জডং (jaḍaṃ)dull
- তব (tava)your
- অপাঙ্গালোকে (apāṅgāloke)side glance (apāṅga:side | āloke:glance)
- পতিতম্ (patitam)fallen
- অনুধাবন্তি (anudhāvanti)follow
- শতশঃ (śataśaḥ)in hundreds
- গলদ্বেণীবন্ধাঃ (galadveṇībandhāḥ)with loosened hair (galad:loosened | veṇībandhāḥ:hair ties)
- কুচকলশবিস্রস্তসিচযা (kucakalaśavisrastasicayā)with exposed breasts (kuca:breast | kalaśa:pot | visrasta:exposed | sicayā:heap)
- হঠাত্ (haṭhāt)suddenly
- ত্রুট্যত্কাঞ্চ্যঃ (truṭyatkāñcyaḥ)with broken girdles (truṭyat:broken | kāñcyaḥ:girdles)
- বিগলিতদুকূলা (vigalitadukūlā)with slipping clothes (vigalita:slipping | dukūlā:clothes)
- যুবতযঃ (yuvatayaḥ)young women
হুতশে দ্বাষষ্টি-শ্চতুরধিক-পঞ্চাশ-দনিলে ।
দিবি দ্বিঃ ষট্ ত্রিংশন্ মনসি চ চতুঃষষ্টিরিতি যে
মযূখা-স্তেষা-মপ্যুপরি তব পাদাম্বুজ-যুগম্ ॥ 14 ॥
- ক্ষিতৌ (kṣitau)on the earth
- ষট্পঞ্চাশত্ (ṣaṭpañcāśat)fifty-six (ṣaṭ:six | pañcāśat:fifty)
- দ্বিসমধিকপঞ্চাশত্ (dvisamadhikapañcāśat)fifty-two (dvi:two | samadhika:more than | pañcāśat:fifty)
- উদকে (udake)in water
- হুতাশে (hutāśe)in fire
- দ্বাষষ্টিঃ (dvāṣaṣṭiḥ)sixty-two (dva:two | ṣaṣṭiḥ:sixty)
- চতুরধিকপঞ্চাশত্ (caturadhikapañcāśat)fifty-four (catur:four | adhika:more than | pañcāśat:fifty)
- অনিলে (anile)in air
- দিবি (divi)in the sky
- দ্বিষ্ষট্ত্রিংশত্ (dviṣṣaṭtriṃśat)thirty-two (dvi:two | ṣaṭtriṃśat:thirty)
- মনসি (manasi)in the mind
- চ (ca)and
- চতুষ্ষষ্টিঃ (catuṣṣaṣṭiḥ)sixty-four (catuḥ:four | ṣaṣṭiḥ:sixty)
- ইতি (iti)thus
- যে (ye)those who
- মযূখাঃ (mayūkhāḥ)rays
- তেষাম্ (teṣām)of them
- অপি (api)also
- উপরি (upari)above
- তব (tava)your
- পাদাম্বুজযুগম্ (pādāmbujayugam)pair of lotus feet (pāda:feet | ambuja:lotus | yugam:pair)
বর-ত্রাস-ত্রাণ-স্ফটিকঘুটিকা-পুস্তক-করাম্ ।
সকৃন্ন ত্বা নত্বা কথমিব সতাং সন্নিদধতে
মধু-ক্ষীর-দ্রাক্ষা-মধুরিম-ধুরীণাঃ ফণিতযঃ ॥ 15 ॥
- শরজ্জ্যোত্স্নাশুদ্ধাং (śarajjyotsnāśuddhām)pure as autumn moonlight (śarad:autumn | jyotsnā:moonlight | śuddhām:pure)
- শশিযুতজটাজূটমকুটাং (śaśiyutajaṭājūṭamakuṭām)crowned with moon-adorned matted hair (śaśiyuta:moon-adorned | jaṭā:matted hair | jūṭa:crown | makuṭām:crowned)
- বরত্রাসত্রাণস্ফটিকঘটিকাপুস্তককরাম্ (varatrāsatrāṇasphaṭikaghaṭikāpustakakarām)hands granting boons, protection, holding crystal beads, book (vara:boon | trāsa:fear | trāṇa:protection | sphaṭika:crystal | ghaṭikā:beads | pustaka:book | karām:hands)
- সকৃন্ন (sakṛnna)once
- ত্বা (tvā)Thee
- নত্বা (natvā)having bowed
- কথমিব (kathamiva)how indeed
- সতাং (satām)of good men
- সংন্নিদধতে (saṃnidadhate)flow
- মধুক্ষীরদ্রাক্ষামধুরিমধুরীণাঃ (madhukṣīradrākṣāmadhurimadhurīṇāḥ)sweet as honey, milk, grapes (madhu:honey | kṣīra:milk | drākṣā:grapes | madhurima:sweetness | dhurīṇāḥ:sweet)
- ফণিতযঃ (phaṇitayaḥ)words
ভজন্তে যে সন্তঃ কতিচিদরুণামেব ভবতীম্ ।
বিরিঞ্চি-প্রেযস্যা-স্তরুণতর-শ্রৃঙ্গর লহরী-
গভীরাভি-র্বাগ্ভিঃ র্বিদধতি সতাং রঞ্জনমমী ॥ 16 ॥
- কবীন্দ্রাণাং (kavīndrāṇām)of the best poets (kavi:poet | indra:best | ṇām:of)
- চেতঃকমলবনবালাতপরুচিং (cetaḥkamalavanabālātaparuciṃ)light of morning's rising sun (cetaḥ:mind | kamala:lotus | vana:forest | bāla:young | āta:rising | ruciṃ:light)
- ভজন্তে (bhajante)adore
- যে (ye)who
- সন্তঃ (santaḥ)devoted men
- কতিচিত্ (katicit)some
- অরুণাম্ (aruṇām)Aruṇā
- এব (eva)indeed
- ভবতীম্ (bhavatīm)Thou
- বিরিঞ্চিপ্রেযস্যাঃ (viriñcipreyasyāḥ)of Sarasvati, beloved of Brahma (viriñci:Brahma | preyasyāḥ:beloved of)
- তরুণতর (taruṇatara)more youthful
- শৃঙ্গারলহরী (śṛṅgāralaharī)waves of erotic sentiments (śṛṅgāra:erotic sentiments | laharī:waves)
- গভীরাভিঃ (gabhīrābhiḥ)profound
- বাগ্ভিঃ (vāgbhiḥ)with words
- বিধধতি (vidadhati)create
- সতাম্ (satām)of the good
- রঞ্জনম্ (rañjanam)delight
- অমী (amī)these
র্বশিন্যদ্যাভি-স্ত্বাং সহ জননি সঞ্চিন্তযতি যঃ ।
স কর্তা কাব্যানাং ভবতি মহতাং ভঙ্গিরুচিভি-
র্বচোভি-র্বাগ্দেবী-বদন-কমলামোদ মধুরৈঃ ॥ 17 ॥
- সবিত্রীভিঃ (savitrībhiḥ)with Savitrī
- বাচাম্ (vācām)of words
- শশিমণিশিলাভঙ্গরুচিভিঃ (śaśimaṇiśilābhaṅgarucibhiḥ)with moonstone-like radiance (śaśi:moon | maṇi:gem | śilā:stone | bhaṅga:like | ruci:radiance | bhiḥ:with)
- বশিন্যাদ্যাভিঃ (vaśinyādyābhiḥ)with Vaśinī and others (vaśinī:Vaśinī | ādi:and others | ābhiḥ:with)
- ত্বাম্ (tvām)you
- সহ (saha)together with
- জননি (janani)O Mother
- সংচিন্তযতি (saṃcintayati)meditates
- যঃ (yaḥ)who
- স (sa)he
- কর্ত্তা (kartā)author
- কাব্যানাম্ (kāvyānām)of poems
- ভবতি (bhavati)becomes
- মহতাম্ (mahatām)of great ones
- ভঙ্গিরুচিভিঃ (bhaṅgirucibhiḥ)with delightful radiance (bhaṅgi:delightful | ruci:radiance | bhiḥ:with)
- বচোভিঃ (vacobhiḥ)with words
- বাগ্দেবীবদনকমলামোদমধুরৈঃ (vāgdevī-vadana-kamal’āmoda-madhuraiḥ)sweet with Sarasvatī's fragrance (vāgdevī:Sarasvatī | vadana:mouth | kamala:lotus | āmoda:fragrance | madhuraiḥ:sweet with)
র্দিবং সর্বা-মুর্বী-মরুণিমনি মগ্নাং স্মরতি যঃ ।
ভবন্ত্যস্য ত্রস্য-দ্বনহরিণ-শালীন-নযনাঃ
সহোর্বশ্যা বশ্যাঃ কতি কতি ন গীর্বাণ-গণিকাঃ ॥ 18 ॥
- তনুচ্ছাযাভিঃ (tanucchāyābhiḥ)with delicate shadows (tanu:delicate | chāyābhiḥ:with shadows)
- তে (te)your
- তরুণতরণিশ্রীসরণিভিঃ (taruṇataraṇiśrīsaraṇibhiḥ)with the beauty of the rising sun (taruṇa:rising | taraṇi:sun | śrī:beauty | saraṇibhiḥ:with paths)
- দিবং (divaṃ)heaven
- সর্বাম্ (sarvām)all
- উর্বীম্ (urvīm)earth
- অরুণিমনি (aruṇimani)in crimson radiance (aruṇa:crimson | mani:radiance)
- মগ্নাম্ (magnām)immersed
- স্মরতি (smarati)remembers
- যঃ (yaḥ)who
- ভবন্তি (bhavanti)become
- অস্য (asya)his
- ত্রস্যদ্বনহরিণশালীননযনাঃ (trasyadvanahariṇaśālīnanayanāḥ)with eyes like timid deer (trasyad:timid | vana:forest | hariṇa:deer | śālīna:graceful | nayanāḥ:eyes)
- সহ (saha)with
- উর্বশ্যা (urvaśyā)Urvaśī
- বশ্যাঃ (vaśyāḥ)subdued
- কতি (kati)how many
- কতি (kati)how many
- ন (na)not
- গীর্বাণগণিকাঃ (gīrvāṇagaṇikāḥ)celestial courtesans (gīrvāṇa:celestial | gaṇikāḥ:courtesans)
হরার্ধং ধ্যাযেদ্যো হরমহিষি তে মন্মথকলাম্ ।
স সদ্যঃ সঙ্ক্ষোভং নযতি বনিতা ইত্যতিলঘু
ত্রিলোকীমপ্যাশু ভ্রমযতি রবীন্দু-স্তনযুগাম্ ॥ 19 ॥
- মুখং (mukhaṃ)face
- বিন্দুং (binduṃ)dot
- কৃত্বা (kṛtvā)having made
- কুচযুগম্ (kucayugam)pair of breasts (kuca:breast | yugam:pair)
- অধস্তস্য (adhastasya)below that
- তদধঃ (tadadho)below that
- হরার্ধং (harārdhaṃ)half of Hara (hara:Hara (Śiva) | ardham:half)
- ধ্যাযেত্ (dhyāyet)should meditate
- যঃ (yaḥ)who
- হরমহিষি (haramahiṣi)O Consort of Hara (hara:Hara (Śiva) | mahiṣi:consort)
- তে (te)your
- মন্মথকলাম্ (manmathakalām)Manmatha art (manmatha:Manmatha (Cupid) | kalām:art)
- স (sa)he
- সদ্যঃ (sadyaḥ)quickly
- সংক্ষোভং (saṃkṣobhaṃ)agitation
- নযতি (nayati)leads
- বনিতা (vanitā)woman
- ইতি (iti)thus
- অতিলঘু (atilaghu)very easy
- ত্রিলোকীম্ (trilokīm)three worlds (tri:three | lokīm:worlds)
- অপি (api)even
- আশু (āśu)quickly
- ভ্রমযতি (bhramayati)fascinates
- রবীন্দু (ravīndu)sun and moon (ravi:sun | indu:moon)
- স্তনযুগাম্ (stanayugām)pair of breasts (stana:breast | yugām:pair)
হৃদি ত্বা মাধত্তে হিমকরশিলা-মূর্তিমিব যঃ ।
স সর্পাণাং দর্পং শমযতি শকুন্তধিপ ইব
জ্বরপ্লুষ্টান্ দৃষ্ট্যা সুখযতি সুধাধারসিরযা ॥ 20 ॥
- কিরন্তীম্ (kirantīm)emitting
- অঙ্গেভ্যঃ (aṅgebhyaḥ)from the limbs
- কিরণনিকুরম্বামৃতরসং (kiraṇanikurambāmṛtarasaṃ)nectar of rays cluster (kiraṇa:rays | nikuramba:cluster | amṛtarasa:nectar)
- হৃদি (hṛdi)in the heart
- ত্বাম্ (tvām)you
- আধত্তে (ādhatte)places
- হিমকরশিলামূর্তিমিব (himakaraśilāmūrtimiva)like a moonstone image (himakara:moon | śilā:stone | mūrti:image | iva:like)
- যঃ (yaḥ)who
- স (sa)he
- সর্পাণাং (sarpāṇāṃ)of serpents
- দর্পং (darpaṃ)pride
- শমযতি (śamayati)pacifies
- শকুন্তাধিপ (śakuntādhipa)Garuḍa (śakunta:birds | adhipa:lord)
- ইব (iva)like
- জ্বরপ্লুষ্টান্ (jvarapluṣṭān)afflicted by fever (jvara:fever | pluṣṭān:afflicted)
- দৃষ্ট্যা (dṛṣṭyā)by look
- সুখযতি (sukhayati)comforts
- সুধাধারসিরযা (sudhādhārasirayā)nectar showering nerve (sudhā:nectar | dhāra:shower | sirā:nerve)
নিষ্ণ্ণাং ষণ্ণামপ্যুপরি কমলানাং তব কলাম্ ।
মহাপদ্মাতব্যাং মৃদিত-মলমাযেন মনসা
মহান্তঃ পশ্যন্তো দধতি পরমাহ্লাদ-লহরীম্ ॥ 21 ॥
- তটিল্লেখাতন্বীং (taṭillekhātanvīṃ)lightning-like slender (taṭillekhā:lightning-like | tanvīṃ:slender)
- তপনশশিবৈশ্বানরমযীং (tapanaśaśivaiśvānaramayīṃ)sun, moon, fire embodied (tapana:sun | śaśi:moon | vaiśvānara:fire | mayīṃ:embodied)
- নিষণ্ণাং (niṣaṇṇāṃ)situated
- ষণ্ণামপি (ṣaṇṇāmapi)even above six (ṣaṇṇām:of six | api:even)
- উপরি (upari)above
- কমলানাং (kamalānāṃ)of lotuses
- তব (tava)your
- কলাম্ (kalām)part
- মহাপদ্মাটব্যাং (mahāpadmāṭavyāṃ)in the great lotus forest (mahā:great | padma:lotus | āṭavyāṃ:in the forest)
- মৃদিতমলমাযেন (mṛditamalamāyena)by purified mind (mṛdita:purified | mala:impurity | māyena:by mind)
- মনসা (manasā)by mind
- মহান্তঃ (mahāntaḥ)great souls
- পশ্যন্তঃ (paśyantaḥ)seeing
- দধতি (dadhati)experience
- পরমাহ্লাদলহরীম্ (paramāhlādalaharīm)wave of supreme bliss (parama:supreme | āhlāda:bliss | laharīm:wave)
ইতি স্তোতুং বাঞ্ছন্ কথযতি ভবানি ত্বমিতি যঃ ।
তদৈব ত্বং তস্মৈ দিশসি নিজসাযুজ্য-পদবীং
মুকুন্দ-ব্রম্হেন্দ্র স্ফুট মকুট নীরাজিতপদাম্ ॥ 22 ॥
- ভবানি (bhavāni)O Bhavani
- ত্বং (tvaṃ)Thou
- দাসে (dāse)to servant
- মযি (mayi)in me
- বিতর (vitara)bestow
- দৃষ্টিং (dṛṣṭiṃ)glance
- সকরুণা (sakaruṇā)with compassion
- ইতি (iti)thus
- স্তোতুং (stotuṃ)to praise
- বাঞ্ছন্ (vāñchan)desiring
- কথযতি (kathayati)says
- ভবানি (bhavāni)O Bhavani
- ত্বম্ (tvam)Thou
- ইতি (iti)thus
- যঃ (yaḥ)who
- তদা (tadā)then
- এব (eva)indeed
- ত্বং (tvaṃ)Thou
- তস্মৈ (tasmai)to him
- দিশসি (diśasi)grant
- নিজসাযুজ্যপদবীং (nijasāyujyapadavīṃ)state of oneness (nija:own | sāyujya:oneness | padavīṃ:state)
- মুকুন্দব্রহ্মেন্দ্রস্ফুটমকুটনীরাজিতপদাম্ (mukundabrahmendrasphuṭamakuṭanīrājitapadām)feet worshipped by gods (mukunda:Vishnu | brahma:Brahma | indra:Indra | sphuṭa:clear | makuṭa:crown | nīrājita:worshipped | padām:feet)
শরীরার্ধং শম্ভো-রপরমপি শঙ্কে হৃতমভূত্ ।
যদেতত্ ত্বদ্রূপং সকলমরুণাভং ত্রিনযনং
কুচাভ্যামানম্রং কুটিল-শশিচূডাল-মকুটম্ ॥ 23 ॥
- ত্বযা (tvayā)by you
- হৃত্বা (hṛtvā)having appropriated
- বামং (vāmaṃ)left
- বপুঃ (vapuḥ)form
- অপরিতৃপ্তেন (aparitṛptena)unsatisfied
- মনসা (manasā)by the mind
- শরীরার্ধং (śarīrārdhaṃ)half of the body (śarīra:body | ardhaṃ:half)
- শম্ভোঃ (śambhoḥ)of Śambhu
- অপরম্ (aparam)other
- অপি (api)also
- শঙ্কে (śaṅke)I suspect
- হৃতম্ (hṛtam)taken
- অভূত্ (abhūt)became
- যত্ (yat)which
- এতত্ (etat)this
- ত্বদ্রূপং (tvadrūpaṃ)your form (tvat:your | rūpaṃ:form)
- সকলম্ (sakalam)entire
- অরুণাভং (aruṇābhaṃ)crimson in complexion (aruṇa:crimson | ābhaṃ:complexion)
- ত্রিনযনং (trinayanaṃ)three-eyed (tri:three | nayanaṃ:eye)
- কুচাভ্যাম্ (kucābhyām)by the two breasts (kuca:breast | abhyām:by the two)
- আনম্রং (ānamraṃ)slightly bent
- কুটিলশশিচূডালমকুটম্ (kuṭilaśaśicūḍālamakuṭam)with crescent moon diadem (kuṭila:curved | śaśi:moon | cūḍāla:crest | makuṭam:diadem)
তিরস্কুর্ব-ন্নেতত্ স্বমপি বপু-রীশ-স্তিরযতি ।
সদা পূর্বঃ সর্বং তদিদ মনুগৃহ্ণাতি চ শিব-
স্তবাজ্ঞা মলম্ব্য ক্ষণচলিতযো র্ভ্রূলতিকযোঃ ॥ 24 ॥
- জগত্সূতে (jagatsūte)creates the universe (jagat:universe | sūte:creates)
