രചന: ആദി ശങ്കരാചാര്യ
പ്രഥമ ഭാഗഃ – ആനന്ദ ലഹരി
ഭുമൌസ്ഖലിത പാദാനാമ് ഭൂമിരേവാ വലമ്ബനമ് ।
ത്വയീ ജാതാ പരാധാനാമ് ത്വമേവ ശരണമ് ശിവേ ॥
- സൌന്ദര്യലഹരീ (saundaryalaharī)the Wave of Beauty
- രചന (racana)composed by
- ആദിശങ്കരാചാര്യ (ādiśaṅkarācārya)Ādi Śaṅkarācārya
- ആനന്ദലഹരി (ānandalahari)the Wave of Bliss, the first part
- ഭൂമൌ (bhūmau)on the ground
- സ്ഖലിതപാദാനാമ് (skhalitapādānām)of those whose feet have slipped
- ഭൂമിഃ ഏവ (bhūmiḥ eva)the earth itself
- അവലമ്ബനമ് (avalambanam)the support
- ത്വയി ജാതാഃ അപരാധാനാമ് (tvayi jātāḥ aparādhānām)of offences committed against you
- ത്വമ് ഏവ ശരണമ് (tvam eva śaraṇam)you alone are the refuge
- ശിവേ (śive)O auspicious one
ന ചേദേവം ദേവോ ന ഖലു കുശലഃ സ്പന്ദിതുമപി।
അതസ്ത്വാമ് ആരാധ്യാം ഹരി-ഹര-വിരിന്ചാദിഭി രപി
പ്രണന്തും സ്തോതും വാ കഥ-മക്ര്ത പുണ്യഃ പ്രഭവതി॥ 1 ॥
- ശിവഃ (śivaḥ)Shiva
- ശക്ത്യാ (śaktyā)with Śakti
- യുക്തഃ (yuktaḥ)united
- യദി (yadi)if
- ഭവതി (bhavati)becomes
- ശക്തഃ (śaktaḥ)capable
- പ്രഭവിതും (prabhavituṃ)to create
- ന (na)not
- ചേത് (ced)if
- ഏവം (evaṃ)thus
- ദേവഃ (devaḥ)god
- ന (na)not
- ഖലു (khalu)indeed
- കുശലഃ (kuśalaḥ)capable
- സ്പന്ദിതുമ് (spanditum)to move
- അപി (api)even
- അതഃ (ataḥ)therefore
- ത്വാമ് (tvām)thee
- ആരാധ്യാം (ārādhyām)adorable
- ഹരിഹരവിരിഞ്ചാദിഭിഃ (hariharaviriñcādibhiḥ)by Hari, Hara, Viriñci, etc. (hari:Hari | hara:Hara | viriñca:Viriñci | ādibhiḥ:etc.)
- അപി (api)even
- പ്രണന്തും (praṇantuṃ)to salute
- സ്തോതും (stotuṃ)to praise
- വാ (vā)or
- കഥമ് (katham)how
- അകൃതപുണ്യഃ (akṛtapuṇyaḥ)without merits (akṛta:not done | puṇyaḥ:merits)
- പ്രഭവതി (prabhavati)is able
വിരിഞ്ചിഃ സഞ്ചിന്വന് വിരചയതി ലോകാ-നവികലമ് ।
വഹത്യേനം ശൌരിഃ കഥമപി സഹസ്രേണ ശിരസാം
ഹരഃ സങ്ക്ഷുദ്-യൈനം ഭജതി ഭസിതോദ്ധൂല നവിധിമ്॥ 2 ॥
- തനീയാംസം (tanīyāṃsaṃ)minute particle
- പാംസും (pāṃsuṃ)dust
- തവ (tava)your
- ചരണപങ്കേരുഹഭവം (caraṇapaṅkeruhabhavaṃ)from lotus feet (caraṇa:feet | paṅkeruha:lotus | bhavaṃ:born from)
- വിരിഞ്ചിഃ (viriñciḥ)Brahmā
- സഞ്ചിന്വന് (sañcinvan)gathering
- വിരചയതി (viracayati)creates
- ലോകാന് (lokān)worlds
- അവികലമ് (avikalam)without imperfection
- വഹതി (vahati)supports
- ഏനം (enaṃ)this
- ശൌരിഃ (śauriḥ)Viṣṇu
- കഥമപി (kathamapi)somehow
- സഹസ്രേണ (sahasreṇa)with thousand
- ശിരസാം (śirasāṃ)hoods
- ഹരഃ (haraḥ)Hara (Śiva)
- സംക്ഷുദ്യ (saṃkṣudya)crushing
- ഏനം (enaṃ)this
- ഭജതി (bhajati)rubs
- ഭസിതോദ്ധൂലനവിധിമ് (bhasitoddhūlanavidhim)ashes all over body (bhasita:ashes | uddhūlana:scattering | vidhim:method)
ജഡാനാം ചൈതന്യ-സ്തബക മകരന്ദ ശ്രുതിഝരീ ।
ദരിദ്രാണാം ചിന്താമണി ഗുണനികാ ജന്മജലധൌ
നിമഗ്നാനാം ദംഷ്ട്രാ മുരരിപു വരാഹസ്യ ഭവതി॥ 3 ॥
- അവിദ്യാനാമ് (avidyānām)of ignorance
- അന്ത (anta)end
- സ്തിമിര (stimira)darkness
- മിഹിര (mihira)sun
- ദ്വീപ (dvīpa)island
- നഗരീ (nagarī)city
- ജഡാനാമ് (jaḍānām)of the dull-witted
- ചൈതന്യ (caitanya)consciousness
- സ്തബക (stabaka)cluster of buds
- മകരന്ദ (makaranda)nectar
- സ്രുതിഝരീ (srutijharī)flowing stream
- ദരിദ്രാണാമ് (daridrāṇām)of the poor
- ചിന്താമണി (cintāmaṇi)wish-yielding gem
- ഗുണനികാ (guṇanikā)necklace
- ജന്മജലധൌ (janmajaladhau)in the ocean of birth (janma:birth | jaladhau:in the ocean)
- നിമഗ്നാനാമ് (nimagnānām)of those immersed
- ദംഷ്ട്രാ (daṃṣṭrā)tusk
- മുരരിപു (muraripu)enemy of Mura
- വരാഹസ്യ (varāhasya)of the boar
- ഭവതി (bhavati)becomes
ത്വമേകാ നൈവാസി പ്രകടിത-വരഭീത്യഭിനയാ ।
ഭയാത് ത്രാതും ദാതും ഫലമപി ച വാംഛാസമധികം
ശരണ്യേ ലോകാനാം തവ ഹി ചരണാവേവ നിപുണൌ ॥ 4 ॥
- ത്വദന്യഃ (tvadanyaḥ)other than Thee (tvad:Thee | anyaḥ:other)
- പാണിഭ്യാമ് (pāṇibhyām)by the hands
- അഭയവരദഃ (abhayavaradaḥ)granting boons and fearlessness (abhaya:fearlessness | varadaḥ:granting boons)
- ദൈവതഗണഃ (daivatagaṇaḥ)group of deities (daivata:deity | gaṇaḥ:group)
- ത്വമ് (tvam)Thou
- ഏകാ (ekā)alone
- ന (na)not
- ഏവ (eva)indeed
- അസി (asi)art
- പ്രകടിതവരാഭീത്യഭിനയാ (prakaṭitavarābhītyabhinayā)demonstration of boons and fearlessness (prakaṭita:demonstration | vara:boons | abhīti:fearlessness | abhinayā:gesture)
- ഭയാത് (bhayāt)from fear
- ത്രാതുമ് (trātum)to protect
- ദാതുമ് (dātum)to give
- ഫലമ് (phalam)fruit
- അപി (api)also
- ച (ca)and
- വാഞ്ഛാസമധികമ് (vāñchāsamadhikam)more than desired (vāñchā:desire | samadhikam:more than)
- ശരണ്യേ (śaraṇye)O Refuge
- ലോകാനാമ് (lokānām)of the worlds
- തവ (tava)Thy
- ഹി (hi)indeed
- ചരണൌ (caraṇau)feet
- ഏവ (eva)indeed
- നിപുണൌ (nipuṇau)capable
പുരാ നാരീ ഭൂത്വാ പുരരിപുമപി ക്ഷോഭ മനയത് ।
സ്മരോഽപി ത്വാം നത്വാ രതിനയന-ലേഹ്യേന വപുഷാ
മുനീനാമപ്യന്തഃ പ്രഭവതി ഹി മോഹായ മഹതാമ് ॥ 5 ॥
- ഹരിഃ (hariḥ)Hari (Viṣṇu)
- ത്വാമ് (tvām)Thee
- ആരാധ്യ (ārādhya)adoring
- പ്രണതജനസൌഭാഗ്യജനനീമ് (praṇatajanasaubhāgyajananīm)bestower of prosperity (praṇata:votaries | jana:people | saubhāgya:prosperity | jananīm:bestower)
- പുരാ (purā)formerly
- നാരീ (nārī)female
- ഭൂത്വാ (bhūtvā)becoming
- പുരരിപുമ് (puraripum)enemy of cities (pura:cities | ripum:enemy)
- അപി (api)even
- ക്ഷോഭമ് (kṣobham)agitation
- അനയത് (anayat)caused
- സ്മരഃ (smaraḥ)Cupid
- അപി (api)also
- ത്വാം (tvāṃ)Thee
- നത്വാ (natvā)adoring
- രതിനയനലേഹ്യേന (ratinayanalehyena)feast for Rati's eyes (rati:Rati | nayana:eyes | lehyena:feast)
- വപുഷാ (vapuṣā)with form
- മുനീനാമ് (munīnām)of sages
- അപി (api)even
- അന്തഃ (antaḥ)within
- പ്രഭവതി (prabhavati)capable
- ഹി (hi)indeed
- മോഹായ (mohāya)for infatuation
- മഹതാമ് (mahatām)of the great
വസന്തഃ സാമന്തോ മലയമരു-ദായോധന-രഥഃ ।
തഥാപ്യേകഃ സര്വം ഹിമഗിരിസുതേ കാമപി കൃപാം
അപാങ്ഗാത്തേ ലബ്ധ്വാ ജഗദിദ-മനങ്ഗോ വിജയതേ ॥ 6 ॥
- ധനുഃ (dhanuḥ)bow
- പൌഷ്പം (pauṣpam)made of flowers
- മൌര്വീ (maurvī)bow-string
- മധുകരമയീ (madhukaramayī)made of honey-bees (madhukara:honey-bees | mayī:made of)
- പഞ്ച (pañca)five
- വിശിഖാഃ (viśikhāḥ)arrows
- വസന്തഃ (vasantaḥ)spring season
- സാമന്തഃ (sāmantaḥ)minister
- മലയമരുദായോധനരഥഃ (malayamarudāyodhanarathaḥ)battle-chariot is Malaya breeze (malaya:Malaya | marut:breeze | āyodhana:battle | rathaḥ:chariot)
- തഥാപി (tathāpi)yet
- ഏകഃ (ekaḥ)alone
- സര്വം (sarvam)all
- ഹിമഗിരിസുതേ (himagirisute)O daughter of the Mountain (himagiri:Mountain | sute:daughter)
- കാമപി (kāmapi)some
- കൃപാമ് (kṛpām)grace
- അപാങ്ഗാത്തേ (apāṅgātte)from your side-glance (apāṅga:side-glance | te:your)
- ലബ്ധ്വാ (labdhvā)having obtained
- ജഗദിദമ് (jagadidam)this world (jagat:world | idam:this)
- അനങ്ഗഃ (anaṅgaḥ)bodiless
- വിജയതേ (vijayate)is victorious
പരിക്ഷീണാ മധ്യേ പരിണത ശരച്ചന്ദ്ര-വദനാ ।
ധനുര്ബാണാന് പാശം സൃണിമപി ദധാനാ കരതലൈഃ
പുരസ്താ ദാസ്താം നഃ പുരമഥിതു രാഹോ-പുരുഷികാ ॥ 7 ॥
- ക്വണത്കാഞ്ചീദാമാ (kvaṇatkāñcīdāmā)with jingling girdle (kvaṇat:jingling | kāñcī:girdle | dāmā:with)
- കരികലഭകുമ്ഭസ്തനനതാ (karikalabhakumbhastananatā)breasts like elephant's forehead (kari:elephant | kalabha:young | kumbha:forehead | stana:breast | natā:bent)
- പരിക്ഷീണാ (parikṣīṇā)slender
- മധ്യേ (madhye)in the middle
- പരിണതശരച്ചന്ദ്രവദനാ (pariṇataśaraccandravadanā)face like autumnal moon (pariṇata:matured | śarat:autumn | candra:moon | vadanā:face)
- ധനുര്ബാണാന് (dhanurbāṇān)bow and arrows (dhanus:bow | bāṇān:arrows)
- പാശം (pāśam)noose
- സൃണിമപി (sṛṇimapi)and a goad (sṛṇi:goad | api:and)
- ദധാനാ (dadhānā)holding
- കരതലൈഃ (karatalaiḥ)with hands
- പുരസ്താത് (purastāt)before
- ആസ്താം (āstām)may be
- നഃ (naḥ)us
- പുരമഥിതുഃ (puramathituḥ)of the destroyer of cities (pura:city | mathituḥ:destroyer)
- ആഹോപുരുഷികാ (āhopuruṣikā)pride
മണിദ്വീപേ നീപോ-പവനവതി ചിന്താമണി ഗൃഹേ ।
ശിവകാരേ മഞ്ചേ പരമശിവ-പര്യങ്ക നിലയാമ്
ഭജന്തി ത്വാം ധന്യാഃ കതിചന ചിദാനന്ദ-ലഹരീമ് ॥ 8 ॥
- സുധാസിന്ധോഃ (sudhāsindhoḥ)of the nectar-ocean (sudhā:nectar | sindhoḥ:of the ocean)
- മധ്യേ (madhye)in the middle
- സുരവിടപിവാടീപരിവൃതേ (suraviṭapivāṭīparivṛte)surrounded by divine trees (sura:divine | viṭapi:trees | vāṭī:garden | parivṛte:surrounded by)
- മണിദ്വീപേ (maṇidvīpe)in the isle of gems (maṇi:gems | dvīpe:in the isle)
- നീപോപവനവതി (nīpopavanavati)having nipa groves (nīpa:nipa | upavana:groves | vati:having)
- ചിന്താമണിഗൃഹേ (cintāmaṇigṛhe)in the house of wish-gems (cintāmaṇi:wish-gem | gṛhe:in the house)
