రచన: ఆది శఙ్కరాచార్య
ప్రథమ భాగః – ఆనన్ద లహరి
భుమౌస్ఖలిత పాదానామ్ భూమిరేవా వలమ్బనమ్ ।
త్వయీ జాతా పరాధానామ్ త్వమేవ శరణమ్ శివే ॥
- సౌన్దర్యలహరీ (saundaryalaharī)the Wave of Beauty
- రచన (racana)composed by
- ఆదిశఙ్కరాచార్య (ādiśaṅkarācārya)Ādi Śaṅkarācārya
- ఆనన్దలహరి (ānandalahari)the Wave of Bliss, the first part
- భూమౌ (bhūmau)on the ground
- స్ఖలితపాదానామ్ (skhalitapādānām)of those whose feet have slipped
- భూమిః ఏవ (bhūmiḥ eva)the earth itself
- అవలమ్బనమ్ (avalambanam)the support
- త్వయి జాతాః అపరాధానామ్ (tvayi jātāḥ aparādhānām)of offences committed against you
- త్వమ్ ఏవ శరణమ్ (tvam eva śaraṇam)you alone are the refuge
- శివే (śive)O auspicious one
న చేదేవం దేవో న ఖలు కుశలః స్పన్దితుమపి।
అతస్త్వామ్ ఆరాధ్యాం హరి-హర-విరిన్చాదిభి రపి
ప్రణన్తుం స్తోతుం వా కథ-మక్ర్త పుణ్యః ప్రభవతి॥ 1 ॥
- శివః (śivaḥ)Shiva
- శక్త్యా (śaktyā)with Śakti
- యుక్తః (yuktaḥ)united
- యది (yadi)if
- భవతి (bhavati)becomes
- శక్తః (śaktaḥ)capable
- ప్రభవితుం (prabhavituṃ)to create
- న (na)not
- చేత్ (ced)if
- ఏవం (evaṃ)thus
- దేవః (devaḥ)god
- న (na)not
- ఖలు (khalu)indeed
- కుశలః (kuśalaḥ)capable
- స్పన్దితుమ్ (spanditum)to move
- అపి (api)even
- అతః (ataḥ)therefore
- త్వామ్ (tvām)thee
- ఆరాధ్యాం (ārādhyām)adorable
- హరిహరవిరిఞ్చాదిభిః (hariharaviriñcādibhiḥ)by Hari, Hara, Viriñci, etc. (hari:Hari | hara:Hara | viriñca:Viriñci | ādibhiḥ:etc.)
- అపి (api)even
- ప్రణన్తుం (praṇantuṃ)to salute
- స్తోతుం (stotuṃ)to praise
- వా (vā)or
- కథమ్ (katham)how
- అకృతపుణ్యః (akṛtapuṇyaḥ)without merits (akṛta:not done | puṇyaḥ:merits)
- ప్రభవతి (prabhavati)is able
విరిఞ్చిః సఞ్చిన్వన్ విరచయతి లోకా-నవికలమ్ ।
వహత్యేనం శౌరిః కథమపి సహస్రేణ శిరసాం
హరః సఙ్క్షుద్-యైనం భజతి భసితోద్ధూల నవిధిమ్॥ 2 ॥
- తనీయాంసం (tanīyāṃsaṃ)minute particle
- పాంసుం (pāṃsuṃ)dust
- తవ (tava)your
- చరణపఙ్కేరుహభవం (caraṇapaṅkeruhabhavaṃ)from lotus feet (caraṇa:feet | paṅkeruha:lotus | bhavaṃ:born from)
- విరిఞ్చిః (viriñciḥ)Brahmā
- సఞ్చిన్వన్ (sañcinvan)gathering
- విరచయతి (viracayati)creates
- లోకాన్ (lokān)worlds
- అవికలమ్ (avikalam)without imperfection
- వహతి (vahati)supports
- ఏనం (enaṃ)this
- శౌరిః (śauriḥ)Viṣṇu
- కథమపి (kathamapi)somehow
- సహస్రేణ (sahasreṇa)with thousand
- శిరసాం (śirasāṃ)hoods
- హరః (haraḥ)Hara (Śiva)
- సంక్షుద్య (saṃkṣudya)crushing
- ఏనం (enaṃ)this
- భజతి (bhajati)rubs
- భసితోద్ధూలనవిధిమ్ (bhasitoddhūlanavidhim)ashes all over body (bhasita:ashes | uddhūlana:scattering | vidhim:method)
జడానాం చైతన్య-స్తబక మకరన్ద శ్రుతిఝరీ ।
దరిద్రాణాం చిన్తామణి గుణనికా జన్మజలధౌ
నిమగ్నానాం దంష్ట్రా మురరిపు వరాహస్య భవతి॥ 3 ॥
- అవిద్యానామ్ (avidyānām)of ignorance
- అన్త (anta)end
- స్తిమిర (stimira)darkness
- మిహిర (mihira)sun
- ద్వీప (dvīpa)island
- నగరీ (nagarī)city
- జడానామ్ (jaḍānām)of the dull-witted
- చైతన్య (caitanya)consciousness
- స్తబక (stabaka)cluster of buds
- మకరన్ద (makaranda)nectar
- స్రుతిఝరీ (srutijharī)flowing stream
- దరిద్రాణామ్ (daridrāṇām)of the poor
- చిన్తామణి (cintāmaṇi)wish-yielding gem
- గుణనికా (guṇanikā)necklace
- జన్మజలధౌ (janmajaladhau)in the ocean of birth (janma:birth | jaladhau:in the ocean)
- నిమగ్నానామ్ (nimagnānām)of those immersed
- దంష్ట్రా (daṃṣṭrā)tusk
- మురరిపు (muraripu)enemy of Mura
- వరాహస్య (varāhasya)of the boar
- భవతి (bhavati)becomes
త్వమేకా నైవాసి ప్రకటిత-వరభీత్యభినయా ।
భయాత్ త్రాతుం దాతుం ఫలమపి చ వాంఛాసమధికం
శరణ్యే లోకానాం తవ హి చరణావేవ నిపుణౌ ॥ 4 ॥
- త్వదన్యః (tvadanyaḥ)other than Thee (tvad:Thee | anyaḥ:other)
- పాణిభ్యామ్ (pāṇibhyām)by the hands
- అభయవరదః (abhayavaradaḥ)granting boons and fearlessness (abhaya:fearlessness | varadaḥ:granting boons)
- దైవతగణః (daivatagaṇaḥ)group of deities (daivata:deity | gaṇaḥ:group)
- త్వమ్ (tvam)Thou
- ఏకా (ekā)alone
- న (na)not
- ఏవ (eva)indeed
- అసి (asi)art
- ప్రకటితవరాభీత్యభినయా (prakaṭitavarābhītyabhinayā)demonstration of boons and fearlessness (prakaṭita:demonstration | vara:boons | abhīti:fearlessness | abhinayā:gesture)
- భయాత్ (bhayāt)from fear
- త్రాతుమ్ (trātum)to protect
- దాతుమ్ (dātum)to give
- ఫలమ్ (phalam)fruit
- అపి (api)also
- చ (ca)and
- వాఞ్ఛాసమధికమ్ (vāñchāsamadhikam)more than desired (vāñchā:desire | samadhikam:more than)
- శరణ్యే (śaraṇye)O Refuge
- లోకానామ్ (lokānām)of the worlds
- తవ (tava)Thy
- హి (hi)indeed
- చరణౌ (caraṇau)feet
- ఏవ (eva)indeed
- నిపుణౌ (nipuṇau)capable
పురా నారీ భూత్వా పురరిపుమపి క్షోభ మనయత్ ।
స్మరోఽపి త్వాం నత్వా రతినయన-లేహ్యేన వపుషా
మునీనామప్యన్తః ప్రభవతి హి మోహాయ మహతామ్ ॥ 5 ॥
- హరిః (hariḥ)Hari (Viṣṇu)
- త్వామ్ (tvām)Thee
- ఆరాధ్య (ārādhya)adoring
- ప్రణతజనసౌభాగ్యజననీమ్ (praṇatajanasaubhāgyajananīm)bestower of prosperity (praṇata:votaries | jana:people | saubhāgya:prosperity | jananīm:bestower)
- పురా (purā)formerly
- నారీ (nārī)female
- భూత్వా (bhūtvā)becoming
- పురరిపుమ్ (puraripum)enemy of cities (pura:cities | ripum:enemy)
- అపి (api)even
- క్షోభమ్ (kṣobham)agitation
- అనయత్ (anayat)caused
- స్మరః (smaraḥ)Cupid
- అపి (api)also
- త్వాం (tvāṃ)Thee
- నత్వా (natvā)adoring
- రతినయనలేహ్యేన (ratinayanalehyena)feast for Rati's eyes (rati:Rati | nayana:eyes | lehyena:feast)
- వపుషా (vapuṣā)with form
- మునీనామ్ (munīnām)of sages
- అపి (api)even
- అన్తః (antaḥ)within
- ప్రభవతి (prabhavati)capable
- హి (hi)indeed
- మోహాయ (mohāya)for infatuation
- మహతామ్ (mahatām)of the great
వసన్తః సామన్తో మలయమరు-దాయోధన-రథః ।
తథాప్యేకః సర్వం హిమగిరిసుతే కామపి కృపాం
అపాఙ్గాత్తే లబ్ధ్వా జగదిద-మనఙ్గో విజయతే ॥ 6 ॥
- ధనుః (dhanuḥ)bow
- పౌష్పం (pauṣpam)made of flowers
- మౌర్వీ (maurvī)bow-string
- మధుకరమయీ (madhukaramayī)made of honey-bees (madhukara:honey-bees | mayī:made of)
- పఞ్చ (pañca)five
- విశిఖాః (viśikhāḥ)arrows
- వసన్తః (vasantaḥ)spring season
- సామన్తః (sāmantaḥ)minister
- మలయమరుదాయోధనరథః (malayamarudāyodhanarathaḥ)battle-chariot is Malaya breeze (malaya:Malaya | marut:breeze | āyodhana:battle | rathaḥ:chariot)
- తథాపి (tathāpi)yet
- ఏకః (ekaḥ)alone
- సర్వం (sarvam)all
- హిమగిరిసుతే (himagirisute)O daughter of the Mountain (himagiri:Mountain | sute:daughter)
- కామపి (kāmapi)some
- కృపామ్ (kṛpām)grace
- అపాఙ్గాత్తే (apāṅgātte)from your side-glance (apāṅga:side-glance | te:your)
- లబ్ధ్వా (labdhvā)having obtained
- జగదిదమ్ (jagadidam)this world (jagat:world | idam:this)
- అనఙ్గః (anaṅgaḥ)bodiless
- విజయతే (vijayate)is victorious
పరిక్షీణా మధ్యే పరిణత శరచ్చన్ద్ర-వదనా ।
ధనుర్బాణాన్ పాశం సృణిమపి దధానా కరతలైః
పురస్తా దాస్తాం నః పురమథితు రాహో-పురుషికా ॥ 7 ॥
- క్వణత్కాఞ్చీదామా (kvaṇatkāñcīdāmā)with jingling girdle (kvaṇat:jingling | kāñcī:girdle | dāmā:with)
- కరికలభకుమ్భస్తననతా (karikalabhakumbhastananatā)breasts like elephant's forehead (kari:elephant | kalabha:young | kumbha:forehead | stana:breast | natā:bent)
- పరిక్షీణా (parikṣīṇā)slender
- మధ్యే (madhye)in the middle
- పరిణతశరచ్చన్ద్రవదనా (pariṇataśaraccandravadanā)face like autumnal moon (pariṇata:matured | śarat:autumn | candra:moon | vadanā:face)
- ధనుర్బాణాన్ (dhanurbāṇān)bow and arrows (dhanus:bow | bāṇān:arrows)
- పాశం (pāśam)noose
- సృణిమపి (sṛṇimapi)and a goad (sṛṇi:goad | api:and)
- దధానా (dadhānā)holding
- కరతలైః (karatalaiḥ)with hands
- పురస్తాత్ (purastāt)before
- ఆస్తాం (āstām)may be
- నః (naḥ)us
- పురమథితుః (puramathituḥ)of the destroyer of cities (pura:city | mathituḥ:destroyer)
- ఆహోపురుషికా (āhopuruṣikā)pride
మణిద్వీపే నీపో-పవనవతి చిన్తామణి గృహే ।
శివకారే మఞ్చే పరమశివ-పర్యఙ్క నిలయామ్
భజన్తి త్వాం ధన్యాః కతిచన చిదానన్ద-లహరీమ్ ॥ 8 ॥
- సుధాసిన్ధోః (sudhāsindhoḥ)of the nectar-ocean (sudhā:nectar | sindhoḥ:of the ocean)
- మధ్యే (madhye)in the middle
- సురవిటపివాటీపరివృతే (suraviṭapivāṭīparivṛte)surrounded by divine trees (sura:divine | viṭapi:trees | vāṭī:garden | parivṛte:surrounded by)
- మణిద్వీపే (maṇidvīpe)in the isle of gems (maṇi:gems | dvīpe:in the isle)
- నీపోపవనవతి (nīpopavanavati)having nipa groves (nīpa:nipa | upavana:groves | vati:having)
- చిన్తామణిగృహే (cintāmaṇigṛhe)in the house of wish-gems (cintāmaṇi:wish-gem | gṛhe:in the house)
- శివాకారే (śivākāre)in the form of Śiva (śiva:Śiva | ākāre:in the form)
- మఞ్చే (mañce)on the couch
- పరమశివపర్యఙ్కనిలయామ్ (paramaśivaparyaṅkanilayām)abiding on Śiva's couch (parama:supreme | śiva:Śiva | paryaṅka:couch | nilayām:abiding)
- భజన్తి (bhajanti)adore
- త్వామ్ (tvām)Thee
- ధన్యాః (dhanyāḥ)fortunate
- కతిచన (katicana)a few
- చిదానన్దలహరీమ్ (cidānandalaharīm)wave of bliss-consciousness (cit:consciousness | ānanda:bliss | laharīm:wave)
స్థితం స్వధిష్టానే హృది మరుత-మాకాశ-ముపరి ।
మనోఽపి భ్రూమధ్యే సకలమపి భిత్వా కులపథం
సహస్రారే పద్మే స హరహసి పత్యా విహరసే ॥ 9 ॥
- మహీం (mahīm)earth
- మూలాధారే (mūlādhāre)in the Mūlādhāra (mūla:root | ādhāre:in the base)
- కమపి (kamapi)some
- మణిపూరే (maṇipūre)in the Maṇipūra (maṇi:gem | pūre:in the city)
- హుతవహం (hutavahaṃ)fire
- స్థితం (sthitaṃ)situated
- స్వాధిష్ఠానే (svādhiṣṭhāne)in the Svādhiṣṭhāna (sva:own | adhiṣṭhāne:in the seat)
- హృది (hṛdi)in the heart
- మరుతమ్ (marutam)air
- ఆకాశమ్ (ākāśam)sky
- ఉపరి (upari)above
- మనః (manaḥ)mind
- అపి (api)also
- భ్రూమధ్యే (bhrūmadhye)between the eyebrows (bhrū:eyebrow | madhye:in the middle)
- సకలమ్ (sakalam)all
- అపి (api)also
- భిత్వా (bhitvā)having penetrated
- కులపథం (kulapathaṃ)Kula path (kula:family | pathaṃ:path)
- సహస్రారే (sahasrāre)in the Sahasrāra (sahasra:thousand | āre:in the petal)
- పద్మే (padme)in the lotus
- సహ (saha)with
- రహసి (rahasi)in solitude
- పత్యా (patyā)with the consort
- విహరసే (viharase)you sport
ప్రపఞ్చం సిన్ఞ్న్తీ పునరపి రసామ్నాయ-మహసః।
అవాప్య స్వాం భూమిం భుజగనిభ-మధ్యుష్ట-వలయం
స్వమాత్మానం కృత్వా స్వపిషి కులకుణ్డే కుహరిణి ॥ 10 ॥
- సుధాధారాసారైః (sudhā-dhārā-sāraiḥ)with essence of nectar streams (sudhā:nectar | dhārā:streams | sāraiḥ:with essence)
- చరణయుగలాన్తః (caraṇa-yugala-antar)between the pair of feet (caraṇa:feet | yugala:pair | antar:between)
- విగలితైః (vigalitaiḥ)flowing
- ప్రపఞ్చం (prapañcam)the manifested multiplicity
- సిఞ్చన్తీ (siñcantī)drenching
- పునరపి (punarapi)again
- రసామ్నాయమహసః (rasāmnāya-mahasaḥ)from the Nectarine Radiance (rasa:nectar | āmnāya:tradition | mahasaḥ:radiance)
- అవాప్య (avāpya)having reached
- స్వాం (svām)own
- భూమిం (bhūmim)sphere
- భుజగనిభమధ్యుష్టవలయమ్ (bhujaga-nibha-madhyuṣṭa-valayam)serpentine form with coils (bhujaga:serpent | nibha:like | madhyuṣṭa:inhabited | valayam:coils)
- స్వమాత్మానం (svamātmānam)own self
- కృత్వా (kṛtvā)having made
- స్వపిషి (svapiṣi)sleepest
- కులకుణ్డే (kulakuṇḍe)in the kula-kunda (kula:family | kuṇḍe:in the kunda)
- కుహరిణి (kuhariṇi)in the hollow
ప్రభిన్నాభిః శమ్భోర్నవభిరపి మూలప్రకృతిభిః ।
చతుశ్చత్వారింశద్-వసుదల-కలాశ్చ్-త్రివలయ-
త్రిరేఖభిః సార్ధం తవ శరణకోణాః పరిణతాః ॥ 11 ॥
- చతుర్భిః (caturbhiḥ)by four
- శ్రీకణ్ఠైః (śrīkaṇṭhaiḥ)by Śrī-Kaṇṭhas (śrī:Śrī | kaṇṭhaiḥ:by Kaṇṭhas)
- శివయువతిభిః (śivayuvatibhiḥ)by Śiva-yuvatis (śiva:Śiva | yuvatibhiḥ:by yuvatis)
- పఞ్చభిరపి (pañcabhirapi)by five also (pañcabhiḥ:by five | api:also)
- ప్రభిన్నాభిః (prabhinnābhiḥ)by distinct
- శమ్భోః (śambhoḥ)of Śambhu
- నవభిరపి (navabhirapi)by nine also (navabhiḥ:by nine | api:also)
- మూలప్రకృతిభిః (mūlaprakṛtibhiḥ)by basic manifestations (mūla:basic | prakṛtibhiḥ:by manifestations)
- చతుశ్చత్వారింశద్వసుదలకలాశ్రత్రివలయ- (catuścatvāriṃśadvasudalakālāśratrivalaya-)forty-four petal, circle (catuḥ:four | catvāriṃśat:forty | vasu:petal | dala:petal | kalā:circle | āśra:circle | tri:three | valaya:circle)
- త్రిరేఖాభిః (trirekhābhiḥ)by three lines (tri:three | rekhābhiḥ:by lines)
- సార్ధం (sārdhaṃ)together with
- తవ (tava)your
- శరణకోణాః (śaraṇakoṇāḥ)shelter triangles (śaraṇa:shelter | koṇāḥ:triangles)
- పరిణతాః (pariṇatāḥ)formed
కవీన్ద్రాః కల్పన్తే కథమపి విరిఞ్చి-ప్రభృతయః ।
యదాలోకౌత్సుక్యా-దమరలలనా యాన్తి మనసా
తపోభిర్దుష్ప్రాపామపి గిరిశ-సాయుజ్య-పదవీమ్ ॥ 12 ॥
- త్వదీయం (tvadīyaṃ)your
- సౌన్దర్యం (saundaryaṃ)beauty
- తుఇనగిరికన్యే (tuhinagirikanye)O Daughter of the Mountain of Snow (tuhina:snow | giri:mountain | kanye:daughter)
- తులయితుం (tulayituṃ)to compare
- కవీన్ద్రాః (kavīndrāḥ)great poets (kavi:poet | indra:lord)
- కల్పన్తే (kalpante)attempt
- కథమపి (kathamapi)somehow
- విరిఞ్చిప్రభృతయః (viriñciprabhṛtayaḥ)Brahmā and others (viriñci:Brahmā | prabhṛtayaḥ:and others)
- యదాలోకౌత్సుక్యాత్ (yadālokautsukyāt)due to eagerness to see (yad:which | āloka:seeing | autsukyāt:due to eagerness)
- అమరలలనా (amaralalanā)heavenly damsels (amara:immortal | lalanā:damsels)
- యాన్తి (yānti)attain
- మనసా (manasā)by mind
- తపోభిః (tapobhiḥ)by austerities
- దుష్ప్రాపామపి (duṣprāpāmapi)even though difficult to attain (duṣprāpām:difficult to attain | api:even though)
- గిరిశసాయుజ్యపదవీమ్ (giriśasāyujyapadavīm)oneness with Śiva (giriśa:Śiva | sāyujya:oneness | padavīm:path)