- ধাতা (dhātā)Brahmā
- হরিঃ (hariḥ)Hari (Visṇu)
- অবতি (avati)protects
- রুদ্রঃ (rudraḥ)Rudra
- ক্ষপযতে (kṣapayate)destroys
- তিরস্কুর্বন্ (tiraskurvan)concealing
- এতত্ (etat)this
- স্বম্ (svam)own
- অপি (api)also
- বপুঃ (vapuḥ)form
- ঈশঃ (īśaḥ)Isa (Maheśvara)
- তিরযতি (tirayati)absorbs
- সদাপূর্বঃ (sadāpūrvaḥ)eternal
- সর্বম্ (sarvam)all
- তত্ (tat)that
- ইদম্ (idam)this
- অনুগৃহ্ণাতি (anugṛhṇāti)blesses
- চ (ca)and
- শিবঃ (śivaḥ)Śiva
- তব (tava)your
- আজ্ঞাম্ (ājñām)command
- আলম্ব্য (ālambya)receiving
- ক্ষণচলিতযোঃ (kṣaṇacalitayoḥ)momentarily moved (kṣaṇa:moment | calitayoḥ:moved)
- ভ্রূলতিকযোঃ (bhrūlatikayoḥ)of the creeper-like brows (bhrū:brow | latikayoḥ:creeper-like)
ভবেত্ পূজা পূজা তব চরণযো-র্যা বিরচিতা ।
তথা হি ত্বত্পাদোদ্বহন-মণিপীঠস্য নিকটে
স্থিতা হ্যেতে-শশ্বন্মুকুলিত করোত্তংস-মকুটাঃ ॥ 25 ॥
- ত্রযাণাং (trayāṇāṃ)of the three
- দেবানাং (devānāṃ)of the deities
- ত্রিগুণজনিতানাং (triguṇajanitānāṃ)born of three qualities (tri:three | guṇa:qualities | janitānāṃ:born of)
- তব (tava)your
- শিবে (śive)O Śiva's consort
- ভবেত্ (bhavet)may be
- পূজা (pūjā)worship
- পূজা (pūjā)worship
- তব (tava)your
- চরণযোঃ (caraṇayoḥ)of the feet
- যা (yā)which
- বিরচিতা (viracitā)is performed
- তথা (tathā)thus
- হি (hi)indeed
- ত্বত্পাদোদ্বহনমণিপীঠস্য (tvatpādodvahanamaṇipīṭhasya)of the gem-studded footstool (tvat:your | pāda:feet | udvahana:bearing | maṇi:gem | pīṭhasya:of the stool)
- নিকটে (nikaṭe)near
- স্থিতাঃ (sthitāḥ)standing
- হি (hi)indeed
- এতে (ete)these
- শশ্বত্ (śaśvat)always
- মুকুলিতকরোত্তংসমকুটাঃ (mukulitakarottaṃsamakuṭāḥ)with folded hands and crowned (mukulita:folded | kara:hands | uttaṃsa:adorned | makuṭāḥ:crowned)
বিনাশং কীনাশো ভজতি ধনদো যাতি নিধনম্ ।
বিতন্দ্রী মাহেন্দ্রী-বিততিরপি সংমীলিত-দৃশা
মহাসংহারেঽস্মিন্ বিহরতি সতি ত্বত্পতি রসৌ ॥ 26 ॥
- বিরিঞ্চিঃ (viriñciḥ)Brahmā
- পঞ্চত্বং (pañcatvaṃ)reduced to elements (pañca:five | tvaṃ:state)
- ব্রজতি (vrajati)goes
- হরিঃ (hariḥ)Viṣṇu
- আপ্নোতি (āpnoti)attains
- বিরতিং (viratiṃ)passivity
- বিনাশং (vināśaṃ)destruction
- কীনাশঃ (kīnāśaḥ)Yama
- ভজতি (bhajati)experiences
- ধনদঃ (dhanadaḥ)Kubera
- যাতি (yāti)goes
- নিধনম্ (nidhanam)end
- বিতন্দ্রী (vitandrī)Indra's
- মাহেন্দ্রী (māhendrī)of Indra
- বিততিঃ (vitatiḥ)followers
- অপি (api)also
- সংমীলিতদৃশা (saṃmīlitadṛśā)with closed eyes (saṃmīlita:closed | dṛśā:eyes)
- মহাসংহারে (mahāsaṃhāre)in the great dissolution (mahā:great | saṃhāre:in dissolution)
- অস্মিন্ (asmin)in this
- বিহরতি (viharati)sports
- সতি (sati)O Sati
- ত্বত্পতিঃ (tvatpatiḥ)your husband (tvat:your | patiḥ:husband)
- অসৌ (asau)he
গতিঃ প্রাদক্ষিণ্য-ক্রমণ-মশনাদ্যা হুতি-বিধিঃ ।
প্রণামঃ সংবেশঃ সুখমখিল-মাত্মার্পণ-দৃশা
সপর্যা পর্যায-স্তব ভবতু যন্মে বিলসিতম্ ॥ 27 ॥
- জপঃ (japaḥ)chanting
- জল্পঃ (jalpaḥ)prattle
- শিল্পং (śilpaṃ)art
- সকলম্ (sakalam)all
- অপি (api)also
- মুদ্রাবিরচনা (mudrā-viracanā)gesture creation (mudrā:gesture | viracanā:creation)
- গতিঃ (gatiḥ)movement
- প্রাদক্ষিণ্যক্রমণম্ (prādakṣiṇya-kramaṇam)circumambulation (prādakṣiṇya:circumambulation | kramaṇam:movement)
- অশনাদ্যাহুতিবিধিঃ (aśanādi-āhuti-vidhiḥ)eating as offering (aśana:eating | ādi:etc. | āhuti:offering | vidhiḥ:method)
- প্রণামঃ (praṇāmaḥ)prostration
- সংবেশঃ (saṃveśaḥ)rest
- সুখম্ (sukham)comfort
- অখিলম্ (akhilam)all
- আত্মার্পণদৃশা (ātmārpaṇa-dṛśā)with self-dedication (ātma:self | arpaṇa:dedication | dṛśā:with view)
- সপর্যাপর্যাযঃ (saparyā-paryāyaḥ)service (saparyā:worship | paryāyaḥ:sequence)
- তব (tava)your
- ভবতু (bhavatu)may it be
- যত্ (yat)that which
- মে (me)my
- বিলসিতম্ (vilasitam)activity
বিপদ্যন্তে বিশ্বে বিধি-শতমখাদ্যা দিবিষদঃ ।
করালং যত্ ক্ষ্বেলং কবলিতবতঃ কালকলনা
ন শম্ভোস্তন্মূলং তব জননি তাটঙ্ক মহিমা ॥ 28 ॥
- সুধাম্ (sudhām)nectar
- অপি (api)even
- আস্বাদ্য (āsvādya)having consumed
- প্রতিভয (pratibhaya)fear-inspiring
- জরামৃত্যুহরিণীম্ (jarāmṛtyuhariṇīm)removing old age and death (jarā:old age | mṛtyu:death | hariṇīm:removing)
- বিপদ্যন্তে (vipadyante)perish
- বিশ্বে (viśve)in the universe
- বিধিশতমখাদ্যাঃ (vidhiśatamakhādyāḥ)Brahmā, Indra, and others (vidhi:Brahmā | śata:hundred | makha:Indra | ādyāḥ:and others)
- দিবিষদঃ (diviṣadaḥ)deities
- করালম্ (karālam)terrible
- যত্ (yat)which
- ক্ষ্বেলম্ (kṣvelam)poison
- কবলিতবতঃ (kabalitavataḥ)having consumed
- কালকলনা (kālakalanā)end of time (kāla:time | kalanā:end)
- ন (na)not
- শম্ভোঃ (śambhoḥ)of Śiva
- তন্মূলম্ (tanmūlam)root cause
- তব (tava)your
- জননি (janani)O Mother
- তাটঙ্কমহিমা (tāṭaṅkamahimā)glory of ear ornament (tāṭaṅka:ear ornament | mahimā:glory)
কঠোরে কোঠীরে স্কলসি জহি জম্ভারি-মকুটম্ ।
প্রণম্রেষ্বেতেষু প্রসভ-মুপযাতস্য ভবনং
ভবস্যভ্যুত্থানে তব পরিজনোক্তি-র্বিজযতে ॥ 29 ॥
- কিরীটং (kirīṭam)crown
- বৈরিঞ্চং (vairiñcam)of Viriñci (Brahmā)
- পরিহর (parihara)avoid
- পুরঃ (puraḥ)in front
- কৈটভভিদঃ (kaiṭabhabhidaḥ)of Kaiṭabhārī (Viṣṇu) (kaiṭabha:Kaiṭabha | bhidaḥ:breaker)
- কঠোরে (kaṭhore)hard
- কোটীরে (koṭīre)crest
- স্খলসি (skhalasi)you stumble
- জহি (jahi)avoid
- জম্ভারিমুকুটম্ (jambhārimukuṭam)crown of Jambhāri (Indra) (jambhāri:Jambhāri (Indra) | mukuṭam:crown)
- প্রণম্রেষু (praṇamreṣu)in the bowed
- এতেষু (eteṣu)these
- প্রসভম্ (prasabham)forcefully
- উপযাতস্য (upayātasya)approaching
- ভবনং (bhavanam)abode
- ভবস্য (bhavasya)of Bhava (Śiva)
- অভ্যুত্থানে (abhyutthāne)rising
- তব (tava)your
- পরিজনোক্তিঃ (parijanoktiḥ)attendants' words (parijana:attendants | uktiḥ:words)
- বিজযতে (vijayate)triumphs
নিষেব্যে নিত্যে ত্বা মহমিতি সদা ভাবযতি যঃ ।
কিমাশ্চর্যং তস্য ত্রিনযন-সমৃদ্ধিং তৃণযতো
মহাসংবর্তাগ্নি-র্বিরচযতি নীরাজনবিধিম্ ॥ 30 ॥
- স্বদেহোদ্ভূতাভিঃ (svadehodbhūtābhiḥ)by powers born of own body (sva:own | deha:body | udbhūtābhiḥ:by powers born)
- ঘৃণিভিঃ (ghṛṇibhiḥ)by rays
- অণিমাদ্যাভিঃ (aṇimādyābhiḥ)by Animā and others (aṇimā:Animā | ādyābhiḥ:and others)
- অভিতঃ (abhitaḥ)surrounded by
- নিষেব্যে (niṣevye)to be served
- নিত্যে (nitye)eternal
- ত্বাম্ (tvām)Thee
- অহম্ (aham)I
- ইতি (iti)thus
- সদা (sadā)always
- ভাবযতি (bhāvayati)meditates
- যঃ (yaḥ)who
- কিম্ (kim)what
- আশ্চর্যং (āścaryaṃ)wonder
- তস্য (tasya)his
- ত্রিনযনসমৃদ্ধিং (trinayanasamṛddhiṃ)glories above Śiva (tri:three | nayana:eyes | samṛddhiṃ:prosperity)
- তৃণযতঃ (tṛṇayataḥ)considering as straw
- মহাসংবর্তাগ্নিঃ (mahāsaṃvartāgniḥ)cosmic dissolution fire (mahā:great | saṃvarta:dissolution | agniḥ:fire)
- বিরচযতি (viracayati)performs
- নিরাজনবিধিম্ (nirājanavidhiṃ)rite of Nīrājana (nirājana:Nīrājana | vidhiṃ:rite)
স্থিতস্তত্ত্ত-সিদ্ধি প্রসব পরতন্ত্রৈঃ পশুপতিঃ ।
পুনস্ত্ব-ন্নির্বন্ধা দখিল-পুরুষার্থৈক ঘটনা-
স্বতন্ত্রং তে তন্ত্রং ক্ষিতিতল মবাতীতর-দিদম্ ॥ 31 ॥
- চতুষ্ষষ্ট্যা (catuṣṣaṣṭyā)sixty-four
- তন্ত্রৈঃ (tantraiḥ)by the Tantras
- সকলম্ (sakamalam)entire
- অতিসংধায (atisandhāya)deluding
- ভুবনম্ (bhuvanam)world
- স্থিতঃ (sthitaḥ)remained
- তত্তত্ (tattat)various
- সিদ্ধি (siddhi)psychic powers
- প্রসব (prasava)conferring
- পরতন্ত্রৈঃ (paratantraiḥ)dependent Tantras
- পশুপতিঃ (paśupatiḥ)Lord Śiva
- পুনঃ (punaḥ)again
- ত্বত্ (tvat)your
- নির্বন্ধাত্ (nirbandhāt)insistence
- অখিলপুরুষার্থৈকঘটনা (akhilapuruṣārthaikaghaṭanā)conferring all Purusārthas (akhila:all | puruṣārtha:Purusārthas | eka:one | ghaṭanā:conferring)
- স্বতন্ত্রম্ (svatantram)independent
- তে (te)your
- তন্ত্রম্ (tantram)Tantra
- ক্ষিতিতলম্ (kṣititalam)earth
- অবাতীত (avātīta)revealed
- ইদম্ (idam)this
স্মরো হংসঃ শক্র-স্তদনু চ পরা-মার-হরযঃ ।
অমী হৃল্লেখাভি-স্তিসৃভি-রবসানেষু ঘটিতা
ভজন্তে বর্ণাস্তে তব জননি নামাবযবতাম্ ॥ 32 ॥
- শিবঃ (śivaḥ)Shiva
- শক্তিঃ (śaktiḥ)Shakti
- কামঃ (kāmaḥ)Kama
- ক্ষিতিঃ (kṣitiḥ)Earth
- অথ (atha)then
- রবিঃ (raviḥ)Sun
- শীতকিরণঃ (śītakiraṇaḥ)Moon (śīta:cool | kiraṇaḥ:rays)
- স্মরঃ (smaraḥ)Cupid
- হংসঃ (haṃsaḥ)Swan
- শক্রঃ (śakraḥ)Indra
- তদনু (tadanu)thereafter
- চ (ca)and
- পরামারহরযঃ (parāmāraharayaḥ)Parā, Māra, Hari (parā:Parā | māra:Māra | hari:Hari)
- অমী (amī)these
- হৃল্লেখাভিঃ (hṛllekhābhiḥ)with Hṛllekhā (hṛllekhā:Hṛllekhā | bhiḥ:with)
- তিসৃভিঃ (tisṛbhiḥ)three
- অবসানেষু (avasāneṣu)at the ends
- ঘটিতা (ghaṭitā)joined
- ভজন্তে (bhajante)worship
- বর্ণাঃ (varṇāḥ)syllables
- তে (te)those
- তব (tava)your
- জননি (janani)Mother
- নামাবযবতাম্ (nāmāvayavatām)parts of the name (nāma:name | avayavatām:parts)
র্নিধাযৈকে নিত্যে নিরবধি-মহাভোগ-রসিকাঃ ।
ভজন্তি ত্বাং চিন্তামণি-গুণনিবদ্ধাক্ষ-বলযাঃ
শিবাগ্নৌ জুহ্বন্তঃ সুরভিঘৃত-ধারাহুতি-শতৈ ॥ 33 ॥
- স্মরং (smaraṃ)Kāmarāja (Klīm)
- যোনিং (yoniṃ)Bhuvaneśvarī (Hrīm)
- লক্ষ্মীং (lakṣmīṃ)Śri (Śrīm)
- ত্রিতযম্ (tritayam)trio
- ইদম্ (idam)this
- আদৌ (ādau)at the beginning
- তব (tava)of Thy
- মনঃ (manaḥ)mind
- নিধায (nidhāya)placing
- একে (eke)some
- নিত্যে (nitye)eternal
- নিরবধিমহাভোগরসিকাঃ (niravadhimahābhogarasikāḥ)connoisseurs of highest enjoyment (niravadhi:endless | mahābhoga:great enjoyment | rasikāḥ:connoisseurs)
- ভজন্তি (bhajanti)worship
- ত্বাম্ (tvām)Thee
- চিন্তামণিগুননিবদ্ধাক্ষবলযাঃ (cintāmaṇigunanibaddhākṣavalayāḥ)adorned with Cintāmaṇi necklace (cintāmaṇi:Cintāmaṇi | guna:qualities | nibaddha:bound | akṣa:beads | valayāḥ:necklace)
- শিবাগ্নৌ (śivāgnau)in Śivā's fire (śivā:Śivā | agnau:in the fire)
- জুহ্বন্তঃ (juhvantaḥ)offering
- সুরভিঘৃতধারাহুতিশতৈঃ (surabhighṛtadhārāhutiśataiḥ)with streams of ghee oblations (surabhi:fragrant | ghṛta:ghee | dhārā:streams | huti:oblations | śataiḥ:hundreds)
তবাত্মানং মন্যে ভগবতি নবাত্মান-মনঘম্ ।
অতঃ শেষঃ শেষীত্যয-মুভয-সাধারণতযা
স্থিতঃ সম্বন্ধো বাং সমরস-পরানন্দ-পরযোঃ ॥ 34 ॥
- শরীরং (śarīraṃ)body
- ত্বং (tvaṃ)you
- শম্ভোঃ (śambhoḥ)of Śambhu
- শশিমিহিরবক্ষোরুহযুগং (śaśimihiravakṣoruhayugaṃ)with sun and moon breasts (śaśi:moon | mihira:sun | vakṣoruhayugaṃ:pair of breasts)
- তব (tava)your
- আত্মানং (ātmānaṃ)self
- মন্যে (manye)I consider
- ভগবতি (bhagavati)O Goddess
- নবাত্মানমনঘম্ (navātmānamanagham)flawless ninefold self (nava:nine | ātmānam:self | anagham:flawless)
- অতঃ (ataḥ)therefore
- শেষঃ (śeṣaḥ)accessory
- শেষী (śeṣī)principal
- ইতি (iti)thus
- অযম্ (ayam)this
- উভযসাধারণতযা (ubhayasādhāraṇatayā)equally common to both (ubhaya:both | sādhāraṇatayā:commonality)
- স্থিতঃ (sthitaḥ)established
- সংবন্ধঃ (saṃbandhaḥ)relationship
- বাং (vāṃ)of you both
- সমরসপরানন্দপরযোঃ (samarasaparānandaparayoḥ)of equal supreme bliss (samara:equal | parānanda:supreme bliss | parayoḥ:of both)
ত্বমাপ-স্ত্বং ভূমি-স্ত্বযি পরিণতাযাং ন হি পরম্ ।
ত্বমেব স্বাত্মানং পরিণ্মযিতুং বিশ্ব বপুষা
চিদানন্দাকারং শিবযুবতি ভাবেন বিভৃষে ॥ 35 ॥
- মনঃ (manaḥ)mind
- ত্বং (tvaṃ)you
- ব্যোম (vyoma)sky
- ত্বং (tvaṃ)you
- মরুত্ (marut)wind
- অসি (asi)are
- মরুত্সারথি (marutsārathi)charioteer of the winds (marut:wind | sārathi:charioteer)
- রসি (rasi)are
- ত্বম্ (tvam)you
- আপঃ (āpaḥ)water
- ত্বম্ (tvam)you
- ভূমিঃ (bhūmiḥ)earth
- ত্বযি (tvayi)in you
- পরিণতাযাম্ (pariṇatāyām)transformed
- ন (na)not
- হি (hi)indeed
- পরম্ (param)beyond
- ত্বম্ (tvam)you
- এব (eva)only
- স্বাত্মানম্ (svātmānam)own self
- পরিণমযিতুম্ (pariṇamayitum)to transform
- বিশ্ববপুষা (viśvavapuṣā)universal form (viśva:universe | vapuṣā:form)