- ശിവാകാരേ (śivākāre)in the form of Śiva (śiva:Śiva | ākāre:in the form)
- മഞ്ചേ (mañce)on the couch
- പരമശിവപര്യങ്കനിലയാമ് (paramaśivaparyaṅkanilayām)abiding on Śiva's couch (parama:supreme | śiva:Śiva | paryaṅka:couch | nilayām:abiding)
- ഭജന്തി (bhajanti)adore
- ത്വാമ് (tvām)Thee
- ധന്യാഃ (dhanyāḥ)fortunate
- കതിചന (katicana)a few
- ചിദാനന്ദലഹരീമ് (cidānandalaharīm)wave of bliss-consciousness (cit:consciousness | ānanda:bliss | laharīm:wave)
സ്ഥിതം സ്വധിഷ്ടാനേ ഹൃദി മരുത-മാകാശ-മുപരി ।
മനോഽപി ഭ്രൂമധ്യേ സകലമപി ഭിത്വാ കുലപഥം
സഹസ്രാരേ പദ്മേ സ ഹരഹസി പത്യാ വിഹരസേ ॥ 9 ॥
- മഹീം (mahīm)earth
- മൂലാധാരേ (mūlādhāre)in the Mūlādhāra (mūla:root | ādhāre:in the base)
- കമപി (kamapi)some
- മണിപൂരേ (maṇipūre)in the Maṇipūra (maṇi:gem | pūre:in the city)
- ഹുതവഹം (hutavahaṃ)fire
- സ്ഥിതം (sthitaṃ)situated
- സ്വാധിഷ്ഠാനേ (svādhiṣṭhāne)in the Svādhiṣṭhāna (sva:own | adhiṣṭhāne:in the seat)
- ഹൃദി (hṛdi)in the heart
- മരുതമ് (marutam)air
- ആകാശമ് (ākāśam)sky
- ഉപരി (upari)above
- മനഃ (manaḥ)mind
- അപി (api)also
- ഭ്രൂമധ്യേ (bhrūmadhye)between the eyebrows (bhrū:eyebrow | madhye:in the middle)
- സകലമ് (sakalam)all
- അപി (api)also
- ഭിത്വാ (bhitvā)having penetrated
- കുലപഥം (kulapathaṃ)Kula path (kula:family | pathaṃ:path)
- സഹസ്രാരേ (sahasrāre)in the Sahasrāra (sahasra:thousand | āre:in the petal)
- പദ്മേ (padme)in the lotus
- സഹ (saha)with
- രഹസി (rahasi)in solitude
- പത്യാ (patyā)with the consort
- വിഹരസേ (viharase)you sport
പ്രപഞ്ചം സിന്ഞ്ന്തീ പുനരപി രസാമ്നായ-മഹസഃ।
അവാപ്യ സ്വാം ഭൂമിം ഭുജഗനിഭ-മധ്യുഷ്ട-വലയം
സ്വമാത്മാനം കൃത്വാ സ്വപിഷി കുലകുണ്ഡേ കുഹരിണി ॥ 10 ॥
- സുധാധാരാസാരൈഃ (sudhā-dhārā-sāraiḥ)with essence of nectar streams (sudhā:nectar | dhārā:streams | sāraiḥ:with essence)
- ചരണയുഗലാന്തഃ (caraṇa-yugala-antar)between the pair of feet (caraṇa:feet | yugala:pair | antar:between)
- വിഗലിതൈഃ (vigalitaiḥ)flowing
- പ്രപഞ്ചം (prapañcam)the manifested multiplicity
- സിഞ്ചന്തീ (siñcantī)drenching
- പുനരപി (punarapi)again
- രസാമ്നായമഹസഃ (rasāmnāya-mahasaḥ)from the Nectarine Radiance (rasa:nectar | āmnāya:tradition | mahasaḥ:radiance)
- അവാപ്യ (avāpya)having reached
- സ്വാം (svām)own
- ഭൂമിം (bhūmim)sphere
- ഭുജഗനിഭമധ്യുഷ്ടവലയമ് (bhujaga-nibha-madhyuṣṭa-valayam)serpentine form with coils (bhujaga:serpent | nibha:like | madhyuṣṭa:inhabited | valayam:coils)
- സ്വമാത്മാനം (svamātmānam)own self
- കൃത്വാ (kṛtvā)having made
- സ്വപിഷി (svapiṣi)sleepest
- കുലകുണ്ഡേ (kulakuṇḍe)in the kula-kunda (kula:family | kuṇḍe:in the kunda)
- കുഹരിണി (kuhariṇi)in the hollow
പ്രഭിന്നാഭിഃ ശമ്ഭോര്നവഭിരപി മൂലപ്രകൃതിഭിഃ ।
ചതുശ്ചത്വാരിംശദ്-വസുദല-കലാശ്ച്-ത്രിവലയ-
ത്രിരേഖഭിഃ സാര്ധം തവ ശരണകോണാഃ പരിണതാഃ ॥ 11 ॥
- ചതുര്ഭിഃ (caturbhiḥ)by four
- ശ്രീകണ്ഠൈഃ (śrīkaṇṭhaiḥ)by Śrī-Kaṇṭhas (śrī:Śrī | kaṇṭhaiḥ:by Kaṇṭhas)
- ശിവയുവതിഭിഃ (śivayuvatibhiḥ)by Śiva-yuvatis (śiva:Śiva | yuvatibhiḥ:by yuvatis)
- പഞ്ചഭിരപി (pañcabhirapi)by five also (pañcabhiḥ:by five | api:also)
- പ്രഭിന്നാഭിഃ (prabhinnābhiḥ)by distinct
- ശമ്ഭോഃ (śambhoḥ)of Śambhu
- നവഭിരപി (navabhirapi)by nine also (navabhiḥ:by nine | api:also)
- മൂലപ്രകൃതിഭിഃ (mūlaprakṛtibhiḥ)by basic manifestations (mūla:basic | prakṛtibhiḥ:by manifestations)
- ചതുശ്ചത്വാരിംശദ്വസുദലകലാശ്രത്രിവലയ- (catuścatvāriṃśadvasudalakālāśratrivalaya-)forty-four petal, circle (catuḥ:four | catvāriṃśat:forty | vasu:petal | dala:petal | kalā:circle | āśra:circle | tri:three | valaya:circle)
- ത്രിരേഖാഭിഃ (trirekhābhiḥ)by three lines (tri:three | rekhābhiḥ:by lines)
- സാര്ധം (sārdhaṃ)together with
- തവ (tava)your
- ശരണകോണാഃ (śaraṇakoṇāḥ)shelter triangles (śaraṇa:shelter | koṇāḥ:triangles)
- പരിണതാഃ (pariṇatāḥ)formed
കവീന്ദ്രാഃ കല്പന്തേ കഥമപി വിരിഞ്ചി-പ്രഭൃതയഃ ।
യദാലോകൌത്സുക്യാ-ദമരലലനാ യാന്തി മനസാ
തപോഭിര്ദുഷ്പ്രാപാമപി ഗിരിശ-സായുജ്യ-പദവീമ് ॥ 12 ॥
- ത്വദീയം (tvadīyaṃ)your
- സൌന്ദര്യം (saundaryaṃ)beauty
- തുഇനഗിരികന്യേ (tuhinagirikanye)O Daughter of the Mountain of Snow (tuhina:snow | giri:mountain | kanye:daughter)
- തുലയിതും (tulayituṃ)to compare
- കവീന്ദ്രാഃ (kavīndrāḥ)great poets (kavi:poet | indra:lord)
- കല്പന്തേ (kalpante)attempt
- കഥമപി (kathamapi)somehow
- വിരിഞ്ചിപ്രഭൃതയഃ (viriñciprabhṛtayaḥ)Brahmā and others (viriñci:Brahmā | prabhṛtayaḥ:and others)
- യദാലോകൌത്സുക്യാത് (yadālokautsukyāt)due to eagerness to see (yad:which | āloka:seeing | autsukyāt:due to eagerness)
- അമരലലനാ (amaralalanā)heavenly damsels (amara:immortal | lalanā:damsels)
- യാന്തി (yānti)attain
- മനസാ (manasā)by mind
- തപോഭിഃ (tapobhiḥ)by austerities
- ദുഷ്പ്രാപാമപി (duṣprāpāmapi)even though difficult to attain (duṣprāpām:difficult to attain | api:even though)
- ഗിരിശസായുജ്യപദവീമ് (giriśasāyujyapadavīm)oneness with Śiva (giriśa:Śiva | sāyujya:oneness | padavīm:path)
തവാപാങ്ഗാലോകേ പതിത-മനുധാവന്തി ശതശഃ ।
ഗലദ്വേണീബന്ധാഃ കുചകലശ-വിസ്ത്രിസ്ത-സിചയാ
ഹടാത് ത്രുട്യത്കാഞ്യോ വിഗലിത-ദുകൂലാ യുവതയഃ ॥ 13 ॥
- നരം (naraṃ)man
- വര്ഷീയാംസം (varṣīyāṃsaṃ)very old
- നയനവിരസം (nayanavirasaṃ)ugly to look at (nayana:eye | virasaṃ:tasteless)
- നര്മസു (narmasu)in erotic matters
- ജഡം (jaḍaṃ)dull
- തവ (tava)your
- അപാങ്ഗാലോകേ (apāṅgāloke)side glance (apāṅga:side | āloke:glance)
- പതിതമ് (patitam)fallen
- അനുധാവന്തി (anudhāvanti)follow
- ശതശഃ (śataśaḥ)in hundreds
- ഗലദ്വേണീബന്ധാഃ (galadveṇībandhāḥ)with loosened hair (galad:loosened | veṇībandhāḥ:hair ties)
- കുചകലശവിസ്രസ്തസിചയാ (kucakalaśavisrastasicayā)with exposed breasts (kuca:breast | kalaśa:pot | visrasta:exposed | sicayā:heap)
- ഹഠാത് (haṭhāt)suddenly
- ത്രുട്യത്കാഞ്ച്യഃ (truṭyatkāñcyaḥ)with broken girdles (truṭyat:broken | kāñcyaḥ:girdles)
- വിഗലിതദുകൂലാ (vigalitadukūlā)with slipping clothes (vigalita:slipping | dukūlā:clothes)
- യുവതയഃ (yuvatayaḥ)young women
ഹുതശേ ദ്വാഷഷ്ടി-ശ്ചതുരധിക-പഞ്ചാശ-ദനിലേ ।
ദിവി ദ്വിഃ ഷട് ത്രിംശന് മനസി ച ചതുഃഷഷ്ടിരിതി യേ
മയൂഖാ-സ്തേഷാ-മപ്യുപരി തവ പാദാമ്ബുജ-യുഗമ് ॥ 14 ॥
- ക്ഷിതൌ (kṣitau)on the earth
- ഷട്പഞ്ചാശത് (ṣaṭpañcāśat)fifty-six (ṣaṭ:six | pañcāśat:fifty)
- ദ്വിസമധികപഞ്ചാശത് (dvisamadhikapañcāśat)fifty-two (dvi:two | samadhika:more than | pañcāśat:fifty)
- ഉദകേ (udake)in water
- ഹുതാശേ (hutāśe)in fire
- ദ്വാഷഷ്ടിഃ (dvāṣaṣṭiḥ)sixty-two (dva:two | ṣaṣṭiḥ:sixty)
- ചതുരധികപഞ്ചാശത് (caturadhikapañcāśat)fifty-four (catur:four | adhika:more than | pañcāśat:fifty)
- അനിലേ (anile)in air
- ദിവി (divi)in the sky
- ദ്വിഷ്ഷട്ത്രിംശത് (dviṣṣaṭtriṃśat)thirty-two (dvi:two | ṣaṭtriṃśat:thirty)
- മനസി (manasi)in the mind
- ച (ca)and
- ചതുഷ്ഷഷ്ടിഃ (catuṣṣaṣṭiḥ)sixty-four (catuḥ:four | ṣaṣṭiḥ:sixty)
- ഇതി (iti)thus
- യേ (ye)those who
- മയൂഖാഃ (mayūkhāḥ)rays
- തേഷാമ് (teṣām)of them
- അപി (api)also
- ഉപരി (upari)above
- തവ (tava)your
- പാദാമ്ബുജയുഗമ് (pādāmbujayugam)pair of lotus feet (pāda:feet | ambuja:lotus | yugam:pair)
വര-ത്രാസ-ത്രാണ-സ്ഫടികഘുടികാ-പുസ്തക-കരാമ് ।
സകൃന്ന ത്വാ നത്വാ കഥമിവ സതാം സന്നിദധതേ
മധു-ക്ഷീര-ദ്രാക്ഷാ-മധുരിമ-ധുരീണാഃ ഫണിതയഃ ॥ 15 ॥
- ശരജ്ജ്യോത്സ്നാശുദ്ധാം (śarajjyotsnāśuddhām)pure as autumn moonlight (śarad:autumn | jyotsnā:moonlight | śuddhām:pure)
- ശശിയുതജടാജൂടമകുടാം (śaśiyutajaṭājūṭamakuṭām)crowned with moon-adorned matted hair (śaśiyuta:moon-adorned | jaṭā:matted hair | jūṭa:crown | makuṭām:crowned)
- വരത്രാസത്രാണസ്ഫടികഘടികാപുസ്തകകരാമ് (varatrāsatrāṇasphaṭikaghaṭikāpustakakarām)hands granting boons, protection, holding crystal beads, book (vara:boon | trāsa:fear | trāṇa:protection | sphaṭika:crystal | ghaṭikā:beads | pustaka:book | karām:hands)
- സകൃന്ന (sakṛnna)once
- ത്വാ (tvā)Thee
- നത്വാ (natvā)having bowed
- കഥമിവ (kathamiva)how indeed
- സതാം (satām)of good men
- സംന്നിദധതേ (saṃnidadhate)flow
- മധുക്ഷീരദ്രാക്ഷാമധുരിമധുരീണാഃ (madhukṣīradrākṣāmadhurimadhurīṇāḥ)sweet as honey, milk, grapes (madhu:honey | kṣīra:milk | drākṣā:grapes | madhurima:sweetness | dhurīṇāḥ:sweet)
- ഫണിതയഃ (phaṇitayaḥ)words
ഭജന്തേ യേ സന്തഃ കതിചിദരുണാമേവ ഭവതീമ് ।
വിരിഞ്ചി-പ്രേയസ്യാ-സ്തരുണതര-ശ്രൃങ്ഗര ലഹരീ-
ഗഭീരാഭി-ര്വാഗ്ഭിഃ ര്വിദധതി സതാം രഞ്ജനമമീ ॥ 16 ॥
- കവീന്ദ്രാണാം (kavīndrāṇām)of the best poets (kavi:poet | indra:best | ṇām:of)