తవాపాఙ్గాలోకే పతిత-మనుధావన్తి శతశః ।
గలద్వేణీబన్ధాః కుచకలశ-విస్త్రిస్త-సిచయా
హటాత్ త్రుట్యత్కాఞ్యో విగలిత-దుకూలా యువతయః ॥ 13 ॥
- నరం (naraṃ)man
- వర్షీయాంసం (varṣīyāṃsaṃ)very old
- నయనవిరసం (nayanavirasaṃ)ugly to look at (nayana:eye | virasaṃ:tasteless)
- నర్మసు (narmasu)in erotic matters
- జడం (jaḍaṃ)dull
- తవ (tava)your
- అపాఙ్గాలోకే (apāṅgāloke)side glance (apāṅga:side | āloke:glance)
- పతితమ్ (patitam)fallen
- అనుధావన్తి (anudhāvanti)follow
- శతశః (śataśaḥ)in hundreds
- గలద్వేణీబన్ధాః (galadveṇībandhāḥ)with loosened hair (galad:loosened | veṇībandhāḥ:hair ties)
- కుచకలశవిస్రస్తసిచయా (kucakalaśavisrastasicayā)with exposed breasts (kuca:breast | kalaśa:pot | visrasta:exposed | sicayā:heap)
- హఠాత్ (haṭhāt)suddenly
- త్రుట్యత్కాఞ్చ్యః (truṭyatkāñcyaḥ)with broken girdles (truṭyat:broken | kāñcyaḥ:girdles)
- విగలితదుకూలా (vigalitadukūlā)with slipping clothes (vigalita:slipping | dukūlā:clothes)
- యువతయః (yuvatayaḥ)young women
హుతశే ద్వాషష్టి-శ్చతురధిక-పఞ్చాశ-దనిలే ।
దివి ద్విః షట్ త్రింశన్ మనసి చ చతుఃషష్టిరితి యే
మయూఖా-స్తేషా-మప్యుపరి తవ పాదామ్బుజ-యుగమ్ ॥ 14 ॥
- క్షితౌ (kṣitau)on the earth
- షట్పఞ్చాశత్ (ṣaṭpañcāśat)fifty-six (ṣaṭ:six | pañcāśat:fifty)
- ద్విసమధికపఞ్చాశత్ (dvisamadhikapañcāśat)fifty-two (dvi:two | samadhika:more than | pañcāśat:fifty)
- ఉదకే (udake)in water
- హుతాశే (hutāśe)in fire
- ద్వాషష్టిః (dvāṣaṣṭiḥ)sixty-two (dva:two | ṣaṣṭiḥ:sixty)
- చతురధికపఞ్చాశత్ (caturadhikapañcāśat)fifty-four (catur:four | adhika:more than | pañcāśat:fifty)
- అనిలే (anile)in air
- దివి (divi)in the sky
- ద్విష్షట్త్రింశత్ (dviṣṣaṭtriṃśat)thirty-two (dvi:two | ṣaṭtriṃśat:thirty)
- మనసి (manasi)in the mind
- చ (ca)and
- చతుష్షష్టిః (catuṣṣaṣṭiḥ)sixty-four (catuḥ:four | ṣaṣṭiḥ:sixty)
- ఇతి (iti)thus
- యే (ye)those who
- మయూఖాః (mayūkhāḥ)rays
- తేషామ్ (teṣām)of them
- అపి (api)also
- ఉపరి (upari)above
- తవ (tava)your
- పాదామ్బుజయుగమ్ (pādāmbujayugam)pair of lotus feet (pāda:feet | ambuja:lotus | yugam:pair)
వర-త్రాస-త్రాణ-స్ఫటికఘుటికా-పుస్తక-కరామ్ ।
సకృన్న త్వా నత్వా కథమివ సతాం సన్నిదధతే
మధు-క్షీర-ద్రాక్షా-మధురిమ-ధురీణాః ఫణితయః ॥ 15 ॥
- శరజ్జ్యోత్స్నాశుద్ధాం (śarajjyotsnāśuddhām)pure as autumn moonlight (śarad:autumn | jyotsnā:moonlight | śuddhām:pure)
- శశియుతజటాజూటమకుటాం (śaśiyutajaṭājūṭamakuṭām)crowned with moon-adorned matted hair (śaśiyuta:moon-adorned | jaṭā:matted hair | jūṭa:crown | makuṭām:crowned)
- వరత్రాసత్రాణస్ఫటికఘటికాపుస్తకకరామ్ (varatrāsatrāṇasphaṭikaghaṭikāpustakakarām)hands granting boons, protection, holding crystal beads, book (vara:boon | trāsa:fear | trāṇa:protection | sphaṭika:crystal | ghaṭikā:beads | pustaka:book | karām:hands)
- సకృన్న (sakṛnna)once
- త్వా (tvā)Thee
- నత్వా (natvā)having bowed
- కథమివ (kathamiva)how indeed
- సతాం (satām)of good men
- సంన్నిదధతే (saṃnidadhate)flow
- మధుక్షీరద్రాక్షామధురిమధురీణాః (madhukṣīradrākṣāmadhurimadhurīṇāḥ)sweet as honey, milk, grapes (madhu:honey | kṣīra:milk | drākṣā:grapes | madhurima:sweetness | dhurīṇāḥ:sweet)
- ఫణితయః (phaṇitayaḥ)words
భజన్తే యే సన్తః కతిచిదరుణామేవ భవతీమ్ ।
విరిఞ్చి-ప్రేయస్యా-స్తరుణతర-శ్రృఙ్గర లహరీ-
గభీరాభి-ర్వాగ్భిః ర్విదధతి సతాం రఞ్జనమమీ ॥ 16 ॥
- కవీన్ద్రాణాం (kavīndrāṇām)of the best poets (kavi:poet | indra:best | ṇām:of)
- చేతఃకమలవనబాలాతపరుచిం (cetaḥkamalavanabālātaparuciṃ)light of morning's rising sun (cetaḥ:mind | kamala:lotus | vana:forest | bāla:young | āta:rising | ruciṃ:light)
- భజన్తే (bhajante)adore
- యే (ye)who
- సన్తః (santaḥ)devoted men
- కతిచిత్ (katicit)some
- అరుణామ్ (aruṇām)Aruṇā
- ఏవ (eva)indeed
- భవతీమ్ (bhavatīm)Thou
- విరిఞ్చిప్రేయస్యాః (viriñcipreyasyāḥ)of Sarasvati, beloved of Brahma (viriñci:Brahma | preyasyāḥ:beloved of)
- తరుణతర (taruṇatara)more youthful
- శృఙ్గారలహరీ (śṛṅgāralaharī)waves of erotic sentiments (śṛṅgāra:erotic sentiments | laharī:waves)
- గభీరాభిః (gabhīrābhiḥ)profound
- వాగ్భిః (vāgbhiḥ)with words
- విధధతి (vidadhati)create
- సతామ్ (satām)of the good
- రఞ్జనమ్ (rañjanam)delight
- అమీ (amī)these
ర్వశిన్యద్యాభి-స్త్వాం సహ జనని సఞ్చిన్తయతి యః ।
స కర్తా కావ్యానాం భవతి మహతాం భఙ్గిరుచిభి-
ర్వచోభి-ర్వాగ్దేవీ-వదన-కమలామోద మధురైః ॥ 17 ॥
- సవిత్రీభిః (savitrībhiḥ)with Savitrī
- వాచామ్ (vācām)of words
- శశిమణిశిలాభఙ్గరుచిభిః (śaśimaṇiśilābhaṅgarucibhiḥ)with moonstone-like radiance (śaśi:moon | maṇi:gem | śilā:stone | bhaṅga:like | ruci:radiance | bhiḥ:with)
- వశిన్యాద్యాభిః (vaśinyādyābhiḥ)with Vaśinī and others (vaśinī:Vaśinī | ādi:and others | ābhiḥ:with)
- త్వామ్ (tvām)you
- సహ (saha)together with
- జనని (janani)O Mother
- సంచిన్తయతి (saṃcintayati)meditates
- యః (yaḥ)who
- స (sa)he
- కర్త్తా (kartā)author
- కావ్యానామ్ (kāvyānām)of poems
- భవతి (bhavati)becomes
- మహతామ్ (mahatām)of great ones
- భఙ్గిరుచిభిః (bhaṅgirucibhiḥ)with delightful radiance (bhaṅgi:delightful | ruci:radiance | bhiḥ:with)
- వచోభిః (vacobhiḥ)with words
- వాగ్దేవీవదనకమలామోదమధురైః (vāgdevī-vadana-kamal’āmoda-madhuraiḥ)sweet with Sarasvatī's fragrance (vāgdevī:Sarasvatī | vadana:mouth | kamala:lotus | āmoda:fragrance | madhuraiḥ:sweet with)
ర్దివం సర్వా-ముర్వీ-మరుణిమని మగ్నాం స్మరతి యః ।
భవన్త్యస్య త్రస్య-ద్వనహరిణ-శాలీన-నయనాః
సహోర్వశ్యా వశ్యాః కతి కతి న గీర్వాణ-గణికాః ॥ 18 ॥
- తనుచ్ఛాయాభిః (tanucchāyābhiḥ)with delicate shadows (tanu:delicate | chāyābhiḥ:with shadows)
- తే (te)your
- తరుణతరణిశ్రీసరణిభిః (taruṇataraṇiśrīsaraṇibhiḥ)with the beauty of the rising sun (taruṇa:rising | taraṇi:sun | śrī:beauty | saraṇibhiḥ:with paths)
- దివం (divaṃ)heaven
- సర్వామ్ (sarvām)all
- ఉర్వీమ్ (urvīm)earth
- అరుణిమని (aruṇimani)in crimson radiance (aruṇa:crimson | mani:radiance)
- మగ్నామ్ (magnām)immersed
- స్మరతి (smarati)remembers
- యః (yaḥ)who
- భవన్తి (bhavanti)become
- అస్య (asya)his
- త్రస్యద్వనహరిణశాలీననయనాః (trasyadvanahariṇaśālīnanayanāḥ)with eyes like timid deer (trasyad:timid | vana:forest | hariṇa:deer | śālīna:graceful | nayanāḥ:eyes)
- సహ (saha)with
- ఉర్వశ్యా (urvaśyā)Urvaśī
- వశ్యాః (vaśyāḥ)subdued
- కతి (kati)how many
- కతి (kati)how many
- న (na)not
- గీర్వాణగణికాః (gīrvāṇagaṇikāḥ)celestial courtesans (gīrvāṇa:celestial | gaṇikāḥ:courtesans)
హరార్ధం ధ్యాయేద్యో హరమహిషి తే మన్మథకలామ్ ।
స సద్యః సఙ్క్షోభం నయతి వనితా ఇత్యతిలఘు
త్రిలోకీమప్యాశు భ్రమయతి రవీన్దు-స్తనయుగామ్ ॥ 19 ॥
- ముఖం (mukhaṃ)face
- బిన్దుం (binduṃ)dot
- కృత్వా (kṛtvā)having made
- కుచయుగమ్ (kucayugam)pair of breasts (kuca:breast | yugam:pair)
- అధస్తస్య (adhastasya)below that
- తదధః (tadadho)below that
- హరార్ధం (harārdhaṃ)half of Hara (hara:Hara (Śiva) | ardham:half)
- ధ్యాయేత్ (dhyāyet)should meditate
- యః (yaḥ)who
- హరమహిషి (haramahiṣi)O Consort of Hara (hara:Hara (Śiva) | mahiṣi:consort)
- తే (te)your
- మన్మథకలామ్ (manmathakalām)Manmatha art (manmatha:Manmatha (Cupid) | kalām:art)
- స (sa)he
- సద్యః (sadyaḥ)quickly
- సంక్షోభం (saṃkṣobhaṃ)agitation
- నయతి (nayati)leads
- వనితా (vanitā)woman
- ఇతి (iti)thus
- అతిలఘు (atilaghu)very easy
- త్రిలోకీమ్ (trilokīm)three worlds (tri:three | lokīm:worlds)
- అపి (api)even
- ఆశు (āśu)quickly
- భ్రమయతి (bhramayati)fascinates
- రవీన్దు (ravīndu)sun and moon (ravi:sun | indu:moon)
- స్తనయుగామ్ (stanayugām)pair of breasts (stana:breast | yugām:pair)
హృది త్వా మాధత్తే హిమకరశిలా-మూర్తిమివ యః ।
స సర్పాణాం దర్పం శమయతి శకున్తధిప ఇవ
జ్వరప్లుష్టాన్ దృష్ట్యా సుఖయతి సుధాధారసిరయా ॥ 20 ॥
- కిరన్తీమ్ (kirantīm)emitting
- అఙ్గేభ్యః (aṅgebhyaḥ)from the limbs
- కిరణనికురమ్బామృతరసం (kiraṇanikurambāmṛtarasaṃ)nectar of rays cluster (kiraṇa:rays | nikuramba:cluster | amṛtarasa:nectar)
- హృది (hṛdi)in the heart
- త్వామ్ (tvām)you
- ఆధత్తే (ādhatte)places
- హిమకరశిలామూర్తిమివ (himakaraśilāmūrtimiva)like a moonstone image (himakara:moon | śilā:stone | mūrti:image | iva:like)
- యః (yaḥ)who
- స (sa)he
- సర్పాణాం (sarpāṇāṃ)of serpents
- దర్పం (darpaṃ)pride
- శమయతి (śamayati)pacifies
- శకున్తాధిప (śakuntādhipa)Garuḍa (śakunta:birds | adhipa:lord)
- ఇవ (iva)like
- జ్వరప్లుష్టాన్ (jvarapluṣṭān)afflicted by fever (jvara:fever | pluṣṭān:afflicted)
- దృష్ట్యా (dṛṣṭyā)by look
- సుఖయతి (sukhayati)comforts
- సుధాధారసిరయా (sudhādhārasirayā)nectar showering nerve (sudhā:nectar | dhāra:shower | sirā:nerve)
నిష్ణ్ణాం షణ్ణామప్యుపరి కమలానాం తవ కలామ్ ।
మహాపద్మాతవ్యాం మృదిత-మలమాయేన మనసా
మహాన్తః పశ్యన్తో దధతి పరమాహ్లాద-లహరీమ్ ॥ 21 ॥
- తటిల్లేఖాతన్వీం (taṭillekhātanvīṃ)lightning-like slender (taṭillekhā:lightning-like | tanvīṃ:slender)
- తపనశశివైశ్వానరమయీం (tapanaśaśivaiśvānaramayīṃ)sun, moon, fire embodied (tapana:sun | śaśi:moon | vaiśvānara:fire | mayīṃ:embodied)
- నిషణ్ణాం (niṣaṇṇāṃ)situated
- షణ్ణామపి (ṣaṇṇāmapi)even above six (ṣaṇṇām:of six | api:even)
- ఉపరి (upari)above
- కమలానాం (kamalānāṃ)of lotuses
- తవ (tava)your
- కలామ్ (kalām)part
- మహాపద్మాటవ్యాం (mahāpadmāṭavyāṃ)in the great lotus forest (mahā:great | padma:lotus | āṭavyāṃ:in the forest)
- మృదితమలమాయేన (mṛditamalamāyena)by purified mind (mṛdita:purified | mala:impurity | māyena:by mind)
- మనసా (manasā)by mind
- మహాన్తః (mahāntaḥ)great souls
- పశ్యన్తః (paśyantaḥ)seeing
- దధతి (dadhati)experience
- పరమాహ్లాదలహరీమ్ (paramāhlādalaharīm)wave of supreme bliss (parama:supreme | āhlāda:bliss | laharīm:wave)
ఇతి స్తోతుం వాఞ్ఛన్ కథయతి భవాని త్వమితి యః ।
తదైవ త్వం తస్మై దిశసి నిజసాయుజ్య-పదవీం
ముకున్ద-బ్రమ్హేన్ద్ర స్ఫుట మకుట నీరాజితపదామ్ ॥ 22 ॥
- భవాని (bhavāni)O Bhavani
- త్వం (tvaṃ)Thou
- దాసే (dāse)to servant
- మయి (mayi)in me
- వితర (vitara)bestow
- దృష్టిం (dṛṣṭiṃ)glance
- సకరుణా (sakaruṇā)with compassion
- ఇతి (iti)thus
- స్తోతుం (stotuṃ)to praise
- వాఞ్ఛన్ (vāñchan)desiring
- కథయతి (kathayati)says
- భవాని (bhavāni)O Bhavani
- త్వమ్ (tvam)Thou
- ఇతి (iti)thus
- యః (yaḥ)who
- తదా (tadā)then
- ఏవ (eva)indeed
- త్వం (tvaṃ)Thou
- తస్మై (tasmai)to him
- దిశసి (diśasi)grant
- నిజసాయుజ్యపదవీం (nijasāyujyapadavīṃ)state of oneness (nija:own | sāyujya:oneness | padavīṃ:state)
- ముకున్దబ్రహ్మేన్ద్రస్ఫుటమకుటనీరాజితపదామ్ (mukundabrahmendrasphuṭamakuṭanīrājitapadām)feet worshipped by gods (mukunda:Vishnu | brahma:Brahma | indra:Indra | sphuṭa:clear | makuṭa:crown | nīrājita:worshipped | padām:feet)
శరీరార్ధం శమ్భో-రపరమపి శఙ్కే హృతమభూత్ ।
యదేతత్ త్వద్రూపం సకలమరుణాభం త్రినయనం
కుచాభ్యామానమ్రం కుటిల-శశిచూడాల-మకుటమ్ ॥ 23 ॥
- త్వయా (tvayā)by you
- హృత్వా (hṛtvā)having appropriated
- వామం (vāmaṃ)left
- వపుః (vapuḥ)form
- అపరితృప్తేన (aparitṛptena)unsatisfied
- మనసా (manasā)by the mind
- శరీరార్ధం (śarīrārdhaṃ)half of the body (śarīra:body | ardhaṃ:half)
- శమ్భోః (śambhoḥ)of Śambhu
- అపరమ్ (aparam)other
- అపి (api)also
- శఙ్కే (śaṅke)I suspect
- హృతమ్ (hṛtam)taken
- అభూత్ (abhūt)became
- యత్ (yat)which
- ఏతత్ (etat)this
- త్వద్రూపం (tvadrūpaṃ)your form (tvat:your | rūpaṃ:form)
- సకలమ్ (sakalam)entire
- అరుణాభం (aruṇābhaṃ)crimson in complexion (aruṇa:crimson | ābhaṃ:complexion)
- త్రినయనం (trinayanaṃ)three-eyed (tri:three | nayanaṃ:eye)
- కుచాభ్యామ్ (kucābhyām)by the two breasts (kuca:breast | abhyām:by the two)
- ఆనమ్రం (ānamraṃ)slightly bent
- కుటిలశశిచూడాలమకుటమ్ (kuṭilaśaśicūḍālamakuṭam)with crescent moon diadem (kuṭila:curved | śaśi:moon | cūḍāla:crest | makuṭam:diadem)
తిరస్కుర్వ-న్నేతత్ స్వమపి వపు-రీశ-స్తిరయతి ।
సదా పూర్వః సర్వం తదిద మనుగృహ్ణాతి చ శివ-
స్తవాజ్ఞా మలమ్బ్య క్షణచలితయో ర్భ్రూలతికయోః ॥ 24 ॥
- జగత్సూతే (jagatsūte)creates the universe (jagat:universe | sūte:creates)
- ధాతా (dhātā)Brahmā
- హరిః (hariḥ)Hari (Visṇu)
- అవతి (avati)protects
- రుద్రః (rudraḥ)Rudra
- క్షపయతే (kṣapayate)destroys
- తిరస్కుర్వన్ (tiraskurvan)concealing
- ఏతత్ (etat)this
- స్వమ్ (svam)own
- అపి (api)also
- వపుః (vapuḥ)form
- ఈశః (īśaḥ)Isa (Maheśvara)
- తిరయతి (tirayati)absorbs
- సదాపూర్వః (sadāpūrvaḥ)eternal
- సర్వమ్ (sarvam)all
- తత్ (tat)that
- ఇదమ్ (idam)this
- అనుగృహ్ణాతి (anugṛhṇāti)blesses
- చ (ca)and
- శివః (śivaḥ)Śiva
- తవ (tava)your
- ఆజ్ఞామ్ (ājñām)command
- ఆలమ్బ్య (ālambya)receiving
- క్షణచలితయోః (kṣaṇacalitayoḥ)momentarily moved (kṣaṇa:moment | calitayoḥ:moved)
- భ్రూలతికయోః (bhrūlatikayoḥ)of the creeper-like brows (bhrū:brow | latikayoḥ:creeper-like)
భవేత్ పూజా పూజా తవ చరణయో-ర్యా విరచితా ।
తథా హి త్వత్పాదోద్వహన-మణిపీఠస్య నికటే
స్థితా హ్యేతే-శశ్వన్ముకులిత కరోత్తంస-మకుటాః ॥ 25 ॥
- త్రయాణాం (trayāṇāṃ)of the three
- దేవానాం (devānāṃ)of the deities
- త్రిగుణజనితానాం (triguṇajanitānāṃ)born of three qualities (tri:three | guṇa:qualities | janitānāṃ:born of)
- తవ (tava)your
- శివే (śive)O Śiva's consort
- భవేత్ (bhavet)may be
- పూజా (pūjā)worship
- పూజా (pūjā)worship
- తవ (tava)your
- చరణయోః (caraṇayoḥ)of the feet
- యా (yā)which
- విరచితా (viracitā)is performed
- తథా (tathā)thus
- హి (hi)indeed