- চিত্ (cit)consciousness
- আনন্দ (ānanda)bliss
- আকারম্ (ākāram)form
- শিবযুবতি (śivayuvati)Siva's consort (śiva:Siva | yuvati:consort)
- ভাবেন (bhāvena)as
- বিভৃষে (bibhṛṣe)assume
পরং শম্ভু বন্দে পরিমিলিত-পার্শ্বং পরচিতা ।
যমারাধ্যন্ ভক্ত্যা রবি শশি শুচীনা-মবিষযে
নিরালোকেঽলোকে নিবসতি হি ভালোক-ভুবনে ॥ 36 ॥
- তব (tava)your
- আজ্ঞাচক্রস্থং (ājñācakrasthaṃ)residing in Ājñā-Cakra (ājñā:command | cakra:wheel | sthaṃ:residing)
- তপনশশিকোটিদ্যুতিধরং (tapanaśaśikoṭidyutidharaṃ)resplendent as crores of suns and moons (tapana:sun | śaśi:moon | koṭi:crores | dyuti:splendor | dharaṃ:bearing)
- পরং (paraṃ)supreme
- শম্ভুং (śambhuṃ)Śambhu
- বন্দে (vande)I salute
- পরিমিলিতপার্শ্বং (parimilitapārśvaṃ)integrated side (parimilita:integrated | pārśvaṃ:side)
- পরচিতা (paracitā)Supreme Consciousness
- যম্ (yam)whom
- আরাধ্যন্ (ārādhyan)adoring
- ভক্ত্যা (bhaktyā)with devotion
- রবিশশিশুচীনামবিষযে (raviśaśiśucīnāmaviṣaye)beyond sun, moon, fire (ravi:sun | śaśi:moon | śucīnām:of fires | aviṣaye:beyond the realm)
- নিরালোকেঽলোকে (nirāloke'loke)in the non-luminous realm (nirāloke:in the non-luminous | aloke:realm)
- নিবসতি (nivasati)resides
- হি (hi)indeed
- ভালোকভবনে (bhālokabhavane)in the luminous abode (bhāloka:luminous world | bhavane:in the abode)
শিবং সেবে দেবীমপি শিবসমান-ব্যবসিতাম্ ।
যযোঃ কান্ত্যা যান্ত্যাঃ শশিকিরণ্-সারূপ্যসরণে
বিধূতান্ত-র্ধ্বান্তা বিলসতি চকোরীব জগতী ॥ 37 ॥
- বিশুদ্ধৌ (viśuddhau)in the Viśuddhi
- তে (te)your
- শুদ্ধস্ফটিকবিশদং (śuddhasphaṭikaviśadam)pure crystal-like (śuddha:pure | sphaṭika:crystal | viśadam:like)
- ব্যোমজনকং (vyomajanakam)creator of Ākāśa (vyoma:Ākāśa | janakam:creator)
- শিবং (śivam)Śiva
- সেবে (seve)I meditate
- দেবীম্ (devīm)on the Devī
- অপি (api)also
- শিবসমানব্যবসিতাম্ (śivasamānavyavasitām)equal to Śiva (śiva:Śiva | samāna:equal | vyavasitām:determined)
- যযোঃ (yayoḥ)from whom
- কান্ত্যা (kāntyā)by brilliance
- যান্ত্যাঃ (yāntyāḥ)proceeding
- শশিকিরণসারূপ্যসরণে (śaśikiraṇasārūpyasaraṇe)in lunar brilliance (śaśi:moon | kiraṇa:rays | sārūpya:resemblance | saraṇe:path)
- বিধূতান্তর্ধ্বান্তা (vidhūtāntardhvāntā)free from darkness (vidhūta:dispelled | antar:inner | dhvāntā:darkness)
- বিলসতি (vilasati)rejoices
- চকোরীব (cakorīva)like the Cakorī (cakorī:Cakorī | iva:like)
- জগতী (jagatī)the universe
ভজে হংসদ্বন্দ্বং কিমপি মহতাং মানসচরম্ ।
যদালাপা-দষ্টাদশ-গুণিত-বিদ্যাপরিণতিঃ
যদাদত্তে দোষাদ্ গুণ-মখিল-মদ্ভ্যঃ পয ইব ॥ 38 ॥
- সমুন্মীলত্ (samunmīlat)blossoming
- সংবিত্ (saṃvit)consciousness
- কমলমকরন্দৈকরসিকং (kamalamakarandaikarasikaṃ)delighting in lotus nectar (kamala:lotus | makaranda:nectar | eka:one | rasikaṃ:delighting)
- ভজে (bhaje)I adore
- হংসদ্বন্দ্বং (haṃsadvandvaṃ)pair of swans (haṃsa:swan | dvandvaṃ:pair)
- কিমপি (kimapi)something
- মহতাং (mahatāṃ)of the great
- মানসচরম্ (mānasacaram)moving in the mind (mānasa:mind | caram:moving)
- যদালাপাত্ (yadālāpāt)from whose conversation
- অষ্টাদশগুণিতবিদ্যাপরিণতি (aṣṭādaśaguṇitavidyāpariṇati)eighteen-fold knowledge transformation (aṣṭādaśa:eighteen | guṇita:multiplied | vidyā:knowledge | pariṇati:transformation)
- যদাদত্তে (yadādatte)who takes
- দোষাত্ (doṣāt)from fault
- গুণম্ (guṇam)virtue
- অখিলম্ (akhilam)entire
- অদ্ভ্যঃ (adbhyaḥ)from water
- পয (paya)milk
- ইব (iva)like
তমীডে সংবর্তং জননি মহতীং তাং চ সমযাম্ ।
যদালোকে লোকান্ দহতি মহসি ক্রোধ-কলিতে
দযার্দ্রা যা দৃষ্টিঃ শিশির-মুপচারং রচযতি ॥ 39 ॥
- তব (tava)your
- স্বাধিষ্ঠানে (svādhiṣṭhāne)in the Svadhisthana
- হুতবহমধিষ্ঠায (hutavahamadhiṣṭhāya)invoking the Fire (hutavaha:Fire | adhiṣṭhāya:invoking)
- নিরতং (nirataṃ)engaged
- তমীডে (tamīḍe)I adore Him
- সংবর্তং (saṃvartaṃ)Samvarta
- জননি (janani)O Mother
- মহতীং (mahatīṃ)great
- তাং (tāṃ)that
- চ (ca)and
- সমযাম্ (samayām)Samaya
- যদালোকে (yadāloke)when looks (yadā:when | āloke:looks)
- লোকান্ (lokān)worlds
- দহতি (dahati)burns
- মহতি (mahati)great
- ক্রোধকলিতে (krodhakalite)filled with anger (krodha:anger | kalite:filled with)
- দযার্দ্রা (dayārdrā)compassionate
- যা (yā)which
- দৃষ্টিঃ (dṛṣṭiḥ)look
- শিশিরমুপচারং (śiśiramupacāraṃ)cooling blessing (śiśira:cooling | upacāraṃ:blessing)
- রচযতি (racayati)bestows
স্ফুর-ন্না নরত্নাভরণ-পরিণদ্ধেন্দ্র-ধনুষম্ ।
তব শ্যামং মেঘং কমপি মণিপূরৈক-শরণং
নিষেবে বর্ষন্তং-হরমিহির-তপ্তং ত্রিভুবনম্ ॥ 40 ॥
- তটিত্ত্বন্তং (taṭittvantaṃ)illumined by lightning (taṭit:lightning | tvantaṃ:illumined by)
- শক্ত্যা (śaktyā)by Śakti
- তিমিরপরিপন্থিফুরণযা (timiraparipanthiphuraṇayā)dispelling darkness (timira:darkness | paripanthin:obstacle | phuraṇayā:dispelling)
- স্ফুরন্নানারত্নাভরণপরিণদ্ধেন্দ্রধনুষম্ (sphuran-nānā-ratn’ābharaṇa-pariṇaddhendra-dhanuṣam)rainbow with sparkling gems (sphuran:sparkling | nānā:various | ratna:gems | ābharaṇa:ornaments | pariṇaddha:adorned | indra:Indra | dhanuṣam:rainbow)
- তব (tava)your
- শ্যামং (śyāmaṃ)dark-blue
- মেঘং (meghaṃ)cloud
- কমপি (kamapi)unique
- মণিপূরৈকশরণং (maṇipūraikaśaraṇaṃ)abides in Maṇipūra (maṇipūra:Maṇipūra | eka:one | śaraṇaṃ:refuge)
- নিষেবে (niṣeve)I worship
- বর্ষন্তং (varṣantaṃ)showering
- হরমিহিরতপ্তং (haramihirataptaṃ)burnt by Rudra's sun (hara:Rudra | mihira:sun | taptaṃ:burnt)
- ত্রিভুবনম্ (tribhuvanam)three worlds
নবাত্মান মন্যে নবরস-মহাতাণ্ডব-নটম্ ।
উভাভ্যা মেতাভ্যা-মুদয-বিধি মুদ্দিশ্য দযযা
সনাথাভ্যাং জজ্ঞে জনক জননীমত্ জগদিদম্ ॥ 41 ॥
- তবাধারে (tavādhāre)in your base (tava:your | ādhāre:in the base)
- মূলে (mūle)at the root
- সহ (saha)with
- সমযযা (samayayā)with Samayā
- লাস্যপরযা (lāsyaparayā)engaged in Lāsya dance (lāsya:Lāsya dance | parayā:engaged in)
- নবাত্মানং (navātmānam)Navātman
- মnye (manye)I meditate
- নবরসমহাতাণ্ডবনটম্ (navarasamahātāṇḍavanaṭam)dancing Mahātāṇḍava with nine sentiments (nava:nine | rasa:sentiments | mahā:great | tāṇḍava:Tāṇḍava dance | naṭam:dancing)
- উভাভ্যাম্ (ubhābhyām)by both
- এতাভ্যাম্ (etābhyām)by these
- উদযবিধিম্ (udayavidhim)method of creation (udaya:creation | vidhim:method)
- উদ্দিশ্য (uddiśya)aiming at
- দযযা (dayayā)with compassion
- সনাথাভ্যাম্ (sanāthābhyām)protected by both (sa:with | nātha:protector | bhyām:by both)
- জজ্ঞে (jajñe)was born
- জনকজননীম্ (janakajananīm)father and mother (janaka:father | jananīm:mother)
- অজ্জগদিদম্ (ajagadi)this universe
গতৈ-র্মাণিক্যত্বং গগনমণিভিঃ সান্দ্রঘটিতং
কিরীটং তে হৈমং হিমগিরিসুতে কীতযতি যঃ ॥
- দ্বিতীযভাগঃ (dvitīyabhāgaḥ)the second part
- সৌন্দর্যলহরী (saundaryalaharī)the Wave of Beauty
- গতৈঃ মাণিক্যত্বম্ (gataiḥ māṇikyatvam)having become rubies
- গগনমণিভিঃ (gaganamaṇibhiḥ)by the gems of the sky, the twelve suns
- সান্দ্রঘটিতম্ (sāndraghaṭitam)densely set
- কিরীটম্ তে (kirīṭam te)your diadem
- হৈমম্ (haimam)golden
- হিমগিরিসুতে (himagirisute)O daughter of the snow mountain
- কীর্তযতি যঃ (kīrtayati yaḥ)whoever celebrates it
ধনুঃ শৌনাসীরং কিমিতি ন নিবধ্নাতি ধিষণাম্ ॥ 42 ॥
- সৌন্দর্যলহরী (saundaryalaharī)wave of beauty (saundarya:beauty | laharī:wave)
- গতৈঃ (gatair)gone
- মাণিক্যত্বং (māṇikyatvaṃ)state of ruby (māṇikya:ruby | tvaṃ:state of)
- গগনমণিভিঃ (gaganamaṇibhiḥ)by sky-jewels (gagana:sky | maṇibhiḥ:by jewels)
- সান্দ্রঘটিতং (sāndraghaṭitaṃ)densely constituted (sāndra:dense | ghaṭitaṃ:constituted)
- কিরীটং (kirīṭaṃ)crown
- তে (te)your
- হৈমং (haimaṃ)golden
- হিমগিরিসুতে (himagirisute)daughter of the snow mountain (himagiri:snow mountain | sute:daughter)
- কীর্তযতি (kīrtayati)describes
- যঃ (yaḥ)who
- স (sa)he
- নীডেযচ্ছাযাচ্ছুরণশবলং (nīḍeyacchāyācchuraṇaśabalaṃ)variegated by rainbow hues (nīḍeya:rainbow | chāyā:hues | churaṇa:diffused | śabalaṃ:variegated)
- চন্দ্রশকলং (candraśakalaṃ)crescent moon (candra:moon | śakalaṃ:crescent)
- ধনুঃ (dhanuḥ)bow
- শৌনাসীরং (śaunāsīraṃ)Indra's bow
- কিমিতি (kimiti)why
- ন (na)not
- নিবধ্নাতি (nibadhnāti)binds
- ধিষণাম্ (dhiṣaṇām)intellect
ঘনস্নিগ্ধ-শ্লক্ষ্ণং চিকুর নিকুরুম্বং তব শিবে ।
যদীযং সৌরভ্যং সহজ-মুপলব্ধুং সুমনসো
বসন্ত্যস্মিন্ মন্যে বলমথন বাটী-বিটপিনাম্ ॥ 43 ॥
- ধুনোতু (dhunotu)may remove
- ধ্বান্তং (dhvāntaṃ)darkness
- নঃ (naḥ)our
- তুলিতদলিতেন্দীবরবনং (tulitadalitendīvaravanaṃ)like a forest of blue lotuses (tulita:full-blown | dalita:bloomed | indīvara:blue lotus | vanaṃ:forest)
- ঘনস্নিগ্ধশ্লক্ষ্ণং (ghanasnigdhaślakṣṇaṃ)luxuriant, soft and oily (ghana:dense | snigdha:oily | ślakṣṇaṃ:soft)
- চিকুরনিকুরুম্বং (cikuranikurumbaṃ)braid of locks (cikura:hair | nikurumbaṃ:cluster)
- তব (tava)your
- শিবে (śive)O Śiva's consort
- যদীযং (yadīyaṃ)whose
- সৌরভ্যং (saurabhyaṃ)fragrance
- সহজম্ (sahajam)natural
- উপলব্ধুং (upalabdhuṃ)to obtain
- সুমনসঃ (sumanasaḥ)flowers
- বসন্তি (vasanti)reside
- অস্মিন্ (asmin)in this
- মন্যে (manye)I presume
- বলমথনবাটীবিটপিনাম্ (valamathanavāṭīviṭapinām)of Indra's garden trees (vala:Indra | mathana:churning | vāṭī:garden | viṭapinām:of trees)
পরীবাহস্রোতঃ-সরণিরিব সীমন্তসরণিঃ।
বহন্তী- সিন্দূরং প্রবলকবরী-ভার-তিমির
দ্বিষাং বৃন্দৈ-র্বন্দীকৃতমেব নবীনার্ক কেরণম্ ॥ 44 ॥
- তনোতু (tanotu)may it grant
- ক্ষেমং (kṣemam)welfare
- নঃ (naḥ)to us
- তব (tava)your
- বদনসৌন্দর্যলহরী (vadanasaundaryalaharī)wave of face's beauty (vadana:face | saundarya:beauty | laharī:wave)
- পরীবাহস্রোতঃসরণিঃ (parīvāhasrotaḥsaraṇiḥ)canal of overflowing stream (parīvāha:overflowing | srotaḥ:stream | saraṇiḥ:canal)
- ইব (iva)like
- সীমন্তসরণিঃ (sīmantasaraṇiḥ)parting line (sīmanta:parting | saraṇiḥ:line)
- বহন্তী (vahantī)carrying
- সিন্দূরং (sindūram)vermilion
- প্রবলকবরীভারতিমির (prabalakabarībhāratimira)darkness of thick hair (prabala:strong | kabarī:hair | bhāra:mass | timira:darkness)
- দ্বিষাং (dviṣām)of enemies
- বৃন্দৈঃ (bṛndaiḥ)by groups
- বন্দীকৃতমিব (bandīkṛtamiva)as if captured (bandī:captured | kṛtam:made | iva:as if)
- নবীনার্ককিরণম্ (navīnārkakiraṇam)rays of the new sun (navīna:new | arka:sun | kiraṇam:rays)
পরীতং তে বক্ত্রং পরিহসতি পঙ্কেরুহরুচিম্ ।
দরস্মেরে যস্মিন্ দশনরুচি কিঞ্জল্ক-রুচিরে
সুগন্ধৌ মাদ্যন্তি স্মরদহন চক্ষু-র্মধুলিহঃ ॥ 45 ॥
- অরালৈঃ (arālaiḥ)curved
- স্বাভাব্যাত্ (svābhāvyāt)naturally
- অলিকলভসশ্রীভিঃ (alikalabhasaśrībhiḥ)with beauty of young bees (ali:bee | kalabha:young | śrībhiḥ:with beauty)
- অলকৈঃ (alakaiḥ)with fore-locks
- পরীতম্ (parītam)surrounded
- তে (te)your
- বক্ত্রং (vaktraṃ)face
- পরিহসতি (parihasati)mocks
- পঙ্কেরুহরুচিম্ (paṅkeruharucim)beauty of lotus flowers (paṅka:mud | iruha:growing | rucim:beauty)
- দরস্মেরে (darasmere)slightly smiling
- যস্মিন্ (yasmin)in which
- দশনরুচিকিঞ্জল্করুচিরে (daśanarucikiñjalkarucire)charming with teeth's brilliance (daśana:teeth | ruci:brilliance | kiñjalka:filament | rucire:charming)
- সুগন্ধৌ (sugandhau)fragrant
- মাদ্যন্তি (mādyanti)revel
- স্মরদহনচক্ষুঃ (smaradahanacakṣuḥ)eyes of Śiva (smara:Cupid | dahana:destroyer | cakṣuḥ:eyes)
- মধুলিহঃ (madhulihaḥ)honey suckers
দ্বিতীযং তন্মন্যে মকুটঘটিতং চন্দ্রশকলম্ ।
বিপর্যাস-ন্যাসা দুভযমপি সম্ভূয চ মিথঃ
সুধালেপস্যূতিঃ পরিণমতি রাকা-হিমকরঃ ॥ 46 ॥
- ললাটং (lalāṭam)forehead
- লাবণ্য (lāvaṇya)beauty
- দ্যুতিবিমলম্ (dyutivimalam)pure brilliance (dyuti:brilliance | vimalam:pure)
