racana: ādi śaṅkarācārya
prathama bhāgaḥ – ānanda lahari
bhumauskhalita pādānām bhūmirevā valambanam |
tvayī jātā parādhānām tvameva śaraṇam śive ||
- saundaryalaharīthe Wave of Beauty
- racanacomposed by
- ādiśaṅkarācāryaĀdi Śaṅkarācārya
- ānandalaharithe Wave of Bliss, the first part
- bhūmauon the ground
- skhalitapādānāmof those whose feet have slipped
- bhūmiḥ evathe earth itself
- avalambanamthe support
- tvayi jātāḥ aparādhānāmof offences committed against you
- tvam eva śaraṇamyou alone are the refuge
- śiveO auspicious one
na cedevaṃ devo na khalu kuśalaḥ spanditumapi|
atastvām ārādhyāṃ hari-hara-virincādibhi rapi
praṇantuṃ stotuṃ vā katha-makrta puṇyaḥ prabhavati|| 1 ||
- śivaḥShiva
- śaktyāwith Śakti
- yuktaḥunited
- yadiif
- bhavatibecomes
- śaktaḥcapable
- prabhavituṃto create
- nanot
- cedif
- evaṃthus
- devaḥgod
- nanot
- khaluindeed
- kuśalaḥcapable
- spanditumto move
- apieven
- ataḥtherefore
- tvāmthee
- ārādhyāmadorable
- hariharaviriñcādibhiḥby Hari, Hara, Viriñci, etc. (hari:Hari | hara:Hara | viriñca:Viriñci | ādibhiḥ:etc.)
- apieven
- praṇantuṃto salute
- stotuṃto praise
- vāor
- kathamhow
- akṛtapuṇyaḥwithout merits (akṛta:not done | puṇyaḥ:merits)
- prabhavatiis able
viriñciḥ sañcinvan viracayati lokā-navikalam |
vahatyenaṃ śauriḥ kathamapi sahasreṇa śirasāṃ
haraḥ saṅkṣud-yainaṃ bhajati bhasitoddhūla navidhim|| 2 ||
- tanīyāṃsaṃminute particle
- pāṃsuṃdust
- tavayour
- caraṇapaṅkeruhabhavaṃfrom lotus feet (caraṇa:feet | paṅkeruha:lotus | bhavaṃ:born from)
- viriñciḥBrahmā
- sañcinvangathering
- viracayaticreates
- lokānworlds
- avikalamwithout imperfection
- vahatisupports
- enaṃthis
- śauriḥViṣṇu
- kathamapisomehow
- sahasreṇawith thousand
- śirasāṃhoods
- haraḥHara (Śiva)
- saṃkṣudyacrushing
- enaṃthis
- bhajatirubs
- bhasitoddhūlanavidhimashes all over body (bhasita:ashes | uddhūlana:scattering | vidhim:method)
jaḍānāṃ caitanya-stabaka makaranda śrutijharī |
daridrāṇāṃ cintāmaṇi guṇanikā janmajaladhau
nimagnānāṃ daṃṣṭrā muraripu varāhasya bhavati|| 3 ||
- avidyānāmof ignorance
- antaend
- stimiradarkness
- mihirasun
- dvīpaisland
- nagarīcity
- jaḍānāmof the dull-witted
- caitanyaconsciousness
- stabakacluster of buds
- makarandanectar
- srutijharīflowing stream
- daridrāṇāmof the poor
- cintāmaṇiwish-yielding gem
- guṇanikānecklace
- janmajaladhauin the ocean of birth (janma:birth | jaladhau:in the ocean)
- nimagnānāmof those immersed
- daṃṣṭrātusk
- muraripuenemy of Mura
- varāhasyaof the boar
- bhavatibecomes
tvamekā naivāsi prakaṭita-varabhītyabhinayā |
bhayāt trātuṃ dātuṃ phalamapi ca vāṃchāsamadhikaṃ
śaraṇye lokānāṃ tava hi caraṇāveva nipuṇau || 4 ||
- tvadanyaḥother than Thee (tvad:Thee | anyaḥ:other)
- pāṇibhyāmby the hands
- abhayavaradaḥgranting boons and fearlessness (abhaya:fearlessness | varadaḥ:granting boons)
- daivatagaṇaḥgroup of deities (daivata:deity | gaṇaḥ:group)
- tvamThou
- ekāalone
- nanot
- evaindeed
- asiart
- prakaṭitavarābhītyabhinayādemonstration of boons and fearlessness (prakaṭita:demonstration | vara:boons | abhīti:fearlessness | abhinayā:gesture)
- bhayātfrom fear
- trātumto protect
- dātumto give
- phalamfruit
- apialso
- caand
- vāñchāsamadhikammore than desired (vāñchā:desire | samadhikam:more than)
- śaraṇyeO Refuge
- lokānāmof the worlds
- tavaThy
- hiindeed
- caraṇaufeet
- evaindeed
- nipuṇaucapable
purā nārī bhūtvā puraripumapi kṣobha manayat |
smaro'pi tvāṃ natvā ratinayana-lehyena vapuṣā
munīnāmapyantaḥ prabhavati hi mohāya mahatām || 5 ||
- hariḥHari (Viṣṇu)
- tvāmThee
- ārādhyaadoring
- praṇatajanasaubhāgyajananīmbestower of prosperity (praṇata:votaries | jana:people | saubhāgya:prosperity | jananīm:bestower)
- purāformerly
- nārīfemale
- bhūtvābecoming
- puraripumenemy of cities (pura:cities | ripum:enemy)
- apieven
- kṣobhamagitation
- anayatcaused
- smaraḥCupid
- apialso
- tvāṃThee
- natvāadoring
- ratinayanalehyenafeast for Rati's eyes (rati:Rati | nayana:eyes | lehyena:feast)
- vapuṣāwith form
- munīnāmof sages
- apieven
- antaḥwithin
- prabhavaticapable
- hiindeed
- mohāyafor infatuation
- mahatāmof the great
vasantaḥ sāmanto malayamaru-dāyodhana-rathaḥ |
tathāpyekaḥ sarvaṃ himagirisute kāmapi kṛpāṃ
apāṅgātte labdhvā jagadida-manaṅgo vijayate || 6 ||
- dhanuḥbow
- pauṣpammade of flowers
- maurvībow-string
- madhukaramayīmade of honey-bees (madhukara:honey-bees | mayī:made of)
- pañcafive
- viśikhāḥarrows
- vasantaḥspring season
- sāmantaḥminister
- malayamarudāyodhanarathaḥbattle-chariot is Malaya breeze (malaya:Malaya | marut:breeze | āyodhana:battle | rathaḥ:chariot)
- tathāpiyet
- ekaḥalone
- sarvamall
- himagirisuteO daughter of the Mountain (himagiri:Mountain | sute:daughter)
- kāmapisome
- kṛpāmgrace
- apāṅgāttefrom your side-glance (apāṅga:side-glance | te:your)
- labdhvāhaving obtained
- jagadidamthis world (jagat:world | idam:this)
- anaṅgaḥbodiless
- vijayateis victorious
parikṣīṇā madhye pariṇata śaraccandra-vadanā |
dhanurbāṇān pāśaṃ sṛṇimapi dadhānā karatalaiḥ
purastā dāstāṃ naḥ puramathitu rāho-puruṣikā || 7 ||
- kvaṇatkāñcīdāmāwith jingling girdle (kvaṇat:jingling | kāñcī:girdle | dāmā:with)
- karikalabhakumbhastananatābreasts like elephant's forehead (kari:elephant | kalabha:young | kumbha:forehead | stana:breast | natā:bent)
- parikṣīṇāslender
- madhyein the middle
- pariṇataśaraccandravadanāface like autumnal moon (pariṇata:matured | śarat:autumn | candra:moon | vadanā:face)
- dhanurbāṇānbow and arrows (dhanus:bow | bāṇān:arrows)
- pāśamnoose
- sṛṇimapiand a goad (sṛṇi:goad | api:and)
- dadhānāholding
- karatalaiḥwith hands
- purastātbefore
- āstāmmay be
- naḥus
- puramathituḥof the destroyer of cities (pura:city | mathituḥ:destroyer)
- āhopuruṣikāpride
maṇidvīpe nīpo-pavanavati cintāmaṇi gṛhe |
śivakāre mañce paramaśiva-paryaṅka nilayām
bhajanti tvāṃ dhanyāḥ katicana cidānanda-laharīm || 8 ||
- sudhāsindhoḥof the nectar-ocean (sudhā:nectar | sindhoḥ:of the ocean)
- madhyein the middle
- suraviṭapivāṭīparivṛtesurrounded by divine trees (sura:divine | viṭapi:trees | vāṭī:garden | parivṛte:surrounded by)
- maṇidvīpein the isle of gems (maṇi:gems | dvīpe:in the isle)
- nīpopavanavatihaving nipa groves (nīpa:nipa | upavana:groves | vati:having)
- cintāmaṇigṛhein the house of wish-gems (cintāmaṇi:wish-gem | gṛhe:in the house)
- śivākārein the form of Śiva (śiva:Śiva | ākāre:in the form)
- mañceon the couch
- paramaśivaparyaṅkanilayāmabiding on Śiva's couch (parama:supreme | śiva:Śiva | paryaṅka:couch | nilayām:abiding)
- bhajantiadore
- tvāmThee
- dhanyāḥfortunate
- katicanaa few
- cidānandalaharīmwave of bliss-consciousness (cit:consciousness | ānanda:bliss | laharīm:wave)
sthitaṃ svadhiṣṭāne hṛdi maruta-mākāśa-mupari |
mano'pi bhrūmadhye sakalamapi bhitvā kulapathaṃ
sahasrāre padme sa harahasi patyā viharase || 9 ||
- mahīmearth
- mūlādhārein the Mūlādhāra (mūla:root | ādhāre:in the base)
- kamapisome
- maṇipūrein the Maṇipūra (maṇi:gem | pūre:in the city)
- hutavahaṃfire
- sthitaṃsituated
- svādhiṣṭhānein the Svādhiṣṭhāna (sva:own | adhiṣṭhāne:in the seat)
- hṛdiin the heart
- marutamair
- ākāśamsky
- upariabove
- manaḥmind
- apialso
- bhrūmadhyebetween the eyebrows (bhrū:eyebrow | madhye:in the middle)
- sakalamall
- apialso
- bhitvāhaving penetrated
- kulapathaṃKula path (kula:family | pathaṃ:path)
- sahasrārein the Sahasrāra (sahasra:thousand | āre:in the petal)
- padmein the lotus
- sahawith
- rahasiin solitude
- patyāwith the consort
- viharaseyou sport
prapañcaṃ sinñntī punarapi rasāmnāya-mahasaḥ|
avāpya svāṃ bhūmiṃ bhujaganibha-madhyuṣṭa-valayaṃ
svamātmānaṃ kṛtvā svapiṣi kulakuṇḍe kuhariṇi || 10 ||
- sudhā-dhārā-sāraiḥwith essence of nectar streams (sudhā:nectar | dhārā:streams | sāraiḥ:with essence)
- caraṇa-yugala-antarbetween the pair of feet (caraṇa:feet | yugala:pair | antar:between)
- vigalitaiḥflowing
- prapañcamthe manifested multiplicity
- siñcantīdrenching
- punarapiagain
- rasāmnāya-mahasaḥfrom the Nectarine Radiance (rasa:nectar | āmnāya:tradition | mahasaḥ:radiance)
- avāpyahaving reached
- svāmown
- bhūmimsphere
- bhujaga-nibha-madhyuṣṭa-valayamserpentine form with coils (bhujaga:serpent | nibha:like | madhyuṣṭa:inhabited | valayam:coils)
- svamātmānamown self
- kṛtvāhaving made
- svapiṣisleepest
- kulakuṇḍein the kula-kunda (kula:family | kuṇḍe:in the kunda)
- kuhariṇiin the hollow
prabhinnābhiḥ śambhornavabhirapi mūlaprakṛtibhiḥ |
catuścatvāriṃśad-vasudala-kalāśc-trivalaya-
trirekhabhiḥ sārdhaṃ tava śaraṇakoṇāḥ pariṇatāḥ || 11 ||
- caturbhiḥby four
- śrīkaṇṭhaiḥby Śrī-Kaṇṭhas (śrī:Śrī | kaṇṭhaiḥ:by Kaṇṭhas)
- śivayuvatibhiḥby Śiva-yuvatis (śiva:Śiva | yuvatibhiḥ:by yuvatis)
- pañcabhirapiby five also (pañcabhiḥ:by five | api:also)
- prabhinnābhiḥby distinct
- śambhoḥof Śambhu
- navabhirapiby nine also (navabhiḥ:by nine | api:also)
- mūlaprakṛtibhiḥby basic manifestations (mūla:basic | prakṛtibhiḥ:by manifestations)
- catuścatvāriṃśadvasudalakalāśratrivalaya- (catuścatvāriṃśadvasudalakālāśratrivalaya-)forty-four petal, circle (catuḥ:four | catvāriṃśat:forty | vasu:petal | dala:petal | kalā:circle | āśra:circle | tri:three | valaya:circle)
- trirekhābhiḥby three lines (tri:three | rekhābhiḥ:by lines)
- sārdhaṃtogether with
- tavayour
- śaraṇakoṇāḥshelter triangles (śaraṇa:shelter | koṇāḥ:triangles)
- pariṇatāḥformed
kavīndrāḥ kalpante kathamapi viriñci-prabhṛtayaḥ |
yadālokautsukyā-damaralalanā yānti manasā
tapobhirduṣprāpāmapi giriśa-sāyujya-padavīm || 12 ||
- tvadīyaṃyour
- saundaryaṃbeauty
- tuhinagirikanyeO Daughter of the Mountain of Snow (tuhina:snow | giri:mountain | kanye:daughter)
- tulayituṃto compare
- kavīndrāḥgreat poets (kavi:poet | indra:lord)
- kalpanteattempt
- kathamapisomehow
- viriñciprabhṛtayaḥBrahmā and others (viriñci:Brahmā | prabhṛtayaḥ:and others)
- yadālokautsukyātdue to eagerness to see (yad:which | āloka:seeing | autsukyāt:due to eagerness)
- amaralalanāheavenly damsels (amara:immortal | lalanā:damsels)
- yāntiattain
- manasāby mind
- tapobhiḥby austerities
- duṣprāpāmapieven though difficult to attain (duṣprāpām:difficult to attain | api:even though)
- giriśasāyujyapadavīmoneness with Śiva (giriśa:Śiva | sāyujya:oneness | padavīm:path)