- త్వత్పాదోద్వహనమణిపీఠస్య (tvatpādodvahanamaṇipīṭhasya)of the gem-studded footstool (tvat:your | pāda:feet | udvahana:bearing | maṇi:gem | pīṭhasya:of the stool)
- నికటే (nikaṭe)near
- స్థితాః (sthitāḥ)standing
- హి (hi)indeed
- ఏతే (ete)these
- శశ్వత్ (śaśvat)always
- ముకులితకరోత్తంసమకుటాః (mukulitakarottaṃsamakuṭāḥ)with folded hands and crowned (mukulita:folded | kara:hands | uttaṃsa:adorned | makuṭāḥ:crowned)
వినాశం కీనాశో భజతి ధనదో యాతి నిధనమ్ ।
వితన్ద్రీ మాహేన్ద్రీ-వితతిరపి సంమీలిత-దృశా
మహాసంహారేఽస్మిన్ విహరతి సతి త్వత్పతి రసౌ ॥ 26 ॥
- విరిఞ్చిః (viriñciḥ)Brahmā
- పఞ్చత్వం (pañcatvaṃ)reduced to elements (pañca:five | tvaṃ:state)
- వ్రజతి (vrajati)goes
- హరిః (hariḥ)Viṣṇu
- ఆప్నోతి (āpnoti)attains
- విరతిం (viratiṃ)passivity
- వినాశం (vināśaṃ)destruction
- కీనాశః (kīnāśaḥ)Yama
- భజతి (bhajati)experiences
- ధనదః (dhanadaḥ)Kubera
- యాతి (yāti)goes
- నిధనమ్ (nidhanam)end
- వితన్ద్రీ (vitandrī)Indra's
- మాహేన్ద్రీ (māhendrī)of Indra
- వితతిః (vitatiḥ)followers
- అపి (api)also
- సంమీలితదృశా (saṃmīlitadṛśā)with closed eyes (saṃmīlita:closed | dṛśā:eyes)
- మహాసంహారే (mahāsaṃhāre)in the great dissolution (mahā:great | saṃhāre:in dissolution)
- అస్మిన్ (asmin)in this
- విహరతి (viharati)sports
- సతి (sati)O Sati
- త్వత్పతిః (tvatpatiḥ)your husband (tvat:your | patiḥ:husband)
- అసౌ (asau)he
గతిః ప్రాదక్షిణ్య-క్రమణ-మశనాద్యా హుతి-విధిః ।
ప్రణామః సంవేశః సుఖమఖిల-మాత్మార్పణ-దృశా
సపర్యా పర్యాయ-స్తవ భవతు యన్మే విలసితమ్ ॥ 27 ॥
- జపః (japaḥ)chanting
- జల్పః (jalpaḥ)prattle
- శిల్పం (śilpaṃ)art
- సకలమ్ (sakalam)all
- అపి (api)also
- ముద్రావిరచనా (mudrā-viracanā)gesture creation (mudrā:gesture | viracanā:creation)
- గతిః (gatiḥ)movement
- ప్రాదక్షిణ్యక్రమణమ్ (prādakṣiṇya-kramaṇam)circumambulation (prādakṣiṇya:circumambulation | kramaṇam:movement)
- అశనాద్యాహుతివిధిః (aśanādi-āhuti-vidhiḥ)eating as offering (aśana:eating | ādi:etc. | āhuti:offering | vidhiḥ:method)
- ప్రణామః (praṇāmaḥ)prostration
- సంవేశః (saṃveśaḥ)rest
- సుఖమ్ (sukham)comfort
- అఖిలమ్ (akhilam)all
- ఆత్మార్పణదృశా (ātmārpaṇa-dṛśā)with self-dedication (ātma:self | arpaṇa:dedication | dṛśā:with view)
- సపర్యాపర్యాయః (saparyā-paryāyaḥ)service (saparyā:worship | paryāyaḥ:sequence)
- తవ (tava)your
- భవతు (bhavatu)may it be
- యత్ (yat)that which
- మే (me)my
- విలసితమ్ (vilasitam)activity
విపద్యన్తే విశ్వే విధి-శతమఖాద్యా దివిషదః ।
కరాలం యత్ క్ష్వేలం కబలితవతః కాలకలనా
న శమ్భోస్తన్మూలం తవ జనని తాటఙ్క మహిమా ॥ 28 ॥
- సుధామ్ (sudhām)nectar
- అపి (api)even
- ఆస్వాద్య (āsvādya)having consumed
- ప్రతిభయ (pratibhaya)fear-inspiring
- జరామృత్యుహరిణీమ్ (jarāmṛtyuhariṇīm)removing old age and death (jarā:old age | mṛtyu:death | hariṇīm:removing)
- విపద్యన్తే (vipadyante)perish
- విశ్వే (viśve)in the universe
- విధిశతమఖాద్యాః (vidhiśatamakhādyāḥ)Brahmā, Indra, and others (vidhi:Brahmā | śata:hundred | makha:Indra | ādyāḥ:and others)
- దివిషదః (diviṣadaḥ)deities
- కరాలమ్ (karālam)terrible
- యత్ (yat)which
- క్ష్వేలమ్ (kṣvelam)poison
- కబలితవతః (kabalitavataḥ)having consumed
- కాలకలనా (kālakalanā)end of time (kāla:time | kalanā:end)
- న (na)not
- శమ్భోః (śambhoḥ)of Śiva
- తన్మూలమ్ (tanmūlam)root cause
- తవ (tava)your
- జనని (janani)O Mother
- తాటఙ్కమహిమా (tāṭaṅkamahimā)glory of ear ornament (tāṭaṅka:ear ornament | mahimā:glory)
కఠోరే కోఠీరే స్కలసి జహి జమ్భారి-మకుటమ్ ।
ప్రణమ్రేష్వేతేషు ప్రసభ-ముపయాతస్య భవనం
భవస్యభ్యుత్థానే తవ పరిజనోక్తి-ర్విజయతే ॥ 29 ॥
- కిరీటం (kirīṭam)crown
- వైరిఞ్చం (vairiñcam)of Viriñci (Brahmā)
- పరిహర (parihara)avoid
- పురః (puraḥ)in front
- కైటభభిదః (kaiṭabhabhidaḥ)of Kaiṭabhārī (Viṣṇu) (kaiṭabha:Kaiṭabha | bhidaḥ:breaker)
- కఠోరే (kaṭhore)hard
- కోటీరే (koṭīre)crest
- స్ఖలసి (skhalasi)you stumble
- జహి (jahi)avoid
- జమ్భారిముకుటమ్ (jambhārimukuṭam)crown of Jambhāri (Indra) (jambhāri:Jambhāri (Indra) | mukuṭam:crown)
- ప్రణమ్రేషు (praṇamreṣu)in the bowed
- ఏతేషు (eteṣu)these
- ప్రసభమ్ (prasabham)forcefully
- ఉపయాతస్య (upayātasya)approaching
- భవనం (bhavanam)abode
- భవస్య (bhavasya)of Bhava (Śiva)
- అభ్యుత్థానే (abhyutthāne)rising
- తవ (tava)your
- పరిజనోక్తిః (parijanoktiḥ)attendants' words (parijana:attendants | uktiḥ:words)
- విజయతే (vijayate)triumphs
నిషేవ్యే నిత్యే త్వా మహమితి సదా భావయతి యః ।
కిమాశ్చర్యం తస్య త్రినయన-సమృద్ధిం తృణయతో
మహాసంవర్తాగ్ని-ర్విరచయతి నీరాజనవిధిమ్ ॥ 30 ॥
- స్వదేహోద్భూతాభిః (svadehodbhūtābhiḥ)by powers born of own body (sva:own | deha:body | udbhūtābhiḥ:by powers born)
- ఘృణిభిః (ghṛṇibhiḥ)by rays
- అణిమాద్యాభిః (aṇimādyābhiḥ)by Animā and others (aṇimā:Animā | ādyābhiḥ:and others)
- అభితః (abhitaḥ)surrounded by
- నిషేవ్యే (niṣevye)to be served
- నిత్యే (nitye)eternal
- త్వామ్ (tvām)Thee
- అహమ్ (aham)I
- ఇతి (iti)thus
- సదా (sadā)always
- భావయతి (bhāvayati)meditates
- యః (yaḥ)who
- కిమ్ (kim)what
- ఆశ్చర్యం (āścaryaṃ)wonder
- తస్య (tasya)his
- త్రినయనసమృద్ధిం (trinayanasamṛddhiṃ)glories above Śiva (tri:three | nayana:eyes | samṛddhiṃ:prosperity)
- తృణయతః (tṛṇayataḥ)considering as straw
- మహాసంవర్తాగ్నిః (mahāsaṃvartāgniḥ)cosmic dissolution fire (mahā:great | saṃvarta:dissolution | agniḥ:fire)
- విరచయతి (viracayati)performs
- నిరాజనవిధిమ్ (nirājanavidhiṃ)rite of Nīrājana (nirājana:Nīrājana | vidhiṃ:rite)
స్థితస్తత్త్త-సిద్ధి ప్రసవ పరతన్త్రైః పశుపతిః ।
పునస్త్వ-న్నిర్బన్ధా దఖిల-పురుషార్థైక ఘటనా-
స్వతన్త్రం తే తన్త్రం క్షితితల మవాతీతర-దిదమ్ ॥ 31 ॥
- చతుష్షష్ట్యా (catuṣṣaṣṭyā)sixty-four
- తన్త్రైః (tantraiḥ)by the Tantras
- సకలమ్ (sakamalam)entire
- అతిసంధాయ (atisandhāya)deluding
- భువనమ్ (bhuvanam)world
- స్థితః (sthitaḥ)remained
- తత్తత్ (tattat)various
- సిద్ధి (siddhi)psychic powers
- ప్రసవ (prasava)conferring
- పరతన్త్రైః (paratantraiḥ)dependent Tantras
- పశుపతిః (paśupatiḥ)Lord Śiva
- పునః (punaḥ)again
- త్వత్ (tvat)your
- నిర్బన్ధాత్ (nirbandhāt)insistence
- అఖిలపురుషార్థైకఘటనా (akhilapuruṣārthaikaghaṭanā)conferring all Purusārthas (akhila:all | puruṣārtha:Purusārthas | eka:one | ghaṭanā:conferring)
- స్వతన్త్రమ్ (svatantram)independent
- తే (te)your
- తన్త్రమ్ (tantram)Tantra
- క్షితితలమ్ (kṣititalam)earth
- అవాతీత (avātīta)revealed
- ఇదమ్ (idam)this
స్మరో హంసః శక్ర-స్తదను చ పరా-మార-హరయః ।
అమీ హృల్లేఖాభి-స్తిసృభి-రవసానేషు ఘటితా
భజన్తే వర్ణాస్తే తవ జనని నామావయవతామ్ ॥ 32 ॥
- శివః (śivaḥ)Shiva
- శక్తిః (śaktiḥ)Shakti
- కామః (kāmaḥ)Kama
- క్షితిః (kṣitiḥ)Earth
- అథ (atha)then
- రవిః (raviḥ)Sun
- శీతకిరణః (śītakiraṇaḥ)Moon (śīta:cool | kiraṇaḥ:rays)
- స్మరః (smaraḥ)Cupid
- హంసః (haṃsaḥ)Swan
- శక్రః (śakraḥ)Indra
- తదను (tadanu)thereafter
- చ (ca)and
- పరామారహరయః (parāmāraharayaḥ)Parā, Māra, Hari (parā:Parā | māra:Māra | hari:Hari)
- అమీ (amī)these
- హృల్లేఖాభిః (hṛllekhābhiḥ)with Hṛllekhā (hṛllekhā:Hṛllekhā | bhiḥ:with)
- తిసృభిః (tisṛbhiḥ)three
- అవసానేషు (avasāneṣu)at the ends
- ఘటితా (ghaṭitā)joined
- భజన్తే (bhajante)worship
- వర్ణాః (varṇāḥ)syllables
- తే (te)those
- తవ (tava)your
- జనని (janani)Mother
- నామావయవతామ్ (nāmāvayavatām)parts of the name (nāma:name | avayavatām:parts)
ర్నిధాయైకే నిత్యే నిరవధి-మహాభోగ-రసికాః ।
భజన్తి త్వాం చిన్తామణి-గుణనిబద్ధాక్ష-వలయాః
శివాగ్నౌ జుహ్వన్తః సురభిఘృత-ధారాహుతి-శతై ॥ 33 ॥
- స్మరం (smaraṃ)Kāmarāja (Klīm)
- యోనిం (yoniṃ)Bhuvaneśvarī (Hrīm)
- లక్ష్మీం (lakṣmīṃ)Śri (Śrīm)
- త్రితయమ్ (tritayam)trio
- ఇదమ్ (idam)this
- ఆదౌ (ādau)at the beginning
- తవ (tava)of Thy
- మనః (manaḥ)mind
- నిధాయ (nidhāya)placing
- ఏకే (eke)some
- నిత్యే (nitye)eternal
- నిరవధిమహాభోగరసికాః (niravadhimahābhogarasikāḥ)connoisseurs of highest enjoyment (niravadhi:endless | mahābhoga:great enjoyment | rasikāḥ:connoisseurs)
- భజన్తి (bhajanti)worship
- త్వామ్ (tvām)Thee
- చిన్తామణిగుననిబద్ధాక్షవలయాః (cintāmaṇigunanibaddhākṣavalayāḥ)adorned with Cintāmaṇi necklace (cintāmaṇi:Cintāmaṇi | guna:qualities | nibaddha:bound | akṣa:beads | valayāḥ:necklace)
- శివాగ్నౌ (śivāgnau)in Śivā's fire (śivā:Śivā | agnau:in the fire)
- జుహ్వన్తః (juhvantaḥ)offering
- సురభిఘృతధారాహుతిశతైః (surabhighṛtadhārāhutiśataiḥ)with streams of ghee oblations (surabhi:fragrant | ghṛta:ghee | dhārā:streams | huti:oblations | śataiḥ:hundreds)
తవాత్మానం మన్యే భగవతి నవాత్మాన-మనఘమ్ ।
అతః శేషః శేషీత్యయ-ముభయ-సాధారణతయా
స్థితః సమ్బన్ధో వాం సమరస-పరానన్ద-పరయోః ॥ 34 ॥
- శరీరం (śarīraṃ)body
- త్వం (tvaṃ)you
- శమ్భోః (śambhoḥ)of Śambhu
- శశిమిహిరవక్షోరుహయుగం (śaśimihiravakṣoruhayugaṃ)with sun and moon breasts (śaśi:moon | mihira:sun | vakṣoruhayugaṃ:pair of breasts)
- తవ (tava)your
- ఆత్మానం (ātmānaṃ)self
- మన్యే (manye)I consider
- భగవతి (bhagavati)O Goddess
- నవాత్మానమనఘమ్ (navātmānamanagham)flawless ninefold self (nava:nine | ātmānam:self | anagham:flawless)
- అతః (ataḥ)therefore
- శేషః (śeṣaḥ)accessory
- శేషీ (śeṣī)principal
- ఇతి (iti)thus
- అయమ్ (ayam)this
- ఉభయసాధారణతయా (ubhayasādhāraṇatayā)equally common to both (ubhaya:both | sādhāraṇatayā:commonality)
- స్థితః (sthitaḥ)established
- సంబన్ధః (saṃbandhaḥ)relationship
- వాం (vāṃ)of you both
- సమరసపరానన్దపరయోః (samarasaparānandaparayoḥ)of equal supreme bliss (samara:equal | parānanda:supreme bliss | parayoḥ:of both)
త్వమాప-స్త్వం భూమి-స్త్వయి పరిణతాయాం న హి పరమ్ ।
త్వమేవ స్వాత్మానం పరిణ్మయితుం విశ్వ వపుషా
చిదానన్దాకారం శివయువతి భావేన బిభృషే ॥ 35 ॥
- మనః (manaḥ)mind
- త్వం (tvaṃ)you
- వ్యోమ (vyoma)sky
- త్వం (tvaṃ)you
- మరుత్ (marut)wind
- అసి (asi)are
- మరుత్సారథి (marutsārathi)charioteer of the winds (marut:wind | sārathi:charioteer)
- రసి (rasi)are
- త్వమ్ (tvam)you
- ఆపః (āpaḥ)water
- త్వమ్ (tvam)you
- భూమిః (bhūmiḥ)earth
- త్వయి (tvayi)in you
- పరిణతాయామ్ (pariṇatāyām)transformed
- న (na)not
- హి (hi)indeed
- పరమ్ (param)beyond
- త్వమ్ (tvam)you
- ఏవ (eva)only
- స్వాత్మానమ్ (svātmānam)own self
- పరిణమయితుమ్ (pariṇamayitum)to transform
- విశ్వవపుషా (viśvavapuṣā)universal form (viśva:universe | vapuṣā:form)
- చిత్ (cit)consciousness
- ఆనన్ద (ānanda)bliss
- ఆకారమ్ (ākāram)form
- శివయువతి (śivayuvati)Siva's consort (śiva:Siva | yuvati:consort)
- భావేన (bhāvena)as
- బిభృషే (bibhṛṣe)assume
పరం శమ్భు వన్దే పరిమిలిత-పార్శ్వం పరచితా ।
యమారాధ్యన్ భక్త్యా రవి శశి శుచీనా-మవిషయే
నిరాలోకేఽలోకే నివసతి హి భాలోక-భువనే ॥ 36 ॥
- తవ (tava)your
- ఆజ్ఞాచక్రస్థం (ājñācakrasthaṃ)residing in Ājñā-Cakra (ājñā:command | cakra:wheel | sthaṃ:residing)
- తపనశశికోటిద్యుతిధరం (tapanaśaśikoṭidyutidharaṃ)resplendent as crores of suns and moons (tapana:sun | śaśi:moon | koṭi:crores | dyuti:splendor | dharaṃ:bearing)
- పరం (paraṃ)supreme
- శమ్భుం (śambhuṃ)Śambhu
- వన్దే (vande)I salute
- పరిమిలితపార్శ్వం (parimilitapārśvaṃ)integrated side (parimilita:integrated | pārśvaṃ:side)
- పరచితా (paracitā)Supreme Consciousness
- యమ్ (yam)whom
- ఆరాధ్యన్ (ārādhyan)adoring
- భక్త్యా (bhaktyā)with devotion
- రవిశశిశుచీనామవిషయే (raviśaśiśucīnāmaviṣaye)beyond sun, moon, fire (ravi:sun | śaśi:moon | śucīnām:of fires | aviṣaye:beyond the realm)
- నిరాలోకేఽలోకే (nirāloke'loke)in the non-luminous realm (nirāloke:in the non-luminous | aloke:realm)
- నివసతి (nivasati)resides
- హి (hi)indeed
- భాలోకభవనే (bhālokabhavane)in the luminous abode (bhāloka:luminous world | bhavane:in the abode)
శివం సేవే దేవీమపి శివసమాన-వ్యవసితామ్ ।
యయోః కాన్త్యా యాన్త్యాః శశికిరణ్-సారూప్యసరణే
విధూతాన్త-ర్ధ్వాన్తా విలసతి చకోరీవ జగతీ ॥ 37 ॥
- విశుద్ధౌ (viśuddhau)in the Viśuddhi
- తే (te)your
- శుద్ధస్ఫటికవిశదం (śuddhasphaṭikaviśadam)pure crystal-like (śuddha:pure | sphaṭika:crystal | viśadam:like)
- వ్యోమజనకం (vyomajanakam)creator of Ākāśa (vyoma:Ākāśa | janakam:creator)
- శివం (śivam)Śiva
- సేవే (seve)I meditate
- దేవీమ్ (devīm)on the Devī
- అపి (api)also
- శివసమానవ్యవసితామ్ (śivasamānavyavasitām)equal to Śiva (śiva:Śiva | samāna:equal | vyavasitām:determined)
- యయోః (yayoḥ)from whom
- కాన్త్యా (kāntyā)by brilliance
- యాన్త్యాః (yāntyāḥ)proceeding
- శశికిరణసారూప్యసరణే (śaśikiraṇasārūpyasaraṇe)in lunar brilliance (śaśi:moon | kiraṇa:rays | sārūpya:resemblance | saraṇe:path)
- విధూతాన్తర్ధ్వాన్తా (vidhūtāntardhvāntā)free from darkness (vidhūta:dispelled | antar:inner | dhvāntā:darkness)
- విలసతి (vilasati)rejoices
- చకోరీవ (cakorīva)like the Cakorī (cakorī:Cakorī | iva:like)
- జగతీ (jagatī)the universe
భజే హంసద్వన్ద్వం కిమపి మహతాం మానసచరమ్ ।
యదాలాపా-దష్టాదశ-గుణిత-విద్యాపరిణతిః
యదాదత్తే దోషాద్ గుణ-మఖిల-మద్భ్యః పయ ఇవ ॥ 38 ॥
- సమున్మీలత్ (samunmīlat)blossoming
- సంవిత్ (saṃvit)consciousness
- కమలమకరన్దైకరసికం (kamalamakarandaikarasikaṃ)delighting in lotus nectar (kamala:lotus | makaranda:nectar | eka:one | rasikaṃ:delighting)
- భజే (bhaje)I adore
- హంసద్వన్ద్వం (haṃsadvandvaṃ)pair of swans (haṃsa:swan | dvandvaṃ:pair)
- కిమపి (kimapi)something
- మహతాం (mahatāṃ)of the great
- మానసచరమ్ (mānasacaram)moving in the mind (mānasa:mind | caram:moving)