- ചേതഃകമലവനബാലാതപരുചിം (cetaḥkamalavanabālātaparuciṃ)light of morning's rising sun (cetaḥ:mind | kamala:lotus | vana:forest | bāla:young | āta:rising | ruciṃ:light)
- ഭജന്തേ (bhajante)adore
- യേ (ye)who
- സന്തഃ (santaḥ)devoted men
- കതിചിത് (katicit)some
- അരുണാമ് (aruṇām)Aruṇā
- ഏവ (eva)indeed
- ഭവതീമ് (bhavatīm)Thou
- വിരിഞ്ചിപ്രേയസ്യാഃ (viriñcipreyasyāḥ)of Sarasvati, beloved of Brahma (viriñci:Brahma | preyasyāḥ:beloved of)
- തരുണതര (taruṇatara)more youthful
- ശൃങ്ഗാരലഹരീ (śṛṅgāralaharī)waves of erotic sentiments (śṛṅgāra:erotic sentiments | laharī:waves)
- ഗഭീരാഭിഃ (gabhīrābhiḥ)profound
- വാഗ്ഭിഃ (vāgbhiḥ)with words
- വിധധതി (vidadhati)create
- സതാമ് (satām)of the good
- രഞ്ജനമ് (rañjanam)delight
- അമീ (amī)these
ര്വശിന്യദ്യാഭി-സ്ത്വാം സഹ ജനനി സഞ്ചിന്തയതി യഃ ।
സ കര്താ കാവ്യാനാം ഭവതി മഹതാം ഭങ്ഗിരുചിഭി-
ര്വചോഭി-ര്വാഗ്ദേവീ-വദന-കമലാമോദ മധുരൈഃ ॥ 17 ॥
- സവിത്രീഭിഃ (savitrībhiḥ)with Savitrī
- വാചാമ് (vācām)of words
- ശശിമണിശിലാഭങ്ഗരുചിഭിഃ (śaśimaṇiśilābhaṅgarucibhiḥ)with moonstone-like radiance (śaśi:moon | maṇi:gem | śilā:stone | bhaṅga:like | ruci:radiance | bhiḥ:with)
- വശിന്യാദ്യാഭിഃ (vaśinyādyābhiḥ)with Vaśinī and others (vaśinī:Vaśinī | ādi:and others | ābhiḥ:with)
- ത്വാമ് (tvām)you
- സഹ (saha)together with
- ജനനി (janani)O Mother
- സംചിന്തയതി (saṃcintayati)meditates
- യഃ (yaḥ)who
- സ (sa)he
- കര്ത്താ (kartā)author
- കാവ്യാനാമ് (kāvyānām)of poems
- ഭവതി (bhavati)becomes
- മഹതാമ് (mahatām)of great ones
- ഭങ്ഗിരുചിഭിഃ (bhaṅgirucibhiḥ)with delightful radiance (bhaṅgi:delightful | ruci:radiance | bhiḥ:with)
- വചോഭിഃ (vacobhiḥ)with words
- വാഗ്ദേവീവദനകമലാമോദമധുരൈഃ (vāgdevī-vadana-kamal’āmoda-madhuraiḥ)sweet with Sarasvatī's fragrance (vāgdevī:Sarasvatī | vadana:mouth | kamala:lotus | āmoda:fragrance | madhuraiḥ:sweet with)
ര്ദിവം സര്വാ-മുര്വീ-മരുണിമനി മഗ്നാം സ്മരതി യഃ ।
ഭവന്ത്യസ്യ ത്രസ്യ-ദ്വനഹരിണ-ശാലീന-നയനാഃ
സഹോര്വശ്യാ വശ്യാഃ കതി കതി ന ഗീര്വാണ-ഗണികാഃ ॥ 18 ॥
- തനുച്ഛായാഭിഃ (tanucchāyābhiḥ)with delicate shadows (tanu:delicate | chāyābhiḥ:with shadows)
- തേ (te)your
- തരുണതരണിശ്രീസരണിഭിഃ (taruṇataraṇiśrīsaraṇibhiḥ)with the beauty of the rising sun (taruṇa:rising | taraṇi:sun | śrī:beauty | saraṇibhiḥ:with paths)
- ദിവം (divaṃ)heaven
- സര്വാമ് (sarvām)all
- ഉര്വീമ് (urvīm)earth
- അരുണിമനി (aruṇimani)in crimson radiance (aruṇa:crimson | mani:radiance)
- മഗ്നാമ് (magnām)immersed
- സ്മരതി (smarati)remembers
- യഃ (yaḥ)who
- ഭവന്തി (bhavanti)become
- അസ്യ (asya)his
- ത്രസ്യദ്വനഹരിണശാലീനനയനാഃ (trasyadvanahariṇaśālīnanayanāḥ)with eyes like timid deer (trasyad:timid | vana:forest | hariṇa:deer | śālīna:graceful | nayanāḥ:eyes)
- സഹ (saha)with
- ഉര്വശ്യാ (urvaśyā)Urvaśī
- വശ്യാഃ (vaśyāḥ)subdued
- കതി (kati)how many
- കതി (kati)how many
- ന (na)not
- ഗീര്വാണഗണികാഃ (gīrvāṇagaṇikāḥ)celestial courtesans (gīrvāṇa:celestial | gaṇikāḥ:courtesans)
ഹരാര്ധം ധ്യായേദ്യോ ഹരമഹിഷി തേ മന്മഥകലാമ് ।
സ സദ്യഃ സങ്ക്ഷോഭം നയതി വനിതാ ഇത്യതിലഘു
ത്രിലോകീമപ്യാശു ഭ്രമയതി രവീന്ദു-സ്തനയുഗാമ് ॥ 19 ॥
- മുഖം (mukhaṃ)face
- ബിന്ദും (binduṃ)dot
- കൃത്വാ (kṛtvā)having made
- കുചയുഗമ് (kucayugam)pair of breasts (kuca:breast | yugam:pair)
- അധസ്തസ്യ (adhastasya)below that
- തദധഃ (tadadho)below that
- ഹരാര്ധം (harārdhaṃ)half of Hara (hara:Hara (Śiva) | ardham:half)
- ധ്യായേത് (dhyāyet)should meditate
- യഃ (yaḥ)who
- ഹരമഹിഷി (haramahiṣi)O Consort of Hara (hara:Hara (Śiva) | mahiṣi:consort)
- തേ (te)your
- മന്മഥകലാമ് (manmathakalām)Manmatha art (manmatha:Manmatha (Cupid) | kalām:art)
- സ (sa)he
- സദ്യഃ (sadyaḥ)quickly
- സംക്ഷോഭം (saṃkṣobhaṃ)agitation
- നയതി (nayati)leads
- വനിതാ (vanitā)woman
- ഇതി (iti)thus
- അതിലഘു (atilaghu)very easy
- ത്രിലോകീമ് (trilokīm)three worlds (tri:three | lokīm:worlds)
- അപി (api)even
- ആശു (āśu)quickly
- ഭ്രമയതി (bhramayati)fascinates
- രവീന്ദു (ravīndu)sun and moon (ravi:sun | indu:moon)
- സ്തനയുഗാമ് (stanayugām)pair of breasts (stana:breast | yugām:pair)
ഹൃദി ത്വാ മാധത്തേ ഹിമകരശിലാ-മൂര്തിമിവ യഃ ।
സ സര്പാണാം ദര്പം ശമയതി ശകുന്തധിപ ഇവ
ജ്വരപ്ലുഷ്ടാന് ദൃഷ്ട്യാ സുഖയതി സുധാധാരസിരയാ ॥ 20 ॥
- കിരന്തീമ് (kirantīm)emitting
- അങ്ഗേഭ്യഃ (aṅgebhyaḥ)from the limbs
- കിരണനികുരമ്ബാമൃതരസം (kiraṇanikurambāmṛtarasaṃ)nectar of rays cluster (kiraṇa:rays | nikuramba:cluster | amṛtarasa:nectar)
- ഹൃദി (hṛdi)in the heart
- ത്വാമ് (tvām)you
- ആധത്തേ (ādhatte)places
- ഹിമകരശിലാമൂര്തിമിവ (himakaraśilāmūrtimiva)like a moonstone image (himakara:moon | śilā:stone | mūrti:image | iva:like)
- യഃ (yaḥ)who
- സ (sa)he
- സര്പാണാം (sarpāṇāṃ)of serpents
- ദര്പം (darpaṃ)pride
- ശമയതി (śamayati)pacifies
- ശകുന്താധിപ (śakuntādhipa)Garuḍa (śakunta:birds | adhipa:lord)
- ഇവ (iva)like
- ജ്വരപ്ലുഷ്ടാന് (jvarapluṣṭān)afflicted by fever (jvara:fever | pluṣṭān:afflicted)
- ദൃഷ്ട്യാ (dṛṣṭyā)by look
- സുഖയതി (sukhayati)comforts
- സുധാധാരസിരയാ (sudhādhārasirayā)nectar showering nerve (sudhā:nectar | dhāra:shower | sirā:nerve)
നിഷ്ണ്ണാം ഷണ്ണാമപ്യുപരി കമലാനാം തവ കലാമ് ।
മഹാപദ്മാതവ്യാം മൃദിത-മലമായേന മനസാ
മഹാന്തഃ പശ്യന്തോ ദധതി പരമാഹ്ലാദ-ലഹരീമ് ॥ 21 ॥
- തടില്ലേഖാതന്വീം (taṭillekhātanvīṃ)lightning-like slender (taṭillekhā:lightning-like | tanvīṃ:slender)
- തപനശശിവൈശ്വാനരമയീം (tapanaśaśivaiśvānaramayīṃ)sun, moon, fire embodied (tapana:sun | śaśi:moon | vaiśvānara:fire | mayīṃ:embodied)
- നിഷണ്ണാം (niṣaṇṇāṃ)situated
- ഷണ്ണാമപി (ṣaṇṇāmapi)even above six (ṣaṇṇām:of six | api:even)
- ഉപരി (upari)above
- കമലാനാം (kamalānāṃ)of lotuses
- തവ (tava)your
- കലാമ് (kalām)part
- മഹാപദ്മാടവ്യാം (mahāpadmāṭavyāṃ)in the great lotus forest (mahā:great | padma:lotus | āṭavyāṃ:in the forest)
- മൃദിതമലമായേന (mṛditamalamāyena)by purified mind (mṛdita:purified | mala:impurity | māyena:by mind)
- മനസാ (manasā)by mind
- മഹാന്തഃ (mahāntaḥ)great souls
- പശ്യന്തഃ (paśyantaḥ)seeing
- ദധതി (dadhati)experience
- പരമാഹ്ലാദലഹരീമ് (paramāhlādalaharīm)wave of supreme bliss (parama:supreme | āhlāda:bliss | laharīm:wave)
ഇതി സ്തോതും വാഞ്ഛന് കഥയതി ഭവാനി ത്വമിതി യഃ ।
തദൈവ ത്വം തസ്മൈ ദിശസി നിജസായുജ്യ-പദവീം
മുകുന്ദ-ബ്രമ്ഹേന്ദ്ര സ്ഫുട മകുട നീരാജിതപദാമ് ॥ 22 ॥
- ഭവാനി (bhavāni)O Bhavani
- ത്വം (tvaṃ)Thou
- ദാസേ (dāse)to servant
- മയി (mayi)in me
- വിതര (vitara)bestow
- ദൃഷ്ടിം (dṛṣṭiṃ)glance
- സകരുണാ (sakaruṇā)with compassion
- ഇതി (iti)thus
- സ്തോതും (stotuṃ)to praise
- വാഞ്ഛന് (vāñchan)desiring
- കഥയതി (kathayati)says
- ഭവാനി (bhavāni)O Bhavani
- ത്വമ് (tvam)Thou
- ഇതി (iti)thus
- യഃ (yaḥ)who
- തദാ (tadā)then
- ഏവ (eva)indeed
- ത്വം (tvaṃ)Thou
- തസ്മൈ (tasmai)to him
- ദിശസി (diśasi)grant
- നിജസായുജ്യപദവീം (nijasāyujyapadavīṃ)state of oneness (nija:own | sāyujya:oneness | padavīṃ:state)
- മുകുന്ദബ്രഹ്മേന്ദ്രസ്ഫുടമകുടനീരാജിതപദാമ് (mukundabrahmendrasphuṭamakuṭanīrājitapadām)feet worshipped by gods (mukunda:Vishnu | brahma:Brahma | indra:Indra | sphuṭa:clear | makuṭa:crown | nīrājita:worshipped | padām:feet)
ശരീരാര്ധം ശമ്ഭോ-രപരമപി ശങ്കേ ഹൃതമഭൂത് ।
യദേതത് ത്വദ്രൂപം സകലമരുണാഭം ത്രിനയനം
കുചാഭ്യാമാനമ്രം കുടില-ശശിചൂഡാല-മകുടമ് ॥ 23 ॥
- ത്വയാ (tvayā)by you
- ഹൃത്വാ (hṛtvā)having appropriated
- വാമം (vāmaṃ)left
- വപുഃ (vapuḥ)form
- അപരിതൃപ്തേന (aparitṛptena)unsatisfied
- മനസാ (manasā)by the mind
- ശരീരാര്ധം (śarīrārdhaṃ)half of the body (śarīra:body | ardhaṃ:half)
- ശമ്ഭോഃ (śambhoḥ)of Śambhu
- അപരമ് (aparam)other
- അപി (api)also
- ശങ്കേ (śaṅke)I suspect
- ഹൃതമ് (hṛtam)taken
- അഭൂത് (abhūt)became
- യത് (yat)which
- ഏതത് (etat)this
- ത്വദ്രൂപം (tvadrūpaṃ)your form (tvat:your | rūpaṃ:form)
- സകലമ് (sakalam)entire
- അരുണാഭം (aruṇābhaṃ)crimson in complexion (aruṇa:crimson | ābhaṃ:complexion)
- ത്രിനയനം (trinayanaṃ)three-eyed (tri:three | nayanaṃ:eye)
- കുചാഭ്യാമ് (kucābhyām)by the two breasts (kuca:breast | abhyām:by the two)
- ആനമ്രം (ānamraṃ)slightly bent
- കുടിലശശിചൂഡാലമകുടമ് (kuṭilaśaśicūḍālamakuṭam)with crescent moon diadem (kuṭila:curved | śaśi:moon | cūḍāla:crest | makuṭam:diadem)
തിരസ്കുര്വ-ന്നേതത് സ്വമപി വപു-രീശ-സ്തിരയതി ।
സദാ പൂര്വഃ സര്വം തദിദ മനുഗൃഹ്ണാതി ച ശിവ-
സ്തവാജ്ഞാ മലമ്ബ്യ ക്ഷണചലിതയോ ര്ഭ്രൂലതികയോഃ ॥ 24 ॥