tavāpāṅgāloke patita-manudhāvanti śataśaḥ |
galadveṇībandhāḥ kucakalaśa-vistrista-sicayā
haṭāt truṭyatkāñyo vigalita-dukūlā yuvatayaḥ || 13 ||
- naraṃman
- varṣīyāṃsaṃvery old
- nayanavirasaṃugly to look at (nayana:eye | virasaṃ:tasteless)
- narmasuin erotic matters
- jaḍaṃdull
- tavayour
- apāṅgālokeside glance (apāṅga:side | āloke:glance)
- patitamfallen
- anudhāvantifollow
- śataśaḥin hundreds
- galadveṇībandhāḥwith loosened hair (galad:loosened | veṇībandhāḥ:hair ties)
- kucakalaśavisrastasicayāwith exposed breasts (kuca:breast | kalaśa:pot | visrasta:exposed | sicayā:heap)
- haṭhātsuddenly
- truṭyatkāñcyaḥwith broken girdles (truṭyat:broken | kāñcyaḥ:girdles)
- vigalitadukūlāwith slipping clothes (vigalita:slipping | dukūlā:clothes)
- yuvatayaḥyoung women
hutaśe dvāṣaṣṭi-ścaturadhika-pañcāśa-danile |
divi dviḥ ṣaṭ triṃśan manasi ca catuḥṣaṣṭiriti ye
mayūkhā-steṣā-mapyupari tava pādāmbuja-yugam || 14 ||
- kṣitauon the earth
- ṣaṭpañcāśatfifty-six (ṣaṭ:six | pañcāśat:fifty)
- dvisamadhikapañcāśatfifty-two (dvi:two | samadhika:more than | pañcāśat:fifty)
- udakein water
- hutāśein fire
- dvāṣaṣṭiḥsixty-two (dva:two | ṣaṣṭiḥ:sixty)
- caturadhikapañcāśatfifty-four (catur:four | adhika:more than | pañcāśat:fifty)
- anilein air
- diviin the sky
- dviṣṣaṭtriṃśatthirty-two (dvi:two | ṣaṭtriṃśat:thirty)
- manasiin the mind
- caand
- catuṣṣaṣṭiḥsixty-four (catuḥ:four | ṣaṣṭiḥ:sixty)
- itithus
- yethose who
- mayūkhāḥrays
- teṣāmof them
- apialso
- upariabove
- tavayour
- pādāmbujayugampair of lotus feet (pāda:feet | ambuja:lotus | yugam:pair)
vara-trāsa-trāṇa-sphaṭikaghuṭikā-pustaka-karām |
sakṛnna tvā natvā kathamiva satāṃ sannidadhate
madhu-kṣīra-drākṣā-madhurima-dhurīṇāḥ phaṇitayaḥ || 15 ||
- śarajjyotsnāśuddhāmpure as autumn moonlight (śarad:autumn | jyotsnā:moonlight | śuddhām:pure)
- śaśiyutajaṭājūṭamakuṭāmcrowned with moon-adorned matted hair (śaśiyuta:moon-adorned | jaṭā:matted hair | jūṭa:crown | makuṭām:crowned)
- varatrāsatrāṇasphaṭikaghaṭikāpustakakarāmhands granting boons, protection, holding crystal beads, book (vara:boon | trāsa:fear | trāṇa:protection | sphaṭika:crystal | ghaṭikā:beads | pustaka:book | karām:hands)
- sakṛnnaonce
- tvāThee
- natvāhaving bowed
- kathamivahow indeed
- satāmof good men
- saṃnidadhateflow
- madhukṣīradrākṣāmadhurimadhurīṇāḥsweet as honey, milk, grapes (madhu:honey | kṣīra:milk | drākṣā:grapes | madhurima:sweetness | dhurīṇāḥ:sweet)
- phaṇitayaḥwords
bhajante ye santaḥ katicidaruṇāmeva bhavatīm |
viriñci-preyasyā-staruṇatara-śrṛṅgara laharī-
gabhīrābhi-rvāgbhiḥ rvidadhati satāṃ rañjanamamī || 16 ||
- kavīndrāṇāmof the best poets (kavi:poet | indra:best | ṇām:of)
- cetaḥkamalavanabālātaparuciṃlight of morning's rising sun (cetaḥ:mind | kamala:lotus | vana:forest | bāla:young | āta:rising | ruciṃ:light)
- bhajanteadore
- yewho
- santaḥdevoted men
- katicitsome
- aruṇāmAruṇā
- evaindeed
- bhavatīmThou
- viriñcipreyasyāḥof Sarasvati, beloved of Brahma (viriñci:Brahma | preyasyāḥ:beloved of)
- taruṇataramore youthful
- śṛṅgāralaharīwaves of erotic sentiments (śṛṅgāra:erotic sentiments | laharī:waves)
- gabhīrābhiḥprofound
- vāgbhiḥwith words
- vidadhaticreate
- satāmof the good
- rañjanamdelight
- amīthese
rvaśinyadyābhi-stvāṃ saha janani sañcintayati yaḥ |
sa kartā kāvyānāṃ bhavati mahatāṃ bhaṅgirucibhi-
rvacobhi-rvāgdevī-vadana-kamalāmoda madhuraiḥ || 17 ||
- savitrībhiḥwith Savitrī
- vācāmof words
- śaśimaṇiśilābhaṅgarucibhiḥwith moonstone-like radiance (śaśi:moon | maṇi:gem | śilā:stone | bhaṅga:like | ruci:radiance | bhiḥ:with)
- vaśinyādyābhiḥwith Vaśinī and others (vaśinī:Vaśinī | ādi:and others | ābhiḥ:with)
- tvāmyou
- sahatogether with
- jananiO Mother
- saṃcintayatimeditates
- yaḥwho
- sahe
- kartāauthor
- kāvyānāmof poems
- bhavatibecomes
- mahatāmof great ones
- bhaṅgirucibhiḥwith delightful radiance (bhaṅgi:delightful | ruci:radiance | bhiḥ:with)
- vacobhiḥwith words
- vāgdevī-vadana-kamal’āmoda-madhuraiḥsweet with Sarasvatī's fragrance (vāgdevī:Sarasvatī | vadana:mouth | kamala:lotus | āmoda:fragrance | madhuraiḥ:sweet with)
rdivaṃ sarvā-murvī-maruṇimani magnāṃ smarati yaḥ |
bhavantyasya trasya-dvanahariṇa-śālīna-nayanāḥ
sahorvaśyā vaśyāḥ kati kati na gīrvāṇa-gaṇikāḥ || 18 ||
- tanucchāyābhiḥwith delicate shadows (tanu:delicate | chāyābhiḥ:with shadows)
- teyour
- taruṇataraṇiśrīsaraṇibhiḥwith the beauty of the rising sun (taruṇa:rising | taraṇi:sun | śrī:beauty | saraṇibhiḥ:with paths)
- divaṃheaven
- sarvāmall
- urvīmearth
- aruṇimaniin crimson radiance (aruṇa:crimson | mani:radiance)
- magnāmimmersed
- smaratiremembers
- yaḥwho
- bhavantibecome
- asyahis
- trasyadvanahariṇaśālīnanayanāḥwith eyes like timid deer (trasyad:timid | vana:forest | hariṇa:deer | śālīna:graceful | nayanāḥ:eyes)
- sahawith
- urvaśyāUrvaśī
- vaśyāḥsubdued
- katihow many
- katihow many
- nanot
- gīrvāṇagaṇikāḥcelestial courtesans (gīrvāṇa:celestial | gaṇikāḥ:courtesans)
harārdhaṃ dhyāyedyo haramahiṣi te manmathakalām |
sa sadyaḥ saṅkṣobhaṃ nayati vanitā ityatilaghu
trilokīmapyāśu bhramayati ravīndu-stanayugām || 19 ||
- mukhaṃface
- binduṃdot
- kṛtvāhaving made
- kucayugampair of breasts (kuca:breast | yugam:pair)
- adhastasyabelow that
- tadadhobelow that
- harārdhaṃhalf of Hara (hara:Hara (Śiva) | ardham:half)
- dhyāyetshould meditate
- yaḥwho
- haramahiṣiO Consort of Hara (hara:Hara (Śiva) | mahiṣi:consort)
- teyour
- manmathakalāmManmatha art (manmatha:Manmatha (Cupid) | kalām:art)
- sahe
- sadyaḥquickly
- saṃkṣobhaṃagitation
- nayatileads
- vanitāwoman
- itithus
- atilaghuvery easy
- trilokīmthree worlds (tri:three | lokīm:worlds)
- apieven
- āśuquickly
- bhramayatifascinates
- ravīndusun and moon (ravi:sun | indu:moon)
- stanayugāmpair of breasts (stana:breast | yugām:pair)
hṛdi tvā mādhatte himakaraśilā-mūrtimiva yaḥ |
sa sarpāṇāṃ darpaṃ śamayati śakuntadhipa iva
jvarapluṣṭān dṛṣṭyā sukhayati sudhādhārasirayā || 20 ||
- kirantīmemitting
- aṅgebhyaḥfrom the limbs
- kiraṇanikurambāmṛtarasaṃnectar of rays cluster (kiraṇa:rays | nikuramba:cluster | amṛtarasa:nectar)
- hṛdiin the heart
- tvāmyou
- ādhatteplaces
- himakaraśilāmūrtimivalike a moonstone image (himakara:moon | śilā:stone | mūrti:image | iva:like)
- yaḥwho
- sahe
- sarpāṇāṃof serpents
- darpaṃpride
- śamayatipacifies
- śakuntādhipaGaruḍa (śakunta:birds | adhipa:lord)
- ivalike
- jvarapluṣṭānafflicted by fever (jvara:fever | pluṣṭān:afflicted)
- dṛṣṭyāby look
- sukhayaticomforts
- sudhādhārasirayānectar showering nerve (sudhā:nectar | dhāra:shower | sirā:nerve)
niṣṇṇāṃ ṣaṇṇāmapyupari kamalānāṃ tava kalām |
mahāpadmātavyāṃ mṛdita-malamāyena manasā
mahāntaḥ paśyanto dadhati paramāhlāda-laharīm || 21 ||
- taṭillekhātanvīṃlightning-like slender (taṭillekhā:lightning-like | tanvīṃ:slender)
- tapanaśaśivaiśvānaramayīṃsun, moon, fire embodied (tapana:sun | śaśi:moon | vaiśvānara:fire | mayīṃ:embodied)
- niṣaṇṇāṃsituated
- ṣaṇṇāmapieven above six (ṣaṇṇām:of six | api:even)
- upariabove
- kamalānāṃof lotuses
- tavayour
- kalāmpart
- mahāpadmāṭavyāṃin the great lotus forest (mahā:great | padma:lotus | āṭavyāṃ:in the forest)
- mṛditamalamāyenaby purified mind (mṛdita:purified | mala:impurity | māyena:by mind)
- manasāby mind
- mahāntaḥgreat souls
- paśyantaḥseeing
- dadhatiexperience
- paramāhlādalaharīmwave of supreme bliss (parama:supreme | āhlāda:bliss | laharīm:wave)
iti stotuṃ vāñchan kathayati bhavāni tvamiti yaḥ |
tadaiva tvaṃ tasmai diśasi nijasāyujya-padavīṃ
mukunda-bramhendra sphuṭa makuṭa nīrājitapadām || 22 ||
- bhavāniO Bhavani
- tvaṃThou
- dāseto servant
- mayiin me
- vitarabestow
- dṛṣṭiṃglance
- sakaruṇāwith compassion
- itithus
- stotuṃto praise
- vāñchandesiring
- kathayatisays
- bhavāniO Bhavani
- tvamThou
- itithus
- yaḥwho
- tadāthen
- evaindeed
- tvaṃThou
- tasmaito him
- diśasigrant
- nijasāyujyapadavīṃstate of oneness (nija:own | sāyujya:oneness | padavīṃ:state)
- mukundabrahmendrasphuṭamakuṭanīrājitapadāmfeet worshipped by gods (mukunda:Vishnu | brahma:Brahma | indra:Indra | sphuṭa:clear | makuṭa:crown | nīrājita:worshipped | padām:feet)
śarīrārdhaṃ śambho-raparamapi śaṅke hṛtamabhūt |
yadetat tvadrūpaṃ sakalamaruṇābhaṃ trinayanaṃ
kucābhyāmānamraṃ kuṭila-śaśicūḍāla-makuṭam || 23 ||
- tvayāby you
- hṛtvāhaving appropriated
- vāmaṃleft
- vapuḥform
- aparitṛptenaunsatisfied
- manasāby the mind
- śarīrārdhaṃhalf of the body (śarīra:body | ardhaṃ:half)
- śambhoḥof Śambhu
- aparamother
- apialso
- śaṅkeI suspect
- hṛtamtaken
- abhūtbecame
- yatwhich
- etatthis
- tvadrūpaṃyour form (tvat:your | rūpaṃ:form)
- sakalamentire
- aruṇābhaṃcrimson in complexion (aruṇa:crimson | ābhaṃ:complexion)
- trinayanaṃthree-eyed (tri:three | nayanaṃ:eye)
- kucābhyāmby the two breasts (kuca:breast | abhyām:by the two)
- ānamraṃslightly bent
- kuṭilaśaśicūḍālamakuṭamwith crescent moon diadem (kuṭila:curved | śaśi:moon | cūḍāla:crest | makuṭam:diadem)
tiraskurva-nnetat svamapi vapu-rīśa-stirayati |
sadā pūrvaḥ sarvaṃ tadida manugṛhṇāti ca śiva-
stavājñā malambya kṣaṇacalitayo rbhrūlatikayoḥ || 24 ||
- jagatsūtecreates the universe (jagat:universe | sūte:creates)
- dhātāBrahmā
- hariḥHari (Visṇu)
- avatiprotects
- rudraḥRudra
- kṣapayatedestroys
- tiraskurvanconcealing
- etatthis
- svamown
- apialso
- vapuḥform
- īśaḥIsa (Maheśvara)
- tirayatiabsorbs
- sadāpūrvaḥeternal
- sarvamall
- tatthat
- idamthis
- anugṛhṇātiblesses
- caand
- śivaḥŚiva
- tavayour
- ājñāmcommand
- ālambyareceiving
- kṣaṇacalitayoḥmomentarily moved (kṣaṇa:moment | calitayoḥ:moved)
- bhrūlatikayoḥof the creeper-like brows (bhrū:brow | latikayoḥ:creeper-like)
bhavet pūjā pūjā tava caraṇayo-ryā viracitā |
tathā hi tvatpādodvahana-maṇipīṭhasya nikaṭe
sthitā hyete-śaśvanmukulita karottaṃsa-makuṭāḥ || 25 ||
- trayāṇāṃof the three
- devānāṃof the deities
- triguṇajanitānāṃborn of three qualities (tri:three | guṇa:qualities | janitānāṃ:born of)
- tavayour
- śiveO Śiva's consort
- bhavetmay be
- pūjāworship
- pūjāworship
- tavayour
- caraṇayoḥof the feet
- yāwhich
- viracitāis performed
- tathāthus
- hiindeed