- আভাতি (ābhāti)shines
- তব (tava)your
- যদ্ (yad)which
- দ্বিতীযং (dvitīyam)second
- তন্মন্যে (tanmanye)I think that (tat:that | manye:I think)
- মকুটঘটিতং (makuṭaghaṭitam)attached to the crown (makuṭa:crown | ghaṭitam:attached)
- চন্দ্রশকলম্ (candraśakalam)crescent moon (candra:moon | śakalam:crescent)
- বিপর্যাস (viparyāsa)inversion
- ন্যাসাত্ (nyāsāt)by placement
- উভযম্ (ubhayam)both
- অপি (api)also
- সংভূয (saṃbhūya)together
- চ (ca)and
- মিথঃ (mithaḥ)mutually
- সুধালেপস্যূতিঃ (sudhālepasūtiḥ)nectar fluid dripping (sudhā:nectar | lepa:fluid | sūtiḥ:dripping)
- পরিণমতি (pariṇamati)transforms
- রাকা (rākā)full moon
- হিমকরঃ (himakaraḥ)moon (hima:cold | karaḥ:maker)
ত্বদীযে নেত্রাভ্যাং মধুকর-রুচিভ্যাং ধৃতগুণম্ ।
ধনু র্মন্যে সব্যেতরকর গৃহীতং রতিপতেঃ
প্রকোষ্টে মুষ্টৌ চ স্থগযতে নিগূঢান্তর-মুমে ॥ 47 ॥
- ভ্রুবৌ (bhruvau)eyebrows
- ভুগ্নে (bhugne)slightly bent
- কিংচিত্ (kiṃcit)slightly
- ভুবনভযভঙ্গব্যসনিনি (bhuvanabhayabhaṅgavyasanini)intent on remedying world's distress (bhuvana:world | bhaya:fear | bhaṅga:remedy | vyasanini:intent on)
- ত্বদীযে (tvadīye)Thy
- নেত্রাভ্যাং (netrābhyāṃ)with eyes
- মধুকররুচিভ্যাং (madhukararucibhyāṃ)honey-beetle like (madhukara:honey-beetle | ruci:like)
- ধৃতগুণম্ (dhṛtaguṇam)holding the string (dhṛta:holding | guṇam:string)
- ধনুঃ (dhanuḥ)bow
- মন্যে (manye)I think
- সব্যেতরকরগৃহীতম্ (savyetarakaragṛhītam)held by right hand (savya:left | itara:other | kara:hand | gṛhītam:held)
- রতিপতেঃ (ratipateḥ)of Kāmadeva (rati:love | pateḥ:lord)
- প্রকোষ্ঠে (prakoṣṭhe)forearm
- মুষ্টৌ (muṣṭau)fist
- চ (ca)and
- স্থগযতি (sthagayati)conceals
- নিগূঢান্তরম্ (nigūḍhāntaram)hidden middle portion (nigūḍha:hidden | antaram:middle portion)
- উমে (ume)O Uma
ত্রিযামাং বামং তে সৃজতি রজনীনাযকতযা ।
তৃতীযা তে দৃষ্টি-র্দরদলিত-হেমাম্বুজ-রুচিঃ
সমাধত্তে সন্ধ্যাং দিবসর্-নিশযো-রন্তরচরীম্ ॥ 48 ॥
- অহঃ (ahaḥ)day
- সূতে (sūte)gives birth
- সব্যং (savyaṃ)right
- তব (tava)your
- নযনম্ (nayanam)eye
- অর্কাত্মকতযা (arkātmakatayā)as the sun (arka:sun | ātmakatayā:as)
- ত্রিযামাম্ (triyāmām)night
- বামং (vāmaṃ)left
- তে (te)your
- সৃজতি (sṛjati)creates
- রজনীনাযকতযা (rajanīnāyakatayā)with the moon as lord (rajanī:night | nāyaka:lord | tayā:as)
- তৃতীযা (tṛtīyā)third
- তে (te)your
- দৃষ্টিঃ (dṛṣṭiḥ)eye
- দরদলিতহেমাম্বুজরুচিঃ (daradalitahemāmbujaruciḥ)resembling a golden lotus (dara:slightly | dalita:bloomed | hema:golden | ambuja:lotus | ruciḥ:resembling)
- সমাধত্তে (samādhatte)establishes
- সংধ্যাম্ (saṃdhyām)twilight
- দিবসনিশযোঃ (divasaniśayoḥ)of day and night (divasa:day | niśayoḥ:of night)
- অন্তরচরীম্ (antaracarīm)in between
কৃপাধারাধারা কিমপি মধুরাঽঽভোগবতিকা ।
অবন্তী দৃষ্টিস্তে বহুনগর-বিস্তার-বিজযা
ধ্রুবং তত্তন্নাম-ব্যবহরণ-যোগ্যাবিজযতে ॥ 49 ॥
- বিশালা (viśālā)wide
- কল্যাণী (kalyāṇī)auspicious
- স্ফুটরুচিরযোধ্যা (sphuṭarucirayodhyā)undefeated by blue lilies (sphuṭa:clear | ruci:brilliance | ayodhyā:undefeated)
- কুবলযৈঃ (kuvalayaiḥ)by blue lilies
- কৃপাধারাধারা (kṛpādhārādhārā)shedding a flow of grace (kṛpā:grace | dhārā:flow | dhārā:continuous)
- কিমপি (kimapi)somewhat
- মধুরাভোগবতিকা (madhurābhogavatikā)sweet without display (madhura:sweet | ābhoga:without display | vatikā:long)
- অবন্তী (avantī)offering protection
- দৃষ্টিঃ (dṛṣṭiḥ)sight
- তে (te)your
- বহুনগরবিস্তারবিজযা (bahunagaravistāravijayā)surpassing great cities (bahu:many | nagara:cities | vistāra:expansion | vijayā:victorious)
- ধ্রুবং (dhruvaṃ)certainly
- তত্তন্নামব্যবহরণযোগ্যা (tattannāmavyavaharaṇayogyā)deserving all names (tat:that | tat:that | nāma:name | vyavaharaṇa:usage | yogyā:deserving)
- বিজযতে (vijayate)triumphs
কটাক্ষ-ব্যাক্ষেপ-ভ্রমরকলভৌ কর্ণযুগলম্ ।
অমুঞ্চ্ন্তৌ দৃষ্ট্বা তব নবরসাস্বাদ-তরলৌ
অসূযা-সংসর্গা-দলিকনযনং কিঞ্চিদরুণম্ ॥ 50 ॥
- কবীনাং (kavīnāṃ)of the poets
- সংদর্ভ (saṃdarbha)context
- স্তবক (stabaka)cluster
- মকরন্দ (makaranda)nectar
- এক (eka)one
- রসিকং (rasikaṃ)connoisseur
- কটাক্ষ (kaṭākṣa)glance
- ব্যাক্ষেপ (vyākṣepa)distraction
- ভ্রমর (bhramara)bee
- কলভৌ (kalabhau)young bees
- কর্ণযুগলম্ (karṇayugalam)pair of ears (karṇa:ear | yugalam:pair)
- অমুচন্তৌ (amuñcantau)not leaving
- দৃষ্ট্বা (dṛṣṭvā)having seen
- তব (tava)your
- নবরস (navarasa)nine sentiments
- আস্বাদ (āsvāda)taste
- তরলা (taralā)agitated
- বসূযা (vasūyā)jealousy
- সংসর্গাত্ (saṃsargāt)due to contact
- অলিক (alika)forehead
- নযনং (nayanaṃ)eye
- কিংচিত্ (kiṃcit)slightly
- অরুণম্ (aruṇam)red
সরোষা গঙ্গাযাং গিরিশচরিতে বিস্মযবতী ।
হরাহিভ্যো ভীতা সরসিরুহ সৌভাগ্য-জননী
সখীষু স্মেরা তে মযি জননি দৃষ্টিঃ সকরুণা ॥ 51 ॥
- শিবে (śive)at Shiva
- শৃঙ্গারার্দ্রা (śṛṅgārārdrā)moist with love (śṛṅgāra:love | ārdra:moist)
- তদিতরজনে (taditarajane)at others (tad:that | itara:other | jane:people)
- কুত্সনপরা (kutsanaparā)engaged in disdain (kutsana:disdain | parā:engaged in)
- সরোষা (saroṣā)angry
- গঙ্গাযাম্ (gaṅgāyām)at Ganga
- গিরিশচরিতে (giriśacarite)at Shiva's deeds (giriśa:Shiva | carite:deeds)
- বিস্মযবতী (vismayavatī)full of wonder (vismaya:wonder | vatī:full of)
- হরাহিভ্যঃ (harāhibhyaḥ)from Shiva's serpents (hara:Shiva | ahi:serpents | bhyaḥ:from)
- ভীতা (bhītā)afraid
- সরসিরুহসৌভাগ্যজযিনী (sarasiruha-saubhāgya-jayinī)surpassing lotus beauty (sarasiruha:lotus | saubhāgya:beauty | jayinī:surpassing)
- সখীষু (sakhīṣu)among friends
- স্মেরা (smerā)smiling
- তে (te)your
- মযি (mayi)at me
- জননী (jananī)O Mother
- দৃষ্টিঃ (dṛṣṭiḥ)look
- সকরুণা (sakaruṇā)with compassion (sa:with | karuṇā:compassion)
পুরাং ভেত্তু-শ্চিত্তপ্রশম-রস-বিদ্রাবণ ফলে ।
ইমে নেত্রে গোত্রাধরপতি-কুলোত্তংস-কলিকে
তবাকর্ণাকৃষ্ট স্মরশর-বিলাসং কলযতঃ॥ 52 ॥
- গতে (gate)gone
- কর্ণাভ্যর্ণং (karṇābhyarṇaṃ)up to the ears (karṇa:ear | abhyarṇaṃ:up to)
- গরুত (garuta)like Garuda
- ইব (iva)like
- পক্ষ্মাণি (pakṣmāṇi)eye-lashes
- দধতী (dadhatī)bearing
- পুরাং (purām)of cities
- ভেত্তু (bhettu)destroyer
- চিত্তপ্রশমরসবিদ্রাবণফলে (cittapraśamarasavidrāvaṇaphale)disturbing Śiva's mind (citta:mind | praśama:calmness | rasa:essence | vidrāvaṇa:disturbing | phale:result)
- ইমে (ime)these
- নেত্রে (netre)eyes
- গোত্রাধরপতিকুলোত্তংসকলিকে (gotrādharapatikulottaṃsakalike)crest of the Mountain King’s dynasty (gotra:dynasty | adhara:lower | pati:lord | kula:family | uttaṃsa:crest | kalike:bud)
- তব (tava)your
- আকর্ণাকৃষ্ট (ākarṇākṛṣṭa)drawn up to the ear (ākarṇa:up to the ear | ākṛṣṭa:drawn)
- স্মরশরবিলাসং (smaraśaravilāsaṃ)Cupid's arrow play (smara:Cupid | śara:arrow | vilāsaṃ:play)
- কলযতঃ (kalayataḥ)considering
বিভাতি ত্বন্নেত্র ত্রিতয মিদ-মীশানদযিতে ।
পুনঃ স্রষ্টুং দেবান্ দ্রুহিণ হরি-রুদ্রানুপরতান্
রজঃ সত্বং বেভ্রত্ তম ইতি গুণানাং ত্রযমিব ॥ 53 ॥
- বিভক্তত্রৈবর্ণ্যং (vibhaktatraivarṇyaṃ)having three distinct colors (vibhakta:distinct | trai:three | varṇyaṃ:colors)
- ব্যতিকরিতলীলাঞ্জনতযা (vyatikaritalīlāñjanatayā)by playful collyrium application (vyatikarita:applied | līlā:playful | añjanatayā:by collyrium)
- বিভাতি (vibhāti)shines
- ত্বত্ (tvat)your
- নেত্রত্রিতযম্ (netratritayam)three eyes (netra:eye | tritayam:three)
- ইদম্ (idam)this
- ঈশানদযিতে (īśānadayite)O Consort of Īśvara (īśāna:Īśvara | dayite:consort)
- পুনঃ (punaḥ)again
- স্রষ্টুম্ (sraṣṭum)to create
- দেবান্ (devān)gods
- দ্রুহিণহরিরুদ্রানুপরতান্ (druhiṇaharirudrānuparatān)Brahmā, Viṣṇu, and Rudra inactive (druhiṇa:Brahmā | hari:Viṣṇu | rudra:Rudra | anuparatān:inactive)
- রজঃ (rajaḥ)rajas
- সত্ত্বং (sattvaṃ)sattva
- বিভ্রত্ (bibhrat)assuming
- তম (tama)tamas
- ইতি (iti)thus
- গুণানাং (guṇānāṃ)of qualities
- ত্রযম্ (trayam)three
- ইব (iva)like
দযামিত্রৈ র্নেত্রৈ-ররুণ-ধবল-শ্যাম রুচিভিঃ ।
নদঃ শোণো গঙ্গা তপনতনযেতি ধ্রুবমুম্
ত্রযাণাং তীর্থানা-মুপনযসি সম্ভেদ-মনঘম্ ॥ 54 ॥
- পবিত্রীকর্তুং (pavitrīkartuṃ)to sanctify (pavitrī:sanctify | kartuṃ:to do)
- নঃ (naḥ)us
- পশুপতিপরাধীনহৃদযে (paśupatiparādhīnahṛdaye)in heart devoted to Śiva (paśupati:Śiva | parādhīna:devoted | hṛdaye:in heart)
- দযামিত্রৈঃ (dayāmitraiḥ)with kindly eyes (dayā:kindness | mitraiḥ:with eyes)
- নেত্রৈঃ (netraiḥ)with eyes
- অরুণধবলশ্যামরুচিভিঃ (aruṇadhavalaśyāmarucibhiḥ)with red, white, black hues (aruṇa:red | dhavala:white | śyāma:black | rucibhiḥ:with hues)
- নদঃ (nadaḥ)river
- শোণঃ (śoṇaḥ)Soṇa
- গঙ্গা (gaṅgā)Gaṅgā
- তপনতনয (tapanatanaya)Yamunā (tapana:sun | tanaya:daughter)
- ইতি (iti)thus
- ধ্রুবম্ (dhruvam)certainly
- অম্ (amum)this
- ত্রযাণাম্ (trayāṇām)of the three
- তীর্থানাম্ (tīrthānām)of holy places
- উপনযসি (upanayasi)you present
- সংভেদম্ (saṃbhedam)confluence
- অনঘম্ (anagham)pure
তবেত্যাহুঃ সন্তো ধরণিধর-রাজন্যতনযে ।
ত্বদুন্মেষাজ্জাতং জগদিদ-মশেষং প্রলযতঃ
পরেত্রাতুং শংঙ্কে পরিহৃত-নিমেষা-স্তব দৃশঃ ॥ 55 ॥
- নিমেষোন্মেষাভ্যাং (nimeṣonmeṣābhyāṃ)by closing and opening (nimeṣa:closing | unmeṣa:opening | abhyāṃ:by)
- প্রলযম্ (pralayam)dissolution
- উদযং (udayaṃ)creation
- যাতি (yāti)goes
- জগতী (jagatī)universe
- তব (tava)your
- ইতি (iti)thus
- আহুঃ (āhuḥ)say
- সন্তঃ (santaḥ)great men
- ধরণিধররাজন্যতনযে (dharaṇidhararājanyatanaye)O daughter of the mountain king (dharaṇidhara:mountain | rājanya:king | tanaye:daughter)
- ত্বদুন্মেষাত্ (tvadunmeṣāt)from your opening (tvat:your | unmeṣāt:from opening)
- জাতম্ (jātam)born
- জগত্ (jagat)world
- ইদম্ (idam)this
- অশেষম্ (aśeṣam)entire
- প্রলযতঃ (pralayataḥ)from dissolution
- পরিত্রাতুম্ (paritrātum)to protect
- শঙ্কে (śaṅke)I suspect
- পরিহৃতনিমেষাঃ (parihṛtanimeṣāḥ)avoiding closing (parihṛta:avoiding | nimeṣāḥ:closing)
- তব (tava)your
- দৃশঃ (dṛśaḥ)eyes
নিলীযন্তে তোযে নিযত মনিমেষাঃ শফরিকাঃ ।
ইযং চ শ্রী-র্বদ্ধচ্ছদপুটকবাটং কুবলযং
জহাতি প্রত্যূষে নিশি চ বিঘতয্য প্রবিশতি॥ 56 ॥
- তব (tava)your
- অপর্ণে (aparṇe)O Aparṇā
- কর্ণে (karṇe)in the ear
- জপনযনপৈশুন্যচকিতা (japanayanapaiśunyacakitā)afraid of tell-tale eyes (japa:murmuring | nayana:eyes | paiśunya:tell-tale | cakitā:afraid)
- নিলীযন্তে (nilīyante)hide themselves
- তোযে (toye)in water
- নিযতমনিমেষাঃ (niyatamanimeṣāḥ)fixed and unblinking (niyata:fixed | animeṣāḥ:unblinking)
- শফরিকাঃ (śapharikāḥ)female fish
- ইযং (iyaṃ)this
- চ (ca)and
- শ্রীঃ (śrīḥ)Goddess of Beauty
- বদ্ধচ্ছদপুটকবাটং (baddhacchadapuṭakavāṭaṃ)closed petals of blue lily (baddha:closed | chada:petals | puṭa:cover | kavāṭaṃ:door)
- কুবলযম্ (kuvalayam)blue lily
- জহাতি (jahāti)abandons
- প্রত্যূষে (pratyūṣe)at dawn
- নিশি (niśi)at night
- চ (ca)and
- বিঘটয্য (vighaṭayya)opening
- প্রবিশতি (praviśati)enters
দবীযাংসং দীনং স্নপা কৃপযা মামপি শিবে ।
অনেনাযং ধন্যো ভবতি ন চ তে হানিরিযতা
বনে বা হর্ম্যে বা সমকর নিপাতো হিমকরঃ ॥ 57 ॥
- দৃশা (dṛśā)with the look
- দ্রাঘীযস্যা (drāghīyasyā)long-ranging
- দরদলিতনীলোত্পলরুচা (daradalitanīlotpalarucā)defeating blue water lily (dara:slightly blooming | dalita:defeated | nīla:blue | utpala:water lily | rucā:in beauty)
- দবীযাংসং (davīyāṃsaṃ)far removed
- দীনং (dīnaṃ)miserable
- স্নপয (snapaya)grace
- কৃপযা (kṛpayā)with compassion
- মামপি (māmapi)myself too (mām:myself | api:too)
- শিবে (śive)O Consort of Śiva
- অনেন (anena)by this
- অযং (ayaṃ)this