- యదాలాపాత్ (yadālāpāt)from whose conversation
- అష్టాదశగుణితవిద్యాపరిణతి (aṣṭādaśaguṇitavidyāpariṇati)eighteen-fold knowledge transformation (aṣṭādaśa:eighteen | guṇita:multiplied | vidyā:knowledge | pariṇati:transformation)
- యదాదత్తే (yadādatte)who takes
- దోషాత్ (doṣāt)from fault
- గుణమ్ (guṇam)virtue
- అఖిలమ్ (akhilam)entire
- అద్భ్యః (adbhyaḥ)from water
- పయ (paya)milk
- ఇవ (iva)like
తమీడే సంవర్తం జనని మహతీం తాం చ సమయామ్ ।
యదాలోకే లోకాన్ దహతి మహసి క్రోధ-కలితే
దయార్ద్రా యా దృష్టిః శిశిర-ముపచారం రచయతి ॥ 39 ॥
- తవ (tava)your
- స్వాధిష్ఠానే (svādhiṣṭhāne)in the Svadhisthana
- హుతవహమధిష్ఠాయ (hutavahamadhiṣṭhāya)invoking the Fire (hutavaha:Fire | adhiṣṭhāya:invoking)
- నిరతం (nirataṃ)engaged
- తమీడే (tamīḍe)I adore Him
- సంవర్తం (saṃvartaṃ)Samvarta
- జనని (janani)O Mother
- మహతీం (mahatīṃ)great
- తాం (tāṃ)that
- చ (ca)and
- సమయామ్ (samayām)Samaya
- యదాలోకే (yadāloke)when looks (yadā:when | āloke:looks)
- లోకాన్ (lokān)worlds
- దహతి (dahati)burns
- మహతి (mahati)great
- క్రోధకలితే (krodhakalite)filled with anger (krodha:anger | kalite:filled with)
- దయార్ద్రా (dayārdrā)compassionate
- యా (yā)which
- దృష్టిః (dṛṣṭiḥ)look
- శిశిరముపచారం (śiśiramupacāraṃ)cooling blessing (śiśira:cooling | upacāraṃ:blessing)
- రచయతి (racayati)bestows
స్ఫుర-న్నా నరత్నాభరణ-పరిణద్ధేన్ద్ర-ధనుషమ్ ।
తవ శ్యామం మేఘం కమపి మణిపూరైక-శరణం
నిషేవే వర్షన్తం-హరమిహిర-తప్తం త్రిభువనమ్ ॥ 40 ॥
- తటిత్త్వన్తం (taṭittvantaṃ)illumined by lightning (taṭit:lightning | tvantaṃ:illumined by)
- శక్త్యా (śaktyā)by Śakti
- తిమిరపరిపన్థిఫురణయా (timiraparipanthiphuraṇayā)dispelling darkness (timira:darkness | paripanthin:obstacle | phuraṇayā:dispelling)
- స్ఫురన్నానారత్నాభరణపరిణద్ధేన్ద్రధనుషమ్ (sphuran-nānā-ratn’ābharaṇa-pariṇaddhendra-dhanuṣam)rainbow with sparkling gems (sphuran:sparkling | nānā:various | ratna:gems | ābharaṇa:ornaments | pariṇaddha:adorned | indra:Indra | dhanuṣam:rainbow)
- తవ (tava)your
- శ్యామం (śyāmaṃ)dark-blue
- మేఘం (meghaṃ)cloud
- కమపి (kamapi)unique
- మణిపూరైకశరణం (maṇipūraikaśaraṇaṃ)abides in Maṇipūra (maṇipūra:Maṇipūra | eka:one | śaraṇaṃ:refuge)
- నిషేవే (niṣeve)I worship
- వర్షన్తం (varṣantaṃ)showering
- హరమిహిరతప్తం (haramihirataptaṃ)burnt by Rudra's sun (hara:Rudra | mihira:sun | taptaṃ:burnt)
- త్రిభువనమ్ (tribhuvanam)three worlds
నవాత్మాన మన్యే నవరస-మహాతాణ్డవ-నటమ్ ।
ఉభాభ్యా మేతాభ్యా-ముదయ-విధి ముద్దిశ్య దయయా
సనాథాభ్యాం జజ్ఞే జనక జననీమత్ జగదిదమ్ ॥ 41 ॥
- తవాధారే (tavādhāre)in your base (tava:your | ādhāre:in the base)
- మూలే (mūle)at the root
- సహ (saha)with
- సమయయా (samayayā)with Samayā
- లాస్యపరయా (lāsyaparayā)engaged in Lāsya dance (lāsya:Lāsya dance | parayā:engaged in)
- నవాత్మానం (navātmānam)Navātman
- మnye (manye)I meditate
- నవరసమహాతాణ్డవనటమ్ (navarasamahātāṇḍavanaṭam)dancing Mahātāṇḍava with nine sentiments (nava:nine | rasa:sentiments | mahā:great | tāṇḍava:Tāṇḍava dance | naṭam:dancing)
- ఉభాభ్యామ్ (ubhābhyām)by both
- ఏతాభ్యామ్ (etābhyām)by these
- ఉదయవిధిమ్ (udayavidhim)method of creation (udaya:creation | vidhim:method)
- ఉద్దిశ్య (uddiśya)aiming at
- దయయా (dayayā)with compassion
- సనాథాభ్యామ్ (sanāthābhyām)protected by both (sa:with | nātha:protector | bhyām:by both)
- జజ్ఞే (jajñe)was born
- జనకజననీమ్ (janakajananīm)father and mother (janaka:father | jananīm:mother)
- అజ్జగదిదమ్ (ajagadi)this universe
గతై-ర్మాణిక్యత్వం గగనమణిభిః సాన్ద్రఘటితం
కిరీటం తే హైమం హిమగిరిసుతే కీతయతి యః ॥
- ద్వితీయభాగః (dvitīyabhāgaḥ)the second part
- సౌన్దర్యలహరీ (saundaryalaharī)the Wave of Beauty
- గతైః మాణిక్యత్వమ్ (gataiḥ māṇikyatvam)having become rubies
- గగనమణిభిః (gaganamaṇibhiḥ)by the gems of the sky, the twelve suns
- సాన్ద్రఘటితమ్ (sāndraghaṭitam)densely set
- కిరీటమ్ తే (kirīṭam te)your diadem
- హైమమ్ (haimam)golden
- హిమగిరిసుతే (himagirisute)O daughter of the snow mountain
- కీర్తయతి యః (kīrtayati yaḥ)whoever celebrates it
ధనుః శౌనాసీరం కిమితి న నిబధ్నాతి ధిషణామ్ ॥ 42 ॥
- సౌన్దర్యలహరీ (saundaryalaharī)wave of beauty (saundarya:beauty | laharī:wave)
- గతైః (gatair)gone
- మాణిక్యత్వం (māṇikyatvaṃ)state of ruby (māṇikya:ruby | tvaṃ:state of)
- గగనమణిభిః (gaganamaṇibhiḥ)by sky-jewels (gagana:sky | maṇibhiḥ:by jewels)
- సాన్ద్రఘటితం (sāndraghaṭitaṃ)densely constituted (sāndra:dense | ghaṭitaṃ:constituted)
- కిరీటం (kirīṭaṃ)crown
- తే (te)your
- హైమం (haimaṃ)golden
- హిమగిరిసుతే (himagirisute)daughter of the snow mountain (himagiri:snow mountain | sute:daughter)
- కీర్తయతి (kīrtayati)describes
- యః (yaḥ)who
- స (sa)he
- నీడేయచ్ఛాయాచ్ఛురణశబలం (nīḍeyacchāyācchuraṇaśabalaṃ)variegated by rainbow hues (nīḍeya:rainbow | chāyā:hues | churaṇa:diffused | śabalaṃ:variegated)
- చన్ద్రశకలం (candraśakalaṃ)crescent moon (candra:moon | śakalaṃ:crescent)
- ధనుః (dhanuḥ)bow
- శౌనాసీరం (śaunāsīraṃ)Indra's bow
- కిమితి (kimiti)why
- న (na)not
- నిబధ్నాతి (nibadhnāti)binds
- ధిషణామ్ (dhiṣaṇām)intellect
ఘనస్నిగ్ధ-శ్లక్ష్ణం చికుర నికురుమ్బం తవ శివే ।
యదీయం సౌరభ్యం సహజ-ముపలబ్ధుం సుమనసో
వసన్త్యస్మిన్ మన్యే బలమథన వాటీ-విటపినామ్ ॥ 43 ॥
- ధునోతు (dhunotu)may remove
- ధ్వాన్తం (dhvāntaṃ)darkness
- నః (naḥ)our
- తులితదలితేన్దీవరవనం (tulitadalitendīvaravanaṃ)like a forest of blue lotuses (tulita:full-blown | dalita:bloomed | indīvara:blue lotus | vanaṃ:forest)
- ఘనస్నిగ్ధశ్లక్ష్ణం (ghanasnigdhaślakṣṇaṃ)luxuriant, soft and oily (ghana:dense | snigdha:oily | ślakṣṇaṃ:soft)
- చికురనికురుమ్బం (cikuranikurumbaṃ)braid of locks (cikura:hair | nikurumbaṃ:cluster)
- తవ (tava)your
- శివే (śive)O Śiva's consort
- యదీయం (yadīyaṃ)whose
- సౌరభ్యం (saurabhyaṃ)fragrance
- సహజమ్ (sahajam)natural
- ఉపలబ్ధుం (upalabdhuṃ)to obtain
- సుమనసః (sumanasaḥ)flowers
- వసన్తి (vasanti)reside
- అస్మిన్ (asmin)in this
- మన్యే (manye)I presume
- వలమథనవాటీవిటపినామ్ (valamathanavāṭīviṭapinām)of Indra's garden trees (vala:Indra | mathana:churning | vāṭī:garden | viṭapinām:of trees)
పరీవాహస్రోతః-సరణిరివ సీమన్తసరణిః।
వహన్తీ- సిన్దూరం ప్రబలకబరీ-భార-తిమిర
ద్విషాం బృన్దై-ర్వన్దీకృతమేవ నవీనార్క కేరణమ్ ॥ 44 ॥
- తనోతు (tanotu)may it grant
- క్షేమం (kṣemam)welfare
- నః (naḥ)to us
- తవ (tava)your
- వదనసౌన్దర్యలహరీ (vadanasaundaryalaharī)wave of face's beauty (vadana:face | saundarya:beauty | laharī:wave)
- పరీవాహస్రోతఃసరణిః (parīvāhasrotaḥsaraṇiḥ)canal of overflowing stream (parīvāha:overflowing | srotaḥ:stream | saraṇiḥ:canal)
- ఇవ (iva)like
- సీమన్తసరణిః (sīmantasaraṇiḥ)parting line (sīmanta:parting | saraṇiḥ:line)
- వహన్తీ (vahantī)carrying
- సిన్దూరం (sindūram)vermilion
- ప్రబలకబరీభారతిమిర (prabalakabarībhāratimira)darkness of thick hair (prabala:strong | kabarī:hair | bhāra:mass | timira:darkness)
- ద్విషాం (dviṣām)of enemies
- బృన్దైః (bṛndaiḥ)by groups
- బన్దీకృతమివ (bandīkṛtamiva)as if captured (bandī:captured | kṛtam:made | iva:as if)
- నవీనార్కకిరణమ్ (navīnārkakiraṇam)rays of the new sun (navīna:new | arka:sun | kiraṇam:rays)
పరీతం తే వక్త్రం పరిహసతి పఙ్కేరుహరుచిమ్ ।
దరస్మేరే యస్మిన్ దశనరుచి కిఞ్జల్క-రుచిరే
సుగన్ధౌ మాద్యన్తి స్మరదహన చక్షు-ర్మధులిహః ॥ 45 ॥
- అరాలైః (arālaiḥ)curved
- స్వాభావ్యాత్ (svābhāvyāt)naturally
- అలికలభసశ్రీభిః (alikalabhasaśrībhiḥ)with beauty of young bees (ali:bee | kalabha:young | śrībhiḥ:with beauty)
- అలకైః (alakaiḥ)with fore-locks
- పరీతమ్ (parītam)surrounded
- తే (te)your
- వక్త్రం (vaktraṃ)face
- పరిహసతి (parihasati)mocks
- పఙ్కేరుహరుచిమ్ (paṅkeruharucim)beauty of lotus flowers (paṅka:mud | iruha:growing | rucim:beauty)
- దరస్మేరే (darasmere)slightly smiling
- యస్మిన్ (yasmin)in which
- దశనరుచికిఞ్జల్కరుచిరే (daśanarucikiñjalkarucire)charming with teeth's brilliance (daśana:teeth | ruci:brilliance | kiñjalka:filament | rucire:charming)
- సుగన్ధౌ (sugandhau)fragrant
- మాద్యన్తి (mādyanti)revel
- స్మరదహనచక్షుః (smaradahanacakṣuḥ)eyes of Śiva (smara:Cupid | dahana:destroyer | cakṣuḥ:eyes)
- మధులిహః (madhulihaḥ)honey suckers
ద్వితీయం తన్మన్యే మకుటఘటితం చన్ద్రశకలమ్ ।
విపర్యాస-న్యాసా దుభయమపి సమ్భూయ చ మిథః
సుధాలేపస్యూతిః పరిణమతి రాకా-హిమకరః ॥ 46 ॥
- లలాటం (lalāṭam)forehead
- లావణ్య (lāvaṇya)beauty
- ద్యుతివిమలమ్ (dyutivimalam)pure brilliance (dyuti:brilliance | vimalam:pure)
- ఆభాతి (ābhāti)shines
- తవ (tava)your
- యద్ (yad)which
- ద్వితీయం (dvitīyam)second
- తన్మన్యే (tanmanye)I think that (tat:that | manye:I think)
- మకుటఘటితం (makuṭaghaṭitam)attached to the crown (makuṭa:crown | ghaṭitam:attached)
- చన్ద్రశకలమ్ (candraśakalam)crescent moon (candra:moon | śakalam:crescent)
- విపర్యాస (viparyāsa)inversion
- న్యాసాత్ (nyāsāt)by placement
- ఉభయమ్ (ubhayam)both
- అపి (api)also
- సంభూయ (saṃbhūya)together
- చ (ca)and
- మిథః (mithaḥ)mutually
- సుధాలేపస్యూతిః (sudhālepasūtiḥ)nectar fluid dripping (sudhā:nectar | lepa:fluid | sūtiḥ:dripping)
- పరిణమతి (pariṇamati)transforms
- రాకా (rākā)full moon
- హిమకరః (himakaraḥ)moon (hima:cold | karaḥ:maker)
త్వదీయే నేత్రాభ్యాం మధుకర-రుచిభ్యాం ధృతగుణమ్ ।
ధను ర్మన్యే సవ్యేతరకర గృహీతం రతిపతేః
ప్రకోష్టే ముష్టౌ చ స్థగయతే నిగూఢాన్తర-ముమే ॥ 47 ॥
- భ్రువౌ (bhruvau)eyebrows
- భుగ్నే (bhugne)slightly bent
- కించిత్ (kiṃcit)slightly
- భువనభయభఙ్గవ్యసనిని (bhuvanabhayabhaṅgavyasanini)intent on remedying world's distress (bhuvana:world | bhaya:fear | bhaṅga:remedy | vyasanini:intent on)
- త్వదీయే (tvadīye)Thy
- నేత్రాభ్యాం (netrābhyāṃ)with eyes
- మధుకరరుచిభ్యాం (madhukararucibhyāṃ)honey-beetle like (madhukara:honey-beetle | ruci:like)
- ధృతగుణమ్ (dhṛtaguṇam)holding the string (dhṛta:holding | guṇam:string)
- ధనుః (dhanuḥ)bow
- మన్యే (manye)I think
- సవ్యేతరకరగృహీతమ్ (savyetarakaragṛhītam)held by right hand (savya:left | itara:other | kara:hand | gṛhītam:held)
- రతిపతేః (ratipateḥ)of Kāmadeva (rati:love | pateḥ:lord)
- ప్రకోష్ఠే (prakoṣṭhe)forearm
- ముష్టౌ (muṣṭau)fist
- చ (ca)and
- స్థగయతి (sthagayati)conceals
- నిగూఢాన్తరమ్ (nigūḍhāntaram)hidden middle portion (nigūḍha:hidden | antaram:middle portion)
- ఉమే (ume)O Uma
త్రియామాం వామం తే సృజతి రజనీనాయకతయా ।
తృతీయా తే దృష్టి-ర్దరదలిత-హేమామ్బుజ-రుచిః
సమాధత్తే సన్ధ్యాం దివసర్-నిశయో-రన్తరచరీమ్ ॥ 48 ॥
- అహః (ahaḥ)day
- సూతే (sūte)gives birth
- సవ్యం (savyaṃ)right
- తవ (tava)your
- నయనమ్ (nayanam)eye
- అర్కాత్మకతయా (arkātmakatayā)as the sun (arka:sun | ātmakatayā:as)
- త్రియామామ్ (triyāmām)night
- వామం (vāmaṃ)left
- తే (te)your
- సృజతి (sṛjati)creates
- రజనీనాయకతయా (rajanīnāyakatayā)with the moon as lord (rajanī:night | nāyaka:lord | tayā:as)
- తృతీయా (tṛtīyā)third
- తే (te)your
- దృష్టిః (dṛṣṭiḥ)eye
- దరదలితహేమామ్బుజరుచిః (daradalitahemāmbujaruciḥ)resembling a golden lotus (dara:slightly | dalita:bloomed | hema:golden | ambuja:lotus | ruciḥ:resembling)
- సమాధత్తే (samādhatte)establishes
- సంధ్యామ్ (saṃdhyām)twilight
- దివసనిశయోః (divasaniśayoḥ)of day and night (divasa:day | niśayoḥ:of night)
- అన్తరచరీమ్ (antaracarīm)in between
కృపాధారాధారా కిమపి మధురాఽఽభోగవతికా ।
అవన్తీ దృష్టిస్తే బహునగర-విస్తార-విజయా
ధ్రువం తత్తన్నామ-వ్యవహరణ-యోగ్యావిజయతే ॥ 49 ॥
- విశాలా (viśālā)wide
- కల్యాణీ (kalyāṇī)auspicious
- స్ఫుటరుచిరయోధ్యా (sphuṭarucirayodhyā)undefeated by blue lilies (sphuṭa:clear | ruci:brilliance | ayodhyā:undefeated)
- కువలయైః (kuvalayaiḥ)by blue lilies
- కృపాధారాధారా (kṛpādhārādhārā)shedding a flow of grace (kṛpā:grace | dhārā:flow | dhārā:continuous)
- కిమపి (kimapi)somewhat
- మధురాభోగవతికా (madhurābhogavatikā)sweet without display (madhura:sweet | ābhoga:without display | vatikā:long)
- అవన్తీ (avantī)offering protection
- దృష్టిః (dṛṣṭiḥ)sight
- తే (te)your
- బహునగరవిస్తారవిజయా (bahunagaravistāravijayā)surpassing great cities (bahu:many | nagara:cities | vistāra:expansion | vijayā:victorious)
- ధ్రువం (dhruvaṃ)certainly
- తత్తన్నామవ్యవహరణయోగ్యా (tattannāmavyavaharaṇayogyā)deserving all names (tat:that | tat:that | nāma:name | vyavaharaṇa:usage | yogyā:deserving)
- విజయతే (vijayate)triumphs
కటాక్ష-వ్యాక్షేప-భ్రమరకలభౌ కర్ణయుగలమ్ ।
అముఞ్చ్న్తౌ దృష్ట్వా తవ నవరసాస్వాద-తరలౌ
అసూయా-సంసర్గా-దలికనయనం కిఞ్చిదరుణమ్ ॥ 50 ॥
- కవీనాం (kavīnāṃ)of the poets
- సందర్భ (saṃdarbha)context
- స్తబక (stabaka)cluster
- మకరన్ద (makaranda)nectar
- ఏక (eka)one
- రసికం (rasikaṃ)connoisseur
- కటాక్ష (kaṭākṣa)glance
- వ్యాక్షేప (vyākṣepa)distraction
- భ్రమర (bhramara)bee
- కలభౌ (kalabhau)young bees
- కర్ణయుగలమ్ (karṇayugalam)pair of ears (karṇa:ear | yugalam:pair)
- అముచన్తౌ (amuñcantau)not leaving
- దృష్ట్వా (dṛṣṭvā)having seen
- తవ (tava)your
- నవరస (navarasa)nine sentiments
- ఆస్వాద (āsvāda)taste
- తరలా (taralā)agitated
- వసూయా (vasūyā)jealousy
- సంసర్గాత్ (saṃsargāt)due to contact
- అలిక (alika)forehead
- నయనం (nayanaṃ)eye
- కించిత్ (kiṃcit)slightly
- అరుణమ్ (aruṇam)red
సరోషా గఙ్గాయాం గిరిశచరితే విస్మయవతీ ।