- tvatpādodvahanamaṇipīṭhasyaof the gem-studded footstool (tvat:your | pāda:feet | udvahana:bearing | maṇi:gem | pīṭhasya:of the stool)
- nikaṭenear
- sthitāḥstanding
- hiindeed
- etethese
- śaśvatalways
- mukulitakarottaṃsamakuṭāḥwith folded hands and crowned (mukulita:folded | kara:hands | uttaṃsa:adorned | makuṭāḥ:crowned)
vināśaṃ kīnāśo bhajati dhanado yāti nidhanam |
vitandrī māhendrī-vitatirapi saṃmīlita-dṛśā
mahāsaṃhāre'smin viharati sati tvatpati rasau || 26 ||
- viriñciḥBrahmā
- pañcatvaṃreduced to elements (pañca:five | tvaṃ:state)
- vrajatigoes
- hariḥViṣṇu
- āpnotiattains
- viratiṃpassivity
- vināśaṃdestruction
- kīnāśaḥYama
- bhajatiexperiences
- dhanadaḥKubera
- yātigoes
- nidhanamend
- vitandrīIndra's
- māhendrīof Indra
- vitatiḥfollowers
- apialso
- saṃmīlitadṛśāwith closed eyes (saṃmīlita:closed | dṛśā:eyes)
- mahāsaṃhārein the great dissolution (mahā:great | saṃhāre:in dissolution)
- asminin this
- viharatisports
- satiO Sati
- tvatpatiḥyour husband (tvat:your | patiḥ:husband)
- asauhe
gatiḥ prādakṣiṇya-kramaṇa-maśanādyā huti-vidhiḥ |
praṇāmaḥ saṃveśaḥ sukhamakhila-mātmārpaṇa-dṛśā
saparyā paryāya-stava bhavatu yanme vilasitam || 27 ||
- japaḥchanting
- jalpaḥprattle
- śilpaṃart
- sakalamall
- apialso
- mudrā-viracanāgesture creation (mudrā:gesture | viracanā:creation)
- gatiḥmovement
- prādakṣiṇya-kramaṇamcircumambulation (prādakṣiṇya:circumambulation | kramaṇam:movement)
- aśanādi-āhuti-vidhiḥeating as offering (aśana:eating | ādi:etc. | āhuti:offering | vidhiḥ:method)
- praṇāmaḥprostration
- saṃveśaḥrest
- sukhamcomfort
- akhilamall
- ātmārpaṇa-dṛśāwith self-dedication (ātma:self | arpaṇa:dedication | dṛśā:with view)
- saparyā-paryāyaḥservice (saparyā:worship | paryāyaḥ:sequence)
- tavayour
- bhavatumay it be
- yatthat which
- memy
- vilasitamactivity
vipadyante viśve vidhi-śatamakhādyā diviṣadaḥ |
karālaṃ yat kṣvelaṃ kabalitavataḥ kālakalanā
na śambhostanmūlaṃ tava janani tāṭaṅka mahimā || 28 ||
- sudhāmnectar
- apieven
- āsvādyahaving consumed
- pratibhayafear-inspiring
- jarāmṛtyuhariṇīmremoving old age and death (jarā:old age | mṛtyu:death | hariṇīm:removing)
- vipadyanteperish
- viśvein the universe
- vidhiśatamakhādyāḥBrahmā, Indra, and others (vidhi:Brahmā | śata:hundred | makha:Indra | ādyāḥ:and others)
- diviṣadaḥdeities
- karālamterrible
- yatwhich
- kṣvelampoison
- kabalitavataḥhaving consumed
- kālakalanāend of time (kāla:time | kalanā:end)
- nanot
- śambhoḥof Śiva
- tanmūlamroot cause
- tavayour
- jananiO Mother
- tāṭaṅkamahimāglory of ear ornament (tāṭaṅka:ear ornament | mahimā:glory)
kaṭhore koṭhīre skalasi jahi jambhāri-makuṭam |
praṇamreṣveteṣu prasabha-mupayātasya bhavanaṃ
bhavasyabhyutthāne tava parijanokti-rvijayate || 29 ||
- kirīṭamcrown
- vairiñcamof Viriñci (Brahmā)
- pariharaavoid
- puraḥin front
- kaiṭabhabhidaḥof Kaiṭabhārī (Viṣṇu) (kaiṭabha:Kaiṭabha | bhidaḥ:breaker)
- kaṭhorehard
- koṭīrecrest
- skhalasiyou stumble
- jahiavoid
- jambhārimukuṭamcrown of Jambhāri (Indra) (jambhāri:Jambhāri (Indra) | mukuṭam:crown)
- praṇamreṣuin the bowed
- eteṣuthese
- prasabhamforcefully
- upayātasyaapproaching
- bhavanamabode
- bhavasyaof Bhava (Śiva)
- abhyutthānerising
- tavayour
- parijanoktiḥattendants' words (parijana:attendants | uktiḥ:words)
- vijayatetriumphs
niṣevye nitye tvā mahamiti sadā bhāvayati yaḥ |
kimāścaryaṃ tasya trinayana-samṛddhiṃ tṛṇayato
mahāsaṃvartāgni-rviracayati nīrājanavidhim || 30 ||
- svadehodbhūtābhiḥby powers born of own body (sva:own | deha:body | udbhūtābhiḥ:by powers born)
- ghṛṇibhiḥby rays
- aṇimādyābhiḥby Animā and others (aṇimā:Animā | ādyābhiḥ:and others)
- abhitaḥsurrounded by
- niṣevyeto be served
- nityeeternal
- tvāmThee
- ahamI
- itithus
- sadāalways
- bhāvayatimeditates
- yaḥwho
- kimwhat
- āścaryaṃwonder
- tasyahis
- trinayanasamṛddhiṃglories above Śiva (tri:three | nayana:eyes | samṛddhiṃ:prosperity)
- tṛṇayataḥconsidering as straw
- mahāsaṃvartāgniḥcosmic dissolution fire (mahā:great | saṃvarta:dissolution | agniḥ:fire)
- viracayatiperforms
- nirājanavidhiṃrite of Nīrājana (nirājana:Nīrājana | vidhiṃ:rite)
sthitastattta-siddhi prasava paratantraiḥ paśupatiḥ |
punastva-nnirbandhā dakhila-puruṣārthaika ghaṭanā-
svatantraṃ te tantraṃ kṣititala mavātītara-didam || 31 ||
- catuṣṣaṣṭyāsixty-four
- tantraiḥby the Tantras
- sakamalamentire
- atisandhāyadeluding
- bhuvanamworld
- sthitaḥremained
- tattatvarious
- siddhipsychic powers
- prasavaconferring
- paratantraiḥdependent Tantras
- paśupatiḥLord Śiva
- punaḥagain
- tvatyour
- nirbandhātinsistence
- akhilapuruṣārthaikaghaṭanāconferring all Purusārthas (akhila:all | puruṣārtha:Purusārthas | eka:one | ghaṭanā:conferring)
- svatantramindependent
- teyour
- tantramTantra
- kṣititalamearth
- avātītarevealed
- idamthis
smaro haṃsaḥ śakra-stadanu ca parā-māra-harayaḥ |
amī hṛllekhābhi-stisṛbhi-ravasāneṣu ghaṭitā
bhajante varṇāste tava janani nāmāvayavatām || 32 ||
- śivaḥShiva
- śaktiḥShakti
- kāmaḥKama
- kṣitiḥEarth
- athathen
- raviḥSun
- śītakiraṇaḥMoon (śīta:cool | kiraṇaḥ:rays)
- smaraḥCupid
- haṃsaḥSwan
- śakraḥIndra
- tadanuthereafter
- caand
- parāmāraharayaḥParā, Māra, Hari (parā:Parā | māra:Māra | hari:Hari)
- amīthese
- hṛllekhābhiḥwith Hṛllekhā (hṛllekhā:Hṛllekhā | bhiḥ:with)
- tisṛbhiḥthree
- avasāneṣuat the ends
- ghaṭitājoined
- bhajanteworship
- varṇāḥsyllables
- tethose
- tavayour
- jananiMother
- nāmāvayavatāmparts of the name (nāma:name | avayavatām:parts)
rnidhāyaike nitye niravadhi-mahābhoga-rasikāḥ |
bhajanti tvāṃ cintāmaṇi-guṇanibaddhākṣa-valayāḥ
śivāgnau juhvantaḥ surabhighṛta-dhārāhuti-śatai || 33 ||
- smaraṃKāmarāja (Klīm)
- yoniṃBhuvaneśvarī (Hrīm)
- lakṣmīṃŚri (Śrīm)
- tritayamtrio
- idamthis
- ādauat the beginning
- tavaof Thy
- manaḥmind
- nidhāyaplacing
- ekesome
- nityeeternal
- niravadhimahābhogarasikāḥconnoisseurs of highest enjoyment (niravadhi:endless | mahābhoga:great enjoyment | rasikāḥ:connoisseurs)
- bhajantiworship
- tvāmThee
- cintāmaṇigunanibaddhākṣavalayāḥadorned with Cintāmaṇi necklace (cintāmaṇi:Cintāmaṇi | guna:qualities | nibaddha:bound | akṣa:beads | valayāḥ:necklace)
- śivāgnauin Śivā's fire (śivā:Śivā | agnau:in the fire)
- juhvantaḥoffering
- surabhighṛtadhārāhutiśataiḥwith streams of ghee oblations (surabhi:fragrant | ghṛta:ghee | dhārā:streams | huti:oblations | śataiḥ:hundreds)
tavātmānaṃ manye bhagavati navātmāna-managham |
ataḥ śeṣaḥ śeṣītyaya-mubhaya-sādhāraṇatayā
sthitaḥ sambandho vāṃ samarasa-parānanda-parayoḥ || 34 ||
- śarīraṃbody
- tvaṃyou
- śambhoḥof Śambhu
- śaśimihiravakṣoruhayugaṃwith sun and moon breasts (śaśi:moon | mihira:sun | vakṣoruhayugaṃ:pair of breasts)
- tavayour
- ātmānaṃself
- manyeI consider
- bhagavatiO Goddess
- navātmānamanaghamflawless ninefold self (nava:nine | ātmānam:self | anagham:flawless)
- ataḥtherefore
- śeṣaḥaccessory
- śeṣīprincipal
- itithus
- ayamthis
- ubhayasādhāraṇatayāequally common to both (ubhaya:both | sādhāraṇatayā:commonality)
- sthitaḥestablished
- saṃbandhaḥrelationship
- vāṃof you both
- samarasaparānandaparayoḥof equal supreme bliss (samara:equal | parānanda:supreme bliss | parayoḥ:of both)
tvamāpa-stvaṃ bhūmi-stvayi pariṇatāyāṃ na hi param |
tvameva svātmānaṃ pariṇmayituṃ viśva vapuṣā
cidānandākāraṃ śivayuvati bhāvena bibhṛṣe || 35 ||
- manaḥmind
- tvaṃyou
- vyomasky
- tvaṃyou
- marutwind
- asiare
- marutsārathicharioteer of the winds (marut:wind | sārathi:charioteer)
- rasiare
- tvamyou
- āpaḥwater
- tvamyou
- bhūmiḥearth
- tvayiin you
- pariṇatāyāmtransformed
- nanot
- hiindeed
- parambeyond
- tvamyou
- evaonly
- svātmānamown self
- pariṇamayitumto transform
- viśvavapuṣāuniversal form (viśva:universe | vapuṣā:form)
- citconsciousness
- ānandabliss
- ākāramform
- śivayuvatiSiva's consort (śiva:Siva | yuvati:consort)
- bhāvenaas
- bibhṛṣeassume
paraṃ śambhu vande parimilita-pārśvaṃ paracitā |
yamārādhyan bhaktyā ravi śaśi śucīnā-maviṣaye
nirāloke'loke nivasati hi bhāloka-bhuvane || 36 ||
- tavayour
- ājñācakrasthaṃresiding in Ājñā-Cakra (ājñā:command | cakra:wheel | sthaṃ:residing)
- tapanaśaśikoṭidyutidharaṃresplendent as crores of suns and moons (tapana:sun | śaśi:moon | koṭi:crores | dyuti:splendor | dharaṃ:bearing)
- paraṃsupreme
- śambhuṃŚambhu
- vandeI salute
- parimilitapārśvaṃintegrated side (parimilita:integrated | pārśvaṃ:side)
- paracitāSupreme Consciousness
- yamwhom
- ārādhyanadoring
- bhaktyāwith devotion
- raviśaśiśucīnāmaviṣayebeyond sun, moon, fire (ravi:sun | śaśi:moon | śucīnām:of fires | aviṣaye:beyond the realm)
- nirāloke'lokein the non-luminous realm (nirāloke:in the non-luminous | aloke:realm)
- nivasatiresides
- hiindeed
- bhālokabhavanein the luminous abode (bhāloka:luminous world | bhavane:in the abode)
śivaṃ seve devīmapi śivasamāna-vyavasitām |
yayoḥ kāntyā yāntyāḥ śaśikiraṇ-sārūpyasaraṇe
vidhūtānta-rdhvāntā vilasati cakorīva jagatī || 37 ||
- viśuddhauin the Viśuddhi
- teyour
- śuddhasphaṭikaviśadampure crystal-like (śuddha:pure | sphaṭika:crystal | viśadam:like)
- vyomajanakamcreator of Ākāśa (vyoma:Ākāśa | janakam:creator)
- śivamŚiva
- seveI meditate
- devīmon the Devī
- apialso
- śivasamānavyavasitāmequal to Śiva (śiva:Śiva | samāna:equal | vyavasitām:determined)
- yayoḥfrom whom
- kāntyāby brilliance
- yāntyāḥproceeding
- śaśikiraṇasārūpyasaraṇein lunar brilliance (śaśi:moon | kiraṇa:rays | sārūpya:resemblance | saraṇe:path)
- vidhūtāntardhvāntāfree from darkness (vidhūta:dispelled | antar:inner | dhvāntā:darkness)
- vilasatirejoices
- cakorīvalike the Cakorī (cakorī:Cakorī | iva:like)
- jagatīthe universe
bhaje haṃsadvandvaṃ kimapi mahatāṃ mānasacaram |
yadālāpā-daṣṭādaśa-guṇita-vidyāpariṇatiḥ
yadādatte doṣād guṇa-makhila-madbhyaḥ paya iva || 38 ||
- samunmīlatblossoming
- saṃvitconsciousness
- kamalamakarandaikarasikaṃdelighting in lotus nectar (kamala:lotus | makaranda:nectar | eka:one | rasikaṃ:delighting)
- bhajeI adore
- haṃsadvandvaṃpair of swans (haṃsa:swan | dvandvaṃ:pair)
- kimapisomething
- mahatāṃof the great
- mānasacarammoving in the mind (mānasa:mind | caram:moving)
- yadālāpātfrom whose conversation
- aṣṭādaśaguṇitavidyāpariṇatieighteen-fold knowledge transformation (aṣṭādaśa:eighteen | guṇita:multiplied | vidyā:knowledge | pariṇati:transformation)