- ধন্যঃ (dhanyaḥ)blessed
- ভবতি (bhavati)becomes
- ন (na)not
- চ (ca)and
- তে (te)to you
- হানিঃ (hāniḥ)loss
- ইযতা (iyatā)by this
- বনে (vane)in the forest
- বা (vā)or
- হর্ম্যে (harmye)in the mansion
- বা (vā)or
- সমকরনিপাতঃ (samakaranipātaḥ)equal fall (sama:equal | kara:ray | nipātaḥ:fall)
- হিমকরঃ (himakaraḥ)moon (hima:cool | karaḥ:ray)
ন কেষা-মাধত্তে কুসুমশর কোদণ্ড-কুতুকম্ ।
তিরশ্চীনো যত্র শ্রবণপথ-মুল্ল্ঙ্য্য বিলসন্
অপাঙ্গ ব্যাসঙ্গো দিশতি শরসন্ধান ধিষণাম্ ॥ 58 ॥
- অরালং (arālaṃ)curved
- তে (te)your
- পালীযুগলম্ (pālīyugalam)pair of ridges (pālī:ridge | yugalam:pair)
- অগরাজন্যতনযে (agarājanyatanaye)O daughter of the Mountain King (aga:mountain | rājanya:king | tanaye:daughter)
- ন (na)not
- কেষাম্ (keṣām)of whom
- আধত্তে (ādhatte)perceives
- কুসুমশরকোদণ্ডকুতুকম্ (kusumaśarakodaṇḍakutukam)graces of the flower-arrowed bow (kusuma:flower | śara:arrow | kodaṇḍa:bow | kutukam:graces)
- তিরশ্চীনঃ (tiraścīnaḥ)oblique
- যত্র (yatra)where
- শ্রবণপথমুল্লঙ্ঘ্য (śravaṇapathamullaṅghya)crossing the path to ears (śravaṇa:ears | patham:path | ullaṅghya:crossing)
- বিলসন্ (vilasan)shining
- অপাঙ্গব্যাসঙ্গঃ (apāṅgavyāsaṅgaḥ)side-glance (apāṅga:side | vyāsaṅgaḥ:glance)
- দিশতি (diśati)gives
- শরসংধানধিষণাম্ (śarasaṃdhānadhiṣaṇām)impression of an arrow (śara:arrow | saṃdhāna:mounting | dhiṣaṇām:impression)
চতুশ্চক্রং মন্যে তব মুখমিদং মন্মথরথম্ ।
যমারুহ্য দ্রুহ্য ত্যবনিরথ মর্কেন্দুচরণং
মহাবীরো মারঃ প্রমথপতযে সজ্জিতবতে ॥ 59 ॥
- স্ফুরদ্গণ্ডাভোগপ্রতিফলিততাটঙ্কযুগলং (sphuradgaṇḍābhogapratiphalitatāṭaṅkayugalaṃ)shining cheeks reflecting earrings (sphurat:shining | gaṇḍa:cheeks | ābhoga:expanse | pratiphalita:reflected | tāṭaṅka:earrings | yugalaṃ:pair)
- চতুশ্চক্রং (catuścakraṃ)four-wheeled (catur:four | cakraṃ:wheel)
- মন্যে (manye)I consider
- তব (tava)your
- মুখমিদং (mukhamidaṃ)this face (mukham:face | idam:this)
- মন্মথরথম্ (manmatharatham)chariot of Manmatha (manmatha:Manmatha | ratham:chariot)
- যমারুহ্য (yamāruhya)having mounted
- দ্রুহ্যতি (druhyati)inflicts pangs
- অবনিরথম্ (avaniratham)earth-chariot (avani:earth | ratham:chariot)
- অর্কেন্দুচরণং (arkenducaraṇaṃ)sun and moon wheels (arka:sun | indu:moon | caraṇaṃ:wheels)
- মহাবীরঃ (mahāvīraḥ)great hero (mahā:great | vīraḥ:hero)
- মারঃ (māraḥ)Mara
- প্রমথপতযে (pramathapataye)to the lord of Pramathas (pramatha:Pramathas | pataye:to the lord)
- সজ্জিতবতে (sajjitavate)ready for
পিব্নত্যাঃ শর্বাণি শ্রবণ-চুলুকাভ্যা-মবিরলম্ ।
চমত্কারঃ-শ্লাঘাচলিত-শিরসঃ কুণ্ডলগণো
ঝণত্করৈস্তারৈঃ প্রতিবচন-মাচষ্ট ইব তে ॥ 60 ॥
- সরস্বত্যাঃ (sarasvatyāḥ)of Sarasvatī
- সূক্তীঃ (sūktīḥ)eloquent speeches
- অমৃতলহরী (amṛtalaharī)wave of nectar (amṛta:nectar | laharī:wave)
- কৌশলহরীঃ (kauśalaharīḥ)waves of skill (kauśala:skill | harīḥ:waves)
- পিবন্ত্যাঃ (pibantyāḥ)drinking
- শর্বাণি (śarvāṇi)O consort of Śiva
- শ্রবণচুলুকাভ্যাম্ (śravaṇaculukābhyām)with the cups of ears (śravaṇa:ears | culukābhyām:with the cups)
- অবিরলম্ (aviralām)continuously
- চমত্কারশ্লাঘা (camatkāraślāghā)praise of wonder (camatkāra:wonder | ślāghā:praise)
- চলিতশিরসঃ (calitaśirasaḥ)nodding head (calita:nodding | śirasaḥ:head)
- কুণ্ডলগণঃ (kuṇḍalagaṇaḥ)group of earrings (kuṇḍala:earrings | gaṇaḥ:group)
- ঝণত্কারৈঃ (jhaṇatkāraiḥ)with jingling sounds (jhaṇat:jingling | kāraiḥ:with sounds)
- তারৈঃ (tāraiḥ)loud
- প্রতিবচনম্ (prativacanam)reply
- আচষ্ট (ācaṣṭa)speaks
- ইব (iva)as if
- তে (te)your
ত্বদীযো নেদীযঃ ফলতু ফল-মস্মাকমুচিতম্ ।
বহত্যন্তর্মুক্তাঃ শিশিরকর-নিশ্বাস-গলিতং
সমৃদ্ধ্যা যত্তাসাং বহিরপি চ মুক্তামণিধরঃ ॥ 61 ॥
- অসৌ (asau)this
- নাসাবংশঃ (nāsāvaṃśaḥ)nose-like bamboo staff (nāsā:nose | vaṃśaḥ:bamboo staff)
- তুহিনগিরিবংশধ্বজপটি (tuhinagirivaṃśadhvajapaṭi)Flag of the Mountain of Snow (tuhina:snow | giri:mountain | vaṃśa:lineage | dhvaja:flag | paṭi:cloth)
- ত্বদীযঃ (tvadīyaḥ)thy
- নেদীযঃ (nedīyaḥ)nearer
- ফলতু (phalatu)may bestow
- ফলম্ (phalam)fruit
- অস্মাকম্ (asmākam)our
- উচিতম্ (ucitam)desired
- বহন্ (vahan)carrying
- অন্তঃ (antaḥ)inside
- মুক্তাঃ (muktāḥ)pearls
- শিশিরতর (śiśiratar)cooler
- নিশ্বাস (niśvāsa)breath
- গলিতম্ (galitam)fallen
- সমৃদ্ধ্যা (samṛddhyā)abundance
- যত্ (yat)which
- তাসাম্ (tāsām)of them
- বহি: (bahiḥ)outside
- অপি (api)also
- চ (ca)and
- মুক্তামণিধরঃ (muktāmaṇidharaḥ)wearing a pearl pendant (muktā:pearl | maṇi:jewel | dharaḥ:wearing)
প্রবক্ষ্যে সদৃশ্যং জনযতু ফলং বিদ্রুমলতা ।
ন বিম্বং তদ্বিম্ব-প্রতিফলন-রাগা-দরুণিতং
তুলামধ্রারোঢুং কথমিব বিলজ্জেত কলযা ॥ 62 ॥
- প্রকৃত্যা (prakṛtyā)by nature
- রক্তাযাঃ (raktāyāḥ)red
- তব (tava)your
- সুদতি (sudati)O beautiful-toothed
- দন্তচ্ছদরুচেঃ (dantacchadaruceḥ)of the lips' beauty (danta:teeth | chada:covering | ruceḥ:of beauty)
- প্রবক্ষ্যে (pravakṣye)I shall declare
- সাদৃশ্যম্ (sādṛśyam)similarity
- জনযতু (janayatu)let it produce
- ফলং (phalaṃ)fruit
- বিদ্রুমলতা (vidrumalatā)coral creeper (vidruma:coral | latā:creeper)
- ন (na)not
- বিম্বং (bimbaṃ)Bimba fruit
- তদ্বিম্বপ্রতিফলনরাগাত্ (tadbimbapratiphalanarāgāt)from reflection's redness (tad:that | bimba:reflection | pratiphalana:reflection | rāgāt:from redness)
- অরুণিতং (aruṇitaṃ)reddened
- তুলাম্ (tulām)comparison
- অধ্যারোঢুং (adhyāroḍhuṃ)to ascend
- কথম্ (katham)how
- ইব (iva)like
- বিলজ্জেত (vilajjeta)would feel ashamed
- কলযা (kalayā)by a part
চকোরাণা-মাসী-দতিরসতযা চঞ্চু-জডিমা ।
অতস্তে শীতাংশো-রমৃতলহরী মাম্লরুচযঃ
পিবন্তী স্বচ্ছন্দং নিশি নিশি ভৃশং কাঞ্জি কধিযা ॥ 63 ॥
- স্মিতজ্যোত্স্নাজালং (smitajyotsnājālaṃ)network of smiling moonlight (smita:smiling | jyotsnā:moonlight | jālaṃ:network)
- তব (tava)your
- বদনচন্দ্রস্য (vadanacandrasya)of the moon-like face (vadana:face | candra:moon | sya:of)
- পিবতাং (pibatāṃ)of those drinking
- চকোরাণাম্ (cakorāṇām)of the Cakora birds
- আসীত্ (āsīt)was
- অতিরসতযা (atirasatayā)due to extreme satiety (ati:extreme | rasatā:satiety | yā:due to)
- চঞ্চুজডিমা (cañcujaḍimā)insensitiveness of the tongue (cañcu:tongue | jaḍimā:insensitiveness)
- অতঃ (ataḥ)therefore
- তে (te)they
- শীতাংশোঃ (śītāṃśoḥ)of the cool-rayed moon (śīta:cool | aṃśoḥ:rayed)
- অমৃতলহরীম্ (amṛtalaharīm)nectar waves (amṛta:nectar | laharīm:waves)
- অম্লরুচযঃ (amlarucayaḥ)with sour taste (amla:sour | rucayaḥ:taste)
- পিবন্তি (pibanti)drink
- স্বচ্ছন্দং (svacchandaṃ)freely
- নিশি (niśi)at night
- নিশি (niśi)at night
- ভৃশং (bhṛśaṃ)intensely
- কাঞ্জিকধিযা (kāñjikadhiyā)thinking it sour gruel (kāñjika:sour gruel | dhiyā:thinking)
জপাপুষ্পচ্ছাযা তব জননি জিহ্বা জযতি সা ।
যদগ্রাসীনাযাঃ স্ফটিকদৃষ-দচ্ছচ্ছবিমযি
সরস্বত্যা মূর্তিঃ পরিণমতি মাণিক্যবপুষা ॥ 64 ॥
- অবিশ্রান্তং (aviśrāntaṃ)unceasing
- পত্যুঃ (patyuḥ)of the husband
- গুণগণকথা (guṇagaṇakathā)stories of virtues (guṇa:virtue | gaṇa:group | kathā:story)
- অম্রেডন (amreḍana)repetition
- জপা (japā)muttering
- জপাপুষ্পচ্ছাযা (japāpuṣpacchāyā)like hibiscus flower (japā:hibiscus | puṣpa:flower | chāyā:shade)
- তব (tava)your
- জননি (janani)mother
- জিহ্বা (jihvā)tongue
- জযতি (jayati)conquers
- সা (sā)that
- যত্ (yat)which
- অগ্রাসীনাযাঃ (agrāsīnāyāḥ)seated at the tip (agra:tip | āsīnāyāḥ:seated)
- স্ফটিকদৃষদচ্ছচ্ছবিমযী (sphaṭikadṛṣadacchacchavimayī)crystal-like complexion (sphaṭika:crystal | dṛṣad:stone | accha:clear | chavi:complexion | mayī:consisting of)
- সরস্বত্যা (sarasvatyā)of Sarasvati
- মূর্তিঃ (mūrtiḥ)form
- পরিণমতি (pariṇamati)transforms
- মাণিক্যবপুষা (māṇikyavapuṣā)into ruby form (māṇikya:ruby | vapuṣā:form)
নিবৃত্তৈ-শ্চণ্ডাংশ-ত্রিপুরহর-নির্মাল্য-বিমুখৈঃ ।
বিশাখেন্দ্রোপেন্দ্রৈঃ শশিবিশদ-কর্পূরশকলা
বিলীযন্তে মাতস্তব বদনতাম্বূল-কবলাঃ ॥ 65 ॥
- রণে (raṇe)in battle
- জিত্বা (jitvā)having conquered
- দৈত্যান্ (daityān)demons
- অপহৃতশিরস্ত্রৈঃ (apahṛtaśirastraiḥ)with removed headgear (apahṛta:removed | śirastraiḥ:headgear)
- কবচিভিঃ (kavacibhiḥ)with armors
- নিবৃত্তৈঃ (nivṛttaiḥ)returned
- চণ্ডাংশত্রিপুরহরনির্মাল্যবিমুখৈঃ (caṇḍāmśatripuraharanirmālyavimukhaiḥ)averse to Śiva's leavings (caṇḍāmśa:Caṇḍa's share | tripurahara:Śiva, destroyer of Tripura | nirmālya:leavings | vimukhaiḥ:averse)
- বিশাখেন্দ্রোপেন্দ্রৈঃ (viśākhendropendraiḥ)by Viśākha, Indra, Upendra (viśākha:Viśākha | indra:Indra | upendraiḥ:Upendra)
- শশিবিশদকর্পূরশকলা (śaśiviśadakarpūraśakalā)moon-bright camphor pieces (śaśi:moon | viśada:bright | karpūra:camphor | śakalā:pieces)
- বিলীযন্তে (vilīyante)dissolve
- মাতঃ (mātaḥ)O Mother
- তব (tava)your
- বদনতাম্বূলকবলাঃ (vadanatāmbūlakabalāḥ)betel rolls from your mouth (vadana:mouth | tāmbūla:betel | kabalāḥ:rolls)
স্ত্বযারব্ধে বক্তুং চলিতশিরসা সাধুবচনে ।
তদীযৈ-র্মাধুর্যৈ-রপলপিত-তন্ত্রীকলরবাং
নিজাং বীণাং বাণীং নিচুলযতি চোলেন নিভৃতম্ ॥ 66 ॥
- বিপঞ্চ্যা (vipañcyā)by the Vīna
- গাযন্তী (gāyantī)singing
- বিবিধম্ (vividham)various
- অপদানং (apadānam)achievements
- পশুপতেঃ (paśupateḥ)of Paśupati (Śiva)
- ত্বযা (tvayā)by you
- আরব্ধে (ārabdhe)when begun
- বক্তুং (vaktuṃ)to speak
- চলিতশিরসা (calitaśirasā)with nodding head
- সাধুবচনে (sādhuvacane)in good words
- তদীযৈঃ (tadīyaiḥ)by her
- মাধুর্যৈঃ (mādhuryaiḥ)by sweetness
- অপলপিততন্ত্রীকলরবাং (apalapitatantrīkalaravāṃ)ridiculed string sound (apalapita:ridiculed | tantrī:string | kalaravāṃ:sound)
- নিজাং (nijāṃ)her own
- বীণাং (vīṇāṃ)Vīna
- বাণী (vāṇī)Sarasvatī
- নিচুলযতি (niculayati)puts away
- চোলেন (colena)with a cover
- নিভৃতম্ (nibhṛtam)secretly
গিরিশেনো-দস্তং মুহুরধরপানাকুলতযা ।
করগ্রাহ্যং শম্ভোর্মুখমুকুরবৃন্তং গিরিসুতে
কথঙ্করং ব্রূম-স্তব চুবুকমোপম্যরহিতম্ ॥ 67 ॥
- করাগ্রেণ (karāgreṇa)by the tip of the hand (kara:hand | agreṇa:by the tip)
- স্পৃষ্টং (spṛṣṭam)touched
- তিহিনগিরিণা (tuhinagiriṇā)by the Mountain King (tuhina:snow | giriṇā:by the mountain)
- বত্সলতযা (vatsalatayā)with affection
- গিরীশেন (girīśena)by Śambhu (giri:mountain | īśena:by the lord)
- উদস্তং (udastam)lifted up
- মুহুঃ (muhuḥ)again and again
- অধরপানাকুলতযা (adharapānākulatayā)in desire to kiss (adhara:lip | pāna:drinking | ākulatayā:with desire)
- করগ্রাহ্যম্ (karagrāhyam)held by hand (kara:hand | grāhyam:held)
- শম্ভোঃ (śambhoḥ)of Śambhu
- মুখমুকুরবৃন্তম্ (mukhamukuravṛntam)handle of face mirror (mukha:face | mukura:mirror | vṛntam:handle)
- গিরিসুতে (girisute)O daughter of the mountain (giri:mountain | sute:daughter)
- কথঙ্কারম্ (kathaṅkāram)how
- ব্রূমঃ (brūmaḥ)can we describe
- তব (tava)your
- চিবুকম্ (cibukam)chin
- ঔপম্যরহিতম্ (aupamyarahitam)without comparison (aupamya:comparison | rahitam:without)
তব গ্রীবা ধত্তে মুখকমলনাল-শ্রিযমিযম্ ।
স্বতঃ শ্বেতা কালা গরু বহুল-জম্বালমলিনা
মৃণালীলালিত্যং বহতি যদধো হারলতিকা ॥ 68 ॥
- ভুজাশ্লেষান্ (bhujāśleṣān)embraces of the arms (bhuja:arms | āśleṣān:embraces)
- নিত্যং (nityaṃ)constantly
- পুরদমযিতুঃ (puradamayituḥ)Destroyer of the Cities (pura:cities | damayituḥ:destroyer)
- কণ্টকবতী (kaṇṭakavatī)thorny
- তব (tava)your
- গ্রীবা (grīvā)neck
- ধত্তে (dhatte)bears
- মুখকমলনালশ্রিযম্ (mukhakamalanālaśriyam)beauty of lotus-stalk face (mukha:face | kamala:lotus | nāla:stalk | śriyam:beauty)
- ইযম্ (iyam)this
- স্বতঃ (svataḥ)naturally
- শ্বেতা (śvetā)white