- ജഗത്സൂതേ (jagatsūte)creates the universe (jagat:universe | sūte:creates)
- ധാതാ (dhātā)Brahmā
- ഹരിഃ (hariḥ)Hari (Visṇu)
- അവതി (avati)protects
- രുദ്രഃ (rudraḥ)Rudra
- ക്ഷപയതേ (kṣapayate)destroys
- തിരസ്കുര്വന് (tiraskurvan)concealing
- ഏതത് (etat)this
- സ്വമ് (svam)own
- അപി (api)also
- വപുഃ (vapuḥ)form
- ഈശഃ (īśaḥ)Isa (Maheśvara)
- തിരയതി (tirayati)absorbs
- സദാപൂര്വഃ (sadāpūrvaḥ)eternal
- സര്വമ് (sarvam)all
- തത് (tat)that
- ഇദമ് (idam)this
- അനുഗൃഹ്ണാതി (anugṛhṇāti)blesses
- ച (ca)and
- ശിവഃ (śivaḥ)Śiva
- തവ (tava)your
- ആജ്ഞാമ് (ājñām)command
- ആലമ്ബ്യ (ālambya)receiving
- ക്ഷണചലിതയോഃ (kṣaṇacalitayoḥ)momentarily moved (kṣaṇa:moment | calitayoḥ:moved)
- ഭ്രൂലതികയോഃ (bhrūlatikayoḥ)of the creeper-like brows (bhrū:brow | latikayoḥ:creeper-like)
ഭവേത് പൂജാ പൂജാ തവ ചരണയോ-ര്യാ വിരചിതാ ।
തഥാ ഹി ത്വത്പാദോദ്വഹന-മണിപീഠസ്യ നികടേ
സ്ഥിതാ ഹ്യേതേ-ശശ്വന്മുകുലിത കരോത്തംസ-മകുടാഃ ॥ 25 ॥
- ത്രയാണാം (trayāṇāṃ)of the three
- ദേവാനാം (devānāṃ)of the deities
- ത്രിഗുണജനിതാനാം (triguṇajanitānāṃ)born of three qualities (tri:three | guṇa:qualities | janitānāṃ:born of)
- തവ (tava)your
- ശിവേ (śive)O Śiva's consort
- ഭവേത് (bhavet)may be
- പൂജാ (pūjā)worship
- പൂജാ (pūjā)worship
- തവ (tava)your
- ചരണയോഃ (caraṇayoḥ)of the feet
- യാ (yā)which
- വിരചിതാ (viracitā)is performed
- തഥാ (tathā)thus
- ഹി (hi)indeed
- ത്വത്പാദോദ്വഹനമണിപീഠസ്യ (tvatpādodvahanamaṇipīṭhasya)of the gem-studded footstool (tvat:your | pāda:feet | udvahana:bearing | maṇi:gem | pīṭhasya:of the stool)
- നികടേ (nikaṭe)near
- സ്ഥിതാഃ (sthitāḥ)standing
- ഹി (hi)indeed
- ഏതേ (ete)these
- ശശ്വത് (śaśvat)always
- മുകുലിതകരോത്തംസമകുടാഃ (mukulitakarottaṃsamakuṭāḥ)with folded hands and crowned (mukulita:folded | kara:hands | uttaṃsa:adorned | makuṭāḥ:crowned)
വിനാശം കീനാശോ ഭജതി ധനദോ യാതി നിധനമ് ।
വിതന്ദ്രീ മാഹേന്ദ്രീ-വിതതിരപി സംമീലിത-ദൃശാ
മഹാസംഹാരേഽസ്മിന് വിഹരതി സതി ത്വത്പതി രസൌ ॥ 26 ॥
- വിരിഞ്ചിഃ (viriñciḥ)Brahmā
- പഞ്ചത്വം (pañcatvaṃ)reduced to elements (pañca:five | tvaṃ:state)
- വ്രജതി (vrajati)goes
- ഹരിഃ (hariḥ)Viṣṇu
- ആപ്നോതി (āpnoti)attains
- വിരതിം (viratiṃ)passivity
- വിനാശം (vināśaṃ)destruction
- കീനാശഃ (kīnāśaḥ)Yama
- ഭജതി (bhajati)experiences
- ധനദഃ (dhanadaḥ)Kubera
- യാതി (yāti)goes
- നിധനമ് (nidhanam)end
- വിതന്ദ്രീ (vitandrī)Indra's
- മാഹേന്ദ്രീ (māhendrī)of Indra
- വിതതിഃ (vitatiḥ)followers
- അപി (api)also
- സംമീലിതദൃശാ (saṃmīlitadṛśā)with closed eyes (saṃmīlita:closed | dṛśā:eyes)
- മഹാസംഹാരേ (mahāsaṃhāre)in the great dissolution (mahā:great | saṃhāre:in dissolution)
- അസ്മിന് (asmin)in this
- വിഹരതി (viharati)sports
- സതി (sati)O Sati
- ത്വത്പതിഃ (tvatpatiḥ)your husband (tvat:your | patiḥ:husband)
- അസൌ (asau)he
ഗതിഃ പ്രാദക്ഷിണ്യ-ക്രമണ-മശനാദ്യാ ഹുതി-വിധിഃ ।
പ്രണാമഃ സംവേശഃ സുഖമഖില-മാത്മാര്പണ-ദൃശാ
സപര്യാ പര്യായ-സ്തവ ഭവതു യന്മേ വിലസിതമ് ॥ 27 ॥
- ജപഃ (japaḥ)chanting
- ജല്പഃ (jalpaḥ)prattle
- ശില്പം (śilpaṃ)art
- സകലമ് (sakalam)all
- അപി (api)also
- മുദ്രാവിരചനാ (mudrā-viracanā)gesture creation (mudrā:gesture | viracanā:creation)
- ഗതിഃ (gatiḥ)movement
- പ്രാദക്ഷിണ്യക്രമണമ് (prādakṣiṇya-kramaṇam)circumambulation (prādakṣiṇya:circumambulation | kramaṇam:movement)
- അശനാദ്യാഹുതിവിധിഃ (aśanādi-āhuti-vidhiḥ)eating as offering (aśana:eating | ādi:etc. | āhuti:offering | vidhiḥ:method)
- പ്രണാമഃ (praṇāmaḥ)prostration
- സംവേശഃ (saṃveśaḥ)rest
- സുഖമ് (sukham)comfort
- അഖിലമ് (akhilam)all
- ആത്മാര്പണദൃശാ (ātmārpaṇa-dṛśā)with self-dedication (ātma:self | arpaṇa:dedication | dṛśā:with view)
- സപര്യാപര്യായഃ (saparyā-paryāyaḥ)service (saparyā:worship | paryāyaḥ:sequence)
- തവ (tava)your
- ഭവതു (bhavatu)may it be
- യത് (yat)that which
- മേ (me)my
- വിലസിതമ് (vilasitam)activity
വിപദ്യന്തേ വിശ്വേ വിധി-ശതമഖാദ്യാ ദിവിഷദഃ ।
കരാലം യത് ക്ഷ്വേലം കബലിതവതഃ കാലകലനാ
ന ശമ്ഭോസ്തന്മൂലം തവ ജനനി താടങ്ക മഹിമാ ॥ 28 ॥
- സുധാമ് (sudhām)nectar
- അപി (api)even
- ആസ്വാദ്യ (āsvādya)having consumed
- പ്രതിഭയ (pratibhaya)fear-inspiring
- ജരാമൃത്യുഹരിണീമ് (jarāmṛtyuhariṇīm)removing old age and death (jarā:old age | mṛtyu:death | hariṇīm:removing)
- വിപദ്യന്തേ (vipadyante)perish
- വിശ്വേ (viśve)in the universe
- വിധിശതമഖാദ്യാഃ (vidhiśatamakhādyāḥ)Brahmā, Indra, and others (vidhi:Brahmā | śata:hundred | makha:Indra | ādyāḥ:and others)
- ദിവിഷദഃ (diviṣadaḥ)deities
- കരാലമ് (karālam)terrible
- യത് (yat)which
- ക്ഷ്വേലമ് (kṣvelam)poison
- കബലിതവതഃ (kabalitavataḥ)having consumed
- കാലകലനാ (kālakalanā)end of time (kāla:time | kalanā:end)
- ന (na)not
- ശമ്ഭോഃ (śambhoḥ)of Śiva
- തന്മൂലമ് (tanmūlam)root cause
- തവ (tava)your
- ജനനി (janani)O Mother
- താടങ്കമഹിമാ (tāṭaṅkamahimā)glory of ear ornament (tāṭaṅka:ear ornament | mahimā:glory)
കഠോരേ കോഠീരേ സ്കലസി ജഹി ജമ്ഭാരി-മകുടമ് ।
പ്രണമ്രേഷ്വേതേഷു പ്രസഭ-മുപയാതസ്യ ഭവനം
ഭവസ്യഭ്യുത്ഥാനേ തവ പരിജനോക്തി-ര്വിജയതേ ॥ 29 ॥
- കിരീടം (kirīṭam)crown
- വൈരിഞ്ചം (vairiñcam)of Viriñci (Brahmā)
- പരിഹര (parihara)avoid
- പുരഃ (puraḥ)in front
- കൈടഭഭിദഃ (kaiṭabhabhidaḥ)of Kaiṭabhārī (Viṣṇu) (kaiṭabha:Kaiṭabha | bhidaḥ:breaker)
- കഠോരേ (kaṭhore)hard
- കോടീരേ (koṭīre)crest
- സ്ഖലസി (skhalasi)you stumble
- ജഹി (jahi)avoid
- ജമ്ഭാരിമുകുടമ് (jambhārimukuṭam)crown of Jambhāri (Indra) (jambhāri:Jambhāri (Indra) | mukuṭam:crown)
- പ്രണമ്രേഷു (praṇamreṣu)in the bowed
- ഏതേഷു (eteṣu)these
- പ്രസഭമ് (prasabham)forcefully
- ഉപയാതസ്യ (upayātasya)approaching
- ഭവനം (bhavanam)abode
- ഭവസ്യ (bhavasya)of Bhava (Śiva)
- അഭ്യുത്ഥാനേ (abhyutthāne)rising
- തവ (tava)your
- പരിജനോക്തിഃ (parijanoktiḥ)attendants' words (parijana:attendants | uktiḥ:words)
- വിജയതേ (vijayate)triumphs
നിഷേവ്യേ നിത്യേ ത്വാ മഹമിതി സദാ ഭാവയതി യഃ ।
കിമാശ്ചര്യം തസ്യ ത്രിനയന-സമൃദ്ധിം തൃണയതോ
മഹാസംവര്താഗ്നി-ര്വിരചയതി നീരാജനവിധിമ് ॥ 30 ॥
- സ്വദേഹോദ്ഭൂതാഭിഃ (svadehodbhūtābhiḥ)by powers born of own body (sva:own | deha:body | udbhūtābhiḥ:by powers born)
- ഘൃണിഭിഃ (ghṛṇibhiḥ)by rays
- അണിമാദ്യാഭിഃ (aṇimādyābhiḥ)by Animā and others (aṇimā:Animā | ādyābhiḥ:and others)
- അഭിതഃ (abhitaḥ)surrounded by
- നിഷേവ്യേ (niṣevye)to be served
- നിത്യേ (nitye)eternal
- ത്വാമ് (tvām)Thee
- അഹമ് (aham)I
- ഇതി (iti)thus
- സദാ (sadā)always
- ഭാവയതി (bhāvayati)meditates
- യഃ (yaḥ)who
- കിമ് (kim)what
- ആശ്ചര്യം (āścaryaṃ)wonder
- തസ്യ (tasya)his
- ത്രിനയനസമൃദ്ധിം (trinayanasamṛddhiṃ)glories above Śiva (tri:three | nayana:eyes | samṛddhiṃ:prosperity)
- തൃണയതഃ (tṛṇayataḥ)considering as straw
- മഹാസംവര്താഗ്നിഃ (mahāsaṃvartāgniḥ)cosmic dissolution fire (mahā:great | saṃvarta:dissolution | agniḥ:fire)
- വിരചയതി (viracayati)performs
- നിരാജനവിധിമ് (nirājanavidhiṃ)rite of Nīrājana (nirājana:Nīrājana | vidhiṃ:rite)
സ്ഥിതസ്തത്ത്ത-സിദ്ധി പ്രസവ പരതന്ത്രൈഃ പശുപതിഃ ।
പുനസ്ത്വ-ന്നിര്ബന്ധാ ദഖില-പുരുഷാര്ഥൈക ഘടനാ-
സ്വതന്ത്രം തേ തന്ത്രം ക്ഷിതിതല മവാതീതര-ദിദമ് ॥ 31 ॥
- ചതുഷ്ഷഷ്ട്യാ (catuṣṣaṣṭyā)sixty-four
- തന്ത്രൈഃ (tantraiḥ)by the Tantras
- സകലമ് (sakamalam)entire
- അതിസംധായ (atisandhāya)deluding
- ഭുവനമ് (bhuvanam)world
- സ്ഥിതഃ (sthitaḥ)remained
- തത്തത് (tattat)various
- സിദ്ധി (siddhi)psychic powers
- പ്രസവ (prasava)conferring
- പരതന്ത്രൈഃ (paratantraiḥ)dependent Tantras
- പശുപതിഃ (paśupatiḥ)Lord Śiva
- പുനഃ (punaḥ)again
- ത്വത് (tvat)your
- നിര്ബന്ധാത് (nirbandhāt)insistence
- അഖിലപുരുഷാര്ഥൈകഘടനാ (akhilapuruṣārthaikaghaṭanā)conferring all Purusārthas (akhila:all | puruṣārtha:Purusārthas | eka:one | ghaṭanā:conferring)
- സ്വതന്ത്രമ് (svatantram)independent
- തേ (te)your
- തന്ത്രമ് (tantram)Tantra
- ക്ഷിതിതലമ് (kṣititalam)earth
- അവാതീത (avātīta)revealed
- ഇദമ് (idam)this
സ്മരോ ഹംസഃ ശക്ര-സ്തദനു ച പരാ-മാര-ഹരയഃ ।
അമീ ഹൃല്ലേഖാഭി-സ്തിസൃഭി-രവസാനേഷു ഘടിതാ
ഭജന്തേ വര്ണാസ്തേ തവ ജനനി നാമാവയവതാമ് ॥ 32 ॥
- ശിവഃ (śivaḥ)Shiva
- ശക്തിഃ (śaktiḥ)Shakti
- കാമഃ (kāmaḥ)Kama
- ക്ഷിതിഃ (kṣitiḥ)Earth
- അഥ (atha)then
- രവിഃ (raviḥ)Sun
- ശീതകിരണഃ (śītakiraṇaḥ)Moon (śīta:cool | kiraṇaḥ:rays)
- സ്മരഃ (smaraḥ)Cupid
- ഹംസഃ (haṃsaḥ)Swan
- ശക്രഃ (śakraḥ)Indra
- തദനു (tadanu)thereafter
- ച (ca)and
- പരാമാരഹരയഃ (parāmāraharayaḥ)Parā, Māra, Hari (parā:Parā | māra:Māra | hari:Hari)
- അമീ (amī)these