- yadādattewho takes
- doṣātfrom fault
- guṇamvirtue
- akhilamentire
- adbhyaḥfrom water
- payamilk
- ivalike
tamīḍe saṃvartaṃ janani mahatīṃ tāṃ ca samayām |
yadāloke lokān dahati mahasi krodha-kalite
dayārdrā yā dṛṣṭiḥ śiśira-mupacāraṃ racayati || 39 ||
- tavayour
- svādhiṣṭhānein the Svadhisthana
- hutavahamadhiṣṭhāyainvoking the Fire (hutavaha:Fire | adhiṣṭhāya:invoking)
- nirataṃengaged
- tamīḍeI adore Him
- saṃvartaṃSamvarta
- jananiO Mother
- mahatīṃgreat
- tāṃthat
- caand
- samayāmSamaya
- yadālokewhen looks (yadā:when | āloke:looks)
- lokānworlds
- dahatiburns
- mahatigreat
- krodhakalitefilled with anger (krodha:anger | kalite:filled with)
- dayārdrācompassionate
- yāwhich
- dṛṣṭiḥlook
- śiśiramupacāraṃcooling blessing (śiśira:cooling | upacāraṃ:blessing)
- racayatibestows
sphura-nnā naratnābharaṇa-pariṇaddhendra-dhanuṣam |
tava śyāmaṃ meghaṃ kamapi maṇipūraika-śaraṇaṃ
niṣeve varṣantaṃ-haramihira-taptaṃ tribhuvanam || 40 ||
- taṭittvantaṃillumined by lightning (taṭit:lightning | tvantaṃ:illumined by)
- śaktyāby Śakti
- timiraparipanthiphuraṇayādispelling darkness (timira:darkness | paripanthin:obstacle | phuraṇayā:dispelling)
- sphuran-nānā-ratn’ābharaṇa-pariṇaddhendra-dhanuṣamrainbow with sparkling gems (sphuran:sparkling | nānā:various | ratna:gems | ābharaṇa:ornaments | pariṇaddha:adorned | indra:Indra | dhanuṣam:rainbow)
- tavayour
- śyāmaṃdark-blue
- meghaṃcloud
- kamapiunique
- maṇipūraikaśaraṇaṃabides in Maṇipūra (maṇipūra:Maṇipūra | eka:one | śaraṇaṃ:refuge)
- niṣeveI worship
- varṣantaṃshowering
- haramihirataptaṃburnt by Rudra's sun (hara:Rudra | mihira:sun | taptaṃ:burnt)
- tribhuvanamthree worlds
navātmāna manye navarasa-mahātāṇḍava-naṭam |
ubhābhyā metābhyā-mudaya-vidhi muddiśya dayayā
sanāthābhyāṃ jajñe janaka jananīmat jagadidam || 41 ||
- tavādhārein your base (tava:your | ādhāre:in the base)
- mūleat the root
- sahawith
- samayayāwith Samayā
- lāsyaparayāengaged in Lāsya dance (lāsya:Lāsya dance | parayā:engaged in)
- navātmānamNavātman
- manye (manye)I meditate
- navarasamahātāṇḍavanaṭamdancing Mahātāṇḍava with nine sentiments (nava:nine | rasa:sentiments | mahā:great | tāṇḍava:Tāṇḍava dance | naṭam:dancing)
- ubhābhyāmby both
- etābhyāmby these
- udayavidhimmethod of creation (udaya:creation | vidhim:method)
- uddiśyaaiming at
- dayayāwith compassion
- sanāthābhyāmprotected by both (sa:with | nātha:protector | bhyām:by both)
- jajñewas born
- janakajananīmfather and mother (janaka:father | jananīm:mother)
- ajagadithis universe
gatai-rmāṇikyatvaṃ gaganamaṇibhiḥ sāndraghaṭitaṃ
kirīṭaṃ te haimaṃ himagirisute kītayati yaḥ ||
- dvitīyabhāgaḥthe second part
- saundaryalaharīthe Wave of Beauty
- gataiḥ māṇikyatvamhaving become rubies
- gaganamaṇibhiḥby the gems of the sky, the twelve suns
- sāndraghaṭitamdensely set
- kirīṭam teyour diadem
- haimamgolden
- himagirisuteO daughter of the snow mountain
- kīrtayati yaḥwhoever celebrates it
dhanuḥ śaunāsīraṃ kimiti na nibadhnāti dhiṣaṇām || 42 ||
- saundaryalaharīwave of beauty (saundarya:beauty | laharī:wave)
- gatairgone
- māṇikyatvaṃstate of ruby (māṇikya:ruby | tvaṃ:state of)
- gaganamaṇibhiḥby sky-jewels (gagana:sky | maṇibhiḥ:by jewels)
- sāndraghaṭitaṃdensely constituted (sāndra:dense | ghaṭitaṃ:constituted)
- kirīṭaṃcrown
- teyour
- haimaṃgolden
- himagirisutedaughter of the snow mountain (himagiri:snow mountain | sute:daughter)
- kīrtayatidescribes
- yaḥwho
- sahe
- nīḍeyacchāyācchuraṇaśabalaṃvariegated by rainbow hues (nīḍeya:rainbow | chāyā:hues | churaṇa:diffused | śabalaṃ:variegated)
- candraśakalaṃcrescent moon (candra:moon | śakalaṃ:crescent)
- dhanuḥbow
- śaunāsīraṃIndra's bow
- kimitiwhy
- nanot
- nibadhnātibinds
- dhiṣaṇāmintellect
ghanasnigdha-ślakṣṇaṃ cikura nikurumbaṃ tava śive |
yadīyaṃ saurabhyaṃ sahaja-mupalabdhuṃ sumanaso
vasantyasmin manye balamathana vāṭī-viṭapinām || 43 ||
- dhunotumay remove
- dhvāntaṃdarkness
- naḥour
- tulitadalitendīvaravanaṃlike a forest of blue lotuses (tulita:full-blown | dalita:bloomed | indīvara:blue lotus | vanaṃ:forest)
- ghanasnigdhaślakṣṇaṃluxuriant, soft and oily (ghana:dense | snigdha:oily | ślakṣṇaṃ:soft)
- cikuranikurumbaṃbraid of locks (cikura:hair | nikurumbaṃ:cluster)
- tavayour
- śiveO Śiva's consort
- yadīyaṃwhose
- saurabhyaṃfragrance
- sahajamnatural
- upalabdhuṃto obtain
- sumanasaḥflowers
- vasantireside
- asminin this
- manyeI presume
- valamathanavāṭīviṭapināmof Indra's garden trees (vala:Indra | mathana:churning | vāṭī:garden | viṭapinām:of trees)
parīvāhasrotaḥ-saraṇiriva sīmantasaraṇiḥ|
vahantī- sindūraṃ prabalakabarī-bhāra-timira
dviṣāṃ bṛndai-rvandīkṛtameva navīnārka keraṇam || 44 ||
- tanotumay it grant
- kṣemamwelfare
- naḥto us
- tavayour
- vadanasaundaryalaharīwave of face's beauty (vadana:face | saundarya:beauty | laharī:wave)
- parīvāhasrotaḥsaraṇiḥcanal of overflowing stream (parīvāha:overflowing | srotaḥ:stream | saraṇiḥ:canal)
- ivalike
- sīmantasaraṇiḥparting line (sīmanta:parting | saraṇiḥ:line)
- vahantīcarrying
- sindūramvermilion
- prabalakabarībhāratimiradarkness of thick hair (prabala:strong | kabarī:hair | bhāra:mass | timira:darkness)
- dviṣāmof enemies
- bṛndaiḥby groups
- bandīkṛtamivaas if captured (bandī:captured | kṛtam:made | iva:as if)
- navīnārkakiraṇamrays of the new sun (navīna:new | arka:sun | kiraṇam:rays)
parītaṃ te vaktraṃ parihasati paṅkeruharucim |
darasmere yasmin daśanaruci kiñjalka-rucire
sugandhau mādyanti smaradahana cakṣu-rmadhulihaḥ || 45 ||
- arālaiḥcurved
- svābhāvyātnaturally
- alikalabhasaśrībhiḥwith beauty of young bees (ali:bee | kalabha:young | śrībhiḥ:with beauty)
- alakaiḥwith fore-locks
- parītamsurrounded
- teyour
- vaktraṃface
- parihasatimocks
- paṅkeruharucimbeauty of lotus flowers (paṅka:mud | iruha:growing | rucim:beauty)
- darasmereslightly smiling
- yasminin which
- daśanarucikiñjalkarucirecharming with teeth's brilliance (daśana:teeth | ruci:brilliance | kiñjalka:filament | rucire:charming)
- sugandhaufragrant
- mādyantirevel
- smaradahanacakṣuḥeyes of Śiva (smara:Cupid | dahana:destroyer | cakṣuḥ:eyes)
- madhulihaḥhoney suckers
dvitīyaṃ tanmanye makuṭaghaṭitaṃ candraśakalam |
viparyāsa-nyāsā dubhayamapi sambhūya ca mithaḥ
sudhālepasyūtiḥ pariṇamati rākā-himakaraḥ || 46 ||
- lalāṭamforehead
- lāvaṇyabeauty
- dyutivimalampure brilliance (dyuti:brilliance | vimalam:pure)
- ābhātishines
- tavayour
- yadwhich
- dvitīyamsecond
- tanmanyeI think that (tat:that | manye:I think)
- makuṭaghaṭitamattached to the crown (makuṭa:crown | ghaṭitam:attached)
- candraśakalamcrescent moon (candra:moon | śakalam:crescent)
- viparyāsainversion
- nyāsātby placement
- ubhayamboth
- apialso
- saṃbhūyatogether
- caand
- mithaḥmutually
- sudhālepasūtiḥnectar fluid dripping (sudhā:nectar | lepa:fluid | sūtiḥ:dripping)
- pariṇamatitransforms
- rākāfull moon
- himakaraḥmoon (hima:cold | karaḥ:maker)
tvadīye netrābhyāṃ madhukara-rucibhyāṃ dhṛtaguṇam |
dhanu rmanye savyetarakara gṛhītaṃ ratipateḥ
prakoṣṭe muṣṭau ca sthagayate nigūḍhāntara-mume || 47 ||
- bhruvaueyebrows
- bhugneslightly bent
- kiṃcitslightly
- bhuvanabhayabhaṅgavyasaniniintent on remedying world's distress (bhuvana:world | bhaya:fear | bhaṅga:remedy | vyasanini:intent on)
- tvadīyeThy
- netrābhyāṃwith eyes
- madhukararucibhyāṃhoney-beetle like (madhukara:honey-beetle | ruci:like)
- dhṛtaguṇamholding the string (dhṛta:holding | guṇam:string)
- dhanuḥbow
- manyeI think
- savyetarakaragṛhītamheld by right hand (savya:left | itara:other | kara:hand | gṛhītam:held)
- ratipateḥof Kāmadeva (rati:love | pateḥ:lord)
- prakoṣṭheforearm
- muṣṭaufist
- caand
- sthagayaticonceals
- nigūḍhāntaramhidden middle portion (nigūḍha:hidden | antaram:middle portion)
- umeO Uma
triyāmāṃ vāmaṃ te sṛjati rajanīnāyakatayā |
tṛtīyā te dṛṣṭi-rdaradalita-hemāmbuja-ruciḥ
samādhatte sandhyāṃ divasar-niśayo-rantaracarīm || 48 ||
- ahaḥday
- sūtegives birth
- savyaṃright
- tavayour
- nayanameye
- arkātmakatayāas the sun (arka:sun | ātmakatayā:as)
- triyāmāmnight
- vāmaṃleft
- teyour
- sṛjaticreates
- rajanīnāyakatayāwith the moon as lord (rajanī:night | nāyaka:lord | tayā:as)
- tṛtīyāthird
- teyour
- dṛṣṭiḥeye
- daradalitahemāmbujaruciḥresembling a golden lotus (dara:slightly | dalita:bloomed | hema:golden | ambuja:lotus | ruciḥ:resembling)
- samādhatteestablishes
- saṃdhyāmtwilight
- divasaniśayoḥof day and night (divasa:day | niśayoḥ:of night)
- antaracarīmin between
kṛpādhārādhārā kimapi madhurā''bhogavatikā |
avantī dṛṣṭiste bahunagara-vistāra-vijayā
dhruvaṃ tattannāma-vyavaharaṇa-yogyāvijayate || 49 ||
- viśālāwide
- kalyāṇīauspicious
- sphuṭarucirayodhyāundefeated by blue lilies (sphuṭa:clear | ruci:brilliance | ayodhyā:undefeated)
- kuvalayaiḥby blue lilies
- kṛpādhārādhārāshedding a flow of grace (kṛpā:grace | dhārā:flow | dhārā:continuous)
- kimapisomewhat
- madhurābhogavatikāsweet without display (madhura:sweet | ābhoga:without display | vatikā:long)
- avantīoffering protection
- dṛṣṭiḥsight
- teyour
- bahunagaravistāravijayāsurpassing great cities (bahu:many | nagara:cities | vistāra:expansion | vijayā:victorious)
- dhruvaṃcertainly
- tattannāmavyavaharaṇayogyādeserving all names (tat:that | tat:that | nāma:name | vyavaharaṇa:usage | yogyā:deserving)
- vijayatetriumphs
kaṭākṣa-vyākṣepa-bhramarakalabhau karṇayugalam |
amuñcntau dṛṣṭvā tava navarasāsvāda-taralau
asūyā-saṃsargā-dalikanayanaṃ kiñcidaruṇam || 50 ||
- kavīnāṃof the poets
- saṃdarbhacontext
- stabakacluster
- makarandanectar
- ekaone
- rasikaṃconnoisseur
- kaṭākṣaglance
- vyākṣepadistraction
- bhramarabee
- kalabhauyoung bees
- karṇayugalampair of ears (karṇa:ear | yugalam:pair)
- amuñcantaunot leaving
- dṛṣṭvāhaving seen
- tavayour
- navarasanine sentiments
- āsvādataste
- taralāagitated
- vasūyājealousy
- saṃsargātdue to contact
- alikaforehead
- nayanaṃeye
- kiṃcitslightly
- aruṇamred
saroṣā gaṅgāyāṃ giriśacarite vismayavatī |
harāhibhyo bhītā sarasiruha saubhāgya-jananī
sakhīṣu smerā te mayi janani dṛṣṭiḥ sakaruṇā || 51 ||
- śiveat Shiva
- śṛṅgārārdrāmoist with love (śṛṅgāra:love | ārdra:moist)
- taditarajaneat others (tad:that | itara:other | jane:people)