- কালাগুরুবহুলজম্বালমলিনা (kālāgurubahulajambālamalinā)dark Agaru paste discoloured (kālāguru:dark Agaru | bahula:abundant | jambāla:paste | malinā:discoloured)
- মৃণালীলালিত্যম্ (mṛṇālīlālityam)tenderness of lotus-stalk (mṛṇālī:lotus-stalk | lālityam:tenderness)
- বহতি (vahati)carries
- যদধঃ (yadadho)below which (yat:which | adhaḥ:below)
- হারলতিকা (hāralatikā)cluster of pearl necklaces (hāra:necklace | latikā:cluster)
বিবাহ-ব্যানদ্ধ-প্রগুণগুণ-সঙ্খ্যা প্রতিভুবঃ ।
বিরাজন্তে নানাবিধ-মধুর-রাগাকর-ভুবাং
ত্রযাণাং গ্রামাণাং স্থিতি-নিযম-সীমান ইব তে ॥ 69 ॥
- গলে (gale)in the neck
- রেখাঃ (rekhāḥ)lines
- তিস্রঃ (tisraḥ)three
- গতিগমকগীতৈকনিপুণে (gatigamakagītaikanipuṇe)expert in movement, modulation, and song (gati:movement | gamaka:modulation | gīta:song | eka:one | nipuṇe:expert)
- বিবাহব্যানদ্ধপ্রগুণগুণসংখ্যাপ্রতিভুবঃ (vivāhavyānaddhapraguṇaguṇasaṃkhyāpratibhuvaḥ)confirming auspicious thread's threefoldness (vivāha:marriage | vyānaddha:tied | praguṇa:auspicious thread | guṇa:strand | saṃkhyā:number | pratibhuvaḥ:confirming)
- বিরাজন্তে (virājante)shine forth
- নানাবিধমধুররাগাকরভুবাম্ (nānāvidhamadhurarāgākarabhuvām)source of various sweet melodies (nānāvidha:various | madhura:sweet | rāga:melody | ākara:source | bhuvām:of the worlds)
- ত্রযাণাম্ (trayāṇām)of the three
- গ্রামাণাম্ (grāmāṇām)of the musical scales
- স্থিতিনিযমসীমানঃ (sthitiniyamasīmānaḥ)boundaries of regulation (sthiti:position | niyama:regulation | sīmānaḥ:boundaries)
- ইব (iva)as if
- তে (te)your
চতুর্ভিঃ সৌন্দ্রযং সরসিজভবঃ স্তৌতি বদনৈঃ ।
নখেভ্যঃ সন্ত্রস্যন্ প্রথম-মথনা দন্তকরিপোঃ
চতুর্ণাং শীর্ষাণাং সম-মভযহস্তার্পণ-ধিযা ॥ 70 ॥
- মৃণালীমৃদ্বীনাং (mṛṇālīmṛdvīnāṃ)of soft as lotus stalk (mṛṇālī:lotus stalk | mṛdvī:soft)
- তব (tava)your
- ভুজলতানাং (bhujalatānāṃ)of the creeper-like arms (bhuja:arm | latānāṃ:of the creepers)
- চতসৃণাং (catasṛṇāṃ)of the four
- চতুর্ভিঃ (caturbhiḥ)by the four
- সৌন্দর্যং (saundaryaṃ)beauty
- সরসিজভবঃ (sarasijabhavaḥ)lotus-born (Brahmā) (sarasija:lotus | bhavaḥ:born)
- স্তৌতি (stauti)praises
- বদনৈঃ (vadanaiḥ)with faces
- নখেভ্যঃ (nakhebhyaḥ)from the nails
- সন্ত্রস্যন্ (santrasyan)being afraid
- প্রথমমথনাত্ (prathamamathanāt)from the first churning (prathama:first | mathanāt:from churning)
- অন্ধকরিপোঃ (andhakaripoḥ)of the enemy of darkness (andhaka:darkness | ripoḥ:of the enemy)
- চতুর্ণাং (caturṇāṃ)of the four
- শীর্ষাণাং (śīrṣāṇāṃ)of the heads
- সমম্ (samam)equally
- অভযহস্তার্পণধিযা (abhayahastārpaṇadhiyā)with the thought of granting protection (abhaya:protection | hasta:hand | arpaṇa:granting | dhiyā:with the thought)
করাণাং তে কান্তিং কথয কথযামঃ কথমুমে ।
কযাচিদ্বা সাম্যং ভজতু কলযা হন্ত কমলং
যদি ক্রীডল্লক্ষ্মী-চরণতল-লাক্ষারস-চণম্ ॥ 71 ॥
- নখানাম্ (nakhānām)of the nails
- উদ্দ্যোতৈঃ (uddyotaiḥ)by the radiance
- নব (nava)new
- নলিন (nalina)lotus
- রাগং (rāgaṃ)color
- বিহসতাং (vihasatāṃ)surpassing
- করাণাং (karāṇāṃ)of the hands
- তে (te)your
- কান্তিং (kāntiṃ)splendour
- কথয (kathaya)tell
- কথযামঃ (kathayāmaḥ)we describe
- কথম্ (katham)how
- উমে (ume)O Uma
- কযাচিত্ (kayācit)by some
- বা (vā)or
- সাম্যং (sāmyaṃ)similarity
- ভজতু (bhajatu)attain
- কলযা (kalayā)with the art
- হন্ত (hanta)alas
- কমলং (kamalaṃ)lotus
- যদি (yadi)if
- ক্রীডত্ (krīḍat)sporting
- লক্ষ্মী (lakṣmī)Lakṣmī
- চরণ (caraṇa)feet
- তল (tala)sole
- লাক্ষা (lākṣā)lac-dye
- রস (rasa)juice
- ছণম্ (chaṇam)enhanced
তবেদং নঃ খেদং হরতু সততং প্রস্নুত-মুখম্ ।
যদালোক্যাশঙ্কাকুলিত হৃদযো হাসজনকঃ
স্বকুম্ভৌ হেরম্বঃ পরিমৃশতি হস্তেন ঝডিতি ॥ 72 ॥
- সমং (samaṃ)equally
- দেবি (devi)O Goddess
- স্কন্দদ্বিপবদনপীতং (skandadvipavadanapītaṃ)sucked by Skanda and Gaṇeśa (skanda:Skanda | dvipa:elephant | vadana:face | pītaṃ:sucked)
- স্তনযুগং (stanayugaṃ)pair of breasts (stana:breast | yugaṃ:pair)
- তবেদং (tavedaṃ)this of yours (tava:your | idaṃ:this)
- নঃ (naḥ)our
- খেদং (khedaṃ)sorrow
- হরতু (haratu)may remove
- সততং (satataṃ)always
- প্রস্নুতমুখম্ (prasnutamukham)flowing milk (prasnuta:flowing | mukham:mouth)
- যদালোক্য (yadālokya)having seen
- আশঙ্কাকুলিতহৃদযঃ (āśaṅkākulitahṛdayaḥ)with doubtful heart (āśaṅkā:doubt | ākulita:agitated | hṛdayaḥ:heart)
- হাসজনকঃ (hāsajanakaḥ)causing laughter (hāsa:laughter | janakaḥ:causing)
- স্বকুম্ভৌ (svakumbhau)his own cheeks (sva:own | kumbhau:cheeks)
- হেরম্বঃ (herambaḥ)Heramba (Gaṇeśa)
- পরিমৃশতি (parimṛśati)feels
- হস্তেন (hastena)with hand
- ঝডিতি (jhaḍiti)suddenly
ন সন্দেহস্পন্দো নগপতি পতাকে মনসি নঃ ।
পিবন্তৌ তৌ যস্মা দবিদিত বধূসঙ্গ রসিকৌ
কুমারাবদ্যাপি দ্বিরদবদন-ক্রৌঞ্চ্দলনৌ ॥ 73 ॥
- অমূ (amū)those
- তে (te)your
- বক্ষোজৌ (vakṣojau)breasts
- অমৃতরসমাণিক্যকুতুপৌ (amṛtarasamāṇikyakutupau)jars of nectar and ruby (amṛta:nectar | rasa:essence | māṇikya:ruby | kutupau:jars)
- ন (na)not
- সন্দেহস্পন্দঃ (sandehaspandaḥ)doubt arises (sandeha:doubt | spandaḥ:arises)
- নগপতিপতাকে (nagapatipatāke)O Mountain-King's flag (naga:mountain | pati:king | patāke:flag)
- মনসি (manasi)in the mind
- নঃ (naḥ)our
- পিবন্তৌ (pibantau)drinking
- তৌ (tau)those two
- যস্মাত্ (yasmāt)because
- অবিদিতবধূসঙ্গরসিকৌ (aviditavadhūsaṅgarasikau)unacquainted with women (avidita:unacquainted | vadhū:women | saṅga:association | rasikau:enjoyers)
- কুমারৌ (kumārau)young boys
- অদ্যাপি (adyāpi)even today
- দ্বিরদবদন (dviradavadana)elephant-headed (dvirada:elephant | vadana:headed)
- ক্রৌঞ্চদলনৌ (krauñcadalanau)mountain-piercing (krauñca:mountain | dalanau:piercing)
সমারব্ধাং মুক্তামণিভিরমলাং হারলতিকাম্ ।
কুচাভোগো বিম্বাধর-রুচিভি-রন্তঃ শবলিতাং
প্রতাপ-ব্যামিশ্রাং পুরদমযিতুঃ কীর্তিমিব তে ॥ 74 ॥
- বহত্যম্ব (vahatyamba)O Mother carries (vahati:carries | amba:O Mother)
- স্তম্বে (stambe)in the region
- অরমদনুজকুম্ভপ্রকৃতিভিঃ (aramadanujakumbhaprakṛtibhiḥ)from the frontal globe (aramada:elephant-demon | anuja:younger brother | kumbha:frontal globe | prakṛtibhiḥ:by nature)
- সমারব্ধাং (samārabdhām)initiated
- মুক্তামণিভিঃ (muktāmaṇibhiḥ)with pearls (muktā:pearls | maṇibhiḥ:with jewels)
- অমলাং (amalām)flawless
- হারলতিকাম্ (hāralatikām)necklace (hāra:necklace | latikām:creeper)
- কুচাভোগো (kucābhogaḥ)region of breasts (kuca:breasts | ābhogaḥ:region)
- বিম্বাধররুচিভিঃ (bimbādhararucibhiḥ)by the reflection of lips (bimba:bimba-like | adhara:lips | rucibhiḥ:by the reflection)
- অন্তঃ (antaḥ)within
- শবলিতাং (śabalitām)variegated
- প্রতাপব্যামিশ্রাং (pratāpavyāmiśrām)mixed with valour (pratāpa:valour | vyāmiśrām:mixed with)
- পুরদমযিতুঃ (puradamayituḥ)of the Destroyer of Cities (pura:cities | damayituḥ:destroyer)
- কীর্তিমিব (kīrtimiva)like fame (kīrtim:fame | iva:like)
- তে (te)of you
পযঃ পারাবারঃ পরিবহতি সারস্বতমিব ।
দযাবত্যা দত্তং দ্রবিডশিশু-রাস্বাদ্য তব যত্
কবীনাং প্রৌঢানা মজনি কমনীযঃ কবযিতা ॥ 75 ॥
- তব (tava)your
- স্তন্যং (stanyaṃ)breast milk
- মন্যে (manye)I fancy
- ধরণিধরকন্যে (dharaṇidharakanye)O Daughter of the Mountain-King (dharaṇi:earth | dhara:holder | kanye:daughter)
- হৃদযতঃ (hṛdayataḥ)from the heart
- পযঃপারাবারঃ (payaḥpārāvāraḥ)milk-ocean (payaḥ:milk | pārāvāraḥ:ocean)
- পরিবহতি (parivahati)flows
- সারস্বতমিব (sārasvatamiva)like poetic inspiration (sārasvatam:poetic inspiration | iva:like)
- দযাবত্যা (dayāvatyā)by the gracious
- দত্তং (dattaṃ)given
- দ্রবিডশিশুঃ (draviḍaśiśuḥ)child of the Dramila country (draviḍa:Dramila | śiśuḥ:child)
- আস্বাদ্য (āsvādya)having tasted
- তব (tava)your
- যত্ (yat)which
- কবীনাং (kavīnāṃ)of poets
- প্রৌঢানাম্ (prauḍhānām)among great
- অজনি (ajani)became
- কমনীযঃ (kamanīyaḥ)noted
- কবযিতা (kavayitā)poet
গভীরে তে নাভীসরসি কৃতসঙো মনসিজঃ ।
সমুত্তস্থৌ তস্মা-দচলতনযে ধূমলতিকা
জনস্তাং জানীতে তব জননি রোমাবলিরিতি ॥ 76 ॥
- হর (hara)Siva
- ক্রোধ (krodha)anger
- জ্বালা (jvālā)flames
- বলিভিঃ (valibhiḥ)by the series
- অবলীঢেন (avalīḍhena)enveloped
- বপুষা (vapuṣā)by the body
- গভীরে (gabhīre)deep
- তে (te)your
- নাভীসরসি (nābhīsarasi)in the lake of navel (nābhī:navel | sarasi:in the lake)
- কৃতসঙ্গঃ (kṛtasaṅgaḥ)took refuge
- মনসিজঃ (manasijaḥ)Kāma-deva
- সমুত্তস্থৌ (samuttasthau)arose
- তস্মাত্ (tasmāt)from there
- অচলতনযে (acalatanaye)O daughter of the mountain (acala:mountain | tanaye:daughter)
- ধূমলতিকা (dhūmalatikā)smoke creeper (dhūma:smoke | latikā:creeper)
- জনঃ (janaḥ)people
- তাম্ (tām)that
- জানীতে (jānīte)know
- তব (tava)your
- জননি (janani)O Mother
- রোমাবলিঃ (romāvaliḥ)line of hair (roma:hair | avaliḥ:line)
- ইতি (iti)thus
কৃশে মধ্যে কিঞ্চিজ্জননি তব যদ্ভাতি সুধিযাম্ ।
বিমর্দা-দন্যোন্যং কুচকলশযো-রন্তরগতং
তনূভূতং ব্যোম প্রবিশদিব নাভিং কুহরিণীম্ ॥ 77 ॥
- যদেতত্ (yadetat)this which
- কালিন্দীতনুতরতরঙ্গাকৃতি (kālindī-tanutara-taraṅga-ākṛti)like subtle Yamuna ripples (kālindī:Yamuna | tanutara:subtle | taraṅga:ripples | ākṛti:like)
- শিবে (śive)O Consort of Siva
- কৃশে (kṛśe)slender
- মধ্যে (madhye)in the middle
- কিংচিত্ (kiṃcit)slightly
- জননি (janani)O Mother
- তব (tava)your
- যদ্ভাতি (yadbhāti)which shines
- সুধিযাম্ (sudhiyām)by the wise
- বিমর্দাত্ (vimardāt)by pressure
- অন্যঃ (anyaḥ)another
- অন্যং (anyaṃ)another
- কুচকলশযোঃ (kucakalaśayoḥ)of the breasts (kuca:breast | kalaśayoḥ:of the pair)
- অন্তরগতং (antaragataṃ)entered between
- তনূভূতং (tanūbhūtaṃ)thinned
- ব্যোম (vyoma)sky
- প্রবিশদিব (praviśadiva)as if entering
- নাভিং (nābhiṃ)navel
- কুহরিণীম্ (kuhariṇīm)cavity
কলাবালং কুণ্ডং কুসুমশর তেজো-হুতভুজঃ ।
রতে-র্লীলাগারং কিমপি তব নাভির্গিরিসুতে
বেলদ্বারং সিদ্ধে-র্গিরিশনযনানাং বিজযতে ॥ 78 ॥
- স্থিরঃ (sthiraḥ)steady
- গঙ্গাবর্তঃ (gaṅgāvartaḥ)whirlpool of Gaṅgā (gaṅgā:Gaṅgā | āvartaḥ:whirlpool)
- স্তনমুকুলরোমাবলিলতা (stanamukularomāvalilatā)creeper of breast-bud hairline (stana:breast | mukula:bud | romāvali:hairline | latā:creeper)
- কলাবালং (kalāvālaṃ)bed for creeper (kalā:creeper | vālaṃ:bed)
- কুণ্ডং (kuṇḍaṃ)sacrificial pit
- কুসুমশরতেজোহুতভুজঃ (kusumaśaratejohutabhujaḥ)fire of flower-arrowed god (kusuma:flower | śara:arrow | tejaḥ:fire | hutabhujaḥ:god)
- রতেঃ (rateḥ)of Rati
- লীলাগারং (līlāgāraṃ)pleasure house (līlā:pleasure | gāraṃ:house)
- কিমপি (kimapi)indescribably unique
- তব (tava)your
- নাভিঃ (nābhiḥ)navel
- গিরিসুতে (girisute)O Daughter of the Mountain (giri:mountain | sute:daughter)
- বিলদ্বারং (biladvāraṃ)opening of the cavern (bila:cavern | dvāraṃ:opening)
- সিদ্ধেঃ (siddheḥ)of accomplishment
- গিরিশনযনানাং (giriśanayanānāṃ)eyes of Hara (giriśa:Hara | nayanānāṃ:eyes)
- বিজযতে (vijayate)triumphs
নমন্মূর্তে র্নারীতিলক শনকৈ-স্ত্রুট্যত ইব ।
চিরং তে মধ্যস্য ত্রুটিত তটিনী-তীর-তরুণা
সমাবস্থা-স্থেম্নো ভবতু কুশলং শৈলতনযে ॥ 79 ॥
- নিসর্গক্ষীণস্য (nisargakṣīṇasya)naturally slender (nisarga:natural | kṣīṇasya:slender)
- স্তনতটভরেণ (stanataṭabhareṇa)by the weight of breasts (stana:breast | taṭa:surface | bhareṇa:by the weight)
- ক্লমজুষঃ (klamajuṣaḥ)wearied
- নমন্মূর্তেঃ (namanmūrteḥ)of the bending form (naman:bending | mūrteḥ:of the form)
- নারীতিলক (nārītilaka)ornament of womankind (nārī:woman | tilaka:ornament)
- শনকৈঃ (śanakaiḥ)slowly
- ত্রুট্যত (truṭyata)breaking
- ইব (iva)as if
- চিরং (ciraṃ)long
- তে (te)your