- ഹൃല്ലേഖാഭിഃ (hṛllekhābhiḥ)with Hṛllekhā (hṛllekhā:Hṛllekhā | bhiḥ:with)
- തിസൃഭിഃ (tisṛbhiḥ)three
- അവസാനേഷു (avasāneṣu)at the ends
- ഘടിതാ (ghaṭitā)joined
- ഭജന്തേ (bhajante)worship
- വര്ണാഃ (varṇāḥ)syllables
- തേ (te)those
- തവ (tava)your
- ജനനി (janani)Mother
- നാമാവയവതാമ് (nāmāvayavatām)parts of the name (nāma:name | avayavatām:parts)
ര്നിധായൈകേ നിത്യേ നിരവധി-മഹാഭോഗ-രസികാഃ ।
ഭജന്തി ത്വാം ചിന്താമണി-ഗുണനിബദ്ധാക്ഷ-വലയാഃ
ശിവാഗ്നൌ ജുഹ്വന്തഃ സുരഭിഘൃത-ധാരാഹുതി-ശതൈ ॥ 33 ॥
- സ്മരം (smaraṃ)Kāmarāja (Klīm)
- യോനിം (yoniṃ)Bhuvaneśvarī (Hrīm)
- ലക്ഷ്മീം (lakṣmīṃ)Śri (Śrīm)
- ത്രിതയമ് (tritayam)trio
- ഇദമ് (idam)this
- ആദൌ (ādau)at the beginning
- തവ (tava)of Thy
- മനഃ (manaḥ)mind
- നിധായ (nidhāya)placing
- ഏകേ (eke)some
- നിത്യേ (nitye)eternal
- നിരവധിമഹാഭോഗരസികാഃ (niravadhimahābhogarasikāḥ)connoisseurs of highest enjoyment (niravadhi:endless | mahābhoga:great enjoyment | rasikāḥ:connoisseurs)
- ഭജന്തി (bhajanti)worship
- ത്വാമ് (tvām)Thee
- ചിന്താമണിഗുനനിബദ്ധാക്ഷവലയാഃ (cintāmaṇigunanibaddhākṣavalayāḥ)adorned with Cintāmaṇi necklace (cintāmaṇi:Cintāmaṇi | guna:qualities | nibaddha:bound | akṣa:beads | valayāḥ:necklace)
- ശിവാഗ്നൌ (śivāgnau)in Śivā's fire (śivā:Śivā | agnau:in the fire)
- ജുഹ്വന്തഃ (juhvantaḥ)offering
- സുരഭിഘൃതധാരാഹുതിശതൈഃ (surabhighṛtadhārāhutiśataiḥ)with streams of ghee oblations (surabhi:fragrant | ghṛta:ghee | dhārā:streams | huti:oblations | śataiḥ:hundreds)
തവാത്മാനം മന്യേ ഭഗവതി നവാത്മാന-മനഘമ് ।
അതഃ ശേഷഃ ശേഷീത്യയ-മുഭയ-സാധാരണതയാ
സ്ഥിതഃ സമ്ബന്ധോ വാം സമരസ-പരാനന്ദ-പരയോഃ ॥ 34 ॥
- ശരീരം (śarīraṃ)body
- ത്വം (tvaṃ)you
- ശമ്ഭോഃ (śambhoḥ)of Śambhu
- ശശിമിഹിരവക്ഷോരുഹയുഗം (śaśimihiravakṣoruhayugaṃ)with sun and moon breasts (śaśi:moon | mihira:sun | vakṣoruhayugaṃ:pair of breasts)
- തവ (tava)your
- ആത്മാനം (ātmānaṃ)self
- മന്യേ (manye)I consider
- ഭഗവതി (bhagavati)O Goddess
- നവാത്മാനമനഘമ് (navātmānamanagham)flawless ninefold self (nava:nine | ātmānam:self | anagham:flawless)
- അതഃ (ataḥ)therefore
- ശേഷഃ (śeṣaḥ)accessory
- ശേഷീ (śeṣī)principal
- ഇതി (iti)thus
- അയമ് (ayam)this
- ഉഭയസാധാരണതയാ (ubhayasādhāraṇatayā)equally common to both (ubhaya:both | sādhāraṇatayā:commonality)
- സ്ഥിതഃ (sthitaḥ)established
- സംബന്ധഃ (saṃbandhaḥ)relationship
- വാം (vāṃ)of you both
- സമരസപരാനന്ദപരയോഃ (samarasaparānandaparayoḥ)of equal supreme bliss (samara:equal | parānanda:supreme bliss | parayoḥ:of both)
ത്വമാപ-സ്ത്വം ഭൂമി-സ്ത്വയി പരിണതായാം ന ഹി പരമ് ।
ത്വമേവ സ്വാത്മാനം പരിണ്മയിതും വിശ്വ വപുഷാ
ചിദാനന്ദാകാരം ശിവയുവതി ഭാവേന ബിഭൃഷേ ॥ 35 ॥
- മനഃ (manaḥ)mind
- ത്വം (tvaṃ)you
- വ്യോമ (vyoma)sky
- ത്വം (tvaṃ)you
- മരുത് (marut)wind
- അസി (asi)are
- മരുത്സാരഥി (marutsārathi)charioteer of the winds (marut:wind | sārathi:charioteer)
- രസി (rasi)are
- ത്വമ് (tvam)you
- ആപഃ (āpaḥ)water
- ത്വമ് (tvam)you
- ഭൂമിഃ (bhūmiḥ)earth
- ത്വയി (tvayi)in you
- പരിണതായാമ് (pariṇatāyām)transformed
- ന (na)not
- ഹി (hi)indeed
- പരമ് (param)beyond
- ത്വമ് (tvam)you
- ഏവ (eva)only
- സ്വാത്മാനമ് (svātmānam)own self
- പരിണമയിതുമ് (pariṇamayitum)to transform
- വിശ്വവപുഷാ (viśvavapuṣā)universal form (viśva:universe | vapuṣā:form)
- ചിത് (cit)consciousness
- ആനന്ദ (ānanda)bliss
- ആകാരമ് (ākāram)form
- ശിവയുവതി (śivayuvati)Siva's consort (śiva:Siva | yuvati:consort)
- ഭാവേന (bhāvena)as
- ബിഭൃഷേ (bibhṛṣe)assume
പരം ശമ്ഭു വന്ദേ പരിമിലിത-പാര്ശ്വം പരചിതാ ।
യമാരാധ്യന് ഭക്ത്യാ രവി ശശി ശുചീനാ-മവിഷയേ
നിരാലോകേഽലോകേ നിവസതി ഹി ഭാലോക-ഭുവനേ ॥ 36 ॥
- തവ (tava)your
- ആജ്ഞാചക്രസ്ഥം (ājñācakrasthaṃ)residing in Ājñā-Cakra (ājñā:command | cakra:wheel | sthaṃ:residing)
- തപനശശികോടിദ്യുതിധരം (tapanaśaśikoṭidyutidharaṃ)resplendent as crores of suns and moons (tapana:sun | śaśi:moon | koṭi:crores | dyuti:splendor | dharaṃ:bearing)
- പരം (paraṃ)supreme
- ശമ്ഭും (śambhuṃ)Śambhu
- വന്ദേ (vande)I salute
- പരിമിലിതപാര്ശ്വം (parimilitapārśvaṃ)integrated side (parimilita:integrated | pārśvaṃ:side)
- പരചിതാ (paracitā)Supreme Consciousness
- യമ് (yam)whom
- ആരാധ്യന് (ārādhyan)adoring
- ഭക്ത്യാ (bhaktyā)with devotion
- രവിശശിശുചീനാമവിഷയേ (raviśaśiśucīnāmaviṣaye)beyond sun, moon, fire (ravi:sun | śaśi:moon | śucīnām:of fires | aviṣaye:beyond the realm)
- നിരാലോകേഽലോകേ (nirāloke'loke)in the non-luminous realm (nirāloke:in the non-luminous | aloke:realm)
- നിവസതി (nivasati)resides
- ഹി (hi)indeed
- ഭാലോകഭവനേ (bhālokabhavane)in the luminous abode (bhāloka:luminous world | bhavane:in the abode)
ശിവം സേവേ ദേവീമപി ശിവസമാന-വ്യവസിതാമ് ।
യയോഃ കാന്ത്യാ യാന്ത്യാഃ ശശികിരണ്-സാരൂപ്യസരണേ
വിധൂതാന്ത-ര്ധ്വാന്താ വിലസതി ചകോരീവ ജഗതീ ॥ 37 ॥
- വിശുദ്ധൌ (viśuddhau)in the Viśuddhi
- തേ (te)your
- ശുദ്ധസ്ഫടികവിശദം (śuddhasphaṭikaviśadam)pure crystal-like (śuddha:pure | sphaṭika:crystal | viśadam:like)
- വ്യോമജനകം (vyomajanakam)creator of Ākāśa (vyoma:Ākāśa | janakam:creator)
- ശിവം (śivam)Śiva
- സേവേ (seve)I meditate
- ദേവീമ് (devīm)on the Devī
- അപി (api)also
- ശിവസമാനവ്യവസിതാമ് (śivasamānavyavasitām)equal to Śiva (śiva:Śiva | samāna:equal | vyavasitām:determined)
- യയോഃ (yayoḥ)from whom
- കാന്ത്യാ (kāntyā)by brilliance
- യാന്ത്യാഃ (yāntyāḥ)proceeding
- ശശികിരണസാരൂപ്യസരണേ (śaśikiraṇasārūpyasaraṇe)in lunar brilliance (śaśi:moon | kiraṇa:rays | sārūpya:resemblance | saraṇe:path)
- വിധൂതാന്തര്ധ്വാന്താ (vidhūtāntardhvāntā)free from darkness (vidhūta:dispelled | antar:inner | dhvāntā:darkness)
- വിലസതി (vilasati)rejoices
- ചകോരീവ (cakorīva)like the Cakorī (cakorī:Cakorī | iva:like)
- ജഗതീ (jagatī)the universe
ഭജേ ഹംസദ്വന്ദ്വം കിമപി മഹതാം മാനസചരമ് ।
യദാലാപാ-ദഷ്ടാദശ-ഗുണിത-വിദ്യാപരിണതിഃ
യദാദത്തേ ദോഷാദ് ഗുണ-മഖില-മദ്ഭ്യഃ പയ ഇവ ॥ 38 ॥
- സമുന്മീലത് (samunmīlat)blossoming
- സംവിത് (saṃvit)consciousness
- കമലമകരന്ദൈകരസികം (kamalamakarandaikarasikaṃ)delighting in lotus nectar (kamala:lotus | makaranda:nectar | eka:one | rasikaṃ:delighting)
- ഭജേ (bhaje)I adore
- ഹംസദ്വന്ദ്വം (haṃsadvandvaṃ)pair of swans (haṃsa:swan | dvandvaṃ:pair)
- കിമപി (kimapi)something
- മഹതാം (mahatāṃ)of the great
- മാനസചരമ് (mānasacaram)moving in the mind (mānasa:mind | caram:moving)
- യദാലാപാത് (yadālāpāt)from whose conversation
- അഷ്ടാദശഗുണിതവിദ്യാപരിണതി (aṣṭādaśaguṇitavidyāpariṇati)eighteen-fold knowledge transformation (aṣṭādaśa:eighteen | guṇita:multiplied | vidyā:knowledge | pariṇati:transformation)
- യദാദത്തേ (yadādatte)who takes
- ദോഷാത് (doṣāt)from fault
- ഗുണമ് (guṇam)virtue
- അഖിലമ് (akhilam)entire
- അദ്ഭ്യഃ (adbhyaḥ)from water
- പയ (paya)milk
- ഇവ (iva)like
തമീഡേ സംവര്തം ജനനി മഹതീം താം ച സമയാമ് ।
യദാലോകേ ലോകാന് ദഹതി മഹസി ക്രോധ-കലിതേ
ദയാര്ദ്രാ യാ ദൃഷ്ടിഃ ശിശിര-മുപചാരം രചയതി ॥ 39 ॥
- തവ (tava)your
- സ്വാധിഷ്ഠാനേ (svādhiṣṭhāne)in the Svadhisthana
- ഹുതവഹമധിഷ്ഠായ (hutavahamadhiṣṭhāya)invoking the Fire (hutavaha:Fire | adhiṣṭhāya:invoking)
- നിരതം (nirataṃ)engaged
- തമീഡേ (tamīḍe)I adore Him
- സംവര്തം (saṃvartaṃ)Samvarta
- ജനനി (janani)O Mother
- മഹതീം (mahatīṃ)great
- താം (tāṃ)that
- ച (ca)and
- സമയാമ് (samayām)Samaya
- യദാലോകേ (yadāloke)when looks (yadā:when | āloke:looks)
- ലോകാന് (lokān)worlds
- ദഹതി (dahati)burns
- മഹതി (mahati)great
- ക്രോധകലിതേ (krodhakalite)filled with anger (krodha:anger | kalite:filled with)
- ദയാര്ദ്രാ (dayārdrā)compassionate
- യാ (yā)which
- ദൃഷ്ടിഃ (dṛṣṭiḥ)look
- ശിശിരമുപചാരം (śiśiramupacāraṃ)cooling blessing (śiśira:cooling | upacāraṃ:blessing)
- രചയതി (racayati)bestows
സ്ഫുര-ന്നാ നരത്നാഭരണ-പരിണദ്ധേന്ദ്ര-ധനുഷമ് ।
തവ ശ്യാമം മേഘം കമപി മണിപൂരൈക-ശരണം
നിഷേവേ വര്ഷന്തം-ഹരമിഹിര-തപ്തം ത്രിഭുവനമ് ॥ 40 ॥
- തടിത്ത്വന്തം (taṭittvantaṃ)illumined by lightning (taṭit:lightning | tvantaṃ:illumined by)
- ശക്ത്യാ (śaktyā)by Śakti
- തിമിരപരിപന്ഥിഫുരണയാ (timiraparipanthiphuraṇayā)dispelling darkness (timira:darkness | paripanthin:obstacle | phuraṇayā:dispelling)
- സ്ഫുരന്നാനാരത്നാഭരണപരിണദ്ധേന്ദ്രധനുഷമ് (sphuran-nānā-ratn’ābharaṇa-pariṇaddhendra-dhanuṣam)rainbow with sparkling gems (sphuran:sparkling | nānā:various | ratna:gems | ābharaṇa:ornaments | pariṇaddha:adorned | indra:Indra | dhanuṣam:rainbow)
- തവ (tava)your