- kutsanaparāengaged in disdain (kutsana:disdain | parā:engaged in)
- saroṣāangry
- gaṅgāyāmat Ganga
- giriśacariteat Shiva's deeds (giriśa:Shiva | carite:deeds)
- vismayavatīfull of wonder (vismaya:wonder | vatī:full of)
- harāhibhyaḥfrom Shiva's serpents (hara:Shiva | ahi:serpents | bhyaḥ:from)
- bhītāafraid
- sarasiruha-saubhāgya-jayinīsurpassing lotus beauty (sarasiruha:lotus | saubhāgya:beauty | jayinī:surpassing)
- sakhīṣuamong friends
- smerāsmiling
- teyour
- mayiat me
- jananīO Mother
- dṛṣṭiḥlook
- sakaruṇāwith compassion (sa:with | karuṇā:compassion)
purāṃ bhettu-ścittapraśama-rasa-vidrāvaṇa phale |
ime netre gotrādharapati-kulottaṃsa-kalike
tavākarṇākṛṣṭa smaraśara-vilāsaṃ kalayataḥ|| 52 ||
- gategone
- karṇābhyarṇaṃup to the ears (karṇa:ear | abhyarṇaṃ:up to)
- garutalike Garuda
- ivalike
- pakṣmāṇieye-lashes
- dadhatībearing
- purāmof cities
- bhettudestroyer
- cittapraśamarasavidrāvaṇaphaledisturbing Śiva's mind (citta:mind | praśama:calmness | rasa:essence | vidrāvaṇa:disturbing | phale:result)
- imethese
- netreeyes
- gotrādharapatikulottaṃsakalikecrest of the Mountain King’s dynasty (gotra:dynasty | adhara:lower | pati:lord | kula:family | uttaṃsa:crest | kalike:bud)
- tavayour
- ākarṇākṛṣṭadrawn up to the ear (ākarṇa:up to the ear | ākṛṣṭa:drawn)
- smaraśaravilāsaṃCupid's arrow play (smara:Cupid | śara:arrow | vilāsaṃ:play)
- kalayataḥconsidering
vibhāti tvannetra tritaya mida-mīśānadayite |
punaḥ sraṣṭuṃ devān druhiṇa hari-rudrānuparatān
rajaḥ satvaṃ vebhrat tama iti guṇānāṃ trayamiva || 53 ||
- vibhaktatraivarṇyaṃhaving three distinct colors (vibhakta:distinct | trai:three | varṇyaṃ:colors)
- vyatikaritalīlāñjanatayāby playful collyrium application (vyatikarita:applied | līlā:playful | añjanatayā:by collyrium)
- vibhātishines
- tvatyour
- netratritayamthree eyes (netra:eye | tritayam:three)
- idamthis
- īśānadayiteO Consort of Īśvara (īśāna:Īśvara | dayite:consort)
- punaḥagain
- sraṣṭumto create
- devāngods
- druhiṇaharirudrānuparatānBrahmā, Viṣṇu, and Rudra inactive (druhiṇa:Brahmā | hari:Viṣṇu | rudra:Rudra | anuparatān:inactive)
- rajaḥrajas
- sattvaṃsattva
- bibhratassuming
- tamatamas
- itithus
- guṇānāṃof qualities
- trayamthree
- ivalike
dayāmitrai rnetrai-raruṇa-dhavala-śyāma rucibhiḥ |
nadaḥ śoṇo gaṅgā tapanatanayeti dhruvamum
trayāṇāṃ tīrthānā-mupanayasi sambheda-managham || 54 ||
- pavitrīkartuṃto sanctify (pavitrī:sanctify | kartuṃ:to do)
- naḥus
- paśupatiparādhīnahṛdayein heart devoted to Śiva (paśupati:Śiva | parādhīna:devoted | hṛdaye:in heart)
- dayāmitraiḥwith kindly eyes (dayā:kindness | mitraiḥ:with eyes)
- netraiḥwith eyes
- aruṇadhavalaśyāmarucibhiḥwith red, white, black hues (aruṇa:red | dhavala:white | śyāma:black | rucibhiḥ:with hues)
- nadaḥriver
- śoṇaḥSoṇa
- gaṅgāGaṅgā
- tapanatanayaYamunā (tapana:sun | tanaya:daughter)
- itithus
- dhruvamcertainly
- amumthis
- trayāṇāmof the three
- tīrthānāmof holy places
- upanayasiyou present
- saṃbhedamconfluence
- anaghampure
tavetyāhuḥ santo dharaṇidhara-rājanyatanaye |
tvadunmeṣājjātaṃ jagadida-maśeṣaṃ pralayataḥ
paretrātuṃ śaṃṅke parihṛta-nimeṣā-stava dṛśaḥ || 55 ||
- nimeṣonmeṣābhyāṃby closing and opening (nimeṣa:closing | unmeṣa:opening | abhyāṃ:by)
- pralayamdissolution
- udayaṃcreation
- yātigoes
- jagatīuniverse
- tavayour
- itithus
- āhuḥsay
- santaḥgreat men
- dharaṇidhararājanyatanayeO daughter of the mountain king (dharaṇidhara:mountain | rājanya:king | tanaye:daughter)
- tvadunmeṣātfrom your opening (tvat:your | unmeṣāt:from opening)
- jātamborn
- jagatworld
- idamthis
- aśeṣamentire
- pralayataḥfrom dissolution
- paritrātumto protect
- śaṅkeI suspect
- parihṛtanimeṣāḥavoiding closing (parihṛta:avoiding | nimeṣāḥ:closing)
- tavayour
- dṛśaḥeyes
nilīyante toye niyata manimeṣāḥ śapharikāḥ |
iyaṃ ca śrī-rbaddhacchadapuṭakavāṭaṃ kuvalayaṃ
jahāti pratyūṣe niśi ca vighatayya praviśati|| 56 ||
- tavayour
- aparṇeO Aparṇā
- karṇein the ear
- japanayanapaiśunyacakitāafraid of tell-tale eyes (japa:murmuring | nayana:eyes | paiśunya:tell-tale | cakitā:afraid)
- nilīyantehide themselves
- toyein water
- niyatamanimeṣāḥfixed and unblinking (niyata:fixed | animeṣāḥ:unblinking)
- śapharikāḥfemale fish
- iyaṃthis
- caand
- śrīḥGoddess of Beauty
- baddhacchadapuṭakavāṭaṃclosed petals of blue lily (baddha:closed | chada:petals | puṭa:cover | kavāṭaṃ:door)
- kuvalayamblue lily
- jahātiabandons
- pratyūṣeat dawn
- niśiat night
- caand
- vighaṭayyaopening
- praviśatienters
davīyāṃsaṃ dīnaṃ snapā kṛpayā māmapi śive |
anenāyaṃ dhanyo bhavati na ca te hāniriyatā
vane vā harmye vā samakara nipāto himakaraḥ || 57 ||
- dṛśāwith the look
- drāghīyasyālong-ranging
- daradalitanīlotpalarucādefeating blue water lily (dara:slightly blooming | dalita:defeated | nīla:blue | utpala:water lily | rucā:in beauty)
- davīyāṃsaṃfar removed
- dīnaṃmiserable
- snapayagrace
- kṛpayāwith compassion
- māmapimyself too (mām:myself | api:too)
- śiveO Consort of Śiva
- anenaby this
- ayaṃthis
- dhanyaḥblessed
- bhavatibecomes
- nanot
- caand
- teto you
- hāniḥloss
- iyatāby this
- vanein the forest
- vāor
- harmyein the mansion
- vāor
- samakaranipātaḥequal fall (sama:equal | kara:ray | nipātaḥ:fall)
- himakaraḥmoon (hima:cool | karaḥ:ray)
na keṣā-mādhatte kusumaśara kodaṇḍa-kutukam |
tiraścīno yatra śravaṇapatha-mullṅyya vilasan
apāṅga vyāsaṅgo diśati śarasandhāna dhiṣaṇām || 58 ||
- arālaṃcurved
- teyour
- pālīyugalampair of ridges (pālī:ridge | yugalam:pair)
- agarājanyatanayeO daughter of the Mountain King (aga:mountain | rājanya:king | tanaye:daughter)
- nanot
- keṣāmof whom
- ādhatteperceives
- kusumaśarakodaṇḍakutukamgraces of the flower-arrowed bow (kusuma:flower | śara:arrow | kodaṇḍa:bow | kutukam:graces)
- tiraścīnaḥoblique
- yatrawhere
- śravaṇapathamullaṅghyacrossing the path to ears (śravaṇa:ears | patham:path | ullaṅghya:crossing)
- vilasanshining
- apāṅgavyāsaṅgaḥside-glance (apāṅga:side | vyāsaṅgaḥ:glance)
- diśatigives
- śarasaṃdhānadhiṣaṇāmimpression of an arrow (śara:arrow | saṃdhāna:mounting | dhiṣaṇām:impression)
catuścakraṃ manye tava mukhamidaṃ manmatharatham |
yamāruhya druhya tyavaniratha markenducaraṇaṃ
mahāvīro māraḥ pramathapataye sajjitavate || 59 ||
- sphuradgaṇḍābhogapratiphalitatāṭaṅkayugalaṃshining cheeks reflecting earrings (sphurat:shining | gaṇḍa:cheeks | ābhoga:expanse | pratiphalita:reflected | tāṭaṅka:earrings | yugalaṃ:pair)
- catuścakraṃfour-wheeled (catur:four | cakraṃ:wheel)
- manyeI consider
- tavayour
- mukhamidaṃthis face (mukham:face | idam:this)
- manmatharathamchariot of Manmatha (manmatha:Manmatha | ratham:chariot)
- yamāruhyahaving mounted
- druhyatiinflicts pangs
- avanirathamearth-chariot (avani:earth | ratham:chariot)
- arkenducaraṇaṃsun and moon wheels (arka:sun | indu:moon | caraṇaṃ:wheels)
- mahāvīraḥgreat hero (mahā:great | vīraḥ:hero)
- māraḥMara
- pramathapatayeto the lord of Pramathas (pramatha:Pramathas | pataye:to the lord)
- sajjitavateready for
pibnatyāḥ śarvāṇi śravaṇa-culukābhyā-maviralam |
camatkāraḥ-ślāghācalita-śirasaḥ kuṇḍalagaṇo
jhaṇatkaraistāraiḥ prativacana-mācaṣṭa iva te || 60 ||
- sarasvatyāḥof Sarasvatī
- sūktīḥeloquent speeches
- amṛtalaharīwave of nectar (amṛta:nectar | laharī:wave)
- kauśalaharīḥwaves of skill (kauśala:skill | harīḥ:waves)
- pibantyāḥdrinking
- śarvāṇiO consort of Śiva
- śravaṇaculukābhyāmwith the cups of ears (śravaṇa:ears | culukābhyām:with the cups)
- aviralāmcontinuously
- camatkāraślāghāpraise of wonder (camatkāra:wonder | ślāghā:praise)
- calitaśirasaḥnodding head (calita:nodding | śirasaḥ:head)
- kuṇḍalagaṇaḥgroup of earrings (kuṇḍala:earrings | gaṇaḥ:group)
- jhaṇatkāraiḥwith jingling sounds (jhaṇat:jingling | kāraiḥ:with sounds)
- tāraiḥloud
- prativacanamreply
- ācaṣṭaspeaks
- ivaas if
- teyour
tvadīyo nedīyaḥ phalatu phala-masmākamucitam |
vahatyantarmuktāḥ śiśirakara-niśvāsa-galitaṃ
samṛddhyā yattāsāṃ bahirapi ca muktāmaṇidharaḥ || 61 ||
- asauthis
- nāsāvaṃśaḥnose-like bamboo staff (nāsā:nose | vaṃśaḥ:bamboo staff)
- tuhinagirivaṃśadhvajapaṭiFlag of the Mountain of Snow (tuhina:snow | giri:mountain | vaṃśa:lineage | dhvaja:flag | paṭi:cloth)
- tvadīyaḥthy
- nedīyaḥnearer
- phalatumay bestow
- phalamfruit
- asmākamour
- ucitamdesired
- vahancarrying
- antaḥinside
- muktāḥpearls
- śiśiratarcooler
- niśvāsabreath
- galitamfallen
- samṛddhyāabundance
- yatwhich
- tāsāmof them
- bahi: (bahiḥ)outside
- apialso
- caand
- muktāmaṇidharaḥwearing a pearl pendant (muktā:pearl | maṇi:jewel | dharaḥ:wearing)
pravakṣye sadṛśyaṃ janayatu phalaṃ vidrumalatā |
na bimbaṃ tadbimba-pratiphalana-rāgā-daruṇitaṃ
tulāmadhrāroḍhuṃ kathamiva vilajjeta kalayā || 62 ||
- prakṛtyāby nature
- raktāyāḥred
- tavayour
- sudatiO beautiful-toothed
- dantacchadaruceḥof the lips' beauty (danta:teeth | chada:covering | ruceḥ:of beauty)
- pravakṣyeI shall declare
- sādṛśyamsimilarity
- janayatulet it produce
- phalaṃfruit
- vidrumalatācoral creeper (vidruma:coral | latā:creeper)
- nanot
- bimbaṃBimba fruit
- tadbimbapratiphalanarāgātfrom reflection's redness (tad:that | bimba:reflection | pratiphalana:reflection | rāgāt:from redness)
- aruṇitaṃreddened
- tulāmcomparison
- adhyāroḍhuṃto ascend
- kathamhow
- ivalike
- vilajjetawould feel ashamed
- kalayāby a part
cakorāṇā-māsī-datirasatayā cañcu-jaḍimā |
ataste śītāṃśo-ramṛtalaharī māmlarucayaḥ
pibantī svacchandaṃ niśi niśi bhṛśaṃ kāñji kadhiyā || 63 ||
- smitajyotsnājālaṃnetwork of smiling moonlight (smita:smiling | jyotsnā:moonlight | jālaṃ:network)
- tavayour
- vadanacandrasyaof the moon-like face (vadana:face | candra:moon | sya:of)
- pibatāṃof those drinking
- cakorāṇāmof the Cakora birds
- āsītwas
- atirasatayādue to extreme satiety (ati:extreme | rasatā:satiety | yā:due to)
- cañcujaḍimāinsensitiveness of the tongue (cañcu:tongue | jaḍimā:insensitiveness)
- ataḥtherefore
- tethey
- śītāṃśoḥof the cool-rayed moon (śīta:cool | aṃśoḥ:rayed)
- amṛtalaharīmnectar waves (amṛta:nectar | laharīm:waves)
- amlarucayaḥwith sour taste (amla:sour | rucayaḥ:taste)
- pibantidrink
- svacchandaṃfreely
- niśiat night
- niśiat night
- bhṛśaṃintensely