- মধ্যস্য (madhyasya)of the waist
- ত্রুটিততটিনীতীরতরুণা (truṭitataṭinītīrataruṇā)like a tree on a cracking river bank (truṭita:cracking | taṭinī:river | tīra:bank | taruṇā:tree)
- সমাবস্থা (samāvasthā)state
- স্থেম্নঃ (sthemnaḥ)firmness
- ভবতু (bhavatu)may be
- কুশলং (kuśalaṃ)well-being
- শৈলতনযে (śailatanaye)O Daughter of the Mountain (śaila:mountain | tanaye:daughter)
কষন্তৌ-দৌর্মূলে কনককলশাভৌ কলযতা ।
তব ত্রাতুং ভঙ্গাদলমিতি বলগ্নং তনুভুবা
ত্রিধা নদ্ধ্ম্ দেবী ত্রিবলি লবলীবল্লিভিরিব ॥ 80 ॥
- কুচৌ (kucau)breasts
- সদ্যঃ (sadyaḥ)immediately
- স্বিদ্যত্ (svidyat)perspiring
- তট (taṭa)region
- ঘটিত (ghaṭita)formed
- কূর্পাস (kūrpāsa)garment
- ভিদুরৌ (bhidurau)bursting
- কষন্তৌ (kaṣantau)touching
- দোর্মূলে (dormūle)at the armpits
- কনক (kanaka)golden
- কলশাভৌ (kalaśābhau)like pots
- কলযতা (kalayatā)considering
- তব (tava)your
- ত্রাতুং (trātuṃ)to protect
- ভঙ্গাত্ (bhaṅgāt)from breaking
- অলম্ (alam)enough
- ইতি (iti)thus
- বলগ্নং (valagnaṃ)attached
- তনুভুবা (tanubhuvā)by the body
- ত্রিধা (tridhā)threefold
- নদ্ধং (naddhaṃ)bound
- দেবি (devi)O Goddess
- ত্রিবলি (trivali)three folds (tri:three | vali:folds)
- লবলীবল্লিভিঃ (lavalīvallibhiḥ)by Lavali creepers (lavalī:Lavali | vallibhiḥ:by creepers)
- ইব (iva)like
নিতম্বা-দাচ্ছিদ্য ত্বযি হরণ রূপেণ নিদধে ।
অতস্তে বিস্তীর্ণো গুরুরযমশেষাং বসুমতীং
নিতম্ব-প্রাগ্ভারঃ স্থগযতি সঘুত্বং নযতি চ ॥ 81 ॥
- গুরুত্বং (gurutvaṃ)weight
- বিস্তারং (vistāraṃ)extensiveness
- ক্ষিতিধরপতিঃ (kṣitidharapatiḥ)Mountain-king (kṣiti:earth | dhara:holder | patiḥ:lord)
- পার্বতি (pārvati)O Parvati
- নিজান্নিতম্বাত্ (nijānnitambāt)from own hips (nija:own | nitambāt:from hips)
- আচ্ছিদ্য (ācchidya)cutting off
- ত্বযি (tvayi)in you
- হরণরূপেণ (haraṇarūpeṇa)in the form of taking (haraṇa:taking | rūpeṇa:in the form)
- নিদধে (nidadhe)placed
- অতঃ (ataḥ)therefore
- তে (te)your
- বিস্তীর্ণঃ (vistīrṇaḥ)extensive
- গুরুঃ (guruḥ)heavy
- অযম্ (ayam)this
- অশেষাং (aśeṣāṃ)entire
- বসুমতীং (vasumatīṃ)earth
- নিতম্বপ্রাগ্ভারঃ (nitambaprāgbhāraḥ)hip's prior weight (nitamba:hip | prāgbhāraḥ:prior weight)
- স্থগযতি (sthagayati)covers
- লঘুত্বং (laghutvaṃ)lightness
- নযতি (nayati)leads
- চ (ca)and
উভাভ্যামূরুভ্যা-মুভযমপি নির্জিত্য ভবতি ।
সুবৃত্তাভ্যাং পত্যুঃ প্রণতিকঠিনাভ্যাং গিরিসুতে
বিধিজ্ঞে জানুভ্যাং বিবুধ করিকুম্ভ দ্বযমসি ॥ 82 ॥
- করীন্দ্রাণাং (karīndrāṇām)of lordly elephants (kari:elephant | indra:lord | āṇām:of)
- শুণ্ডান্ (śuṇḍān)trunks
- কনককদলীকাণ্ডপটলীম্ (kanakakadalīkāṇḍapaṭalīm)stem of golden banana trees (kanaka:golden | kadalī:banana | kāṇḍa:stem | paṭalīm:cluster)
- উভাভ্যাম্ (ubhābhyām)by both
- ঊরুভ্যাম্ (ūrubhyām)by thighs
- উভযম্ (ubhayam)both
- অপি (api)also
- নির্জিত্য (nirjitya)conquering
- ভবতী (bhavatī)you
- সুবৃত্তাভ্যাং (suvṛttābhyām)perfectly rounded (su:well | vṛtta:rounded)
- পত্যুঃ (patyuḥ)of the husband
- প্রণতিকঠিনাভ্যাং (praṇatikaṭhinābhyām)hardened by prostrations (praṇati:prostration | kaṭhina:hardened)
- গিরিসুতে (girisute)O Daughter of the Mountain (giri:mountain | sute:daughter)
- বিধিজ্ঞ্যে (vidhijñye)O observer of duties (vidhi:duty | jñye:knower)
- জানুভ্যাং (jānubhyām)by knees
- বিবুধকরিকুম্ভদ্বযম্ (vibudhakarikumbhadvayam)frontal globes of heavenly elephant (vibudha:heavenly | kari:elephant | kumbha:globe | dvayam:pair)
- অসি (asi)are
নিষঙ্গৌ জঙ্ঘে তে বিষমবিশিখো বাঢ-মকৃত ।
যদগ্রে দৃস্যন্তে দশশরফলাঃ পাদযুগলী
নখাগ্রচ্ছন্মানঃ সুর মুকুট-শাণৈক-নিশিতাঃ ॥ 83 ॥
- পরাজেতুং (parājetuṃ)to conquer
- রুদ্রং (rudraṃ)Rudra
- দ্বিগুণশরগর্ভৌ (dviguṇaśaragarbhau)containing double arrows (dviguṇa:double | śara:arrows | garbhau:containing)
- গিরিসুতে (girisute)O Daughter of the Mountain (giri:mountain | sute:daughter)
- নিষঙ্গৌ (niṣaṅgau)quivers
- জঙ্ঘে (jaṅghe)shanks
- তে (te)thy
- বিষমবিশিখো (viṣamaviśikho)Kāmadeva (viṣama:unequal | viśikha:arrow)
- বাঢমকৃত (bāḍhamakṛta)surely made
- যদগ্রে (yadagre)at the end
- দৃশ্যন্তে (dṛśyante)are seen
- দশশরফলাঃ (daśaśaraphalāḥ)ten arrow heads (daśa:ten | śara:arrow | phalāḥ:heads)
- পাদযুগলী (pādayugalī)pair of feet (pāda:feet | yugalī:pair)
- নখাগ্রচ্ছদ্মানঃ (nakhāgracchadmānaḥ)disguised as toe nails (nakha:nail | agra:tip | chadmānaḥ:disguised as)
- সুরমকুটশাণৈকনিশিতাঃ (suramakuṭaśāṇaikaniśitāḥ)sharpened on divine crowns (sura:divine | makuṭa:crown | śāṇa:whetstone | eka:one | niśitāḥ:sharpened)
মমাপ্যেতৌ মাতঃ শেরসি দযযা দেহি চরণৌ ।
যযওঃ পাদ্যং পাথঃ পশুপতি জটাজূট তটিনী
যযো-র্লাক্ষা-লক্ষ্মী-ররুণ হরিচূডামণি রুচিঃ ॥ 84 ॥
- শ্রুতীনাম্ (śrutīnām)of the Vedas
- মূর্ধানঃ (mūrdhānaḥ)crests
- দধতি (dadhati)bear
- তব (tava)your
- যৌ (yau)which two
- শেখরতযা (śekharatayā)as a crest-jewel
- মম (mama)my
- অপি (api)also
- এতৌ (etau)these two
- মাতঃ (mātaḥ)O Mother
- শিরসি (śirasi)on the head
- দযযা (dayayā)with compassion
- ধেহি (dhehi)place
- চরণৌ (caraṇau)feet
- যযোঃ (yayoḥ)of which
- পাদ্যম্ (pādyam)water-offering
- পাথঃ (pāthaḥ)water
- পশুপতি (paśupati)of Śiva (paśu:beings | pati:lord)
- জটা (jaṭā)matted locks
- জূট (jūṭa)hair
- তটিনী (taṭinī)river
- যযোঃ (yayoḥ)of which
- লাক্ষা (lākṣā)red dye
- লক্ষ্মীঃ (lakṣmīḥ)brilliance
- অরুণ (aruṇa)red
- হরি (hari)Viṣṇu
- চূডামণি (cūḍāmaṇi)diadem
- রুচিঃ (ruciḥ)brilliance
তবাস্মৈ দ্বন্দ্বায স্ফুট-রুচি রসালক্তকবতে ।
অসূযত্যত্যন্তং যদভিহননায স্পৃহযতে
পশূনা-মীশানঃ প্রমদবন-কঙ্কেলিতরবে ॥ 85 ॥
- নমোবাকং (namovākaṃ)obeisance (namaḥ:obeisance | vākaṃ:word)
- ব্রূমঃ (brūmaḥ)we speak
- নযনরমণীযায (nayanaramaṇīyāya)delightful to the eyes (nayana:eyes | ramaṇīya:delightful)
- পদযোঃ (padayoḥ)of the feet
- তব (tava)your
- অস্মৈ (asmai)to this
- দ্বন্দ্বায (dvandvāya)pair
- স্ফুটরুচিরসালক্তকবতে (sphuṭarucirasālaktakavate)brilliant with lac dye (sphuṭa:clear | ruci:brilliance | sālaktaka:lac dye | vate:having)
- অসূযতি (asūyati)is jealous
- অত্যন্তং (atyantaṃ)extremely
- যত্ (yat)which
- অভিহননায (abhihananāya)for being kicked
- স্পৃহযতে (spṛhayate)desires
- পশূনাম্ (paśūnām)of the animals
- ঈশানঃ (īśānaḥ)lord
- প্রমদবনকঙ্কেলিতরবে (pramadavanakaṅkelitarave)to the Aśoka tree (pramada:pleasure | vana:garden | kaṅkeli:Aśoka tree | tarave:to)
ললাটে ভর্তারং চরণকমলে তাডযতি তে ।
চিরাদন্তঃ শল্যং দহনকৃত মুন্মূলিতবতা
তুলাকোটিক্বাণৈঃ কিলিকিলিত মীশান রিপুণা ॥ 86 ॥
- মৃষা (mṛṣā)falsely
- কৃত্বা (kṛtvā)having done
- গোত্রস্খলনম্ (gotraskhalanam)slip of the tongue (gotra:family name | skhalanam:slip)
- অথ (atha)then
- বৈলক্ষ্যনমিতম্ (vailakṣyanamitam)bent in shame (vailakṣya:shame | namitam:bent)
- ললাটে (lalāṭe)on the forehead
- ভর্তারম্ (bhartāram)husband
- চরণকমলে (caraṇakamale)lotus-like foot (caraṇa:foot | kamale:lotus-like)
- তাডযতি (tāḍayati)kicks
- তে (te)your
- চিরাত্ (cirāt)for a long time
- অন্তঃশল্যং (antaḥśalyam)internal thorn (antaḥ:internal | śalyam:thorn)
- দহনকৃতম্ (dahanakṛtam)caused by burning (dahana:burning | kṛtam:caused by)
- উন্মূলিতবতা (unmūlitavatā)uprooted
- তুলাকোটিক্বাণৈঃ (tulākoṭikvāṇaiḥ)with tinkling sounds (tulākoṭi:balance beam | kvāṇaiḥ:with sounds)
- কিলিকিলিতম্ (kilikilitam)joyous acclamations
- ঈশানরিপুণা (īśānaripuṇā)by the enemy of Īśa (īśāna:Īśa | ripuṇā:by the enemy)
নিশাযাং নিদ্রাণং নিশি-চরমভাগে চ বিশদৌ ।
বরং লক্ষ্মীপাত্রং শ্রিয-মতিসৃহন্তো সমযিনাং
সরোজং ত্বত্পাদৌ জননি জযত-শ্চিত্রমিহ কিম্ ॥ 87 ॥
- হিমানীহন্তব্যং (himānīhantavyaṃ)to be destroyed by snow (himānī:snow | hantavyaṃ:to be destroyed)
- হিমগিরিনিবাসৈকচতুরৌ (himagirinivāsaikacaturau)clever in residing on Himalaya (himagiri:Himalaya | nivāsa:residing | eka:one | caturau:clever)
- নিশাযাং (niśāyāṃ)at night
- নিদ্রাণং (nidrāṇaṃ)asleep
- নিশি (niśi)at night
- চরমভাগে (caramabhāge)in the last part (carama:last | bhāge:part)
- চ (ca)and
- বিশদৌ (viśadau)clear
- বরং (varaṃ)better
- লক্ষ্মীপাত্রং (lakṣmīpātraṃ)vessel of Lakṣmī (lakṣmī:Lakṣmī | pātraṃ:vessel)
- শ্রিযম্ (śriyam)wealth
- অতিসৃজন্তৌ (atisṛjantau)bestowing
- সমযিনাং (samayināṃ)of the devotees
- সরোজং (sarojaṃ)lotus
- ত্বত্পাদৌ (tvatpādau)Thy feet (tvat:Thy | pādau:feet)
- জননি (janani)O Mother
- জযতশ্চিত্রম্ (jayataścitram)victorious and wonderful (jayataḥ:victorious | citram:wonderful)
- ইহ (iha)here
- কিম্ (kim)what
কথং নীতং সদ্ভিঃ কঠিন-কমঠী-কর্পর-তুলাম্ ।
কথং বা বাহুভ্যা-মুপযমনকালে পুরভিদা
যদাদায ন্যস্তং দৃষদি দযমানেন মনসা ॥ 88 ॥
- পদং (padaṃ)foot
- তে (te)your
- কীর্তীনাং (kīrtīnām)of glories
- প্রপদম্ (prapadam)supreme position
- অপদং (apadam)without danger
- দেবি (devi)O Goddess
- বিপদাং (vipadām)of dangers
- কথং (kathaṃ)how
- নীতং (nītaṃ)considered
- সদ্ভিঃ (sadbhiḥ)by the wise
- কঠিনকমঠীকর্পরতুলাম্ (kaṭhinakamaṭhīkarparatulām)hard shell of a tortoise (kaṭhina:hard | kamaṭhī:tortoise | karpara:shell | tulām:comparison)
- কথং (kathaṃ)how
- বা (vā)or
- বাহুভ্যাম্ (bāhubhyām)by the arms
- উপযমনকালে (upayamanakāle)at the time of marriage (upayamana:marriage | kāle:at the time)
- পুরভিদা (purabhidā)by the destroyer of cities (pura:cities | bhidā:destroyer)
- যদ্ (yad)which
- আদায (ādāya)having taken
- ন্যস্তং (nyastaṃ)placed
- দৃষদি (dṛṣadi)on the stone
- দযমানেন (dayamānena)with compassion
- মনসা (manasā)with the mind
তরূণাং দিব্যানাং হসত ইব তে চণ্ডি চরণৌ ।
ফলানি স্বঃস্থেভ্যঃ কিসলয-করাগ্রেণ দদতাং
দরিদ্রেভ্যো ভদ্রাং শ্রিযমনিশ-মহ্নায দদতৌ ॥ 89 ॥
- নখৈঃ (nakhaiḥ)by the nails
- নাকস্ত্রীণাং (nākastrīṇām)of heavenly women (nāka:heaven | strīṇām:of women)
- করকমলসংকোচশশিভিঃ (karakamalasaṃkocaśaśibhiḥ)moon-like nails causing lotus-bud-like palms to close (kara:hand | kamala:lotus | saṃkoca:closing | śaśibhiḥ:by the moons)
- তরূণাং (tarūṇām)of trees
- দিব্যানাং (divyānām)of divine
- হসত (hasata)mocking
- ইব (iva)like
- তে (te)your
- চণ্ডি (caṇḍi)O Caṇḍi
- চরণৌ (caraṇau)feet
- ফলানি (phalāni)fruits
- স্বঃস্থেভ্যঃ (svaḥsthebhyaḥ)to those in heaven (svaḥ:heaven | sthebhyaḥ:to those who are)
- কিসলযকরাগ্রেণ (kisalayakarāgreṇa)by the tender branch tips (kisalaya:tender shoot | kara:hand | agreṇa:by the tip)
- দদতাং (dadatām)giving
- দরিদ্রেভ্যঃ (daridrebhyaḥ)to the poor
- ভদ্রাং (bhadrām)auspicious
- শ্রিযম্ (śriyam)wealth
- অনিশম্ (aniśam)constantly
- অহ্নায (ahnāya)by day
- দদতৌ (dadatau)giving
অমন্দং সৌন্দর্যং প্রকর-মকরন্দং বিকিরতি ।
তবাস্মিন্ মন্দার-স্তবক-সুভগে যাতু চরণে
নিমজ্জন্ মজ্জীবঃ করণচরণঃ ষ্ট্চরণতাম্ ॥ 90 ॥
- দদানে (dadāne)giving
- দীনেভ্যঃ (dīnebhyaḥ)to the poor
- শ্রিযম্ (śriyam)wealth
- অনিশম্ (aniśam)constantly
- আশানুসদৃশী (āśānusadṛśī)like a wish (āśā:wish | anusadṛśī:like)
- মমন্দং (mamandaṃ)gently
- সৌন্দর্যপ্রকরমকরন্দম্ (saundaryaprakaramakarandam)honey of beauty (saundarya:beauty | prakara:abundance | makarandam:honey)
- বিকিরতি (vikirati)spreads
- তব (tava)your
- অস্মিন্ (asmin)in this
- মন্দারস্তবকসুভগে (mandārastabakasubhage)beautiful bunch of Mandāra flowers (mandāra:Mandāra | stabaka:bunch | subhage:beautiful)
- যাতু (yātu)may go
- চরণে (caraṇe)to the feet
- নিমজ্জন্ (nimajjan)immersing
- মজ্জীবঃ (majjīvaḥ)my life
- করণচরণঃ (karaṇacaraṇaḥ)with six organs (karaṇa:organs | caraṇaḥ:feet)
- ষট্চরণতাম্ (ṣaṭcaraṇatām)six-footed (ṣaṭ:six | caraṇatām:footed)