- ശ്യാമം (śyāmaṃ)dark-blue
- മേഘം (meghaṃ)cloud
- കമപി (kamapi)unique
- മണിപൂരൈകശരണം (maṇipūraikaśaraṇaṃ)abides in Maṇipūra (maṇipūra:Maṇipūra | eka:one | śaraṇaṃ:refuge)
- നിഷേവേ (niṣeve)I worship
- വര്ഷന്തം (varṣantaṃ)showering
- ഹരമിഹിരതപ്തം (haramihirataptaṃ)burnt by Rudra's sun (hara:Rudra | mihira:sun | taptaṃ:burnt)
- ത്രിഭുവനമ് (tribhuvanam)three worlds
നവാത്മാന മന്യേ നവരസ-മഹാതാണ്ഡവ-നടമ് ।
ഉഭാഭ്യാ മേതാഭ്യാ-മുദയ-വിധി മുദ്ദിശ്യ ദയയാ
സനാഥാഭ്യാം ജജ്ഞേ ജനക ജനനീമത് ജഗദിദമ് ॥ 41 ॥
- തവാധാരേ (tavādhāre)in your base (tava:your | ādhāre:in the base)
- മൂലേ (mūle)at the root
- സഹ (saha)with
- സമയയാ (samayayā)with Samayā
- ലാസ്യപരയാ (lāsyaparayā)engaged in Lāsya dance (lāsya:Lāsya dance | parayā:engaged in)
- നവാത്മാനം (navātmānam)Navātman
- മnye (manye)I meditate
- നവരസമഹാതാണ്ഡവനടമ് (navarasamahātāṇḍavanaṭam)dancing Mahātāṇḍava with nine sentiments (nava:nine | rasa:sentiments | mahā:great | tāṇḍava:Tāṇḍava dance | naṭam:dancing)
- ഉഭാഭ്യാമ് (ubhābhyām)by both
- ഏതാഭ്യാമ് (etābhyām)by these
- ഉദയവിധിമ് (udayavidhim)method of creation (udaya:creation | vidhim:method)
- ഉദ്ദിശ്യ (uddiśya)aiming at
- ദയയാ (dayayā)with compassion
- സനാഥാഭ്യാമ് (sanāthābhyām)protected by both (sa:with | nātha:protector | bhyām:by both)
- ജജ്ഞേ (jajñe)was born
- ജനകജനനീമ് (janakajananīm)father and mother (janaka:father | jananīm:mother)
- അജ്ജഗദിദമ് (ajagadi)this universe
ഗതൈ-ര്മാണിക്യത്വം ഗഗനമണിഭിഃ സാന്ദ്രഘടിതം
കിരീടം തേ ഹൈമം ഹിമഗിരിസുതേ കീതയതി യഃ ॥
- ദ്വിതീയഭാഗഃ (dvitīyabhāgaḥ)the second part
- സൌന്ദര്യലഹരീ (saundaryalaharī)the Wave of Beauty
- ഗതൈഃ മാണിക്യത്വമ് (gataiḥ māṇikyatvam)having become rubies
- ഗഗനമണിഭിഃ (gaganamaṇibhiḥ)by the gems of the sky, the twelve suns
- സാന്ദ്രഘടിതമ് (sāndraghaṭitam)densely set
- കിരീടമ് തേ (kirīṭam te)your diadem
- ഹൈമമ് (haimam)golden
- ഹിമഗിരിസുതേ (himagirisute)O daughter of the snow mountain
- കീര്തയതി യഃ (kīrtayati yaḥ)whoever celebrates it
ധനുഃ ശൌനാസീരം കിമിതി ന നിബധ്നാതി ധിഷണാമ് ॥ 42 ॥
- സൌന്ദര്യലഹരീ (saundaryalaharī)wave of beauty (saundarya:beauty | laharī:wave)
- ഗതൈഃ (gatair)gone
- മാണിക്യത്വം (māṇikyatvaṃ)state of ruby (māṇikya:ruby | tvaṃ:state of)
- ഗഗനമണിഭിഃ (gaganamaṇibhiḥ)by sky-jewels (gagana:sky | maṇibhiḥ:by jewels)
- സാന്ദ്രഘടിതം (sāndraghaṭitaṃ)densely constituted (sāndra:dense | ghaṭitaṃ:constituted)
- കിരീടം (kirīṭaṃ)crown
- തേ (te)your
- ഹൈമം (haimaṃ)golden
- ഹിമഗിരിസുതേ (himagirisute)daughter of the snow mountain (himagiri:snow mountain | sute:daughter)
- കീര്തയതി (kīrtayati)describes
- യഃ (yaḥ)who
- സ (sa)he
- നീഡേയച്ഛായാച്ഛുരണശബലം (nīḍeyacchāyācchuraṇaśabalaṃ)variegated by rainbow hues (nīḍeya:rainbow | chāyā:hues | churaṇa:diffused | śabalaṃ:variegated)
- ചന്ദ്രശകലം (candraśakalaṃ)crescent moon (candra:moon | śakalaṃ:crescent)
- ധനുഃ (dhanuḥ)bow
- ശൌനാസീരം (śaunāsīraṃ)Indra's bow
- കിമിതി (kimiti)why
- ന (na)not
- നിബധ്നാതി (nibadhnāti)binds
- ധിഷണാമ് (dhiṣaṇām)intellect
ഘനസ്നിഗ്ധ-ശ്ലക്ഷ്ണം ചികുര നികുരുമ്ബം തവ ശിവേ ।
യദീയം സൌരഭ്യം സഹജ-മുപലബ്ധും സുമനസോ
വസന്ത്യസ്മിന് മന്യേ ബലമഥന വാടീ-വിടപിനാമ് ॥ 43 ॥
- ധുനോതു (dhunotu)may remove
- ധ്വാന്തം (dhvāntaṃ)darkness
- നഃ (naḥ)our
- തുലിതദലിതേന്ദീവരവനം (tulitadalitendīvaravanaṃ)like a forest of blue lotuses (tulita:full-blown | dalita:bloomed | indīvara:blue lotus | vanaṃ:forest)
- ഘനസ്നിഗ്ധശ്ലക്ഷ്ണം (ghanasnigdhaślakṣṇaṃ)luxuriant, soft and oily (ghana:dense | snigdha:oily | ślakṣṇaṃ:soft)
- ചികുരനികുരുമ്ബം (cikuranikurumbaṃ)braid of locks (cikura:hair | nikurumbaṃ:cluster)
- തവ (tava)your
- ശിവേ (śive)O Śiva's consort
- യദീയം (yadīyaṃ)whose
- സൌരഭ്യം (saurabhyaṃ)fragrance
- സഹജമ് (sahajam)natural
- ഉപലബ്ധും (upalabdhuṃ)to obtain
- സുമനസഃ (sumanasaḥ)flowers
- വസന്തി (vasanti)reside
- അസ്മിന് (asmin)in this
- മന്യേ (manye)I presume
- വലമഥനവാടീവിടപിനാമ് (valamathanavāṭīviṭapinām)of Indra's garden trees (vala:Indra | mathana:churning | vāṭī:garden | viṭapinām:of trees)
പരീവാഹസ്രോതഃ-സരണിരിവ സീമന്തസരണിഃ।
വഹന്തീ- സിന്ദൂരം പ്രബലകബരീ-ഭാര-തിമിര
ദ്വിഷാം ബൃന്ദൈ-ര്വന്ദീകൃതമേവ നവീനാര്ക കേരണമ് ॥ 44 ॥
- തനോതു (tanotu)may it grant
- ക്ഷേമം (kṣemam)welfare
- നഃ (naḥ)to us
- തവ (tava)your
- വദനസൌന്ദര്യലഹരീ (vadanasaundaryalaharī)wave of face's beauty (vadana:face | saundarya:beauty | laharī:wave)
- പരീവാഹസ്രോതഃസരണിഃ (parīvāhasrotaḥsaraṇiḥ)canal of overflowing stream (parīvāha:overflowing | srotaḥ:stream | saraṇiḥ:canal)
- ഇവ (iva)like
- സീമന്തസരണിഃ (sīmantasaraṇiḥ)parting line (sīmanta:parting | saraṇiḥ:line)
- വഹന്തീ (vahantī)carrying
- സിന്ദൂരം (sindūram)vermilion
- പ്രബലകബരീഭാരതിമിര (prabalakabarībhāratimira)darkness of thick hair (prabala:strong | kabarī:hair | bhāra:mass | timira:darkness)
- ദ്വിഷാം (dviṣām)of enemies
- ബൃന്ദൈഃ (bṛndaiḥ)by groups
- ബന്ദീകൃതമിവ (bandīkṛtamiva)as if captured (bandī:captured | kṛtam:made | iva:as if)
- നവീനാര്കകിരണമ് (navīnārkakiraṇam)rays of the new sun (navīna:new | arka:sun | kiraṇam:rays)
പരീതം തേ വക്ത്രം പരിഹസതി പങ്കേരുഹരുചിമ് ।
ദരസ്മേരേ യസ്മിന് ദശനരുചി കിഞ്ജല്ക-രുചിരേ
സുഗന്ധൌ മാദ്യന്തി സ്മരദഹന ചക്ഷു-ര്മധുലിഹഃ ॥ 45 ॥
- അരാലൈഃ (arālaiḥ)curved
- സ്വാഭാവ്യാത് (svābhāvyāt)naturally
- അലികലഭസശ്രീഭിഃ (alikalabhasaśrībhiḥ)with beauty of young bees (ali:bee | kalabha:young | śrībhiḥ:with beauty)
- അലകൈഃ (alakaiḥ)with fore-locks
- പരീതമ് (parītam)surrounded
- തേ (te)your
- വക്ത്രം (vaktraṃ)face
- പരിഹസതി (parihasati)mocks
- പങ്കേരുഹരുചിമ് (paṅkeruharucim)beauty of lotus flowers (paṅka:mud | iruha:growing | rucim:beauty)
- ദരസ്മേരേ (darasmere)slightly smiling
- യസ്മിന് (yasmin)in which
- ദശനരുചികിഞ്ജല്കരുചിരേ (daśanarucikiñjalkarucire)charming with teeth's brilliance (daśana:teeth | ruci:brilliance | kiñjalka:filament | rucire:charming)
- സുഗന്ധൌ (sugandhau)fragrant
- മാദ്യന്തി (mādyanti)revel
- സ്മരദഹനചക്ഷുഃ (smaradahanacakṣuḥ)eyes of Śiva (smara:Cupid | dahana:destroyer | cakṣuḥ:eyes)
- മധുലിഹഃ (madhulihaḥ)honey suckers
ദ്വിതീയം തന്മന്യേ മകുടഘടിതം ചന്ദ്രശകലമ് ।
വിപര്യാസ-ന്യാസാ ദുഭയമപി സമ്ഭൂയ ച മിഥഃ
സുധാലേപസ്യൂതിഃ പരിണമതി രാകാ-ഹിമകരഃ ॥ 46 ॥
- ലലാടം (lalāṭam)forehead
- ലാവണ്യ (lāvaṇya)beauty
- ദ്യുതിവിമലമ് (dyutivimalam)pure brilliance (dyuti:brilliance | vimalam:pure)
- ആഭാതി (ābhāti)shines
- തവ (tava)your
- യദ് (yad)which
- ദ്വിതീയം (dvitīyam)second
- തന്മന്യേ (tanmanye)I think that (tat:that | manye:I think)
- മകുടഘടിതം (makuṭaghaṭitam)attached to the crown (makuṭa:crown | ghaṭitam:attached)
- ചന്ദ്രശകലമ് (candraśakalam)crescent moon (candra:moon | śakalam:crescent)
- വിപര്യാസ (viparyāsa)inversion
- ന്യാസാത് (nyāsāt)by placement
- ഉഭയമ് (ubhayam)both
- അപി (api)also
- സംഭൂയ (saṃbhūya)together
- ച (ca)and
- മിഥഃ (mithaḥ)mutually
- സുധാലേപസ്യൂതിഃ (sudhālepasūtiḥ)nectar fluid dripping (sudhā:nectar | lepa:fluid | sūtiḥ:dripping)
- പരിണമതി (pariṇamati)transforms
- രാകാ (rākā)full moon
- ഹിമകരഃ (himakaraḥ)moon (hima:cold | karaḥ:maker)
ത്വദീയേ നേത്രാഭ്യാം മധുകര-രുചിഭ്യാം ധൃതഗുണമ് ।
ധനു ര്മന്യേ സവ്യേതരകര ഗൃഹീതം രതിപതേഃ
പ്രകോഷ്ടേ മുഷ്ടൌ ച സ്ഥഗയതേ നിഗൂഢാന്തര-മുമേ ॥ 47 ॥
- ഭ്രുവൌ (bhruvau)eyebrows
- ഭുഗ്നേ (bhugne)slightly bent
- കിംചിത് (kiṃcit)slightly
- ഭുവനഭയഭങ്ഗവ്യസനിനി (bhuvanabhayabhaṅgavyasanini)intent on remedying world's distress (bhuvana:world | bhaya:fear | bhaṅga:remedy | vyasanini:intent on)
- ത്വദീയേ (tvadīye)Thy
- നേത്രാഭ്യാം (netrābhyāṃ)with eyes
- മധുകരരുചിഭ്യാം (madhukararucibhyāṃ)honey-beetle like (madhukara:honey-beetle | ruci:like)
- ധൃതഗുണമ് (dhṛtaguṇam)holding the string (dhṛta:holding | guṇam:string)
- ധനുഃ (dhanuḥ)bow
- മന്യേ (manye)I think
- സവ്യേതരകരഗൃഹീതമ് (savyetarakaragṛhītam)held by right hand (savya:left | itara:other | kara:hand | gṛhītam:held)
- രതിപതേഃ (ratipateḥ)of Kāmadeva (rati:love | pateḥ:lord)
- പ്രകോഷ്ഠേ (prakoṣṭhe)forearm
- മുഷ്ടൌ (muṣṭau)fist
- ച (ca)and
- സ്ഥഗയതി (sthagayati)conceals
- നിഗൂഢാന്തരമ് (nigūḍhāntaram)hidden middle portion (nigūḍha:hidden | antaram:middle portion)
- ഉമേ (ume)O Uma
ത്രിയാമാം വാമം തേ സൃജതി രജനീനായകതയാ ।
തൃതീയാ തേ ദൃഷ്ടി-ര്ദരദലിത-ഹേമാമ്ബുജ-രുചിഃ