- kāñjikadhiyāthinking it sour gruel (kāñjika:sour gruel | dhiyā:thinking)
japāpuṣpacchāyā tava janani jihvā jayati sā |
yadagrāsīnāyāḥ sphaṭikadṛṣa-dacchacchavimayi
sarasvatyā mūrtiḥ pariṇamati māṇikyavapuṣā || 64 ||
- aviśrāntaṃunceasing
- patyuḥof the husband
- guṇagaṇakathāstories of virtues (guṇa:virtue | gaṇa:group | kathā:story)
- amreḍanarepetition
- japāmuttering
- japāpuṣpacchāyālike hibiscus flower (japā:hibiscus | puṣpa:flower | chāyā:shade)
- tavayour
- jananimother
- jihvātongue
- jayaticonquers
- sāthat
- yatwhich
- agrāsīnāyāḥseated at the tip (agra:tip | āsīnāyāḥ:seated)
- sphaṭikadṛṣadacchacchavimayīcrystal-like complexion (sphaṭika:crystal | dṛṣad:stone | accha:clear | chavi:complexion | mayī:consisting of)
- sarasvatyāof Sarasvati
- mūrtiḥform
- pariṇamatitransforms
- māṇikyavapuṣāinto ruby form (māṇikya:ruby | vapuṣā:form)
nivṛttai-ścaṇḍāṃśa-tripurahara-nirmālya-vimukhaiḥ |
viśākhendropendraiḥ śaśiviśada-karpūraśakalā
vilīyante mātastava vadanatāmbūla-kabalāḥ || 65 ||
- raṇein battle
- jitvāhaving conquered
- daityāndemons
- apahṛtaśirastraiḥwith removed headgear (apahṛta:removed | śirastraiḥ:headgear)
- kavacibhiḥwith armors
- nivṛttaiḥreturned
- caṇḍāmśatripuraharanirmālyavimukhaiḥaverse to Śiva's leavings (caṇḍāmśa:Caṇḍa's share | tripurahara:Śiva, destroyer of Tripura | nirmālya:leavings | vimukhaiḥ:averse)
- viśākhendropendraiḥby Viśākha, Indra, Upendra (viśākha:Viśākha | indra:Indra | upendraiḥ:Upendra)
- śaśiviśadakarpūraśakalāmoon-bright camphor pieces (śaśi:moon | viśada:bright | karpūra:camphor | śakalā:pieces)
- vilīyantedissolve
- mātaḥO Mother
- tavayour
- vadanatāmbūlakabalāḥbetel rolls from your mouth (vadana:mouth | tāmbūla:betel | kabalāḥ:rolls)
stvayārabdhe vaktuṃ calitaśirasā sādhuvacane |
tadīyai-rmādhuryai-rapalapita-tantrīkalaravāṃ
nijāṃ vīṇāṃ vāṇīṃ niculayati colena nibhṛtam || 66 ||
- vipañcyāby the Vīna
- gāyantīsinging
- vividhamvarious
- apadānamachievements
- paśupateḥof Paśupati (Śiva)
- tvayāby you
- ārabdhewhen begun
- vaktuṃto speak
- calitaśirasāwith nodding head
- sādhuvacanein good words
- tadīyaiḥby her
- mādhuryaiḥby sweetness
- apalapitatantrīkalaravāṃridiculed string sound (apalapita:ridiculed | tantrī:string | kalaravāṃ:sound)
- nijāṃher own
- vīṇāṃVīna
- vāṇīSarasvatī
- niculayatiputs away
- colenawith a cover
- nibhṛtamsecretly
giriśeno-dastaṃ muhuradharapānākulatayā |
karagrāhyaṃ śambhormukhamukuravṛntaṃ girisute
kathaṅkaraṃ brūma-stava cubukamopamyarahitam || 67 ||
- karāgreṇaby the tip of the hand (kara:hand | agreṇa:by the tip)
- spṛṣṭamtouched
- tuhinagiriṇāby the Mountain King (tuhina:snow | giriṇā:by the mountain)
- vatsalatayāwith affection
- girīśenaby Śambhu (giri:mountain | īśena:by the lord)
- udastamlifted up
- muhuḥagain and again
- adharapānākulatayāin desire to kiss (adhara:lip | pāna:drinking | ākulatayā:with desire)
- karagrāhyamheld by hand (kara:hand | grāhyam:held)
- śambhoḥof Śambhu
- mukhamukuravṛntamhandle of face mirror (mukha:face | mukura:mirror | vṛntam:handle)
- girisuteO daughter of the mountain (giri:mountain | sute:daughter)
- kathaṅkāramhow
- brūmaḥcan we describe
- tavayour
- cibukamchin
- aupamyarahitamwithout comparison (aupamya:comparison | rahitam:without)
tava grīvā dhatte mukhakamalanāla-śriyamiyam |
svataḥ śvetā kālā garu bahula-jambālamalinā
mṛṇālīlālityaṃ vahati yadadho hāralatikā || 68 ||
- bhujāśleṣānembraces of the arms (bhuja:arms | āśleṣān:embraces)
- nityaṃconstantly
- puradamayituḥDestroyer of the Cities (pura:cities | damayituḥ:destroyer)
- kaṇṭakavatīthorny
- tavayour
- grīvāneck
- dhattebears
- mukhakamalanālaśriyambeauty of lotus-stalk face (mukha:face | kamala:lotus | nāla:stalk | śriyam:beauty)
- iyamthis
- svataḥnaturally
- śvetāwhite
- kālāgurubahulajambālamalinādark Agaru paste discoloured (kālāguru:dark Agaru | bahula:abundant | jambāla:paste | malinā:discoloured)
- mṛṇālīlālityamtenderness of lotus-stalk (mṛṇālī:lotus-stalk | lālityam:tenderness)
- vahaticarries
- yadadhobelow which (yat:which | adhaḥ:below)
- hāralatikācluster of pearl necklaces (hāra:necklace | latikā:cluster)
vivāha-vyānaddha-praguṇaguṇa-saṅkhyā pratibhuvaḥ |
virājante nānāvidha-madhura-rāgākara-bhuvāṃ
trayāṇāṃ grāmāṇāṃ sthiti-niyama-sīmāna iva te || 69 ||
- galein the neck
- rekhāḥlines
- tisraḥthree
- gatigamakagītaikanipuṇeexpert in movement, modulation, and song (gati:movement | gamaka:modulation | gīta:song | eka:one | nipuṇe:expert)
- vivāhavyānaddhapraguṇaguṇasaṃkhyāpratibhuvaḥconfirming auspicious thread's threefoldness (vivāha:marriage | vyānaddha:tied | praguṇa:auspicious thread | guṇa:strand | saṃkhyā:number | pratibhuvaḥ:confirming)
- virājanteshine forth
- nānāvidhamadhurarāgākarabhuvāmsource of various sweet melodies (nānāvidha:various | madhura:sweet | rāga:melody | ākara:source | bhuvām:of the worlds)
- trayāṇāmof the three
- grāmāṇāmof the musical scales
- sthitiniyamasīmānaḥboundaries of regulation (sthiti:position | niyama:regulation | sīmānaḥ:boundaries)
- ivaas if
- teyour
caturbhiḥ saundrayaṃ sarasijabhavaḥ stauti vadanaiḥ |
nakhebhyaḥ santrasyan prathama-mathanā dantakaripoḥ
caturṇāṃ śīrṣāṇāṃ sama-mabhayahastārpaṇa-dhiyā || 70 ||
- mṛṇālīmṛdvīnāṃof soft as lotus stalk (mṛṇālī:lotus stalk | mṛdvī:soft)
- tavayour
- bhujalatānāṃof the creeper-like arms (bhuja:arm | latānāṃ:of the creepers)
- catasṛṇāṃof the four
- caturbhiḥby the four
- saundaryaṃbeauty
- sarasijabhavaḥlotus-born (Brahmā) (sarasija:lotus | bhavaḥ:born)
- stautipraises
- vadanaiḥwith faces
- nakhebhyaḥfrom the nails
- santrasyanbeing afraid
- prathamamathanātfrom the first churning (prathama:first | mathanāt:from churning)
- andhakaripoḥof the enemy of darkness (andhaka:darkness | ripoḥ:of the enemy)
- caturṇāṃof the four
- śīrṣāṇāṃof the heads
- samamequally
- abhayahastārpaṇadhiyāwith the thought of granting protection (abhaya:protection | hasta:hand | arpaṇa:granting | dhiyā:with the thought)
karāṇāṃ te kāntiṃ kathaya kathayāmaḥ kathamume |
kayācidvā sāmyaṃ bhajatu kalayā hanta kamalaṃ
yadi krīḍallakṣmī-caraṇatala-lākṣārasa-caṇam || 71 ||
- nakhānāmof the nails
- uddyotaiḥby the radiance
- navanew
- nalinalotus
- rāgaṃcolor
- vihasatāṃsurpassing
- karāṇāṃof the hands
- teyour
- kāntiṃsplendour
- kathayatell
- kathayāmaḥwe describe
- kathamhow
- umeO Uma
- kayācitby some
- vāor
- sāmyaṃsimilarity
- bhajatuattain
- kalayāwith the art
- hantaalas
- kamalaṃlotus
- yadiif
- krīḍatsporting
- lakṣmīLakṣmī
- caraṇafeet
- talasole
- lākṣālac-dye
- rasajuice
- chaṇamenhanced
tavedaṃ naḥ khedaṃ haratu satataṃ prasnuta-mukham |
yadālokyāśaṅkākulita hṛdayo hāsajanakaḥ
svakumbhau herambaḥ parimṛśati hastena jhaḍiti || 72 ||
- samaṃequally
- deviO Goddess
- skandadvipavadanapītaṃsucked by Skanda and Gaṇeśa (skanda:Skanda | dvipa:elephant | vadana:face | pītaṃ:sucked)
- stanayugaṃpair of breasts (stana:breast | yugaṃ:pair)
- tavedaṃthis of yours (tava:your | idaṃ:this)
- naḥour
- khedaṃsorrow
- haratumay remove
- satataṃalways
- prasnutamukhamflowing milk (prasnuta:flowing | mukham:mouth)
- yadālokyahaving seen
- āśaṅkākulitahṛdayaḥwith doubtful heart (āśaṅkā:doubt | ākulita:agitated | hṛdayaḥ:heart)
- hāsajanakaḥcausing laughter (hāsa:laughter | janakaḥ:causing)
- svakumbhauhis own cheeks (sva:own | kumbhau:cheeks)
- herambaḥHeramba (Gaṇeśa)
- parimṛśatifeels
- hastenawith hand
- jhaḍitisuddenly
na sandehaspando nagapati patāke manasi naḥ |
pibantau tau yasmā davidita vadhūsaṅga rasikau
kumārāvadyāpi dviradavadana-krauñcdalanau || 73 ||
- amūthose
- teyour
- vakṣojaubreasts
- amṛtarasamāṇikyakutupaujars of nectar and ruby (amṛta:nectar | rasa:essence | māṇikya:ruby | kutupau:jars)
- nanot
- sandehaspandaḥdoubt arises (sandeha:doubt | spandaḥ:arises)
- nagapatipatākeO Mountain-King's flag (naga:mountain | pati:king | patāke:flag)
- manasiin the mind
- naḥour
- pibantaudrinking
- tauthose two
- yasmātbecause
- aviditavadhūsaṅgarasikauunacquainted with women (avidita:unacquainted | vadhū:women | saṅga:association | rasikau:enjoyers)
- kumārauyoung boys
- adyāpieven today
- dviradavadanaelephant-headed (dvirada:elephant | vadana:headed)
- krauñcadalanaumountain-piercing (krauñca:mountain | dalanau:piercing)
samārabdhāṃ muktāmaṇibhiramalāṃ hāralatikām |
kucābhogo bimbādhara-rucibhi-rantaḥ śabalitāṃ
pratāpa-vyāmiśrāṃ puradamayituḥ kīrtimiva te || 74 ||
- vahatyambaO Mother carries (vahati:carries | amba:O Mother)
- stambein the region
- aramadanujakumbhaprakṛtibhiḥfrom the frontal globe (aramada:elephant-demon | anuja:younger brother | kumbha:frontal globe | prakṛtibhiḥ:by nature)
- samārabdhāminitiated
- muktāmaṇibhiḥwith pearls (muktā:pearls | maṇibhiḥ:with jewels)
- amalāmflawless
- hāralatikāmnecklace (hāra:necklace | latikām:creeper)
- kucābhogaḥregion of breasts (kuca:breasts | ābhogaḥ:region)
- bimbādhararucibhiḥby the reflection of lips (bimba:bimba-like | adhara:lips | rucibhiḥ:by the reflection)
- antaḥwithin
- śabalitāmvariegated
- pratāpavyāmiśrāmmixed with valour (pratāpa:valour | vyāmiśrām:mixed with)
- puradamayituḥof the Destroyer of Cities (pura:cities | damayituḥ:destroyer)
- kīrtimivalike fame (kīrtim:fame | iva:like)
- teof you
payaḥ pārāvāraḥ parivahati sārasvatamiva |
dayāvatyā dattaṃ draviḍaśiśu-rāsvādya tava yat
kavīnāṃ prauḍhānā majani kamanīyaḥ kavayitā || 75 ||
- tavayour
- stanyaṃbreast milk
- manyeI fancy
- dharaṇidharakanyeO Daughter of the Mountain-King (dharaṇi:earth | dhara:holder | kanye:daughter)
- hṛdayataḥfrom the heart
- payaḥpārāvāraḥmilk-ocean (payaḥ:milk | pārāvāraḥ:ocean)
- parivahatiflows
- sārasvatamivalike poetic inspiration (sārasvatam:poetic inspiration | iva:like)
- dayāvatyāby the gracious
- dattaṃgiven
- draviḍaśiśuḥchild of the Dramila country (draviḍa:Dramila | śiśuḥ:child)
- āsvādyahaving tasted
- tavayour
- yatwhich
- kavīnāṃof poets
- prauḍhānāmamong great
- ajanibecame
- kamanīyaḥnoted
- kavayitāpoet
gabhīre te nābhīsarasi kṛtasaṅo manasijaḥ |
samuttasthau tasmā-dacalatanaye dhūmalatikā
janastāṃ jānīte tava janani romāvaliriti || 76 ||
- haraSiva
- krodhaanger
- jvālāflames
- valibhiḥby the series
- avalīḍhenaenveloped
- vapuṣāby the body