স্খলন্তস্তে খেলং ভবনকলহংসা ন জহতি ।
অতস্তেষাং শিক্ষাং সুভগমণি-মঞ্জীর-রণিত-
চ্ছলাদাচক্ষাণং চরণকমলং চারুচরিতে ॥ 91 ॥
- পদন্যাসক্রীডাপরিচযমিবারব্ধুমনসঃ (padanyāsakrīḍāparicayamivārabdhumanasaḥ)intent on learning the gait (padanyāsa:gait | krīḍā:play | paricaya:familiarity | iva:as if | ārabdha:begun | manasaḥ:of the mind)
- স্খলন্তঃ (skhalantaḥ)stumbling
- তে (te)they
- খেলং (khelaṃ)play
- ভবনকলহংসা (bhavanakalahaṃsā)royal swans of the residence (bhavana:residence | kalahaṃsā:royal swans)
- ন (na)not
- জহতি (jahati)abandon
- অতঃ (ataḥ)therefore
- তেষাং (teṣāṃ)their
- শিক্ষাং (śikṣāṃ)instruction
- সুভগমণিমঞ্জীররণিতচ্ছলাদাচক্ষাণং (subhagamaṇimañjīraraṇitacchalādācakṣāṇaṃ)giving instruction through anklet sounds (subhaga:beautiful | maṇi:gem | mañjīra:anklet | raṇita:sound | cchalāt:through guise | ācakṣāṇaṃ:giving instruction)
- চরণকমলং (caraṇakamalaṃ)lotus feet (caraṇa:feet | kamalaṃ:lotus)
- চারুচরিতে (cārucarite)O beautiful one (cāru:beautiful | carite:one)
শিবঃ স্বচ্ছ-চ্ছাযা-ঘটিত-কপট-প্রচ্ছদপটঃ ।
ত্বদীযানাং ভাসাং প্রতিফলন রাগারুণতযা
শরীরী শৃঙ্গারো রস ইব দৃশাং দোগ্ধি কুতুকম্ ॥ 92 ॥
- গতাঃ (gatāḥ)have gone
- তে (te)they
- মঞ্চত্বং (mañcatvaṃ)state of being a cot
- দ্রুহিণহরিরুদ্রেশ্বরভৃতঃ (druhiṇaharirudreśvarabhṛtaḥ)Brahmā, Viṣṇu, Rudra, Īśvara (druhiṇa:Brahmā | hari:Viṣṇu | rudra:Rudra | īśvara:Īśvara | bhṛtaḥ:having assumed)
- শিবঃ (śivaḥ)Śiva
- স্বচ্ছচ্ছাযাঘটিতকপটপ্রচ্ছদপটঃ (svacchacchāyāghaṭitakapaṭapracchadapaṭaḥ)formed into a bedsheet (svaccha:clear | chāyā:reflection | ghaṭita:formed | kapaṭa:deceptive | pracchada:cover | paṭaḥ:cloth)
- ত্বদীযানাং (tvadīyānāṃ)of yours
- ভাসাং (bhāsāṃ)of lights
- প্রতিফলনরাগারুণতযা (pratiphalanarāgāruṇatayā)by reflection's redness (pratiphalana:reflection | rāga:redness | aruṇatayā:by redness)
- শরীরী (śarīrī)embodied
- শৃঙ্গারঃ (śṛṅgāraḥ)erotic sentiment
- রস (rasa)essence
- ইব (iva)like
- দৃশাং (dṛśāṃ)of eyes
- দোগ্ধি (dogdhi)causes
- কুতুকম্ (kutukam)amazement
শিরীষাভা চিত্তে দৃষদুপলশোভা কুচতটে ।
ভৃশং তন্বী মধ্যে পৃথু-রুরসিজারোহ বিষযে
জগত্ত্রতুং শম্ভো-র্জযতি করুণা কাচিদরুণা ॥ 93 ॥
- অরালা (arālā)curly
- কেশেষু (keśeṣu)in the hair
- প্রকৃতিসরলা (prakṛtisaralā)naturally artless (prakṛti:nature | saralā:artless)
- মন্দহসিতে (mandahasite)gentle smile (manda:gentle | hasite:smile)
- শিরীষাভা (śirīṣābhā)like Śirīṣa flower (śirīṣa:Śirīṣa flower | ābhā:like)
- চিত্তে (citte)in the heart
- দৃষদুপলশোভা (dṛṣadupalaśobhā)hard like a stone (dṛṣad:stone | upala:stone | śobhā:beauty)
- কুচতটে (kucataṭe)on the breast
- ভৃশং (bhṛśam)extremely
- তন্বী (tanvī)slender
- মধ্যে (madhye)in the middle
- পৃথুরুরসিজারোহবিষযে (pṛthururasijārohaviṣaye)generous hips and breasts (pṛthu:generous | uras:breast | ja:born | āroha:hips | viṣaye:in the area)
- জগত্ত্রাতুং (jagattrātuṃ)to protect the world (jagat:world | trātuṃ:to protect)
- শম্ভোঃ (śambhoḥ)of Śambhu
- জযতি (jayati)victorious
- করুণা (karuṇā)compassion
- কাচিদরুণা (kācidaruṇā)some glory Aruṇā (kācit:some | aruṇā:Aruṇā)
কলাভিঃ কর্পূরৈ-র্মরকতকরণ্ডং নিবিডিতম্ ।
অতস্ত্বদ্ভোগেন প্রতিদিনমিদং রিক্তকুহরং
বিধি-র্ভূযো ভূযো নিবিডযতি নূনং তব কৃতে ॥ 94 ॥
- কলঙ্কঃ (kalaṅkaḥ)mark
- কস্তূরী (kastūrī)musk
- রজনিকরবিম্বং (rajanikarabimbaṃ)moon disc (rajanikara:moon | bimbaṃ:disc)
- জলমযং (jalamayaṃ)watery
- কলাভিঃ (kalābhiḥ)with digits
- কর্পূরৈঃ (karpūraiḥ)with camphor
- মরকতকরণ্ডং (marakatakaraṇḍaṃ)emerald receptacle (marakata:emerald | karaṇḍaṃ:receptacle)
- নিবিডিতম্ (nibiḍitam)filled
- অতঃ (ataḥ)therefore
- ত্বদ্ভোগেন (tvadbhogena)by your enjoyment (tvad:your | bhogena:by enjoyment)
- প্রতিদিনম্ (pratidinam)every day
- ইদং (idaṃ)this
- রিক্তকুহরং (riktakuharaṃ)empty cavity (rikta:empty | kuharaṃ:cavity)
- বিধিঃ (vidhiḥ)Brahmā
- ভূযঃ (bhūyaḥ)again
- ভূযঃ (bhūyaḥ)again
- নিবিডযতি (nibiḍayati)fills
- নূনং (nūnaṃ)indeed
- তব (tava)for you
- কৃতে (kṛte)for the sake
সপর্যা-মর্যাদা তরলকরণানা-মসুলভা ।
তথা হ্যেতে নীতাঃ শতমখমুখাঃ সিদ্ধিমতুলাং
তব দ্বারোপান্তঃ স্থিতিভি-রণিমাদ্যাভি-রমরাঃ ॥ 95 ॥
- পুরারাতেঃ (purārāteḥ)of the Destroyer of Cities (pura:city | ārāteḥ:of the enemy)
- অন্তঃপুরম্ (antaḥpuram)inner apartment (antaḥ:inner | puram:apartment)
- অসি (asi)you are
- ততঃ (tataḥ)therefore
- ত্বত্ (tvat)your
- চরণযোঃ (caraṇayoḥ)of the feet
- সপর্যা (saparyā)worship
- মর্যাদা (maryādā)limit
- তরলকরণানাম্ (taralakaraṇānām)of the unsteady-minded (tarala:unsteady | karaṇānām:of the minds)
- অসুলভা (asulabhā)not easily attainable
- তথা (tathā)thus
- হি (hi)indeed
- এতে (ete)these
- নীতাঃ (nītāḥ)led
- শতমখমুখাঃ (śatamakhamukhāḥ)headed by Indra (śatamakha:Indra | mukhāḥ:headed by)
- সিদ্ধিম্ (siddhim)perfection
- অতুলাম্ (atulām)unparalleled
- তব (tava)your
- দ্বার (dvāra)door
- উপান্তস্থিতিভিঃ (upāntasthitibhiḥ)by those stationed nearby (upānta:nearby | sthitibhiḥ:by those stationed)
- অণিমাদ্যাভিঃ (aṇimādyābhiḥ)by Anima and others (aṇimā:Anima | ādyābhiḥ:and others)
- অমরাঃ (amarāḥ)immortals
শ্রিযো দেব্যাঃ কো বা ন ভবতি পতিঃ কৈরপি ধনৈঃ ।
মহাদেবং হিত্বা তব সতি সতীনা-মচরমে
কুচভ্যা-মাসঙ্গঃ কুরবক-তরো-রপ্যসুলভঃ ॥ 96 ॥
- কলত্রং (kalatraṃ)consort
- বৈধাত্রং (vaidhātraṃ)of Brahmā
- কতিকতি (katikati)how numerous
- ভজন্তে (bhajante)attain
- ন (na)not
- কবযঃ (kavayaḥ)poets
- শ্রিযো (śriyo)of Śrī
- দেব্যাঃ (devyāḥ)of the goddess
- কো (ko)who
- বা (vā)or
- ন (na)not
- ভবতি (bhavati)becomes
- পতিঃ (patiḥ)lord
- কৈরপি (kairapi)by some
- ধনৈঃ (dhanaiḥ)with wealth
- মহাদেবং (mahādevaṃ)Śiva the Great God
- হিত্বা (hitvā)besides
- তব (tava)your
- সতি (sati)O Chaste One
- সতীনামচরমে (satīnām acarame)foremost of Chaste Ones (satīnām:of Chaste Ones | acarame:foremost)
- কুচাভ্যাম্ (kucābhyām)with breasts
- আসঙ্গঃ (āsaṅgaḥ)embrace
- কুরবকতরোঃ (kuravakataroḥ)of the Kuravaka tree
- অপি (api)even
- অসুলভঃ (asulabhaḥ)not easily attained
হরেঃ পত্নীং পদ্মাং হরসহচরী-মদ্রিতনযাম্ ।
তুরীযা কাপি ত্বং দুরধিগম-নিস্সীম-মহিমা
মহামাযা বিশ্বং ভ্রমযসি পরব্রহ্মমহিষি ॥ 97 ॥
- গিরাম্ (girām)of words
- আহুঃ (āhuḥ)they say
- দেবীং (devīm)goddess
- দ্রুহিণগৃহিণীম্ (druhiṇagṛhiṇīm)consort of Brahmā (druhiṇa:Brahmā | gṛhiṇīm:consort)
- আগমবিদঃ (āgamavidaḥ)knowers of scriptures (āgama:scriptures | vidaḥ:knowers)
- হরেঃ (hareḥ)of Hari (Viṣṇu)
- পত্নীম্ (patnīm)consort
- পদ্মাম্ (padmām)lotus-born
- হরসহচারীম্ (harasahacarīm)consort of Hara (Śiva) (hara:Hara (Śiva) | sahacarīm:consort)
- অদ্রিতনযাম্ (adritanayām)daughter of the mountain (adri:mountain | tanayām:daughter)
- তুরীযা (turīyā)the fourth
- কা (kā)who
- অপি (api)even
- ত্বং (tvaṃ)you
- দুরধিগমনিঃসীমমহিমা (duradhigamaniḥsīmamahimā)inconceivable and limitless majesty (duradhigama:inconceivable | niḥsīma:limitless | mahimā:majesty)
- মহামাযা (mahāmāyā)great illusion (mahā:great | māyā:illusion)
- বিশ্বম্ (viśvam)world
- ভ্রমযসি (bhramayasi)you revolve
- পরব্রহ্মমহিষি (parabrahmamahiṣi)consort of Parabrahman (parabrahma:Parabrahman | mahiṣi:consort)
পিবেযং বিদ্যার্থী তব চরণ-নির্ণেজনজলম্ ।
প্রকৃত্যা মূকানামপি চ কবিতা0কারণতযা
কদা ধত্তে বাণীমুখকমল-তাম্বূল-রসতাম্ ॥ 98 ॥
- কদা (kadā)when
- কালে (kāle)at the time
- মাতঃ (mātaḥ)O Mother
- কথয (kathaya)tell
- কলিত (kalita)imbibed
- আলক্তকরসং (ālaktakarasaṃ)lac-painted water (ālaktaka:lac | rasaṃ:water)
- পিবেযং (pibeyaṃ)I shall drink
- বিদ্যার্থী (vidyārthī)seeker of wisdom
- তব (tava)your
- চরণনির্ণেজনজলম্ (caraṇanirṇejanajalam)water washing your feet (caraṇa:feet | nirṇejana:washing | jalam:water)
- প্রকৃত্যা (prakṛtyā)by nature
- মূকানাম্ (mūkānām)of the dumb
- অপি (api)even
- চ (ca)and
- কবিতা (kavitā)poetry
- কারণতযা (kāraṇatayā)as the cause
- কদা (kadā)when
- ধত্তে (dhatte)assumes
- বাণীমুখকমলতাম্বূলরসতাম্ (vāṇīmukhakamalatāmbūlarasatām)betel juice of Vāṇī's mouth (vāṇī:Vāṇī | mukha:mouth | kamala:lotus | tāmbūla:betel | rasa:juice)
রতেঃ পতিব্রত্যং শিথিলপতি রম্যেণ বপুষা ।
চিরং জীবন্নেব ক্ষপিত-পশুপাশ-ব্যতিকরঃ
পরানন্দাভিখ্যং রসযতি রসং ত্বদ্ভজনবান্ ॥ 99 ॥
- সরস্বত্যা (sarasvatyā)with Sarasvatī
- লক্ষ্ম্যা (lakṣmyā)with Lakṣmī
- বিধিহরিসপত্নঃ (vidhiharisa-patnaḥ)rival of Brahmā and Viṣṇu (vidhi:Brahmā | hari:Viṣṇu | sapatnaḥ:rival)
- বিহরতে (viharate)sports
- রতেঃ (rateḥ)of Rati
- পাতিব্রত্যং (pātivratyaṃ)chastity
- শিথিলযতি (śithilayati)loosens
- রম্যেণ (ramyeṇa)by charming
- বপুষা (vapuṣā)by body
- চিরং (ciraṃ)long
- জীবন্নেব (jīvanneva)even while living
- ক্ষপিতপশুপাশব্যতিকরঃ (kṣapitapaśupāśavyatikaraḥ)with bondage destroyed (kṣapita:destroyed | paśu:soul | pāśa:bondage | vyatikaraḥ:state)
- পরানন্দাভিখ্যম্ (parānandābhikhyam)called supreme bliss (para:supreme | ānanda:bliss | abhikhyam:called)
- রসযতি (rasayati)enjoys
- রসং (rasaṃ)essence
- ত্বদ্ভজনবান্ (tvadbhajanavān)devotee of Thine (tvad:Thine | bhajana:devotion | vān:having)
সুধাসূতে-শ্চন্দ্রোপল-জললবৈ-রঘ্যরচনা ।
স্বকীযৈরম্ভোভিঃ সলিল-নিধি-সৌহিত্যকরণং
ত্বদীযাভি-র্বাগ্ভি-স্তব জননি বাচাং স্তুতিরিযম্ ॥ 100 ॥
- প্রদীপজ্বালাভিঃ (pradīpajvālābhiḥ)with lamp flames (pradīpa:lamp | jvālābhiḥ:with flames)
- দিবসকর (divasakara)sun (divasa:day | kara:maker)
- নীরাজনবিধিঃ (nīrājanavidhiḥ)light waving ceremony (nīrājana:light waving | vidhiḥ:ceremony)
- সুধাসূতেঃ (sudhāsūteḥ)of the moon (sudhā:nectar | sūteḥ:of the progenitor)
- চন্দ্রোপল (candropala)moon-stone (candra:moon | upala:stone)
- জললবৈঃ (jalalavaiḥ)with drops of water (jala:water | lavaiḥ:with drops)
- অর্ঘ্যরচনা (arghyaracanā)offering creation (arghya:offering | racanā:creation)
- স্বকীযৈঃ (svakīyaiḥ)with one's own
- অম্ভোভিঃ (ambhobhiḥ)with waters
- সলিলনিধি (salilanidhi)ocean (salila:water | nidhi:treasure)
- সৌহিত্যকরণং (sauhityakaraṇaṃ)making satisfaction (sauhitya:satisfaction | karaṇaṃ:making)
- ত্বদীযাভিঃ (tvadīyābhiḥ)with your
- বাগ্ভিঃ (vāgbhiḥ)words
- তব (tava)your
- জননি (janani)O Mother
- বাচাং (vācāṃ)of words
- স্তুতিঃ (stutiḥ)praise
- ইযম্ (iyam)this
শ্রীগোবিন্দভগবত্পূজ্যপাদশিষ্যস্য
শ্রীমচ্ছঙ্করভগবতঃ কৃতৌ সৌন্দর্যলহরী সম্পূর্ণা ॥
- প্রদীপজ্বালাভিঃ (pradīpajvālābhiḥ)with lamp flames (pradīpa:lamp | jvālābhiḥ:with flames)
- দিবসকর (divasakara)sun (divasa:day | kara:maker)
- নীরাজনবিধিঃ (nīrājanavidhiḥ)light waving ceremony (nīrājana:light waving | vidhiḥ:ceremony)
- সুধাসূতেঃ (sudhāsūteḥ)of the moon (sudhā:nectar | sūteḥ:of the progenitor)
- চন্দ্রোপল (candropala)moon-stone (candra:moon | upala:stone)
- জললবৈঃ (jalalavaiḥ)with drops of water (jala:water | lavaiḥ:with drops)
- অর্ঘ্যরচনা (arghyaracanā)offering creation (arghya:offering | racanā:creation)
- স্বকীযৈঃ (svakīyaiḥ)with one's own
- অম্ভোভিঃ (ambhobhiḥ)with waters
- সলিলনিধি (salilanidhi)ocean (salila:water | nidhi:treasure)
- সৌহিত্যকরণং (sauhityakaraṇaṃ)making satisfaction (sauhitya:satisfaction | karaṇaṃ:making)
- ত্বদীযাভিঃ (tvadīyābhiḥ)with your
- বাগ্ভিঃ (vāgbhiḥ)words
- তব (tava)your
- জননি (janani)O Mother
- বাচাং (vācāṃ)of words
- স্তুতিঃ (stutiḥ)praise
- ইযম্ (iyam)this
- ওঁ (oṃ)the sacred syllable
- তত্ (tat)That, the supreme
- সত্ (sat)the Real, being – the threefold designation of Brahman