സമാധത്തേ സന്ധ്യാം ദിവസര്-നിശയോ-രന്തരചരീമ് ॥ 48 ॥
- അഹഃ (ahaḥ)day
- സൂതേ (sūte)gives birth
- സവ്യം (savyaṃ)right
- തവ (tava)your
- നയനമ് (nayanam)eye
- അര്കാത്മകതയാ (arkātmakatayā)as the sun (arka:sun | ātmakatayā:as)
- ത്രിയാമാമ് (triyāmām)night
- വാമം (vāmaṃ)left
- തേ (te)your
- സൃജതി (sṛjati)creates
- രജനീനായകതയാ (rajanīnāyakatayā)with the moon as lord (rajanī:night | nāyaka:lord | tayā:as)
- തൃതീയാ (tṛtīyā)third
- തേ (te)your
- ദൃഷ്ടിഃ (dṛṣṭiḥ)eye
- ദരദലിതഹേമാമ്ബുജരുചിഃ (daradalitahemāmbujaruciḥ)resembling a golden lotus (dara:slightly | dalita:bloomed | hema:golden | ambuja:lotus | ruciḥ:resembling)
- സമാധത്തേ (samādhatte)establishes
- സംധ്യാമ് (saṃdhyām)twilight
- ദിവസനിശയോഃ (divasaniśayoḥ)of day and night (divasa:day | niśayoḥ:of night)
- അന്തരചരീമ് (antaracarīm)in between
കൃപാധാരാധാരാ കിമപി മധുരാഽഽഭോഗവതികാ ।
അവന്തീ ദൃഷ്ടിസ്തേ ബഹുനഗര-വിസ്താര-വിജയാ
ധ്രുവം തത്തന്നാമ-വ്യവഹരണ-യോഗ്യാവിജയതേ ॥ 49 ॥
- വിശാലാ (viśālā)wide
- കല്യാണീ (kalyāṇī)auspicious
- സ്ഫുടരുചിരയോധ്യാ (sphuṭarucirayodhyā)undefeated by blue lilies (sphuṭa:clear | ruci:brilliance | ayodhyā:undefeated)
- കുവലയൈഃ (kuvalayaiḥ)by blue lilies
- കൃപാധാരാധാരാ (kṛpādhārādhārā)shedding a flow of grace (kṛpā:grace | dhārā:flow | dhārā:continuous)
- കിമപി (kimapi)somewhat
- മധുരാഭോഗവതികാ (madhurābhogavatikā)sweet without display (madhura:sweet | ābhoga:without display | vatikā:long)
- അവന്തീ (avantī)offering protection
- ദൃഷ്ടിഃ (dṛṣṭiḥ)sight
- തേ (te)your
- ബഹുനഗരവിസ്താരവിജയാ (bahunagaravistāravijayā)surpassing great cities (bahu:many | nagara:cities | vistāra:expansion | vijayā:victorious)
- ധ്രുവം (dhruvaṃ)certainly
- തത്തന്നാമവ്യവഹരണയോഗ്യാ (tattannāmavyavaharaṇayogyā)deserving all names (tat:that | tat:that | nāma:name | vyavaharaṇa:usage | yogyā:deserving)
- വിജയതേ (vijayate)triumphs
കടാക്ഷ-വ്യാക്ഷേപ-ഭ്രമരകലഭൌ കര്ണയുഗലമ് ।
അമുഞ്ച്ന്തൌ ദൃഷ്ട്വാ തവ നവരസാസ്വാദ-തരലൌ
അസൂയാ-സംസര്ഗാ-ദലികനയനം കിഞ്ചിദരുണമ് ॥ 50 ॥
- കവീനാം (kavīnāṃ)of the poets
- സംദര്ഭ (saṃdarbha)context
- സ്തബക (stabaka)cluster
- മകരന്ദ (makaranda)nectar
- ഏക (eka)one
- രസികം (rasikaṃ)connoisseur
- കടാക്ഷ (kaṭākṣa)glance
- വ്യാക്ഷേപ (vyākṣepa)distraction
- ഭ്രമര (bhramara)bee
- കലഭൌ (kalabhau)young bees
- കര്ണയുഗലമ് (karṇayugalam)pair of ears (karṇa:ear | yugalam:pair)
- അമുചന്തൌ (amuñcantau)not leaving
- ദൃഷ്ട്വാ (dṛṣṭvā)having seen
- തവ (tava)your
- നവരസ (navarasa)nine sentiments
- ആസ്വാദ (āsvāda)taste
- തരലാ (taralā)agitated
- വസൂയാ (vasūyā)jealousy
- സംസര്ഗാത് (saṃsargāt)due to contact
- അലിക (alika)forehead
- നയനം (nayanaṃ)eye
- കിംചിത് (kiṃcit)slightly
- അരുണമ് (aruṇam)red
സരോഷാ ഗങ്ഗായാം ഗിരിശചരിതേ വിസ്മയവതീ ।
ഹരാഹിഭ്യോ ഭീതാ സരസിരുഹ സൌഭാഗ്യ-ജനനീ
സഖീഷു സ്മേരാ തേ മയി ജനനി ദൃഷ്ടിഃ സകരുണാ ॥ 51 ॥
- ശിവേ (śive)at Shiva
- ശൃങ്ഗാരാര്ദ്രാ (śṛṅgārārdrā)moist with love (śṛṅgāra:love | ārdra:moist)
- തദിതരജനേ (taditarajane)at others (tad:that | itara:other | jane:people)
- കുത്സനപരാ (kutsanaparā)engaged in disdain (kutsana:disdain | parā:engaged in)
- സരോഷാ (saroṣā)angry
- ഗങ്ഗായാമ് (gaṅgāyām)at Ganga
- ഗിരിശചരിതേ (giriśacarite)at Shiva's deeds (giriśa:Shiva | carite:deeds)
- വിസ്മയവതീ (vismayavatī)full of wonder (vismaya:wonder | vatī:full of)
- ഹരാഹിഭ്യഃ (harāhibhyaḥ)from Shiva's serpents (hara:Shiva | ahi:serpents | bhyaḥ:from)
- ഭീതാ (bhītā)afraid
- സരസിരുഹസൌഭാഗ്യജയിനീ (sarasiruha-saubhāgya-jayinī)surpassing lotus beauty (sarasiruha:lotus | saubhāgya:beauty | jayinī:surpassing)
- സഖീഷു (sakhīṣu)among friends
- സ്മേരാ (smerā)smiling
- തേ (te)your
- മയി (mayi)at me
- ജനനീ (jananī)O Mother
- ദൃഷ്ടിഃ (dṛṣṭiḥ)look
- സകരുണാ (sakaruṇā)with compassion (sa:with | karuṇā:compassion)
പുരാം ഭേത്തു-ശ്ചിത്തപ്രശമ-രസ-വിദ്രാവണ ഫലേ ।
ഇമേ നേത്രേ ഗോത്രാധരപതി-കുലോത്തംസ-കലികേ
തവാകര്ണാകൃഷ്ട സ്മരശര-വിലാസം കലയതഃ॥ 52 ॥
- ഗതേ (gate)gone
- കര്ണാഭ്യര്ണം (karṇābhyarṇaṃ)up to the ears (karṇa:ear | abhyarṇaṃ:up to)
- ഗരുത (garuta)like Garuda
- ഇവ (iva)like
- പക്ഷ്മാണി (pakṣmāṇi)eye-lashes
- ദധതീ (dadhatī)bearing
- പുരാം (purām)of cities
- ഭേത്തു (bhettu)destroyer
- ചിത്തപ്രശമരസവിദ്രാവണഫലേ (cittapraśamarasavidrāvaṇaphale)disturbing Śiva's mind (citta:mind | praśama:calmness | rasa:essence | vidrāvaṇa:disturbing | phale:result)
- ഇമേ (ime)these
- നേത്രേ (netre)eyes
- ഗോത്രാധരപതികുലോത്തംസകലികേ (gotrādharapatikulottaṃsakalike)crest of the Mountain King’s dynasty (gotra:dynasty | adhara:lower | pati:lord | kula:family | uttaṃsa:crest | kalike:bud)
- തവ (tava)your
- ആകര്ണാകൃഷ്ട (ākarṇākṛṣṭa)drawn up to the ear (ākarṇa:up to the ear | ākṛṣṭa:drawn)
- സ്മരശരവിലാസം (smaraśaravilāsaṃ)Cupid's arrow play (smara:Cupid | śara:arrow | vilāsaṃ:play)
- കലയതഃ (kalayataḥ)considering
വിഭാതി ത്വന്നേത്ര ത്രിതയ മിദ-മീശാനദയിതേ ।
പുനഃ സ്രഷ്ടും ദേവാന് ദ്രുഹിണ ഹരി-രുദ്രാനുപരതാന്
രജഃ സത്വം വേഭ്രത് തമ ഇതി ഗുണാനാം ത്രയമിവ ॥ 53 ॥
- വിഭക്തത്രൈവര്ണ്യം (vibhaktatraivarṇyaṃ)having three distinct colors (vibhakta:distinct | trai:three | varṇyaṃ:colors)
- വ്യതികരിതലീലാഞ്ജനതയാ (vyatikaritalīlāñjanatayā)by playful collyrium application (vyatikarita:applied | līlā:playful | añjanatayā:by collyrium)
- വിഭാതി (vibhāti)shines
- ത്വത് (tvat)your
- നേത്രത്രിതയമ് (netratritayam)three eyes (netra:eye | tritayam:three)
- ഇദമ് (idam)this
- ഈശാനദയിതേ (īśānadayite)O Consort of Īśvara (īśāna:Īśvara | dayite:consort)
- പുനഃ (punaḥ)again
- സ്രഷ്ടുമ് (sraṣṭum)to create
- ദേവാന് (devān)gods
- ദ്രുഹിണഹരിരുദ്രാനുപരതാന് (druhiṇaharirudrānuparatān)Brahmā, Viṣṇu, and Rudra inactive (druhiṇa:Brahmā | hari:Viṣṇu | rudra:Rudra | anuparatān:inactive)
- രജഃ (rajaḥ)rajas
- സത്ത്വം (sattvaṃ)sattva
- ബിഭ്രത് (bibhrat)assuming
- തമ (tama)tamas
- ഇതി (iti)thus
- ഗുണാനാം (guṇānāṃ)of qualities
- ത്രയമ് (trayam)three
- ഇവ (iva)like
ദയാമിത്രൈ ര്നേത്രൈ-രരുണ-ധവല-ശ്യാമ രുചിഭിഃ ।
നദഃ ശോണോ ഗങ്ഗാ തപനതനയേതി ധ്രുവമുമ്
ത്രയാണാം തീര്ഥാനാ-മുപനയസി സമ്ഭേദ-മനഘമ് ॥ 54 ॥
- പവിത്രീകര്തും (pavitrīkartuṃ)to sanctify (pavitrī:sanctify | kartuṃ:to do)
- നഃ (naḥ)us
- പശുപതിപരാധീനഹൃദയേ (paśupatiparādhīnahṛdaye)in heart devoted to Śiva (paśupati:Śiva | parādhīna:devoted | hṛdaye:in heart)
- ദയാമിത്രൈഃ (dayāmitraiḥ)with kindly eyes (dayā:kindness | mitraiḥ:with eyes)
- നേത്രൈഃ (netraiḥ)with eyes
- അരുണധവലശ്യാമരുചിഭിഃ (aruṇadhavalaśyāmarucibhiḥ)with red, white, black hues (aruṇa:red | dhavala:white | śyāma:black | rucibhiḥ:with hues)
- നദഃ (nadaḥ)river
- ശോണഃ (śoṇaḥ)Soṇa
- ഗങ്ഗാ (gaṅgā)Gaṅgā
- തപനതനയ (tapanatanaya)Yamunā (tapana:sun | tanaya:daughter)
- ഇതി (iti)thus
- ധ്രുവമ് (dhruvam)certainly
- അമ് (amum)this
- ത്രയാണാമ് (trayāṇām)of the three
- തീര്ഥാനാമ് (tīrthānām)of holy places
- ഉപനയസി (upanayasi)you present
- സംഭേദമ് (saṃbhedam)confluence
- അനഘമ് (anagham)pure
തവേത്യാഹുഃ സന്തോ ധരണിധര-രാജന്യതനയേ ।
ത്വദുന്മേഷാജ്ജാതം ജഗദിദ-മശേഷം പ്രലയതഃ
പരേത്രാതും ശംങ്കേ പരിഹൃത-നിമേഷാ-സ്തവ ദൃശഃ ॥ 55 ॥
- നിമേഷോന്മേഷാഭ്യാം (nimeṣonmeṣābhyāṃ)by closing and opening (nimeṣa:closing | unmeṣa:opening | abhyāṃ:by)
- പ്രലയമ് (pralayam)dissolution
- ഉദയം (udayaṃ)creation
- യാതി (yāti)goes
- ജഗതീ (jagatī)universe
- തവ (tava)your
- ഇതി (iti)thus
- ആഹുഃ (āhuḥ)say
- സന്തഃ (santaḥ)great men
- ധരണിധരരാജന്യതനയേ (dharaṇidhararājanyatanaye)O daughter of the mountain king (dharaṇidhara:mountain | rājanya:king | tanaye:daughter)
- ത്വദുന്മേഷാത് (tvadunmeṣāt)from your opening (tvat:your | unmeṣāt:from opening)
- ജാതമ് (jātam)born
- ജഗത് (jagat)world
- ഇദമ് (idam)this
- അശേഷമ് (aśeṣam)entire
- പ്രലയതഃ (pralayataḥ)from dissolution
- പരിത്രാതുമ് (paritrātum)to protect
- ശങ്കേ (śaṅke)I suspect
- പരിഹൃതനിമേഷാഃ (parihṛtanimeṣāḥ)avoiding closing (parihṛta:avoiding | nimeṣāḥ:closing)
- തവ (tava)your
- ദൃശഃ (dṛśaḥ)eyes
നിലീയന്തേ തോയേ നിയത മനിമേഷാഃ ശഫരികാഃ ।
ഇയം ച ശ്രീ-ര്ബദ്ധച്ഛദപുടകവാടം കുവലയം
ജഹാതി പ്രത്യൂഷേ നിശി ച വിഘതയ്യ പ്രവിശതി॥ 56 ॥
- തവ (tava)your
- അപര്ണേ (aparṇe)O Aparṇā
- കര്ണേ (karṇe)in the ear
- ജപനയനപൈശുന്യചകിതാ (japanayanapaiśunyacakitā)afraid of tell-tale eyes (japa:murmuring | nayana:eyes | paiśunya:tell-tale | cakitā:afraid)