- gabhīredeep
- teyour
- nābhīsarasiin the lake of navel (nābhī:navel | sarasi:in the lake)
- kṛtasaṅgaḥtook refuge
- manasijaḥKāma-deva
- samuttasthauarose
- tasmātfrom there
- acalatanayeO daughter of the mountain (acala:mountain | tanaye:daughter)
- dhūmalatikāsmoke creeper (dhūma:smoke | latikā:creeper)
- janaḥpeople
- tāmthat
- jānīteknow
- tavayour
- jananiO Mother
- romāvaliḥline of hair (roma:hair | avaliḥ:line)
- itithus
kṛśe madhye kiñcijjanani tava yadbhāti sudhiyām |
vimardā-danyonyaṃ kucakalaśayo-rantaragataṃ
tanūbhūtaṃ vyoma praviśadiva nābhiṃ kuhariṇīm || 77 ||
- yadetatthis which
- kālindī-tanutara-taraṅga-ākṛtilike subtle Yamuna ripples (kālindī:Yamuna | tanutara:subtle | taraṅga:ripples | ākṛti:like)
- śiveO Consort of Siva
- kṛśeslender
- madhyein the middle
- kiṃcitslightly
- jananiO Mother
- tavayour
- yadbhātiwhich shines
- sudhiyāmby the wise
- vimardātby pressure
- anyaḥanother
- anyaṃanother
- kucakalaśayoḥof the breasts (kuca:breast | kalaśayoḥ:of the pair)
- antaragataṃentered between
- tanūbhūtaṃthinned
- vyomasky
- praviśadivaas if entering
- nābhiṃnavel
- kuhariṇīmcavity
kalāvālaṃ kuṇḍaṃ kusumaśara tejo-hutabhujaḥ |
rate-rlīlāgāraṃ kimapi tava nābhirgirisute
beladvāraṃ siddhe-rgiriśanayanānāṃ vijayate || 78 ||
- sthiraḥsteady
- gaṅgāvartaḥwhirlpool of Gaṅgā (gaṅgā:Gaṅgā | āvartaḥ:whirlpool)
- stanamukularomāvalilatācreeper of breast-bud hairline (stana:breast | mukula:bud | romāvali:hairline | latā:creeper)
- kalāvālaṃbed for creeper (kalā:creeper | vālaṃ:bed)
- kuṇḍaṃsacrificial pit
- kusumaśaratejohutabhujaḥfire of flower-arrowed god (kusuma:flower | śara:arrow | tejaḥ:fire | hutabhujaḥ:god)
- rateḥof Rati
- līlāgāraṃpleasure house (līlā:pleasure | gāraṃ:house)
- kimapiindescribably unique
- tavayour
- nābhiḥnavel
- girisuteO Daughter of the Mountain (giri:mountain | sute:daughter)
- biladvāraṃopening of the cavern (bila:cavern | dvāraṃ:opening)
- siddheḥof accomplishment
- giriśanayanānāṃeyes of Hara (giriśa:Hara | nayanānāṃ:eyes)
- vijayatetriumphs
namanmūrte rnārītilaka śanakai-struṭyata iva |
ciraṃ te madhyasya truṭita taṭinī-tīra-taruṇā
samāvasthā-sthemno bhavatu kuśalaṃ śailatanaye || 79 ||
- nisargakṣīṇasyanaturally slender (nisarga:natural | kṣīṇasya:slender)
- stanataṭabhareṇaby the weight of breasts (stana:breast | taṭa:surface | bhareṇa:by the weight)
- klamajuṣaḥwearied
- namanmūrteḥof the bending form (naman:bending | mūrteḥ:of the form)
- nārītilakaornament of womankind (nārī:woman | tilaka:ornament)
- śanakaiḥslowly
- truṭyatabreaking
- ivaas if
- ciraṃlong
- teyour
- madhyasyaof the waist
- truṭitataṭinītīrataruṇālike a tree on a cracking river bank (truṭita:cracking | taṭinī:river | tīra:bank | taruṇā:tree)
- samāvasthāstate
- sthemnaḥfirmness
- bhavatumay be
- kuśalaṃwell-being
- śailatanayeO Daughter of the Mountain (śaila:mountain | tanaye:daughter)
kaṣantau-daurmūle kanakakalaśābhau kalayatā |
tava trātuṃ bhaṅgādalamiti valagnaṃ tanubhuvā
tridhā naddhm devī trivali lavalīvallibhiriva || 80 ||
- kucaubreasts
- sadyaḥimmediately
- svidyatperspiring
- taṭaregion
- ghaṭitaformed
- kūrpāsagarment
- bhiduraubursting
- kaṣantautouching
- dormūleat the armpits
- kanakagolden
- kalaśābhaulike pots
- kalayatāconsidering
- tavayour
- trātuṃto protect
- bhaṅgātfrom breaking
- alamenough
- itithus
- valagnaṃattached
- tanubhuvāby the body
- tridhāthreefold
- naddhaṃbound
- deviO Goddess
- trivalithree folds (tri:three | vali:folds)
- lavalīvallibhiḥby Lavali creepers (lavalī:Lavali | vallibhiḥ:by creepers)
- ivalike
nitambā-dācchidya tvayi haraṇa rūpeṇa nidadhe |
ataste vistīrṇo gururayamaśeṣāṃ vasumatīṃ
nitamba-prāgbhāraḥ sthagayati saghutvaṃ nayati ca || 81 ||
- gurutvaṃweight
- vistāraṃextensiveness
- kṣitidharapatiḥMountain-king (kṣiti:earth | dhara:holder | patiḥ:lord)
- pārvatiO Parvati
- nijānnitambātfrom own hips (nija:own | nitambāt:from hips)
- ācchidyacutting off
- tvayiin you
- haraṇarūpeṇain the form of taking (haraṇa:taking | rūpeṇa:in the form)
- nidadheplaced
- ataḥtherefore
- teyour
- vistīrṇaḥextensive
- guruḥheavy
- ayamthis
- aśeṣāṃentire
- vasumatīṃearth
- nitambaprāgbhāraḥhip's prior weight (nitamba:hip | prāgbhāraḥ:prior weight)
- sthagayaticovers
- laghutvaṃlightness
- nayatileads
- caand
ubhābhyāmūrubhyā-mubhayamapi nirjitya bhavati |
suvṛttābhyāṃ patyuḥ praṇatikaṭhinābhyāṃ girisute
vidhijñe jānubhyāṃ vibudha karikumbha dvayamasi || 82 ||
- karīndrāṇāmof lordly elephants (kari:elephant | indra:lord | āṇām:of)
- śuṇḍāntrunks
- kanakakadalīkāṇḍapaṭalīmstem of golden banana trees (kanaka:golden | kadalī:banana | kāṇḍa:stem | paṭalīm:cluster)
- ubhābhyāmby both
- ūrubhyāmby thighs
- ubhayamboth
- apialso
- nirjityaconquering
- bhavatīyou
- suvṛttābhyāmperfectly rounded (su:well | vṛtta:rounded)
- patyuḥof the husband
- praṇatikaṭhinābhyāmhardened by prostrations (praṇati:prostration | kaṭhina:hardened)
- girisuteO Daughter of the Mountain (giri:mountain | sute:daughter)
- vidhijñyeO observer of duties (vidhi:duty | jñye:knower)
- jānubhyāmby knees
- vibudhakarikumbhadvayamfrontal globes of heavenly elephant (vibudha:heavenly | kari:elephant | kumbha:globe | dvayam:pair)
- asiare
niṣaṅgau jaṅghe te viṣamaviśikho bāḍha-makṛta |
yadagre dṛsyante daśaśaraphalāḥ pādayugalī
nakhāgracchanmānaḥ sura mukuṭa-śāṇaika-niśitāḥ || 83 ||
- parājetuṃto conquer
- rudraṃRudra
- dviguṇaśaragarbhaucontaining double arrows (dviguṇa:double | śara:arrows | garbhau:containing)
- girisuteO Daughter of the Mountain (giri:mountain | sute:daughter)
- niṣaṅgauquivers
- jaṅgheshanks
- tethy
- viṣamaviśikhoKāmadeva (viṣama:unequal | viśikha:arrow)
- bāḍhamakṛtasurely made
- yadagreat the end
- dṛśyanteare seen
- daśaśaraphalāḥten arrow heads (daśa:ten | śara:arrow | phalāḥ:heads)
- pādayugalīpair of feet (pāda:feet | yugalī:pair)
- nakhāgracchadmānaḥdisguised as toe nails (nakha:nail | agra:tip | chadmānaḥ:disguised as)
- suramakuṭaśāṇaikaniśitāḥsharpened on divine crowns (sura:divine | makuṭa:crown | śāṇa:whetstone | eka:one | niśitāḥ:sharpened)
mamāpyetau mātaḥ śerasi dayayā dehi caraṇau |
yayaoḥ pādyaṃ pāthaḥ paśupati jaṭājūṭa taṭinī
yayo-rlākṣā-lakṣmī-raruṇa haricūḍāmaṇi ruciḥ || 84 ||
- śrutīnāmof the Vedas
- mūrdhānaḥcrests
- dadhatibear
- tavayour
- yauwhich two
- śekharatayāas a crest-jewel
- mamamy
- apialso
- etauthese two
- mātaḥO Mother
- śirasion the head
- dayayāwith compassion
- dhehiplace
- caraṇaufeet
- yayoḥof which
- pādyamwater-offering
- pāthaḥwater
- paśupatiof Śiva (paśu:beings | pati:lord)
- jaṭāmatted locks
- jūṭahair
- taṭinīriver
- yayoḥof which
- lākṣāred dye
- lakṣmīḥbrilliance
- aruṇared
- hariViṣṇu
- cūḍāmaṇidiadem
- ruciḥbrilliance
tavāsmai dvandvāya sphuṭa-ruci rasālaktakavate |
asūyatyatyantaṃ yadabhihananāya spṛhayate
paśūnā-mīśānaḥ pramadavana-kaṅkelitarave || 85 ||
- namovākaṃobeisance (namaḥ:obeisance | vākaṃ:word)
- brūmaḥwe speak
- nayanaramaṇīyāyadelightful to the eyes (nayana:eyes | ramaṇīya:delightful)
- padayoḥof the feet
- tavayour
- asmaito this
- dvandvāyapair
- sphuṭarucirasālaktakavatebrilliant with lac dye (sphuṭa:clear | ruci:brilliance | sālaktaka:lac dye | vate:having)
- asūyatiis jealous
- atyantaṃextremely
- yatwhich
- abhihananāyafor being kicked
- spṛhayatedesires
- paśūnāmof the animals
- īśānaḥlord
- pramadavanakaṅkelitaraveto the Aśoka tree (pramada:pleasure | vana:garden | kaṅkeli:Aśoka tree | tarave:to)
lalāṭe bhartāraṃ caraṇakamale tāḍayati te |
cirādantaḥ śalyaṃ dahanakṛta munmūlitavatā
tulākoṭikvāṇaiḥ kilikilita mīśāna ripuṇā || 86 ||
- mṛṣāfalsely
- kṛtvāhaving done
- gotraskhalanamslip of the tongue (gotra:family name | skhalanam:slip)
- athathen
- vailakṣyanamitambent in shame (vailakṣya:shame | namitam:bent)
- lalāṭeon the forehead
- bhartāramhusband
- caraṇakamalelotus-like foot (caraṇa:foot | kamale:lotus-like)
- tāḍayatikicks
- teyour
- cirātfor a long time
- antaḥśalyaminternal thorn (antaḥ:internal | śalyam:thorn)
- dahanakṛtamcaused by burning (dahana:burning | kṛtam:caused by)
- unmūlitavatāuprooted
- tulākoṭikvāṇaiḥwith tinkling sounds (tulākoṭi:balance beam | kvāṇaiḥ:with sounds)
- kilikilitamjoyous acclamations
- īśānaripuṇāby the enemy of Īśa (īśāna:Īśa | ripuṇā:by the enemy)
niśāyāṃ nidrāṇaṃ niśi-caramabhāge ca viśadau |
varaṃ lakṣmīpātraṃ śriya-matisṛhanto samayināṃ
sarojaṃ tvatpādau janani jayata-ścitramiha kim || 87 ||
- himānīhantavyaṃto be destroyed by snow (himānī:snow | hantavyaṃ:to be destroyed)
- himagirinivāsaikacaturauclever in residing on Himalaya (himagiri:Himalaya | nivāsa:residing | eka:one | caturau:clever)
- niśāyāṃat night
- nidrāṇaṃasleep
- niśiat night
- caramabhāgein the last part (carama:last | bhāge:part)
- caand
- viśadauclear
- varaṃbetter
- lakṣmīpātraṃvessel of Lakṣmī (lakṣmī:Lakṣmī | pātraṃ:vessel)
- śriyamwealth
- atisṛjantaubestowing
- samayināṃof the devotees
- sarojaṃlotus
- tvatpādauThy feet (tvat:Thy | pādau:feet)
- jananiO Mother
- jayataścitramvictorious and wonderful (jayataḥ:victorious | citram:wonderful)
- ihahere
- kimwhat
kathaṃ nītaṃ sadbhiḥ kaṭhina-kamaṭhī-karpara-tulām |
kathaṃ vā bāhubhyā-mupayamanakāle purabhidā
yadādāya nyastaṃ dṛṣadi dayamānena manasā || 88 ||
- padaṃfoot
- teyour
- kīrtīnāmof glories
- prapadamsupreme position
- apadamwithout danger
- deviO Goddess
- vipadāmof dangers
- kathaṃhow
- nītaṃconsidered
- sadbhiḥby the wise
- kaṭhinakamaṭhīkarparatulāmhard shell of a tortoise (kaṭhina:hard | kamaṭhī:tortoise | karpara:shell | tulām:comparison)
- kathaṃhow
- vāor
- bāhubhyāmby the arms
- upayamanakāleat the time of marriage (upayamana:marriage | kāle:at the time)
- purabhidāby the destroyer of cities (pura:cities | bhidā:destroyer)
- yadwhich
- ādāyahaving taken
- nyastaṃplaced
- dṛṣadion the stone
- dayamānenawith compassion
- manasāwith the mind
tarūṇāṃ divyānāṃ hasata iva te caṇḍi caraṇau |
phalāni svaḥsthebhyaḥ kisalaya-karāgreṇa dadatāṃ
daridrebhyo bhadrāṃ śriyamaniśa-mahnāya dadatau || 89 ||
- nakhaiḥby the nails
- nākastrīṇāmof heavenly women (nāka:heaven | strīṇām:of women)
- karakamalasaṃkocaśaśibhiḥmoon-like nails causing lotus-bud-like palms to close (kara:hand | kamala:lotus | saṃkoca:closing | śaśibhiḥ:by the moons)