హరాహిభ్యో భీతా సరసిరుహ సౌభాగ్య-జననీ
సఖీషు స్మేరా తే మయి జనని దృష్టిః సకరుణా ॥ 51 ॥
- శివే (śive)at Shiva
- శృఙ్గారార్ద్రా (śṛṅgārārdrā)moist with love (śṛṅgāra:love | ārdra:moist)
- తదితరజనే (taditarajane)at others (tad:that | itara:other | jane:people)
- కుత్సనపరా (kutsanaparā)engaged in disdain (kutsana:disdain | parā:engaged in)
- సరోషా (saroṣā)angry
- గఙ్గాయామ్ (gaṅgāyām)at Ganga
- గిరిశచరితే (giriśacarite)at Shiva's deeds (giriśa:Shiva | carite:deeds)
- విస్మయవతీ (vismayavatī)full of wonder (vismaya:wonder | vatī:full of)
- హరాహిభ్యః (harāhibhyaḥ)from Shiva's serpents (hara:Shiva | ahi:serpents | bhyaḥ:from)
- భీతా (bhītā)afraid
- సరసిరుహసౌభాగ్యజయినీ (sarasiruha-saubhāgya-jayinī)surpassing lotus beauty (sarasiruha:lotus | saubhāgya:beauty | jayinī:surpassing)
- సఖీషు (sakhīṣu)among friends
- స్మేరా (smerā)smiling
- తే (te)your
- మయి (mayi)at me
- జననీ (jananī)O Mother
- దృష్టిః (dṛṣṭiḥ)look
- సకరుణా (sakaruṇā)with compassion (sa:with | karuṇā:compassion)
పురాం భేత్తు-శ్చిత్తప్రశమ-రస-విద్రావణ ఫలే ।
ఇమే నేత్రే గోత్రాధరపతి-కులోత్తంస-కలికే
తవాకర్ణాకృష్ట స్మరశర-విలాసం కలయతః॥ 52 ॥
- గతే (gate)gone
- కర్ణాభ్యర్ణం (karṇābhyarṇaṃ)up to the ears (karṇa:ear | abhyarṇaṃ:up to)
- గరుత (garuta)like Garuda
- ఇవ (iva)like
- పక్ష్మాణి (pakṣmāṇi)eye-lashes
- దధతీ (dadhatī)bearing
- పురాం (purām)of cities
- భేత్తు (bhettu)destroyer
- చిత్తప్రశమరసవిద్రావణఫలే (cittapraśamarasavidrāvaṇaphale)disturbing Śiva's mind (citta:mind | praśama:calmness | rasa:essence | vidrāvaṇa:disturbing | phale:result)
- ఇమే (ime)these
- నేత్రే (netre)eyes
- గోత్రాధరపతికులోత్తంసకలికే (gotrādharapatikulottaṃsakalike)crest of the Mountain King’s dynasty (gotra:dynasty | adhara:lower | pati:lord | kula:family | uttaṃsa:crest | kalike:bud)
- తవ (tava)your
- ఆకర్ణాకృష్ట (ākarṇākṛṣṭa)drawn up to the ear (ākarṇa:up to the ear | ākṛṣṭa:drawn)
- స్మరశరవిలాసం (smaraśaravilāsaṃ)Cupid's arrow play (smara:Cupid | śara:arrow | vilāsaṃ:play)
- కలయతః (kalayataḥ)considering
విభాతి త్వన్నేత్ర త్రితయ మిద-మీశానదయితే ।
పునః స్రష్టుం దేవాన్ ద్రుహిణ హరి-రుద్రానుపరతాన్
రజః సత్వం వేభ్రత్ తమ ఇతి గుణానాం త్రయమివ ॥ 53 ॥
- విభక్తత్రైవర్ణ్యం (vibhaktatraivarṇyaṃ)having three distinct colors (vibhakta:distinct | trai:three | varṇyaṃ:colors)
- వ్యతికరితలీలాఞ్జనతయా (vyatikaritalīlāñjanatayā)by playful collyrium application (vyatikarita:applied | līlā:playful | añjanatayā:by collyrium)
- విభాతి (vibhāti)shines
- త్వత్ (tvat)your
- నేత్రత్రితయమ్ (netratritayam)three eyes (netra:eye | tritayam:three)
- ఇదమ్ (idam)this
- ఈశానదయితే (īśānadayite)O Consort of Īśvara (īśāna:Īśvara | dayite:consort)
- పునః (punaḥ)again
- స్రష్టుమ్ (sraṣṭum)to create
- దేవాన్ (devān)gods
- ద్రుహిణహరిరుద్రానుపరతాన్ (druhiṇaharirudrānuparatān)Brahmā, Viṣṇu, and Rudra inactive (druhiṇa:Brahmā | hari:Viṣṇu | rudra:Rudra | anuparatān:inactive)
- రజః (rajaḥ)rajas
- సత్త్వం (sattvaṃ)sattva
- బిభ్రత్ (bibhrat)assuming
- తమ (tama)tamas
- ఇతి (iti)thus
- గుణానాం (guṇānāṃ)of qualities
- త్రయమ్ (trayam)three
- ఇవ (iva)like
దయామిత్రై ర్నేత్రై-రరుణ-ధవల-శ్యామ రుచిభిః ।
నదః శోణో గఙ్గా తపనతనయేతి ధ్రువముమ్
త్రయాణాం తీర్థానా-ముపనయసి సమ్భేద-మనఘమ్ ॥ 54 ॥
- పవిత్రీకర్తుం (pavitrīkartuṃ)to sanctify (pavitrī:sanctify | kartuṃ:to do)
- నః (naḥ)us
- పశుపతిపరాధీనహృదయే (paśupatiparādhīnahṛdaye)in heart devoted to Śiva (paśupati:Śiva | parādhīna:devoted | hṛdaye:in heart)
- దయామిత్రైః (dayāmitraiḥ)with kindly eyes (dayā:kindness | mitraiḥ:with eyes)
- నేత్రైః (netraiḥ)with eyes
- అరుణధవలశ్యామరుచిభిః (aruṇadhavalaśyāmarucibhiḥ)with red, white, black hues (aruṇa:red | dhavala:white | śyāma:black | rucibhiḥ:with hues)
- నదః (nadaḥ)river
- శోణః (śoṇaḥ)Soṇa
- గఙ్గా (gaṅgā)Gaṅgā
- తపనతనయ (tapanatanaya)Yamunā (tapana:sun | tanaya:daughter)
- ఇతి (iti)thus
- ధ్రువమ్ (dhruvam)certainly
- అమ్ (amum)this
- త్రయాణామ్ (trayāṇām)of the three
- తీర్థానామ్ (tīrthānām)of holy places
- ఉపనయసి (upanayasi)you present
- సంభేదమ్ (saṃbhedam)confluence
- అనఘమ్ (anagham)pure
తవేత్యాహుః సన్తో ధరణిధర-రాజన్యతనయే ।
త్వదున్మేషాజ్జాతం జగదిద-మశేషం ప్రలయతః
పరేత్రాతుం శంఙ్కే పరిహృత-నిమేషా-స్తవ దృశః ॥ 55 ॥
- నిమేషోన్మేషాభ్యాం (nimeṣonmeṣābhyāṃ)by closing and opening (nimeṣa:closing | unmeṣa:opening | abhyāṃ:by)
- ప్రలయమ్ (pralayam)dissolution
- ఉదయం (udayaṃ)creation
- యాతి (yāti)goes
- జగతీ (jagatī)universe
- తవ (tava)your
- ఇతి (iti)thus
- ఆహుః (āhuḥ)say
- సన్తః (santaḥ)great men
- ధరణిధరరాజన్యతనయే (dharaṇidhararājanyatanaye)O daughter of the mountain king (dharaṇidhara:mountain | rājanya:king | tanaye:daughter)
- త్వదున్మేషాత్ (tvadunmeṣāt)from your opening (tvat:your | unmeṣāt:from opening)
- జాతమ్ (jātam)born
- జగత్ (jagat)world
- ఇదమ్ (idam)this
- అశేషమ్ (aśeṣam)entire
- ప్రలయతః (pralayataḥ)from dissolution
- పరిత్రాతుమ్ (paritrātum)to protect
- శఙ్కే (śaṅke)I suspect
- పరిహృతనిమేషాః (parihṛtanimeṣāḥ)avoiding closing (parihṛta:avoiding | nimeṣāḥ:closing)
- తవ (tava)your
- దృశః (dṛśaḥ)eyes
నిలీయన్తే తోయే నియత మనిమేషాః శఫరికాః ।
ఇయం చ శ్రీ-ర్బద్ధచ్ఛదపుటకవాటం కువలయం
జహాతి ప్రత్యూషే నిశి చ విఘతయ్య ప్రవిశతి॥ 56 ॥
- తవ (tava)your
- అపర్ణే (aparṇe)O Aparṇā
- కర్ణే (karṇe)in the ear
- జపనయనపైశున్యచకితా (japanayanapaiśunyacakitā)afraid of tell-tale eyes (japa:murmuring | nayana:eyes | paiśunya:tell-tale | cakitā:afraid)
- నిలీయన్తే (nilīyante)hide themselves
- తోయే (toye)in water
- నియతమనిమేషాః (niyatamanimeṣāḥ)fixed and unblinking (niyata:fixed | animeṣāḥ:unblinking)
- శఫరికాః (śapharikāḥ)female fish
- ఇయం (iyaṃ)this
- చ (ca)and
- శ్రీః (śrīḥ)Goddess of Beauty
- బద్ధచ్ఛదపుటకవాటం (baddhacchadapuṭakavāṭaṃ)closed petals of blue lily (baddha:closed | chada:petals | puṭa:cover | kavāṭaṃ:door)
- కువలయమ్ (kuvalayam)blue lily
- జహాతి (jahāti)abandons
- ప్రత్యూషే (pratyūṣe)at dawn
- నిశి (niśi)at night
- చ (ca)and
- విఘటయ్య (vighaṭayya)opening
- ప్రవిశతి (praviśati)enters
దవీయాంసం దీనం స్నపా కృపయా మామపి శివే ।
అనేనాయం ధన్యో భవతి న చ తే హానిరియతా
వనే వా హర్మ్యే వా సమకర నిపాతో హిమకరః ॥ 57 ॥
- దృశా (dṛśā)with the look
- ద్రాఘీయస్యా (drāghīyasyā)long-ranging
- దరదలితనీలోత్పలరుచా (daradalitanīlotpalarucā)defeating blue water lily (dara:slightly blooming | dalita:defeated | nīla:blue | utpala:water lily | rucā:in beauty)
- దవీయాంసం (davīyāṃsaṃ)far removed
- దీనం (dīnaṃ)miserable
- స్నపయ (snapaya)grace
- కృపయా (kṛpayā)with compassion
- మామపి (māmapi)myself too (mām:myself | api:too)
- శివే (śive)O Consort of Śiva
- అనేన (anena)by this
- అయం (ayaṃ)this
- ధన్యః (dhanyaḥ)blessed
- భవతి (bhavati)becomes
- న (na)not
- చ (ca)and
- తే (te)to you
- హానిః (hāniḥ)loss
- ఇయతా (iyatā)by this
- వనే (vane)in the forest
- వా (vā)or
- హర్మ్యే (harmye)in the mansion
- వా (vā)or
- సమకరనిపాతః (samakaranipātaḥ)equal fall (sama:equal | kara:ray | nipātaḥ:fall)
- హిమకరః (himakaraḥ)moon (hima:cool | karaḥ:ray)
న కేషా-మాధత్తే కుసుమశర కోదణ్డ-కుతుకమ్ ।
తిరశ్చీనో యత్ర శ్రవణపథ-ముల్ల్ఙ్య్య విలసన్
అపాఙ్గ వ్యాసఙ్గో దిశతి శరసన్ధాన ధిషణామ్ ॥ 58 ॥
- అరాలం (arālaṃ)curved
- తే (te)your
- పాలీయుగలమ్ (pālīyugalam)pair of ridges (pālī:ridge | yugalam:pair)
- అగరాజన్యతనయే (agarājanyatanaye)O daughter of the Mountain King (aga:mountain | rājanya:king | tanaye:daughter)
- న (na)not
- కేషామ్ (keṣām)of whom
- ఆధత్తే (ādhatte)perceives
- కుసుమశరకోదణ్డకుతుకమ్ (kusumaśarakodaṇḍakutukam)graces of the flower-arrowed bow (kusuma:flower | śara:arrow | kodaṇḍa:bow | kutukam:graces)
- తిరశ్చీనః (tiraścīnaḥ)oblique
- యత్ర (yatra)where
- శ్రవణపథముల్లఙ్ఘ్య (śravaṇapathamullaṅghya)crossing the path to ears (śravaṇa:ears | patham:path | ullaṅghya:crossing)
- విలసన్ (vilasan)shining
- అపాఙ్గవ్యాసఙ్గః (apāṅgavyāsaṅgaḥ)side-glance (apāṅga:side | vyāsaṅgaḥ:glance)
- దిశతి (diśati)gives
- శరసంధానధిషణామ్ (śarasaṃdhānadhiṣaṇām)impression of an arrow (śara:arrow | saṃdhāna:mounting | dhiṣaṇām:impression)
చతుశ్చక్రం మన్యే తవ ముఖమిదం మన్మథరథమ్ ।
యమారుహ్య ద్రుహ్య త్యవనిరథ మర్కేన్దుచరణం
మహావీరో మారః ప్రమథపతయే సజ్జితవతే ॥ 59 ॥
- స్ఫురద్గణ్డాభోగప్రతిఫలితతాటఙ్కయుగలం (sphuradgaṇḍābhogapratiphalitatāṭaṅkayugalaṃ)shining cheeks reflecting earrings (sphurat:shining | gaṇḍa:cheeks | ābhoga:expanse | pratiphalita:reflected | tāṭaṅka:earrings | yugalaṃ:pair)
- చతుశ్చక్రం (catuścakraṃ)four-wheeled (catur:four | cakraṃ:wheel)
- మన్యే (manye)I consider
- తవ (tava)your
- ముఖమిదం (mukhamidaṃ)this face (mukham:face | idam:this)
- మన్మథరథమ్ (manmatharatham)chariot of Manmatha (manmatha:Manmatha | ratham:chariot)
- యమారుహ్య (yamāruhya)having mounted
- ద్రుహ్యతి (druhyati)inflicts pangs
- అవనిరథమ్ (avaniratham)earth-chariot (avani:earth | ratham:chariot)
- అర్కేన్దుచరణం (arkenducaraṇaṃ)sun and moon wheels (arka:sun | indu:moon | caraṇaṃ:wheels)
- మహావీరః (mahāvīraḥ)great hero (mahā:great | vīraḥ:hero)
- మారః (māraḥ)Mara
- ప్రమథపతయే (pramathapataye)to the lord of Pramathas (pramatha:Pramathas | pataye:to the lord)
- సజ్జితవతే (sajjitavate)ready for
పిబ్నత్యాః శర్వాణి శ్రవణ-చులుకాభ్యా-మవిరలమ్ ।
చమత్కారః-శ్లాఘాచలిత-శిరసః కుణ్డలగణో
ఝణత్కరైస్తారైః ప్రతివచన-మాచష్ట ఇవ తే ॥ 60 ॥
- సరస్వత్యాః (sarasvatyāḥ)of Sarasvatī
- సూక్తీః (sūktīḥ)eloquent speeches
- అమృతలహరీ (amṛtalaharī)wave of nectar (amṛta:nectar | laharī:wave)
- కౌశలహరీః (kauśalaharīḥ)waves of skill (kauśala:skill | harīḥ:waves)
- పిబన్త్యాః (pibantyāḥ)drinking
- శర్వాణి (śarvāṇi)O consort of Śiva
- శ్రవణచులుకాభ్యామ్ (śravaṇaculukābhyām)with the cups of ears (śravaṇa:ears | culukābhyām:with the cups)
- అవిరలమ్ (aviralām)continuously
- చమత్కారశ్లాఘా (camatkāraślāghā)praise of wonder (camatkāra:wonder | ślāghā:praise)
- చలితశిరసః (calitaśirasaḥ)nodding head (calita:nodding | śirasaḥ:head)
- కుణ్డలగణః (kuṇḍalagaṇaḥ)group of earrings (kuṇḍala:earrings | gaṇaḥ:group)
- ఝణత్కారైః (jhaṇatkāraiḥ)with jingling sounds (jhaṇat:jingling | kāraiḥ:with sounds)
- తారైః (tāraiḥ)loud
- ప్రతివచనమ్ (prativacanam)reply
- ఆచష్ట (ācaṣṭa)speaks
- ఇవ (iva)as if
- తే (te)your
త్వదీయో నేదీయః ఫలతు ఫల-మస్మాకముచితమ్ ।
వహత్యన్తర్ముక్తాః శిశిరకర-నిశ్వాస-గలితం
సమృద్ధ్యా యత్తాసాం బహిరపి చ ముక్తామణిధరః ॥ 61 ॥
- అసౌ (asau)this
- నాసావంశః (nāsāvaṃśaḥ)nose-like bamboo staff (nāsā:nose | vaṃśaḥ:bamboo staff)
- తుహినగిరివంశధ్వజపటి (tuhinagirivaṃśadhvajapaṭi)Flag of the Mountain of Snow (tuhina:snow | giri:mountain | vaṃśa:lineage | dhvaja:flag | paṭi:cloth)
- త్వదీయః (tvadīyaḥ)thy
- నేదీయః (nedīyaḥ)nearer
- ఫలతు (phalatu)may bestow
- ఫలమ్ (phalam)fruit
- అస్మాకమ్ (asmākam)our
- ఉచితమ్ (ucitam)desired
- వహన్ (vahan)carrying
- అన్తః (antaḥ)inside
- ముక్తాః (muktāḥ)pearls
- శిశిరతర (śiśiratar)cooler
- నిశ్వాస (niśvāsa)breath
- గలితమ్ (galitam)fallen
- సమృద్ధ్యా (samṛddhyā)abundance
- యత్ (yat)which
- తాసామ్ (tāsām)of them
- బహి: (bahiḥ)outside
- అపి (api)also
- చ (ca)and
- ముక్తామణిధరః (muktāmaṇidharaḥ)wearing a pearl pendant (muktā:pearl | maṇi:jewel | dharaḥ:wearing)
ప్రవక్ష్యే సదృశ్యం జనయతు ఫలం విద్రుమలతా ।
న బిమ్బం తద్బిమ్బ-ప్రతిఫలన-రాగా-దరుణితం
తులామధ్రారోఢుం కథమివ విలజ్జేత కలయా ॥ 62 ॥
- ప్రకృత్యా (prakṛtyā)by nature
- రక్తాయాః (raktāyāḥ)red
- తవ (tava)your
- సుదతి (sudati)O beautiful-toothed
- దన్తచ్ఛదరుచేః (dantacchadaruceḥ)of the lips' beauty (danta:teeth | chada:covering | ruceḥ:of beauty)
- ప్రవక్ష్యే (pravakṣye)I shall declare
- సాదృశ్యమ్ (sādṛśyam)similarity
- జనయతు (janayatu)let it produce
- ఫలం (phalaṃ)fruit
- విద్రుమలతా (vidrumalatā)coral creeper (vidruma:coral | latā:creeper)
- న (na)not
- బిమ్బం (bimbaṃ)Bimba fruit
- తద్బిమ్బప్రతిఫలనరాగాత్ (tadbimbapratiphalanarāgāt)from reflection's redness (tad:that | bimba:reflection | pratiphalana:reflection | rāgāt:from redness)
- అరుణితం (aruṇitaṃ)reddened
- తులామ్ (tulām)comparison
- అధ్యారోఢుం (adhyāroḍhuṃ)to ascend
- కథమ్ (katham)how
- ఇవ (iva)like
- విలజ్జేత (vilajjeta)would feel ashamed
- కలయా (kalayā)by a part
చకోరాణా-మాసీ-దతిరసతయా చఞ్చు-జడిమా ।
అతస్తే శీతాంశో-రమృతలహరీ మామ్లరుచయః
పిబన్తీ స్వచ్ఛన్దం నిశి నిశి భృశం కాఞ్జి కధియా ॥ 63 ॥
- స్మితజ్యోత్స్నాజాలం (smitajyotsnājālaṃ)network of smiling moonlight (smita:smiling | jyotsnā:moonlight | jālaṃ:network)
- తవ (tava)your
- వదనచన్ద్రస్య (vadanacandrasya)of the moon-like face (vadana:face | candra:moon | sya:of)
- పిబతాం (pibatāṃ)of those drinking
- చకోరాణామ్ (cakorāṇām)of the Cakora birds
- ఆసీత్ (āsīt)was
- అతిరసతయా (atirasatayā)due to extreme satiety (ati:extreme | rasatā:satiety | yā:due to)
- చఞ్చుజడిమా (cañcujaḍimā)insensitiveness of the tongue (cañcu:tongue | jaḍimā:insensitiveness)
- అతః (ataḥ)therefore
- తే (te)they
- శీతాంశోః (śītāṃśoḥ)of the cool-rayed moon (śīta:cool | aṃśoḥ:rayed)
- అమృతలహరీమ్ (amṛtalaharīm)nectar waves (amṛta:nectar | laharīm:waves)