- tarūṇāmof trees
- divyānāmof divine
- hasatamocking
- ivalike
- teyour
- caṇḍiO Caṇḍi
- caraṇaufeet
- phalānifruits
- svaḥsthebhyaḥto those in heaven (svaḥ:heaven | sthebhyaḥ:to those who are)
- kisalayakarāgreṇaby the tender branch tips (kisalaya:tender shoot | kara:hand | agreṇa:by the tip)
- dadatāmgiving
- daridrebhyaḥto the poor
- bhadrāmauspicious
- śriyamwealth
- aniśamconstantly
- ahnāyaby day
- dadataugiving
amandaṃ saundaryaṃ prakara-makarandaṃ vikirati |
tavāsmin mandāra-stabaka-subhage yātu caraṇe
nimajjan majjīvaḥ karaṇacaraṇaḥ ṣṭcaraṇatām || 90 ||
- dadānegiving
- dīnebhyaḥto the poor
- śriyamwealth
- aniśamconstantly
- āśānusadṛśīlike a wish (āśā:wish | anusadṛśī:like)
- mamandaṃgently
- saundaryaprakaramakarandamhoney of beauty (saundarya:beauty | prakara:abundance | makarandam:honey)
- vikiratispreads
- tavayour
- asminin this
- mandārastabakasubhagebeautiful bunch of Mandāra flowers (mandāra:Mandāra | stabaka:bunch | subhage:beautiful)
- yātumay go
- caraṇeto the feet
- nimajjanimmersing
- majjīvaḥmy life
- karaṇacaraṇaḥwith six organs (karaṇa:organs | caraṇaḥ:feet)
- ṣaṭcaraṇatāmsix-footed (ṣaṭ:six | caraṇatām:footed)
skhalantaste khelaṃ bhavanakalahaṃsā na jahati |
atasteṣāṃ śikṣāṃ subhagamaṇi-mañjīra-raṇita-
cchalādācakṣāṇaṃ caraṇakamalaṃ cārucarite || 91 ||
- padanyāsakrīḍāparicayamivārabdhumanasaḥintent on learning the gait (padanyāsa:gait | krīḍā:play | paricaya:familiarity | iva:as if | ārabdha:begun | manasaḥ:of the mind)
- skhalantaḥstumbling
- tethey
- khelaṃplay
- bhavanakalahaṃsāroyal swans of the residence (bhavana:residence | kalahaṃsā:royal swans)
- nanot
- jahatiabandon
- ataḥtherefore
- teṣāṃtheir
- śikṣāṃinstruction
- subhagamaṇimañjīraraṇitacchalādācakṣāṇaṃgiving instruction through anklet sounds (subhaga:beautiful | maṇi:gem | mañjīra:anklet | raṇita:sound | cchalāt:through guise | ācakṣāṇaṃ:giving instruction)
- caraṇakamalaṃlotus feet (caraṇa:feet | kamalaṃ:lotus)
- cārucariteO beautiful one (cāru:beautiful | carite:one)
śivaḥ svaccha-cchāyā-ghaṭita-kapaṭa-pracchadapaṭaḥ |
tvadīyānāṃ bhāsāṃ pratiphalana rāgāruṇatayā
śarīrī śṛṅgāro rasa iva dṛśāṃ dogdhi kutukam || 92 ||
- gatāḥhave gone
- tethey
- mañcatvaṃstate of being a cot
- druhiṇaharirudreśvarabhṛtaḥBrahmā, Viṣṇu, Rudra, Īśvara (druhiṇa:Brahmā | hari:Viṣṇu | rudra:Rudra | īśvara:Īśvara | bhṛtaḥ:having assumed)
- śivaḥŚiva
- svacchacchāyāghaṭitakapaṭapracchadapaṭaḥformed into a bedsheet (svaccha:clear | chāyā:reflection | ghaṭita:formed | kapaṭa:deceptive | pracchada:cover | paṭaḥ:cloth)
- tvadīyānāṃof yours
- bhāsāṃof lights
- pratiphalanarāgāruṇatayāby reflection's redness (pratiphalana:reflection | rāga:redness | aruṇatayā:by redness)
- śarīrīembodied
- śṛṅgāraḥerotic sentiment
- rasaessence
- ivalike
- dṛśāṃof eyes
- dogdhicauses
- kutukamamazement
śirīṣābhā citte dṛṣadupalaśobhā kucataṭe |
bhṛśaṃ tanvī madhye pṛthu-rurasijāroha viṣaye
jagattratuṃ śambho-rjayati karuṇā kācidaruṇā || 93 ||
- arālācurly
- keśeṣuin the hair
- prakṛtisaralānaturally artless (prakṛti:nature | saralā:artless)
- mandahasitegentle smile (manda:gentle | hasite:smile)
- śirīṣābhālike Śirīṣa flower (śirīṣa:Śirīṣa flower | ābhā:like)
- cittein the heart
- dṛṣadupalaśobhāhard like a stone (dṛṣad:stone | upala:stone | śobhā:beauty)
- kucataṭeon the breast
- bhṛśamextremely
- tanvīslender
- madhyein the middle
- pṛthururasijārohaviṣayegenerous hips and breasts (pṛthu:generous | uras:breast | ja:born | āroha:hips | viṣaye:in the area)
- jagattrātuṃto protect the world (jagat:world | trātuṃ:to protect)
- śambhoḥof Śambhu
- jayativictorious
- karuṇācompassion
- kācidaruṇāsome glory Aruṇā (kācit:some | aruṇā:Aruṇā)
kalābhiḥ karpūrai-rmarakatakaraṇḍaṃ nibiḍitam |
atastvadbhogena pratidinamidaṃ riktakuharaṃ
vidhi-rbhūyo bhūyo nibiḍayati nūnaṃ tava kṛte || 94 ||
- kalaṅkaḥmark
- kastūrīmusk
- rajanikarabimbaṃmoon disc (rajanikara:moon | bimbaṃ:disc)
- jalamayaṃwatery
- kalābhiḥwith digits
- karpūraiḥwith camphor
- marakatakaraṇḍaṃemerald receptacle (marakata:emerald | karaṇḍaṃ:receptacle)
- nibiḍitamfilled
- ataḥtherefore
- tvadbhogenaby your enjoyment (tvad:your | bhogena:by enjoyment)
- pratidinamevery day
- idaṃthis
- riktakuharaṃempty cavity (rikta:empty | kuharaṃ:cavity)
- vidhiḥBrahmā
- bhūyaḥagain
- bhūyaḥagain
- nibiḍayatifills
- nūnaṃindeed
- tavafor you
- kṛtefor the sake
saparyā-maryādā taralakaraṇānā-masulabhā |
tathā hyete nītāḥ śatamakhamukhāḥ siddhimatulāṃ
tava dvāropāntaḥ sthitibhi-raṇimādyābhi-ramarāḥ || 95 ||
- purārāteḥof the Destroyer of Cities (pura:city | ārāteḥ:of the enemy)
- antaḥpuraminner apartment (antaḥ:inner | puram:apartment)
- asiyou are
- tataḥtherefore
- tvatyour
- caraṇayoḥof the feet
- saparyāworship
- maryādālimit
- taralakaraṇānāmof the unsteady-minded (tarala:unsteady | karaṇānām:of the minds)
- asulabhānot easily attainable
- tathāthus
- hiindeed
- etethese
- nītāḥled
- śatamakhamukhāḥheaded by Indra (śatamakha:Indra | mukhāḥ:headed by)
- siddhimperfection
- atulāmunparalleled
- tavayour
- dvāradoor
- upāntasthitibhiḥby those stationed nearby (upānta:nearby | sthitibhiḥ:by those stationed)
- aṇimādyābhiḥby Anima and others (aṇimā:Anima | ādyābhiḥ:and others)
- amarāḥimmortals
śriyo devyāḥ ko vā na bhavati patiḥ kairapi dhanaiḥ |
mahādevaṃ hitvā tava sati satīnā-macarame
kucabhyā-māsaṅgaḥ kuravaka-taro-rapyasulabhaḥ || 96 ||
- kalatraṃconsort
- vaidhātraṃof Brahmā
- katikatihow numerous
- bhajanteattain
- nanot
- kavayaḥpoets
- śriyoof Śrī
- devyāḥof the goddess
- kowho
- vāor
- nanot
- bhavatibecomes
- patiḥlord
- kairapiby some
- dhanaiḥwith wealth
- mahādevaṃŚiva the Great God
- hitvābesides
- tavayour
- satiO Chaste One
- satīnām acarameforemost of Chaste Ones (satīnām:of Chaste Ones | acarame:foremost)
- kucābhyāmwith breasts
- āsaṅgaḥembrace
- kuravakataroḥof the Kuravaka tree
- apieven
- asulabhaḥnot easily attained
hareḥ patnīṃ padmāṃ harasahacarī-madritanayām |
turīyā kāpi tvaṃ duradhigama-nissīma-mahimā
mahāmāyā viśvaṃ bhramayasi parabrahmamahiṣi || 97 ||
- girāmof words
- āhuḥthey say
- devīmgoddess
- druhiṇagṛhiṇīmconsort of Brahmā (druhiṇa:Brahmā | gṛhiṇīm:consort)
- āgamavidaḥknowers of scriptures (āgama:scriptures | vidaḥ:knowers)
- hareḥof Hari (Viṣṇu)
- patnīmconsort
- padmāmlotus-born
- harasahacarīmconsort of Hara (Śiva) (hara:Hara (Śiva) | sahacarīm:consort)
- adritanayāmdaughter of the mountain (adri:mountain | tanayām:daughter)
- turīyāthe fourth
- kāwho
- apieven
- tvaṃyou
- duradhigamaniḥsīmamahimāinconceivable and limitless majesty (duradhigama:inconceivable | niḥsīma:limitless | mahimā:majesty)
- mahāmāyāgreat illusion (mahā:great | māyā:illusion)
- viśvamworld
- bhramayasiyou revolve
- parabrahmamahiṣiconsort of Parabrahman (parabrahma:Parabrahman | mahiṣi:consort)
pibeyaṃ vidyārthī tava caraṇa-nirṇejanajalam |
prakṛtyā mūkānāmapi ca kavitā0kāraṇatayā
kadā dhatte vāṇīmukhakamala-tāmbūla-rasatām || 98 ||
- kadāwhen
- kāleat the time
- mātaḥO Mother
- kathayatell
- kalitaimbibed
- ālaktakarasaṃlac-painted water (ālaktaka:lac | rasaṃ:water)
- pibeyaṃI shall drink
- vidyārthīseeker of wisdom
- tavayour
- caraṇanirṇejanajalamwater washing your feet (caraṇa:feet | nirṇejana:washing | jalam:water)
- prakṛtyāby nature
- mūkānāmof the dumb
- apieven
- caand
- kavitāpoetry
- kāraṇatayāas the cause
- kadāwhen
- dhatteassumes
- vāṇīmukhakamalatāmbūlarasatāmbetel juice of Vāṇī's mouth (vāṇī:Vāṇī | mukha:mouth | kamala:lotus | tāmbūla:betel | rasa:juice)
rateḥ pativratyaṃ śithilapati ramyeṇa vapuṣā |
ciraṃ jīvanneva kṣapita-paśupāśa-vyatikaraḥ
parānandābhikhyaṃ rasayati rasaṃ tvadbhajanavān || 99 ||
- sarasvatyāwith Sarasvatī
- lakṣmyāwith Lakṣmī
- vidhiharisa-patnaḥrival of Brahmā and Viṣṇu (vidhi:Brahmā | hari:Viṣṇu | sapatnaḥ:rival)
- viharatesports
- rateḥof Rati
- pātivratyaṃchastity
- śithilayatiloosens
- ramyeṇaby charming
- vapuṣāby body
- ciraṃlong
- jīvannevaeven while living
- kṣapitapaśupāśavyatikaraḥwith bondage destroyed (kṣapita:destroyed | paśu:soul | pāśa:bondage | vyatikaraḥ:state)
- parānandābhikhyamcalled supreme bliss (para:supreme | ānanda:bliss | abhikhyam:called)
- rasayatienjoys
- rasaṃessence
- tvadbhajanavāndevotee of Thine (tvad:Thine | bhajana:devotion | vān:having)
sudhāsūte-ścandropala-jalalavai-raghyaracanā |
svakīyairambhobhiḥ salila-nidhi-sauhityakaraṇaṃ
tvadīyābhi-rvāgbhi-stava janani vācāṃ stutiriyam || 100 ||
- pradīpajvālābhiḥwith lamp flames (pradīpa:lamp | jvālābhiḥ:with flames)
- divasakarasun (divasa:day | kara:maker)
- nīrājanavidhiḥlight waving ceremony (nīrājana:light waving | vidhiḥ:ceremony)
- sudhāsūteḥof the moon (sudhā:nectar | sūteḥ:of the progenitor)
- candropalamoon-stone (candra:moon | upala:stone)
- jalalavaiḥwith drops of water (jala:water | lavaiḥ:with drops)
- arghyaracanāoffering creation (arghya:offering | racanā:creation)
- svakīyaiḥwith one's own
- ambhobhiḥwith waters
- salilanidhiocean (salila:water | nidhi:treasure)
- sauhityakaraṇaṃmaking satisfaction (sauhitya:satisfaction | karaṇaṃ:making)
- tvadīyābhiḥwith your
- vāgbhiḥwords
- tavayour
- jananiO Mother
- vācāṃof words
- stutiḥpraise
- iyamthis
śrīgovindabhagavatpūjyapādaśiṣyasya
śrīmacchaṅkarabhagavataḥ kṛtau saundaryalaharī sampūrṇā ||
- pradīpajvālābhiḥwith lamp flames (pradīpa:lamp | jvālābhiḥ:with flames)
- divasakarasun (divasa:day | kara:maker)
- nīrājanavidhiḥlight waving ceremony (nīrājana:light waving | vidhiḥ:ceremony)
- sudhāsūteḥof the moon (sudhā:nectar | sūteḥ:of the progenitor)
- candropalamoon-stone (candra:moon | upala:stone)
- jalalavaiḥwith drops of water (jala:water | lavaiḥ:with drops)
- arghyaracanāoffering creation (arghya:offering | racanā:creation)
- svakīyaiḥwith one's own
- ambhobhiḥwith waters
- salilanidhiocean (salila:water | nidhi:treasure)
- sauhityakaraṇaṃmaking satisfaction (sauhitya:satisfaction | karaṇaṃ:making)
- tvadīyābhiḥwith your
- vāgbhiḥwords
- tavayour
- jananiO Mother
- vācāṃof words
- stutiḥpraise
- iyamthis
- oṃthe sacred syllable
- tatThat, the supreme
- satthe Real, being – the threefold designation of Brahman