- అమ్లరుచయః (amlarucayaḥ)with sour taste (amla:sour | rucayaḥ:taste)
- పిబన్తి (pibanti)drink
- స్వచ్ఛన్దం (svacchandaṃ)freely
- నిశి (niśi)at night
- నిశి (niśi)at night
- భృశం (bhṛśaṃ)intensely
- కాఞ్జికధియా (kāñjikadhiyā)thinking it sour gruel (kāñjika:sour gruel | dhiyā:thinking)
జపాపుష్పచ్ఛాయా తవ జనని జిహ్వా జయతి సా ।
యదగ్రాసీనాయాః స్ఫటికదృష-దచ్ఛచ్ఛవిమయి
సరస్వత్యా మూర్తిః పరిణమతి మాణిక్యవపుషా ॥ 64 ॥
- అవిశ్రాన్తం (aviśrāntaṃ)unceasing
- పత్యుః (patyuḥ)of the husband
- గుణగణకథా (guṇagaṇakathā)stories of virtues (guṇa:virtue | gaṇa:group | kathā:story)
- అమ్రేడన (amreḍana)repetition
- జపా (japā)muttering
- జపాపుష్పచ్ఛాయా (japāpuṣpacchāyā)like hibiscus flower (japā:hibiscus | puṣpa:flower | chāyā:shade)
- తవ (tava)your
- జనని (janani)mother
- జిహ్వా (jihvā)tongue
- జయతి (jayati)conquers
- సా (sā)that
- యత్ (yat)which
- అగ్రాసీనాయాః (agrāsīnāyāḥ)seated at the tip (agra:tip | āsīnāyāḥ:seated)
- స్ఫటికదృషదచ్ఛచ్ఛవిమయీ (sphaṭikadṛṣadacchacchavimayī)crystal-like complexion (sphaṭika:crystal | dṛṣad:stone | accha:clear | chavi:complexion | mayī:consisting of)
- సరస్వత్యా (sarasvatyā)of Sarasvati
- మూర్తిః (mūrtiḥ)form
- పరిణమతి (pariṇamati)transforms
- మాణిక్యవపుషా (māṇikyavapuṣā)into ruby form (māṇikya:ruby | vapuṣā:form)
నివృత్తై-శ్చణ్డాంశ-త్రిపురహర-నిర్మాల్య-విముఖైః ।
విశాఖేన్ద్రోపేన్ద్రైః శశివిశద-కర్పూరశకలా
విలీయన్తే మాతస్తవ వదనతామ్బూల-కబలాః ॥ 65 ॥
- రణే (raṇe)in battle
- జిత్వా (jitvā)having conquered
- దైత్యాన్ (daityān)demons
- అపహృతశిరస్త్రైః (apahṛtaśirastraiḥ)with removed headgear (apahṛta:removed | śirastraiḥ:headgear)
- కవచిభిః (kavacibhiḥ)with armors
- నివృత్తైః (nivṛttaiḥ)returned
- చణ్డాంశత్రిపురహరనిర్మాల్యవిముఖైః (caṇḍāmśatripuraharanirmālyavimukhaiḥ)averse to Śiva's leavings (caṇḍāmśa:Caṇḍa's share | tripurahara:Śiva, destroyer of Tripura | nirmālya:leavings | vimukhaiḥ:averse)
- విశాఖేన్ద్రోపేన్ద్రైః (viśākhendropendraiḥ)by Viśākha, Indra, Upendra (viśākha:Viśākha | indra:Indra | upendraiḥ:Upendra)
- శశివిశదకర్పూరశకలా (śaśiviśadakarpūraśakalā)moon-bright camphor pieces (śaśi:moon | viśada:bright | karpūra:camphor | śakalā:pieces)
- విలీయన్తే (vilīyante)dissolve
- మాతః (mātaḥ)O Mother
- తవ (tava)your
- వదనతామ్బూలకబలాః (vadanatāmbūlakabalāḥ)betel rolls from your mouth (vadana:mouth | tāmbūla:betel | kabalāḥ:rolls)
స్త్వయారబ్ధే వక్తుం చలితశిరసా సాధువచనే ।
తదీయై-ర్మాధుర్యై-రపలపిత-తన్త్రీకలరవాం
నిజాం వీణాం వాణీం నిచులయతి చోలేన నిభృతమ్ ॥ 66 ॥
- విపఞ్చ్యా (vipañcyā)by the Vīna
- గాయన్తీ (gāyantī)singing
- వివిధమ్ (vividham)various
- అపదానం (apadānam)achievements
- పశుపతేః (paśupateḥ)of Paśupati (Śiva)
- త్వయా (tvayā)by you
- ఆరబ్ధే (ārabdhe)when begun
- వక్తుం (vaktuṃ)to speak
- చలితశిరసా (calitaśirasā)with nodding head
- సాధువచనే (sādhuvacane)in good words
- తదీయైః (tadīyaiḥ)by her
- మాధుర్యైః (mādhuryaiḥ)by sweetness
- అపలపితతన్త్రీకలరవాం (apalapitatantrīkalaravāṃ)ridiculed string sound (apalapita:ridiculed | tantrī:string | kalaravāṃ:sound)
- నిజాం (nijāṃ)her own
- వీణాం (vīṇāṃ)Vīna
- వాణీ (vāṇī)Sarasvatī
- నిచులయతి (niculayati)puts away
- చోలేన (colena)with a cover
- నిభృతమ్ (nibhṛtam)secretly
గిరిశేనో-దస్తం ముహురధరపానాకులతయా ।
కరగ్రాహ్యం శమ్భోర్ముఖముకురవృన్తం గిరిసుతే
కథఙ్కరం బ్రూమ-స్తవ చుబుకమోపమ్యరహితమ్ ॥ 67 ॥
- కరాగ్రేణ (karāgreṇa)by the tip of the hand (kara:hand | agreṇa:by the tip)
- స్పృష్టం (spṛṣṭam)touched
- తిహినగిరిణా (tuhinagiriṇā)by the Mountain King (tuhina:snow | giriṇā:by the mountain)
- వత్సలతయా (vatsalatayā)with affection
- గిరీశేన (girīśena)by Śambhu (giri:mountain | īśena:by the lord)
- ఉదస్తం (udastam)lifted up
- ముహుః (muhuḥ)again and again
- అధరపానాకులతయా (adharapānākulatayā)in desire to kiss (adhara:lip | pāna:drinking | ākulatayā:with desire)
- కరగ్రాహ్యమ్ (karagrāhyam)held by hand (kara:hand | grāhyam:held)
- శమ్భోః (śambhoḥ)of Śambhu
- ముఖముకురవృన్తమ్ (mukhamukuravṛntam)handle of face mirror (mukha:face | mukura:mirror | vṛntam:handle)
- గిరిసుతే (girisute)O daughter of the mountain (giri:mountain | sute:daughter)
- కథఙ్కారమ్ (kathaṅkāram)how
- బ్రూమః (brūmaḥ)can we describe
- తవ (tava)your
- చిబుకమ్ (cibukam)chin
- ఔపమ్యరహితమ్ (aupamyarahitam)without comparison (aupamya:comparison | rahitam:without)
తవ గ్రీవా ధత్తే ముఖకమలనాల-శ్రియమియమ్ ।
స్వతః శ్వేతా కాలా గరు బహుల-జమ్బాలమలినా
మృణాలీలాలిత్యం వహతి యదధో హారలతికా ॥ 68 ॥
- భుజాశ్లేషాన్ (bhujāśleṣān)embraces of the arms (bhuja:arms | āśleṣān:embraces)
- నిత్యం (nityaṃ)constantly
- పురదమయితుః (puradamayituḥ)Destroyer of the Cities (pura:cities | damayituḥ:destroyer)
- కణ్టకవతీ (kaṇṭakavatī)thorny
- తవ (tava)your
- గ్రీవా (grīvā)neck
- ధత్తే (dhatte)bears
- ముఖకమలనాలశ్రియమ్ (mukhakamalanālaśriyam)beauty of lotus-stalk face (mukha:face | kamala:lotus | nāla:stalk | śriyam:beauty)
- ఇయమ్ (iyam)this
- స్వతః (svataḥ)naturally
- శ్వేతా (śvetā)white
- కాలాగురుబహులజమ్బాలమలినా (kālāgurubahulajambālamalinā)dark Agaru paste discoloured (kālāguru:dark Agaru | bahula:abundant | jambāla:paste | malinā:discoloured)
- మృణాలీలాలిత్యమ్ (mṛṇālīlālityam)tenderness of lotus-stalk (mṛṇālī:lotus-stalk | lālityam:tenderness)
- వహతి (vahati)carries
- యదధః (yadadho)below which (yat:which | adhaḥ:below)
- హారలతికా (hāralatikā)cluster of pearl necklaces (hāra:necklace | latikā:cluster)
వివాహ-వ్యానద్ధ-ప్రగుణగుణ-సఙ్ఖ్యా ప్రతిభువః ।
విరాజన్తే నానావిధ-మధుర-రాగాకర-భువాం
త్రయాణాం గ్రామాణాం స్థితి-నియమ-సీమాన ఇవ తే ॥ 69 ॥
- గలే (gale)in the neck
- రేఖాః (rekhāḥ)lines
- తిస్రః (tisraḥ)three
- గతిగమకగీతైకనిపుణే (gatigamakagītaikanipuṇe)expert in movement, modulation, and song (gati:movement | gamaka:modulation | gīta:song | eka:one | nipuṇe:expert)
- వివాహవ్యానద్ధప్రగుణగుణసంఖ్యాప్రతిభువః (vivāhavyānaddhapraguṇaguṇasaṃkhyāpratibhuvaḥ)confirming auspicious thread's threefoldness (vivāha:marriage | vyānaddha:tied | praguṇa:auspicious thread | guṇa:strand | saṃkhyā:number | pratibhuvaḥ:confirming)
- విరాజన్తే (virājante)shine forth
- నానావిధమధురరాగాకరభువామ్ (nānāvidhamadhurarāgākarabhuvām)source of various sweet melodies (nānāvidha:various | madhura:sweet | rāga:melody | ākara:source | bhuvām:of the worlds)
- త్రయాణామ్ (trayāṇām)of the three
- గ్రామాణామ్ (grāmāṇām)of the musical scales
- స్థితినియమసీమానః (sthitiniyamasīmānaḥ)boundaries of regulation (sthiti:position | niyama:regulation | sīmānaḥ:boundaries)
- ఇవ (iva)as if
- తే (te)your
చతుర్భిః సౌన్ద్రయం సరసిజభవః స్తౌతి వదనైః ।
నఖేభ్యః సన్త్రస్యన్ ప్రథమ-మథనా దన్తకరిపోః
చతుర్ణాం శీర్షాణాం సమ-మభయహస్తార్పణ-ధియా ॥ 70 ॥
- మృణాలీమృద్వీనాం (mṛṇālīmṛdvīnāṃ)of soft as lotus stalk (mṛṇālī:lotus stalk | mṛdvī:soft)
- తవ (tava)your
- భుజలతానాం (bhujalatānāṃ)of the creeper-like arms (bhuja:arm | latānāṃ:of the creepers)
- చతసృణాం (catasṛṇāṃ)of the four
- చతుర్భిః (caturbhiḥ)by the four
- సౌన్దర్యం (saundaryaṃ)beauty
- సరసిజభవః (sarasijabhavaḥ)lotus-born (Brahmā) (sarasija:lotus | bhavaḥ:born)
- స్తౌతి (stauti)praises
- వదనైః (vadanaiḥ)with faces
- నఖేభ్యః (nakhebhyaḥ)from the nails
- సన్త్రస్యన్ (santrasyan)being afraid
- ప్రథమమథనాత్ (prathamamathanāt)from the first churning (prathama:first | mathanāt:from churning)
- అన్ధకరిపోః (andhakaripoḥ)of the enemy of darkness (andhaka:darkness | ripoḥ:of the enemy)
- చతుర్ణాం (caturṇāṃ)of the four
- శీర్షాణాం (śīrṣāṇāṃ)of the heads
- సమమ్ (samam)equally
- అభయహస్తార్పణధియా (abhayahastārpaṇadhiyā)with the thought of granting protection (abhaya:protection | hasta:hand | arpaṇa:granting | dhiyā:with the thought)
కరాణాం తే కాన్తిం కథయ కథయామః కథముమే ।
కయాచిద్వా సామ్యం భజతు కలయా హన్త కమలం
యది క్రీడల్లక్ష్మీ-చరణతల-లాక్షారస-చణమ్ ॥ 71 ॥
- నఖానామ్ (nakhānām)of the nails
- ఉద్ద్యోతైః (uddyotaiḥ)by the radiance
- నవ (nava)new
- నలిన (nalina)lotus
- రాగం (rāgaṃ)color
- విహసతాం (vihasatāṃ)surpassing
- కరాణాం (karāṇāṃ)of the hands
- తే (te)your
- కాన్తిం (kāntiṃ)splendour
- కథయ (kathaya)tell
- కథయామః (kathayāmaḥ)we describe
- కథమ్ (katham)how
- ఉమే (ume)O Uma
- కయాచిత్ (kayācit)by some
- వా (vā)or
- సామ్యం (sāmyaṃ)similarity
- భజతు (bhajatu)attain
- కలయా (kalayā)with the art
- హన్త (hanta)alas
- కమలం (kamalaṃ)lotus
- యది (yadi)if
- క్రీడత్ (krīḍat)sporting
- లక్ష్మీ (lakṣmī)Lakṣmī
- చరణ (caraṇa)feet
- తల (tala)sole
- లాక్షా (lākṣā)lac-dye
- రస (rasa)juice
- ఛణమ్ (chaṇam)enhanced
తవేదం నః ఖేదం హరతు సతతం ప్రస్నుత-ముఖమ్ ।
యదాలోక్యాశఙ్కాకులిత హృదయో హాసజనకః
స్వకుమ్భౌ హేరమ్బః పరిమృశతి హస్తేన ఝడితి ॥ 72 ॥
- సమం (samaṃ)equally
- దేవి (devi)O Goddess
- స్కన్దద్విపవదనపీతం (skandadvipavadanapītaṃ)sucked by Skanda and Gaṇeśa (skanda:Skanda | dvipa:elephant | vadana:face | pītaṃ:sucked)
- స్తనయుగం (stanayugaṃ)pair of breasts (stana:breast | yugaṃ:pair)
- తవేదం (tavedaṃ)this of yours (tava:your | idaṃ:this)
- నః (naḥ)our
- ఖేదం (khedaṃ)sorrow
- హరతు (haratu)may remove
- సతతం (satataṃ)always
- ప్రస్నుతముఖమ్ (prasnutamukham)flowing milk (prasnuta:flowing | mukham:mouth)
- యదాలోక్య (yadālokya)having seen
- ఆశఙ్కాకులితహృదయః (āśaṅkākulitahṛdayaḥ)with doubtful heart (āśaṅkā:doubt | ākulita:agitated | hṛdayaḥ:heart)
- హాసజనకః (hāsajanakaḥ)causing laughter (hāsa:laughter | janakaḥ:causing)
- స్వకుమ్భౌ (svakumbhau)his own cheeks (sva:own | kumbhau:cheeks)
- హేరమ్బః (herambaḥ)Heramba (Gaṇeśa)
- పరిమృశతి (parimṛśati)feels
- హస్తేన (hastena)with hand
- ఝడితి (jhaḍiti)suddenly
న సన్దేహస్పన్దో నగపతి పతాకే మనసి నః ।
పిబన్తౌ తౌ యస్మా దవిదిత వధూసఙ్గ రసికౌ
కుమారావద్యాపి ద్విరదవదన-క్రౌఞ్చ్దలనౌ ॥ 73 ॥
- అమూ (amū)those
- తే (te)your
- వక్షోజౌ (vakṣojau)breasts
- అమృతరసమాణిక్యకుతుపౌ (amṛtarasamāṇikyakutupau)jars of nectar and ruby (amṛta:nectar | rasa:essence | māṇikya:ruby | kutupau:jars)
- న (na)not
- సన్దేహస్పన్దః (sandehaspandaḥ)doubt arises (sandeha:doubt | spandaḥ:arises)
- నగపతిపతాకే (nagapatipatāke)O Mountain-King's flag (naga:mountain | pati:king | patāke:flag)
- మనసి (manasi)in the mind
- నః (naḥ)our
- పిబన్తౌ (pibantau)drinking
- తౌ (tau)those two
- యస్మాత్ (yasmāt)because
- అవిదితవధూసఙ్గరసికౌ (aviditavadhūsaṅgarasikau)unacquainted with women (avidita:unacquainted | vadhū:women | saṅga:association | rasikau:enjoyers)
- కుమారౌ (kumārau)young boys
- అద్యాపి (adyāpi)even today
- ద్విరదవదన (dviradavadana)elephant-headed (dvirada:elephant | vadana:headed)
- క్రౌఞ్చదలనౌ (krauñcadalanau)mountain-piercing (krauñca:mountain | dalanau:piercing)
సమారబ్ధాం ముక్తామణిభిరమలాం హారలతికామ్ ।
కుచాభోగో బిమ్బాధర-రుచిభి-రన్తః శబలితాం
ప్రతాప-వ్యామిశ్రాం పురదమయితుః కీర్తిమివ తే ॥ 74 ॥
- వహత్యమ్బ (vahatyamba)O Mother carries (vahati:carries | amba:O Mother)
- స్తమ్బే (stambe)in the region
- అరమదనుజకుమ్భప్రకృతిభిః (aramadanujakumbhaprakṛtibhiḥ)from the frontal globe (aramada:elephant-demon | anuja:younger brother | kumbha:frontal globe | prakṛtibhiḥ:by nature)
- సమారబ్ధాం (samārabdhām)initiated
- ముక్తామణిభిః (muktāmaṇibhiḥ)with pearls (muktā:pearls | maṇibhiḥ:with jewels)
- అమలాం (amalām)flawless
- హారలతికామ్ (hāralatikām)necklace (hāra:necklace | latikām:creeper)
- కుచాభోగో (kucābhogaḥ)region of breasts (kuca:breasts | ābhogaḥ:region)
- బిమ్బాధరరుచిభిః (bimbādhararucibhiḥ)by the reflection of lips (bimba:bimba-like | adhara:lips | rucibhiḥ:by the reflection)
- అన్తః (antaḥ)within
- శబలితాం (śabalitām)variegated
- ప్రతాపవ్యామిశ్రాం (pratāpavyāmiśrām)mixed with valour (pratāpa:valour | vyāmiśrām:mixed with)
- పురదమయితుః (puradamayituḥ)of the Destroyer of Cities (pura:cities | damayituḥ:destroyer)
- కీర్తిమివ (kīrtimiva)like fame (kīrtim:fame | iva:like)
- తే (te)of you
పయః పారావారః పరివహతి సారస్వతమివ ।
దయావత్యా దత్తం ద్రవిడశిశు-రాస్వాద్య తవ యత్
కవీనాం ప్రౌఢానా మజని కమనీయః కవయితా ॥ 75 ॥
- తవ (tava)your
- స్తన్యం (stanyaṃ)breast milk
- మన్యే (manye)I fancy
- ధరణిధరకన్యే (dharaṇidharakanye)O Daughter of the Mountain-King (dharaṇi:earth | dhara:holder | kanye:daughter)
- హృదయతః (hṛdayataḥ)from the heart
- పయఃపారావారః (payaḥpārāvāraḥ)milk-ocean (payaḥ:milk | pārāvāraḥ:ocean)
- పరివహతి (parivahati)flows
- సారస్వతమివ (sārasvatamiva)like poetic inspiration (sārasvatam:poetic inspiration | iva:like)
- దయావత్యా (dayāvatyā)by the gracious
- దత్తం (dattaṃ)given
- ద్రవిడశిశుః (draviḍaśiśuḥ)child of the Dramila country (draviḍa:Dramila | śiśuḥ:child)
- ఆస్వాద్య (āsvādya)having tasted
- తవ (tava)your
- యత్ (yat)which
- కవీనాం (kavīnāṃ)of poets
- ప్రౌఢానామ్ (prauḍhānām)among great
- అజని (ajani)became
- కమనీయః (kamanīyaḥ)noted
- కవయితా (kavayitā)poet
గభీరే తే నాభీసరసి కృతసఙో మనసిజః ।
సముత్తస్థౌ తస్మా-దచలతనయే ధూమలతికా
జనస్తాం జానీతే తవ జనని రోమావలిరితి ॥ 76 ॥
- హర (hara)Siva
- క్రోధ (krodha)anger
- జ్వాలా (jvālā)flames
- వలిభిః (valibhiḥ)by the series
- అవలీఢేన (avalīḍhena)enveloped
- వపుషా (vapuṣā)by the body
- గభీరే (gabhīre)deep
- తే (te)your
- నాభీసరసి (nābhīsarasi)in the lake of navel (nābhī:navel | sarasi:in the lake)
- కృతసఙ్గః (kṛtasaṅgaḥ)took refuge
- మనసిజః (manasijaḥ)Kāma-deva
- సముత్తస్థౌ (samuttasthau)arose
- తస్మాత్ (tasmāt)from there
- అచలతనయే (acalatanaye)O daughter of the mountain (acala:mountain | tanaye:daughter)
- ధూమలతికా (dhūmalatikā)smoke creeper (dhūma:smoke | latikā:creeper)
- జనః (janaḥ)people
- తామ్ (tām)that
- జానీతే (jānīte)know
- తవ (tava)your
- జనని (janani)O Mother
- రోమావలిః (romāvaliḥ)line of hair (roma:hair | avaliḥ:line)
- ఇతి (iti)thus
కృశే మధ్యే కిఞ్చిజ్జనని తవ యద్భాతి సుధియామ్ ।
విమర్దా-దన్యోన్యం కుచకలశయో-రన్తరగతం
తనూభూతం వ్యోమ ప్రవిశదివ నాభిం కుహరిణీమ్ ॥ 77 ॥
- యదేతత్ (yadetat)this which
- కాలిన్దీతనుతరతరఙ్గాకృతి (kālindī-tanutara-taraṅga-ākṛti)like subtle Yamuna ripples (kālindī:Yamuna | tanutara:subtle | taraṅga:ripples | ākṛti:like)
- శివే (śive)O Consort of Siva
- కృశే (kṛśe)slender
- మధ్యే (madhye)in the middle
- కించిత్ (kiṃcit)slightly
- జనని (janani)O Mother
- తవ (tava)your
- యద్భాతి (yadbhāti)which shines
- సుధియామ్ (sudhiyām)by the wise
- విమర్దాత్ (vimardāt)by pressure
- అన్యః (anyaḥ)another
- అన్యం (anyaṃ)another
- కుచకలశయోః (kucakalaśayoḥ)of the breasts (kuca:breast | kalaśayoḥ:of the pair)
- అన్తరగతం (antaragataṃ)entered between
- తనూభూతం (tanūbhūtaṃ)thinned
- వ్యోమ (vyoma)sky
- ప్రవిశదివ (praviśadiva)as if entering
- నాభిం (nābhiṃ)navel
- కుహరిణీమ్ (kuhariṇīm)cavity
కలావాలం కుణ్డం కుసుమశర తేజో-హుతభుజః ।
రతే-ర్లీలాగారం కిమపి తవ నాభిర్గిరిసుతే
బేలద్వారం సిద్ధే-ర్గిరిశనయనానాం విజయతే ॥ 78 ॥
- స్థిరః (sthiraḥ)steady
- గఙ్గావర్తః (gaṅgāvartaḥ)whirlpool of Gaṅgā (gaṅgā:Gaṅgā | āvartaḥ:whirlpool)
- స్తనముకులరోమావలిలతా (stanamukularomāvalilatā)creeper of breast-bud hairline (stana:breast | mukula:bud | romāvali:hairline | latā:creeper)
- కలావాలం (kalāvālaṃ)bed for creeper (kalā:creeper | vālaṃ:bed)
- కుణ్డం (kuṇḍaṃ)sacrificial pit
- కుసుమశరతేజోహుతభుజః (kusumaśaratejohutabhujaḥ)fire of flower-arrowed god (kusuma:flower | śara:arrow | tejaḥ:fire | hutabhujaḥ:god)
- రతేః (rateḥ)of Rati
- లీలాగారం (līlāgāraṃ)pleasure house (līlā:pleasure | gāraṃ:house)
- కిమపి (kimapi)indescribably unique
- తవ (tava)your
- నాభిః (nābhiḥ)navel
- గిరిసుతే (girisute)O Daughter of the Mountain (giri:mountain | sute:daughter)
- బిలద్వారం (biladvāraṃ)opening of the cavern (bila:cavern | dvāraṃ:opening)
- సిద్ధేః (siddheḥ)of accomplishment
- గిరిశనయనానాం (giriśanayanānāṃ)eyes of Hara (giriśa:Hara | nayanānāṃ:eyes)
- విజయతే (vijayate)triumphs
నమన్మూర్తే ర్నారీతిలక శనకై-స్త్రుట్యత ఇవ ।
చిరం తే మధ్యస్య త్రుటిత తటినీ-తీర-తరుణా
సమావస్థా-స్థేమ్నో భవతు కుశలం శైలతనయే ॥ 79 ॥
- నిసర్గక్షీణస్య (nisargakṣīṇasya)naturally slender (nisarga:natural | kṣīṇasya:slender)
- స్తనతటభరేణ (stanataṭabhareṇa)by the weight of breasts (stana:breast | taṭa:surface | bhareṇa:by the weight)
- క్లమజుషః (klamajuṣaḥ)wearied
- నమన్మూర్తేః (namanmūrteḥ)of the bending form (naman:bending | mūrteḥ:of the form)
- నారీతిలక (nārītilaka)ornament of womankind (nārī:woman | tilaka:ornament)
- శనకైః (śanakaiḥ)slowly
- త్రుట్యత (truṭyata)breaking
- ఇవ (iva)as if
- చిరం (ciraṃ)long
- తే (te)your
- మధ్యస్య (madhyasya)of the waist
- త్రుటితతటినీతీరతరుణా (truṭitataṭinītīrataruṇā)like a tree on a cracking river bank (truṭita:cracking | taṭinī:river | tīra:bank | taruṇā:tree)
- సమావస్థా (samāvasthā)state
- స్థేమ్నః (sthemnaḥ)firmness
- భవతు (bhavatu)may be
- కుశలం (kuśalaṃ)well-being
- శైలతనయే (śailatanaye)O Daughter of the Mountain (śaila:mountain | tanaye:daughter)
కషన్తౌ-దౌర్మూలే కనకకలశాభౌ కలయతా ।
తవ త్రాతుం భఙ్గాదలమితి వలగ్నం తనుభువా
త్రిధా నద్ధ్మ్ దేవీ త్రివలి లవలీవల్లిభిరివ ॥ 80 ॥
- కుచౌ (kucau)breasts
- సద్యః (sadyaḥ)immediately
- స్విద్యత్ (svidyat)perspiring
- తట (taṭa)region
- ఘటిత (ghaṭita)formed
- కూర్పాస (kūrpāsa)garment
- భిదురౌ (bhidurau)bursting
- కషన్తౌ (kaṣantau)touching
- దోర్మూలే (dormūle)at the armpits
- కనక (kanaka)golden
- కలశాభౌ (kalaśābhau)like pots
- కలయతా (kalayatā)considering
- తవ (tava)your
- త్రాతుం (trātuṃ)to protect
- భఙ్గాత్ (bhaṅgāt)from breaking
- అలమ్ (alam)enough
- ఇతి (iti)thus
- వలగ్నం (valagnaṃ)attached
- తనుభువా (tanubhuvā)by the body
- త్రిధా (tridhā)threefold
- నద్ధం (naddhaṃ)bound
- దేవి (devi)O Goddess
- త్రివలి (trivali)three folds (tri:three | vali:folds)
- లవలీవల్లిభిః (lavalīvallibhiḥ)by Lavali creepers (lavalī:Lavali | vallibhiḥ:by creepers)
- ఇవ (iva)like
నితమ్బా-దాచ్ఛిద్య త్వయి హరణ రూపేణ నిదధే ।
అతస్తే విస్తీర్ణో గురురయమశేషాం వసుమతీం
నితమ్బ-ప్రాగ్భారః స్థగయతి సఘుత్వం నయతి చ ॥ 81 ॥
- గురుత్వం (gurutvaṃ)weight
- విస్తారం (vistāraṃ)extensiveness
- క్షితిధరపతిః (kṣitidharapatiḥ)Mountain-king (kṣiti:earth | dhara:holder | patiḥ:lord)
- పార్వతి (pārvati)O Parvati
- నిజాన్నితమ్బాత్ (nijānnitambāt)from own hips (nija:own | nitambāt:from hips)
- ఆచ్ఛిద్య (ācchidya)cutting off
- త్వయి (tvayi)in you
- హరణరూపేణ (haraṇarūpeṇa)in the form of taking (haraṇa:taking | rūpeṇa:in the form)
- నిదధే (nidadhe)placed
- అతః (ataḥ)therefore
- తే (te)your
- విస్తీర్ణః (vistīrṇaḥ)extensive
- గురుః (guruḥ)heavy
- అయమ్ (ayam)this
- అశేషాం (aśeṣāṃ)entire
- వసుమతీం (vasumatīṃ)earth
- నితమ్బప్రాగ్భారః (nitambaprāgbhāraḥ)hip's prior weight (nitamba:hip | prāgbhāraḥ:prior weight)
- స్థగయతి (sthagayati)covers
- లఘుత్వం (laghutvaṃ)lightness
- నయతి (nayati)leads
- చ (ca)and
ఉభాభ్యామూరుభ్యా-ముభయమపి నిర్జిత్య భవతి ।
సువృత్తాభ్యాం పత్యుః ప్రణతికఠినాభ్యాం గిరిసుతే
విధిజ్ఞే జానుభ్యాం విబుధ కరికుమ్భ ద్వయమసి ॥ 82 ॥
- కరీన్ద్రాణాం (karīndrāṇām)of lordly elephants (kari:elephant | indra:lord | āṇām:of)
- శుణ్డాన్ (śuṇḍān)trunks
- కనకకదలీకాణ్డపటలీమ్ (kanakakadalīkāṇḍapaṭalīm)stem of golden banana trees (kanaka:golden | kadalī:banana | kāṇḍa:stem | paṭalīm:cluster)
- ఉభాభ్యామ్ (ubhābhyām)by both
- ఊరుభ్యామ్ (ūrubhyām)by thighs
- ఉభయమ్ (ubhayam)both
- అపి (api)also
- నిర్జిత్య (nirjitya)conquering
- భవతీ (bhavatī)you
- సువృత్తాభ్యాం (suvṛttābhyām)perfectly rounded (su:well | vṛtta:rounded)
- పత్యుః (patyuḥ)of the husband
- ప్రణతికఠినాభ్యాం (praṇatikaṭhinābhyām)hardened by prostrations (praṇati:prostration | kaṭhina:hardened)
- గిరిసుతే (girisute)O Daughter of the Mountain (giri:mountain | sute:daughter)
- విధిజ్ఞ్యే (vidhijñye)O observer of duties (vidhi:duty | jñye:knower)
- జానుభ్యాం (jānubhyām)by knees
- విబుధకరికుమ్భద్వయమ్ (vibudhakarikumbhadvayam)frontal globes of heavenly elephant (vibudha:heavenly | kari:elephant | kumbha:globe | dvayam:pair)
- అసి (asi)are
నిషఙ్గౌ జఙ్ఘే తే విషమవిశిఖో బాఢ-మకృత ।
యదగ్రే దృస్యన్తే దశశరఫలాః పాదయుగలీ
నఖాగ్రచ్ఛన్మానః సుర ముకుట-శాణైక-నిశితాః ॥ 83 ॥
- పరాజేతుం (parājetuṃ)to conquer
- రుద్రం (rudraṃ)Rudra
- ద్విగుణశరగర్భౌ (dviguṇaśaragarbhau)containing double arrows (dviguṇa:double | śara:arrows | garbhau:containing)
- గిరిసుతే (girisute)O Daughter of the Mountain (giri:mountain | sute:daughter)
- నిషఙ్గౌ (niṣaṅgau)quivers
- జఙ్ఘే (jaṅghe)shanks
- తే (te)thy
- విషమవిశిఖో (viṣamaviśikho)Kāmadeva (viṣama:unequal | viśikha:arrow)
- బాఢమకృత (bāḍhamakṛta)surely made
- యదగ్రే (yadagre)at the end
- దృశ్యన్తే (dṛśyante)are seen
- దశశరఫలాః (daśaśaraphalāḥ)ten arrow heads (daśa:ten | śara:arrow | phalāḥ:heads)
- పాదయుగలీ (pādayugalī)pair of feet (pāda:feet | yugalī:pair)
- నఖాగ్రచ్ఛద్మానః (nakhāgracchadmānaḥ)disguised as toe nails (nakha:nail | agra:tip | chadmānaḥ:disguised as)
- సురమకుటశాణైకనిశితాః (suramakuṭaśāṇaikaniśitāḥ)sharpened on divine crowns (sura:divine | makuṭa:crown | śāṇa:whetstone | eka:one | niśitāḥ:sharpened)
మమాప్యేతౌ మాతః శేరసి దయయా దేహి చరణౌ ।
యయఓః పాద్యం పాథః పశుపతి జటాజూట తటినీ
యయో-ర్లాక్షా-లక్ష్మీ-రరుణ హరిచూడామణి రుచిః ॥ 84 ॥
- శ్రుతీనామ్ (śrutīnām)of the Vedas
- మూర్ధానః (mūrdhānaḥ)crests
- దధతి (dadhati)bear
- తవ (tava)your
- యౌ (yau)which two
- శేఖరతయా (śekharatayā)as a crest-jewel
- మమ (mama)my
- అపి (api)also
- ఏతౌ (etau)these two
- మాతః (mātaḥ)O Mother
- శిరసి (śirasi)on the head
- దయయా (dayayā)with compassion
- ధేహి (dhehi)place
- చరణౌ (caraṇau)feet
- యయోః (yayoḥ)of which
- పాద్యమ్ (pādyam)water-offering
- పాథః (pāthaḥ)water
- పశుపతి (paśupati)of Śiva (paśu:beings | pati:lord)
- జటా (jaṭā)matted locks
- జూట (jūṭa)hair
- తటినీ (taṭinī)river
- యయోః (yayoḥ)of which
- లాక్షా (lākṣā)red dye
- లక్ష్మీః (lakṣmīḥ)brilliance
- అరుణ (aruṇa)red
- హరి (hari)Viṣṇu
- చూడామణి (cūḍāmaṇi)diadem
- రుచిః (ruciḥ)brilliance
తవాస్మై ద్వన్ద్వాయ స్ఫుట-రుచి రసాలక్తకవతే ।
అసూయత్యత్యన్తం యదభిహననాయ స్పృహయతే
పశూనా-మీశానః ప్రమదవన-కఙ్కేలితరవే ॥ 85 ॥
- నమోవాకం (namovākaṃ)obeisance (namaḥ:obeisance | vākaṃ:word)
- బ్రూమః (brūmaḥ)we speak
- నయనరమణీయాయ (nayanaramaṇīyāya)delightful to the eyes (nayana:eyes | ramaṇīya:delightful)
- పదయోః (padayoḥ)of the feet
- తవ (tava)your
- అస్మై (asmai)to this
- ద్వన్ద్వాయ (dvandvāya)pair
- స్ఫుటరుచిరసాలక్తకవతే (sphuṭarucirasālaktakavate)brilliant with lac dye (sphuṭa:clear | ruci:brilliance | sālaktaka:lac dye | vate:having)
- అసూయతి (asūyati)is jealous
- అత్యన్తం (atyantaṃ)extremely
- యత్ (yat)which
- అభిహననాయ (abhihananāya)for being kicked
- స్పృహయతే (spṛhayate)desires
- పశూనామ్ (paśūnām)of the animals
- ఈశానః (īśānaḥ)lord
- ప్రమదవనకఙ్కేలితరవే (pramadavanakaṅkelitarave)to the Aśoka tree (pramada:pleasure | vana:garden | kaṅkeli:Aśoka tree | tarave:to)
లలాటే భర్తారం చరణకమలే తాడయతి తే ।
చిరాదన్తః శల్యం దహనకృత మున్మూలితవతా
తులాకోటిక్వాణైః కిలికిలిత మీశాన రిపుణా ॥ 86 ॥
- మృషా (mṛṣā)falsely
- కృత్వా (kṛtvā)having done
- గోత్రస్ఖలనమ్ (gotraskhalanam)slip of the tongue (gotra:family name | skhalanam:slip)
- అథ (atha)then
- వైలక్ష్యనమితమ్ (vailakṣyanamitam)bent in shame (vailakṣya:shame | namitam:bent)
- లలాటే (lalāṭe)on the forehead
- భర్తారమ్ (bhartāram)husband
- చరణకమలే (caraṇakamale)lotus-like foot (caraṇa:foot | kamale:lotus-like)
- తాడయతి (tāḍayati)kicks
- తే (te)your
- చిరాత్ (cirāt)for a long time
- అన్తఃశల్యం (antaḥśalyam)internal thorn (antaḥ:internal | śalyam:thorn)
- దహనకృతమ్ (dahanakṛtam)caused by burning (dahana:burning | kṛtam:caused by)
- ఉన్మూలితవతా (unmūlitavatā)uprooted
- తులాకోటిక్వాణైః (tulākoṭikvāṇaiḥ)with tinkling sounds (tulākoṭi:balance beam | kvāṇaiḥ:with sounds)
- కిలికిలితమ్ (kilikilitam)joyous acclamations
- ఈశానరిపుణా (īśānaripuṇā)by the enemy of Īśa (īśāna:Īśa | ripuṇā:by the enemy)
నిశాయాం నిద్రాణం నిశి-చరమభాగే చ విశదౌ ।
వరం లక్ష్మీపాత్రం శ్రియ-మతిసృహన్తో సమయినాం
సరోజం త్వత్పాదౌ జనని జయత-శ్చిత్రమిహ కిమ్ ॥ 87 ॥
- హిమానీహన్తవ్యం (himānīhantavyaṃ)to be destroyed by snow (himānī:snow | hantavyaṃ:to be destroyed)
- హిమగిరినివాసైకచతురౌ (himagirinivāsaikacaturau)clever in residing on Himalaya (himagiri:Himalaya | nivāsa:residing | eka:one | caturau:clever)
- నిశాయాం (niśāyāṃ)at night
- నిద్రాణం (nidrāṇaṃ)asleep
- నిశి (niśi)at night
- చరమభాగే (caramabhāge)in the last part (carama:last | bhāge:part)
- చ (ca)and
- విశదౌ (viśadau)clear
- వరం (varaṃ)better
- లక్ష్మీపాత్రం (lakṣmīpātraṃ)vessel of Lakṣmī (lakṣmī:Lakṣmī | pātraṃ:vessel)
- శ్రియమ్ (śriyam)wealth
- అతిసృజన్తౌ (atisṛjantau)bestowing
- సమయినాం (samayināṃ)of the devotees
- సరోజం (sarojaṃ)lotus
- త్వత్పాదౌ (tvatpādau)Thy feet (tvat:Thy | pādau:feet)
- జనని (janani)O Mother
- జయతశ్చిత్రమ్ (jayataścitram)victorious and wonderful (jayataḥ:victorious | citram:wonderful)
- ఇహ (iha)here
- కిమ్ (kim)what
కథం నీతం సద్భిః కఠిన-కమఠీ-కర్పర-తులామ్ ।
కథం వా బాహుభ్యా-ముపయమనకాలే పురభిదా
యదాదాయ న్యస్తం దృషది దయమానేన మనసా ॥ 88 ॥
- పదం (padaṃ)foot
- తే (te)your
- కీర్తీనాం (kīrtīnām)of glories
- ప్రపదమ్ (prapadam)supreme position
- అపదం (apadam)without danger
- దేవి (devi)O Goddess
- విపదాం (vipadām)of dangers
- కథం (kathaṃ)how
- నీతం (nītaṃ)considered
- సద్భిః (sadbhiḥ)by the wise
- కఠినకమఠీకర్పరతులామ్ (kaṭhinakamaṭhīkarparatulām)hard shell of a tortoise (kaṭhina:hard | kamaṭhī:tortoise | karpara:shell | tulām:comparison)
- కథం (kathaṃ)how
- వా (vā)or
- బాహుభ్యామ్ (bāhubhyām)by the arms
- ఉపయమనకాలే (upayamanakāle)at the time of marriage (upayamana:marriage | kāle:at the time)
- పురభిదా (purabhidā)by the destroyer of cities (pura:cities | bhidā:destroyer)
- యద్ (yad)which
- ఆదాయ (ādāya)having taken
- న్యస్తం (nyastaṃ)placed
- దృషది (dṛṣadi)on the stone
- దయమానేన (dayamānena)with compassion
- మనసా (manasā)with the mind
తరూణాం దివ్యానాం హసత ఇవ తే చణ్డి చరణౌ ।
ఫలాని స్వఃస్థేభ్యః కిసలయ-కరాగ్రేణ దదతాం
దరిద్రేభ్యో భద్రాం శ్రియమనిశ-మహ్నాయ దదతౌ ॥ 89 ॥
- నఖైః (nakhaiḥ)by the nails
- నాకస్త్రీణాం (nākastrīṇām)of heavenly women (nāka:heaven | strīṇām:of women)
- కరకమలసంకోచశశిభిః (karakamalasaṃkocaśaśibhiḥ)moon-like nails causing lotus-bud-like palms to close (kara:hand | kamala:lotus | saṃkoca:closing | śaśibhiḥ:by the moons)
- తరూణాం (tarūṇām)of trees
- దివ్యానాం (divyānām)of divine
- హసత (hasata)mocking
- ఇవ (iva)like
- తే (te)your
- చణ్డి (caṇḍi)O Caṇḍi
- చరణౌ (caraṇau)feet
- ఫలాని (phalāni)fruits
- స్వఃస్థేభ్యః (svaḥsthebhyaḥ)to those in heaven (svaḥ:heaven | sthebhyaḥ:to those who are)
- కిసలయకరాగ్రేణ (kisalayakarāgreṇa)by the tender branch tips (kisalaya:tender shoot | kara:hand | agreṇa:by the tip)
- దదతాం (dadatām)giving
- దరిద్రేభ్యః (daridrebhyaḥ)to the poor
- భద్రాం (bhadrām)auspicious
- శ్రియమ్ (śriyam)wealth
- అనిశమ్ (aniśam)constantly
- అహ్నాయ (ahnāya)by day
- దదతౌ (dadatau)giving
అమన్దం సౌన్దర్యం ప్రకర-మకరన్దం వికిరతి ।
తవాస్మిన్ మన్దార-స్తబక-సుభగే యాతు చరణే
నిమజ్జన్ మజ్జీవః కరణచరణః ష్ట్చరణతామ్ ॥ 90 ॥
- దదానే (dadāne)giving
- దీనేభ్యః (dīnebhyaḥ)to the poor
- శ్రియమ్ (śriyam)wealth
- అనిశమ్ (aniśam)constantly
- ఆశానుసదృశీ (āśānusadṛśī)like a wish (āśā:wish | anusadṛśī:like)
- మమన్దం (mamandaṃ)gently
- సౌన్దర్యప్రకరమకరన్దమ్ (saundaryaprakaramakarandam)honey of beauty (saundarya:beauty | prakara:abundance | makarandam:honey)
- వికిరతి (vikirati)spreads
- తవ (tava)your
- అస్మిన్ (asmin)in this
- మన్దారస్తబకసుభగే (mandārastabakasubhage)beautiful bunch of Mandāra flowers (mandāra:Mandāra | stabaka:bunch | subhage:beautiful)
- యాతు (yātu)may go
- చరణే (caraṇe)to the feet
- నిమజ్జన్ (nimajjan)immersing
- మజ్జీవః (majjīvaḥ)my life
- కరణచరణః (karaṇacaraṇaḥ)with six organs (karaṇa:organs | caraṇaḥ:feet)
- షట్చరణతామ్ (ṣaṭcaraṇatām)six-footed (ṣaṭ:six | caraṇatām:footed)
స్ఖలన్తస్తే ఖేలం భవనకలహంసా న జహతి ।
అతస్తేషాం శిక్షాం సుభగమణి-మఞ్జీర-రణిత-
చ్ఛలాదాచక్షాణం చరణకమలం చారుచరితే ॥ 91 ॥
- పదన్యాసక్రీడాపరిచయమివారబ్ధుమనసః (padanyāsakrīḍāparicayamivārabdhumanasaḥ)intent on learning the gait (padanyāsa:gait | krīḍā:play | paricaya:familiarity | iva:as if | ārabdha:begun | manasaḥ:of the mind)
- స్ఖలన్తః (skhalantaḥ)stumbling
- తే (te)they
- ఖేలం (khelaṃ)play
- భవనకలహంసా (bhavanakalahaṃsā)royal swans of the residence (bhavana:residence | kalahaṃsā:royal swans)
- న (na)not
- జహతి (jahati)abandon
- అతః (ataḥ)therefore
- తేషాం (teṣāṃ)their
- శిక్షాం (śikṣāṃ)instruction
- సుభగమణిమఞ్జీరరణితచ్ఛలాదాచక్షాణం (subhagamaṇimañjīraraṇitacchalādācakṣāṇaṃ)giving instruction through anklet sounds (subhaga:beautiful | maṇi:gem | mañjīra:anklet | raṇita:sound | cchalāt:through guise | ācakṣāṇaṃ:giving instruction)
- చరణకమలం (caraṇakamalaṃ)lotus feet (caraṇa:feet | kamalaṃ:lotus)
- చారుచరితే (cārucarite)O beautiful one (cāru:beautiful | carite:one)
శివః స్వచ్ఛ-చ్ఛాయా-ఘటిత-కపట-ప్రచ్ఛదపటః ।
త్వదీయానాం భాసాం ప్రతిఫలన రాగారుణతయా
శరీరీ శృఙ్గారో రస ఇవ దృశాం దోగ్ధి కుతుకమ్ ॥ 92 ॥
- గతాః (gatāḥ)have gone
- తే (te)they
- మఞ్చత్వం (mañcatvaṃ)state of being a cot
- ద్రుహిణహరిరుద్రేశ్వరభృతః (druhiṇaharirudreśvarabhṛtaḥ)Brahmā, Viṣṇu, Rudra, Īśvara (druhiṇa:Brahmā | hari:Viṣṇu | rudra:Rudra | īśvara:Īśvara | bhṛtaḥ:having assumed)
- శివః (śivaḥ)Śiva
- స్వచ్ఛచ్ఛాయాఘటితకపటప్రచ్ఛదపటః (svacchacchāyāghaṭitakapaṭapracchadapaṭaḥ)formed into a bedsheet (svaccha:clear | chāyā:reflection | ghaṭita:formed | kapaṭa:deceptive | pracchada:cover | paṭaḥ:cloth)
- త్వదీయానాం (tvadīyānāṃ)of yours
- భాసాం (bhāsāṃ)of lights
- ప్రతిఫలనరాగారుణతయా (pratiphalanarāgāruṇatayā)by reflection's redness (pratiphalana:reflection | rāga:redness | aruṇatayā:by redness)
- శరీరీ (śarīrī)embodied
- శృఙ్గారః (śṛṅgāraḥ)erotic sentiment
- రస (rasa)essence
- ఇవ (iva)like
- దృశాం (dṛśāṃ)of eyes
- దోగ్ధి (dogdhi)causes
- కుతుకమ్ (kutukam)amazement
శిరీషాభా చిత్తే దృషదుపలశోభా కుచతటే ।
భృశం తన్వీ మధ్యే పృథు-రురసిజారోహ విషయే
జగత్త్రతుం శమ్భో-ర్జయతి కరుణా కాచిదరుణా ॥ 93 ॥
- అరాలా (arālā)curly
- కేశేషు (keśeṣu)in the hair
- ప్రకృతిసరలా (prakṛtisaralā)naturally artless (prakṛti:nature | saralā:artless)
- మన్దహసితే (mandahasite)gentle smile (manda:gentle | hasite:smile)
- శిరీషాభా (śirīṣābhā)like Śirīṣa flower (śirīṣa:Śirīṣa flower | ābhā:like)
- చిత్తే (citte)in the heart
- దృషదుపలశోభా (dṛṣadupalaśobhā)hard like a stone (dṛṣad:stone | upala:stone | śobhā:beauty)
- కుచతటే (kucataṭe)on the breast
- భృశం (bhṛśam)extremely
- తన్వీ (tanvī)slender
- మధ్యే (madhye)in the middle
- పృథురురసిజారోహవిషయే (pṛthururasijārohaviṣaye)generous hips and breasts (pṛthu:generous | uras:breast | ja:born | āroha:hips | viṣaye:in the area)
- జగత్త్రాతుం (jagattrātuṃ)to protect the world (jagat:world | trātuṃ:to protect)
- శమ్భోః (śambhoḥ)of Śambhu
- జయతి (jayati)victorious
- కరుణా (karuṇā)compassion
- కాచిదరుణా (kācidaruṇā)some glory Aruṇā (kācit:some | aruṇā:Aruṇā)
కలాభిః కర్పూరై-ర్మరకతకరణ్డం నిబిడితమ్ ।
అతస్త్వద్భోగేన ప్రతిదినమిదం రిక్తకుహరం
విధి-ర్భూయో భూయో నిబిడయతి నూనం తవ కృతే ॥ 94 ॥
- కలఙ్కః (kalaṅkaḥ)mark
- కస్తూరీ (kastūrī)musk
- రజనికరబిమ్బం (rajanikarabimbaṃ)moon disc (rajanikara:moon | bimbaṃ:disc)
- జలమయం (jalamayaṃ)watery
- కలాభిః (kalābhiḥ)with digits
- కర్పూరైః (karpūraiḥ)with camphor
- మరకతకరణ్డం (marakatakaraṇḍaṃ)emerald receptacle (marakata:emerald | karaṇḍaṃ:receptacle)
- నిబిడితమ్ (nibiḍitam)filled
- అతః (ataḥ)therefore
- త్వద్భోగేన (tvadbhogena)by your enjoyment (tvad:your | bhogena:by enjoyment)
- ప్రతిదినమ్ (pratidinam)every day
- ఇదం (idaṃ)this
- రిక్తకుహరం (riktakuharaṃ)empty cavity (rikta:empty | kuharaṃ:cavity)
- విధిః (vidhiḥ)Brahmā
- భూయః (bhūyaḥ)again
- భూయః (bhūyaḥ)again
- నిబిడయతి (nibiḍayati)fills
- నూనం (nūnaṃ)indeed
- తవ (tava)for you
- కృతే (kṛte)for the sake
సపర్యా-మర్యాదా తరలకరణానా-మసులభా ।
తథా హ్యేతే నీతాః శతమఖముఖాః సిద్ధిమతులాం
తవ ద్వారోపాన్తః స్థితిభి-రణిమాద్యాభి-రమరాః ॥ 95 ॥
- పురారాతేః (purārāteḥ)of the Destroyer of Cities (pura:city | ārāteḥ:of the enemy)
- అన్తఃపురమ్ (antaḥpuram)inner apartment (antaḥ:inner | puram:apartment)
- అసి (asi)you are
- తతః (tataḥ)therefore
- త్వత్ (tvat)your
- చరణయోః (caraṇayoḥ)of the feet
- సపర్యా (saparyā)worship
- మర్యాదా (maryādā)limit
- తరలకరణానామ్ (taralakaraṇānām)of the unsteady-minded (tarala:unsteady | karaṇānām:of the minds)
- అసులభా (asulabhā)not easily attainable
- తథా (tathā)thus
- హి (hi)indeed
- ఏతే (ete)these
- నీతాః (nītāḥ)led
- శతమఖముఖాః (śatamakhamukhāḥ)headed by Indra (śatamakha:Indra | mukhāḥ:headed by)
- సిద్ధిమ్ (siddhim)perfection
- అతులామ్ (atulām)unparalleled
- తవ (tava)your
- ద్వార (dvāra)door
- ఉపాన్తస్థితిభిః (upāntasthitibhiḥ)by those stationed nearby (upānta:nearby | sthitibhiḥ:by those stationed)
- అణిమాద్యాభిః (aṇimādyābhiḥ)by Anima and others (aṇimā:Anima | ādyābhiḥ:and others)
- అమరాః (amarāḥ)immortals
శ్రియో దేవ్యాః కో వా న భవతి పతిః కైరపి ధనైః ।
మహాదేవం హిత్వా తవ సతి సతీనా-మచరమే
కుచభ్యా-మాసఙ్గః కురవక-తరో-రప్యసులభః ॥ 96 ॥
- కలత్రం (kalatraṃ)consort
- వైధాత్రం (vaidhātraṃ)of Brahmā
- కతికతి (katikati)how numerous
- భజన్తే (bhajante)attain
- న (na)not
- కవయః (kavayaḥ)poets
- శ్రియో (śriyo)of Śrī
- దేవ్యాః (devyāḥ)of the goddess
- కో (ko)who
- వా (vā)or
- న (na)not
- భవతి (bhavati)becomes
- పతిః (patiḥ)lord
- కైరపి (kairapi)by some
- ధనైః (dhanaiḥ)with wealth
- మహాదేవం (mahādevaṃ)Śiva the Great God
- హిత్వా (hitvā)besides
- తవ (tava)your
- సతి (sati)O Chaste One
- సతీనామచరమే (satīnām acarame)foremost of Chaste Ones (satīnām:of Chaste Ones | acarame:foremost)
- కుచాభ్యామ్ (kucābhyām)with breasts
- ఆసఙ్గః (āsaṅgaḥ)embrace
- కురవకతరోః (kuravakataroḥ)of the Kuravaka tree
- అపి (api)even
- అసులభః (asulabhaḥ)not easily attained
హరేః పత్నీం పద్మాం హరసహచరీ-మద్రితనయామ్ ।
తురీయా కాపి త్వం దురధిగమ-నిస్సీమ-మహిమా
మహామాయా విశ్వం భ్రమయసి పరబ్రహ్మమహిషి ॥ 97 ॥
- గిరామ్ (girām)of words
- ఆహుః (āhuḥ)they say
- దేవీం (devīm)goddess
- ద్రుహిణగృహిణీమ్ (druhiṇagṛhiṇīm)consort of Brahmā (druhiṇa:Brahmā | gṛhiṇīm:consort)
- ఆగమవిదః (āgamavidaḥ)knowers of scriptures (āgama:scriptures | vidaḥ:knowers)
- హరేః (hareḥ)of Hari (Viṣṇu)
- పత్నీమ్ (patnīm)consort
- పద్మామ్ (padmām)lotus-born
- హరసహచారీమ్ (harasahacarīm)consort of Hara (Śiva) (hara:Hara (Śiva) | sahacarīm:consort)
- అద్రితనయామ్ (adritanayām)daughter of the mountain (adri:mountain | tanayām:daughter)
- తురీయా (turīyā)the fourth
- కా (kā)who
- అపి (api)even
- త్వం (tvaṃ)you
- దురధిగమనిఃసీమమహిమా (duradhigamaniḥsīmamahimā)inconceivable and limitless majesty (duradhigama:inconceivable | niḥsīma:limitless | mahimā:majesty)
- మహామాయా (mahāmāyā)great illusion (mahā:great | māyā:illusion)
- విశ్వమ్ (viśvam)world
- భ్రమయసి (bhramayasi)you revolve
- పరబ్రహ్మమహిషి (parabrahmamahiṣi)consort of Parabrahman (parabrahma:Parabrahman | mahiṣi:consort)
పిబేయం విద్యార్థీ తవ చరణ-నిర్ణేజనజలమ్ ।
ప్రకృత్యా మూకానామపి చ కవితా0కారణతయా
కదా ధత్తే వాణీముఖకమల-తామ్బూల-రసతామ్ ॥ 98 ॥
- కదా (kadā)when
- కాలే (kāle)at the time
- మాతః (mātaḥ)O Mother
- కథయ (kathaya)tell
- కలిత (kalita)imbibed
- ఆలక్తకరసం (ālaktakarasaṃ)lac-painted water (ālaktaka:lac | rasaṃ:water)
- పిబేయం (pibeyaṃ)I shall drink
- విద్యార్థీ (vidyārthī)seeker of wisdom
- తవ (tava)your
- చరణనిర్ణేజనజలమ్ (caraṇanirṇejanajalam)water washing your feet (caraṇa:feet | nirṇejana:washing | jalam:water)
- ప్రకృత్యా (prakṛtyā)by nature
- మూకానామ్ (mūkānām)of the dumb
- అపి (api)even
- చ (ca)and
- కవితా (kavitā)poetry
- కారణతయా (kāraṇatayā)as the cause
- కదా (kadā)when
- ధత్తే (dhatte)assumes
- వాణీముఖకమలతామ్బూలరసతామ్ (vāṇīmukhakamalatāmbūlarasatām)betel juice of Vāṇī's mouth (vāṇī:Vāṇī | mukha:mouth | kamala:lotus | tāmbūla:betel | rasa:juice)
రతేః పతివ్రత్యం శిథిలపతి రమ్యేణ వపుషా ।
చిరం జీవన్నేవ క్షపిత-పశుపాశ-వ్యతికరః
పరానన్దాభిఖ్యం రసయతి రసం త్వద్భజనవాన్ ॥ 99 ॥
- సరస్వత్యా (sarasvatyā)with Sarasvatī
- లక్ష్మ్యా (lakṣmyā)with Lakṣmī
- విధిహరిసపత్నః (vidhiharisa-patnaḥ)rival of Brahmā and Viṣṇu (vidhi:Brahmā | hari:Viṣṇu | sapatnaḥ:rival)
- విహరతే (viharate)sports
- రతేః (rateḥ)of Rati
- పాతివ్రత్యం (pātivratyaṃ)chastity
- శిథిలయతి (śithilayati)loosens
- రమ్యేణ (ramyeṇa)by charming
- వపుషా (vapuṣā)by body
- చిరం (ciraṃ)long
- జీవన్నేవ (jīvanneva)even while living
- క్షపితపశుపాశవ్యతికరః (kṣapitapaśupāśavyatikaraḥ)with bondage destroyed (kṣapita:destroyed | paśu:soul | pāśa:bondage | vyatikaraḥ:state)
- పరానన్దాభిఖ్యమ్ (parānandābhikhyam)called supreme bliss (para:supreme | ānanda:bliss | abhikhyam:called)
- రసయతి (rasayati)enjoys
- రసం (rasaṃ)essence
- త్వద్భజనవాన్ (tvadbhajanavān)devotee of Thine (tvad:Thine | bhajana:devotion | vān:having)
సుధాసూతే-శ్చన్ద్రోపల-జలలవై-రఘ్యరచనా ।
స్వకీయైరమ్భోభిః సలిల-నిధి-సౌహిత్యకరణం
త్వదీయాభి-ర్వాగ్భి-స్తవ జనని వాచాం స్తుతిరియమ్ ॥ 100 ॥
- ప్రదీపజ్వాలాభిః (pradīpajvālābhiḥ)with lamp flames (pradīpa:lamp | jvālābhiḥ:with flames)
- దివసకర (divasakara)sun (divasa:day | kara:maker)
- నీరాజనవిధిః (nīrājanavidhiḥ)light waving ceremony (nīrājana:light waving | vidhiḥ:ceremony)
- సుధాసూతేః (sudhāsūteḥ)of the moon (sudhā:nectar | sūteḥ:of the progenitor)
- చన్ద్రోపల (candropala)moon-stone (candra:moon | upala:stone)
- జలలవైః (jalalavaiḥ)with drops of water (jala:water | lavaiḥ:with drops)
- అర్ఘ్యరచనా (arghyaracanā)offering creation (arghya:offering | racanā:creation)
- స్వకీయైః (svakīyaiḥ)with one's own
- అమ్భోభిః (ambhobhiḥ)with waters
- సలిలనిధి (salilanidhi)ocean (salila:water | nidhi:treasure)
- సౌహిత్యకరణం (sauhityakaraṇaṃ)making satisfaction (sauhitya:satisfaction | karaṇaṃ:making)
- త్వదీయాభిః (tvadīyābhiḥ)with your
- వాగ్భిః (vāgbhiḥ)words
- తవ (tava)your
- జనని (janani)O Mother
- వాచాం (vācāṃ)of words
- స్తుతిః (stutiḥ)praise
- ఇయమ్ (iyam)this
శ్రీగోవిన్దభగవత్పూజ్యపాదశిష్యస్య
శ్రీమచ్ఛఙ్కరభగవతః కృతౌ సౌన్దర్యలహరీ సమ్పూర్ణా ॥
- ప్రదీపజ్వాలాభిః (pradīpajvālābhiḥ)with lamp flames (pradīpa:lamp | jvālābhiḥ:with flames)
- దివసకర (divasakara)sun (divasa:day | kara:maker)
- నీరాజనవిధిః (nīrājanavidhiḥ)light waving ceremony (nīrājana:light waving | vidhiḥ:ceremony)
- సుధాసూతేః (sudhāsūteḥ)of the moon (sudhā:nectar | sūteḥ:of the progenitor)
- చన్ద్రోపల (candropala)moon-stone (candra:moon | upala:stone)
- జలలవైః (jalalavaiḥ)with drops of water (jala:water | lavaiḥ:with drops)
- అర్ఘ్యరచనా (arghyaracanā)offering creation (arghya:offering | racanā:creation)
- స్వకీయైః (svakīyaiḥ)with one's own
- అమ్భోభిః (ambhobhiḥ)with waters
- సలిలనిధి (salilanidhi)ocean (salila:water | nidhi:treasure)
- సౌహిత్యకరణం (sauhityakaraṇaṃ)making satisfaction (sauhitya:satisfaction | karaṇaṃ:making)
- త్వదీయాభిః (tvadīyābhiḥ)with your
- వాగ్భిః (vāgbhiḥ)words
- తవ (tava)your
- జనని (janani)O Mother
- వాచాం (vācāṃ)of words
- స్తుతిః (stutiḥ)praise
- ఇయమ్ (iyam)this
- ఓం (oṃ)the sacred syllable
- తత్ (tat)That, the supreme
- సత్ (sat)the Real, being – the threefold designation of Brahman