- നിലീയന്തേ (nilīyante)hide themselves
- തോയേ (toye)in water
- നിയതമനിമേഷാഃ (niyatamanimeṣāḥ)fixed and unblinking (niyata:fixed | animeṣāḥ:unblinking)
- ശഫരികാഃ (śapharikāḥ)female fish
- ഇയം (iyaṃ)this
- ച (ca)and
- ശ്രീഃ (śrīḥ)Goddess of Beauty
- ബദ്ധച്ഛദപുടകവാടം (baddhacchadapuṭakavāṭaṃ)closed petals of blue lily (baddha:closed | chada:petals | puṭa:cover | kavāṭaṃ:door)
- കുവലയമ് (kuvalayam)blue lily
- ജഹാതി (jahāti)abandons
- പ്രത്യൂഷേ (pratyūṣe)at dawn
- നിശി (niśi)at night
- ച (ca)and
- വിഘടയ്യ (vighaṭayya)opening
- പ്രവിശതി (praviśati)enters
ദവീയാംസം ദീനം സ്നപാ കൃപയാ മാമപി ശിവേ ।
അനേനായം ധന്യോ ഭവതി ന ച തേ ഹാനിരിയതാ
വനേ വാ ഹര്മ്യേ വാ സമകര നിപാതോ ഹിമകരഃ ॥ 57 ॥
- ദൃശാ (dṛśā)with the look
- ദ്രാഘീയസ്യാ (drāghīyasyā)long-ranging
- ദരദലിതനീലോത്പലരുചാ (daradalitanīlotpalarucā)defeating blue water lily (dara:slightly blooming | dalita:defeated | nīla:blue | utpala:water lily | rucā:in beauty)
- ദവീയാംസം (davīyāṃsaṃ)far removed
- ദീനം (dīnaṃ)miserable
- സ്നപയ (snapaya)grace
- കൃപയാ (kṛpayā)with compassion
- മാമപി (māmapi)myself too (mām:myself | api:too)
- ശിവേ (śive)O Consort of Śiva
- അനേന (anena)by this
- അയം (ayaṃ)this
- ധന്യഃ (dhanyaḥ)blessed
- ഭവതി (bhavati)becomes
- ന (na)not
- ച (ca)and
- തേ (te)to you
- ഹാനിഃ (hāniḥ)loss
- ഇയതാ (iyatā)by this
- വനേ (vane)in the forest
- വാ (vā)or
- ഹര്മ്യേ (harmye)in the mansion
- വാ (vā)or
- സമകരനിപാതഃ (samakaranipātaḥ)equal fall (sama:equal | kara:ray | nipātaḥ:fall)
- ഹിമകരഃ (himakaraḥ)moon (hima:cool | karaḥ:ray)
ന കേഷാ-മാധത്തേ കുസുമശര കോദണ്ഡ-കുതുകമ് ।
തിരശ്ചീനോ യത്ര ശ്രവണപഥ-മുല്ല്ങ്യ്യ വിലസന്
അപാങ്ഗ വ്യാസങ്ഗോ ദിശതി ശരസന്ധാന ധിഷണാമ് ॥ 58 ॥
- അരാലം (arālaṃ)curved
- തേ (te)your
- പാലീയുഗലമ് (pālīyugalam)pair of ridges (pālī:ridge | yugalam:pair)
- അഗരാജന്യതനയേ (agarājanyatanaye)O daughter of the Mountain King (aga:mountain | rājanya:king | tanaye:daughter)
- ന (na)not
- കേഷാമ് (keṣām)of whom
- ആധത്തേ (ādhatte)perceives
- കുസുമശരകോദണ്ഡകുതുകമ് (kusumaśarakodaṇḍakutukam)graces of the flower-arrowed bow (kusuma:flower | śara:arrow | kodaṇḍa:bow | kutukam:graces)
- തിരശ്ചീനഃ (tiraścīnaḥ)oblique
- യത്ര (yatra)where
- ശ്രവണപഥമുല്ലങ്ഘ്യ (śravaṇapathamullaṅghya)crossing the path to ears (śravaṇa:ears | patham:path | ullaṅghya:crossing)
- വിലസന് (vilasan)shining
- അപാങ്ഗവ്യാസങ്ഗഃ (apāṅgavyāsaṅgaḥ)side-glance (apāṅga:side | vyāsaṅgaḥ:glance)
- ദിശതി (diśati)gives
- ശരസംധാനധിഷണാമ് (śarasaṃdhānadhiṣaṇām)impression of an arrow (śara:arrow | saṃdhāna:mounting | dhiṣaṇām:impression)
ചതുശ്ചക്രം മന്യേ തവ മുഖമിദം മന്മഥരഥമ് ।
യമാരുഹ്യ ദ്രുഹ്യ ത്യവനിരഥ മര്കേന്ദുചരണം
മഹാവീരോ മാരഃ പ്രമഥപതയേ സജ്ജിതവതേ ॥ 59 ॥
- സ്ഫുരദ്ഗണ്ഡാഭോഗപ്രതിഫലിതതാടങ്കയുഗലം (sphuradgaṇḍābhogapratiphalitatāṭaṅkayugalaṃ)shining cheeks reflecting earrings (sphurat:shining | gaṇḍa:cheeks | ābhoga:expanse | pratiphalita:reflected | tāṭaṅka:earrings | yugalaṃ:pair)
- ചതുശ്ചക്രം (catuścakraṃ)four-wheeled (catur:four | cakraṃ:wheel)
- മന്യേ (manye)I consider
- തവ (tava)your
- മുഖമിദം (mukhamidaṃ)this face (mukham:face | idam:this)
- മന്മഥരഥമ് (manmatharatham)chariot of Manmatha (manmatha:Manmatha | ratham:chariot)
- യമാരുഹ്യ (yamāruhya)having mounted
- ദ്രുഹ്യതി (druhyati)inflicts pangs
- അവനിരഥമ് (avaniratham)earth-chariot (avani:earth | ratham:chariot)
- അര്കേന്ദുചരണം (arkenducaraṇaṃ)sun and moon wheels (arka:sun | indu:moon | caraṇaṃ:wheels)
- മഹാവീരഃ (mahāvīraḥ)great hero (mahā:great | vīraḥ:hero)
- മാരഃ (māraḥ)Mara
- പ്രമഥപതയേ (pramathapataye)to the lord of Pramathas (pramatha:Pramathas | pataye:to the lord)
- സജ്ജിതവതേ (sajjitavate)ready for
പിബ്നത്യാഃ ശര്വാണി ശ്രവണ-ചുലുകാഭ്യാ-മവിരലമ് ।
ചമത്കാരഃ-ശ്ലാഘാചലിത-ശിരസഃ കുണ്ഡലഗണോ
ഝണത്കരൈസ്താരൈഃ പ്രതിവചന-മാചഷ്ട ഇവ തേ ॥ 60 ॥
- സരസ്വത്യാഃ (sarasvatyāḥ)of Sarasvatī
- സൂക്തീഃ (sūktīḥ)eloquent speeches
- അമൃതലഹരീ (amṛtalaharī)wave of nectar (amṛta:nectar | laharī:wave)
- കൌശലഹരീഃ (kauśalaharīḥ)waves of skill (kauśala:skill | harīḥ:waves)
- പിബന്ത്യാഃ (pibantyāḥ)drinking
- ശര്വാണി (śarvāṇi)O consort of Śiva
- ശ്രവണചുലുകാഭ്യാമ് (śravaṇaculukābhyām)with the cups of ears (śravaṇa:ears | culukābhyām:with the cups)
- അവിരലമ് (aviralām)continuously
- ചമത്കാരശ്ലാഘാ (camatkāraślāghā)praise of wonder (camatkāra:wonder | ślāghā:praise)
- ചലിതശിരസഃ (calitaśirasaḥ)nodding head (calita:nodding | śirasaḥ:head)
- കുണ്ഡലഗണഃ (kuṇḍalagaṇaḥ)group of earrings (kuṇḍala:earrings | gaṇaḥ:group)
- ഝണത്കാരൈഃ (jhaṇatkāraiḥ)with jingling sounds (jhaṇat:jingling | kāraiḥ:with sounds)
- താരൈഃ (tāraiḥ)loud
- പ്രതിവചനമ് (prativacanam)reply
- ആചഷ്ട (ācaṣṭa)speaks
- ഇവ (iva)as if
- തേ (te)your
ത്വദീയോ നേദീയഃ ഫലതു ഫല-മസ്മാകമുചിതമ് ।
വഹത്യന്തര്മുക്താഃ ശിശിരകര-നിശ്വാസ-ഗലിതം
സമൃദ്ധ്യാ യത്താസാം ബഹിരപി ച മുക്താമണിധരഃ ॥ 61 ॥
- അസൌ (asau)this
- നാസാവംശഃ (nāsāvaṃśaḥ)nose-like bamboo staff (nāsā:nose | vaṃśaḥ:bamboo staff)
- തുഹിനഗിരിവംശധ്വജപടി (tuhinagirivaṃśadhvajapaṭi)Flag of the Mountain of Snow (tuhina:snow | giri:mountain | vaṃśa:lineage | dhvaja:flag | paṭi:cloth)
- ത്വദീയഃ (tvadīyaḥ)thy
- നേദീയഃ (nedīyaḥ)nearer
- ഫലതു (phalatu)may bestow
- ഫലമ് (phalam)fruit
- അസ്മാകമ് (asmākam)our
- ഉചിതമ് (ucitam)desired
- വഹന് (vahan)carrying
- അന്തഃ (antaḥ)inside
- മുക്താഃ (muktāḥ)pearls
- ശിശിരതര (śiśiratar)cooler
- നിശ്വാസ (niśvāsa)breath
- ഗലിതമ് (galitam)fallen
- സമൃദ്ധ്യാ (samṛddhyā)abundance
- യത് (yat)which
- താസാമ് (tāsām)of them
- ബഹി: (bahiḥ)outside
- അപി (api)also
- ച (ca)and
- മുക്താമണിധരഃ (muktāmaṇidharaḥ)wearing a pearl pendant (muktā:pearl | maṇi:jewel | dharaḥ:wearing)
പ്രവക്ഷ്യേ സദൃശ്യം ജനയതു ഫലം വിദ്രുമലതാ ।
ന ബിമ്ബം തദ്ബിമ്ബ-പ്രതിഫലന-രാഗാ-ദരുണിതം
തുലാമധ്രാരോഢും കഥമിവ വിലജ്ജേത കലയാ ॥ 62 ॥
- പ്രകൃത്യാ (prakṛtyā)by nature
- രക്തായാഃ (raktāyāḥ)red
- തവ (tava)your
- സുദതി (sudati)O beautiful-toothed
- ദന്തച്ഛദരുചേഃ (dantacchadaruceḥ)of the lips' beauty (danta:teeth | chada:covering | ruceḥ:of beauty)
- പ്രവക്ഷ്യേ (pravakṣye)I shall declare
- സാദൃശ്യമ് (sādṛśyam)similarity
- ജനയതു (janayatu)let it produce
- ഫലം (phalaṃ)fruit
- വിദ്രുമലതാ (vidrumalatā)coral creeper (vidruma:coral | latā:creeper)
- ന (na)not
- ബിമ്ബം (bimbaṃ)Bimba fruit
- തദ്ബിമ്ബപ്രതിഫലനരാഗാത് (tadbimbapratiphalanarāgāt)from reflection's redness (tad:that | bimba:reflection | pratiphalana:reflection | rāgāt:from redness)
- അരുണിതം (aruṇitaṃ)reddened
- തുലാമ് (tulām)comparison
- അധ്യാരോഢും (adhyāroḍhuṃ)to ascend
- കഥമ് (katham)how
- ഇവ (iva)like
- വിലജ്ജേത (vilajjeta)would feel ashamed
- കലയാ (kalayā)by a part
ചകോരാണാ-മാസീ-ദതിരസതയാ ചഞ്ചു-ജഡിമാ ।
അതസ്തേ ശീതാംശോ-രമൃതലഹരീ മാമ്ലരുചയഃ
പിബന്തീ സ്വച്ഛന്ദം നിശി നിശി ഭൃശം കാഞ്ജി കധിയാ ॥ 63 ॥
- സ്മിതജ്യോത്സ്നാജാലം (smitajyotsnājālaṃ)network of smiling moonlight (smita:smiling | jyotsnā:moonlight | jālaṃ:network)
- തവ (tava)your
- വദനചന്ദ്രസ്യ (vadanacandrasya)of the moon-like face (vadana:face | candra:moon | sya:of)
- പിബതാം (pibatāṃ)of those drinking
- ചകോരാണാമ് (cakorāṇām)of the Cakora birds
- ആസീത് (āsīt)was
- അതിരസതയാ (atirasatayā)due to extreme satiety (ati:extreme | rasatā:satiety | yā:due to)
- ചഞ്ചുജഡിമാ (cañcujaḍimā)insensitiveness of the tongue (cañcu:tongue | jaḍimā:insensitiveness)
- അതഃ (ataḥ)therefore
- തേ (te)they
- ശീതാംശോഃ (śītāṃśoḥ)of the cool-rayed moon (śīta:cool | aṃśoḥ:rayed)
- അമൃതലഹരീമ് (amṛtalaharīm)nectar waves (amṛta:nectar | laharīm:waves)
- അമ്ലരുചയഃ (amlarucayaḥ)with sour taste (amla:sour | rucayaḥ:taste)
- പിബന്തി (pibanti)drink
- സ്വച്ഛന്ദം (svacchandaṃ)freely
- നിശി (niśi)at night
- നിശി (niśi)at night
- ഭൃശം (bhṛśaṃ)intensely
- കാഞ്ജികധിയാ (kāñjikadhiyā)thinking it sour gruel (kāñjika:sour gruel | dhiyā:thinking)
ജപാപുഷ്പച്ഛായാ തവ ജനനി ജിഹ്വാ ജയതി സാ ।
യദഗ്രാസീനായാഃ സ്ഫടികദൃഷ-ദച്ഛച്ഛവിമയി
സരസ്വത്യാ മൂര്തിഃ പരിണമതി മാണിക്യവപുഷാ ॥ 64 ॥
- അവിശ്രാന്തം (aviśrāntaṃ)unceasing
- പത്യുഃ (patyuḥ)of the husband
- ഗുണഗണകഥാ (guṇagaṇakathā)stories of virtues (guṇa:virtue | gaṇa:group | kathā:story)
- അമ്രേഡന (amreḍana)repetition
- ജപാ (japā)muttering
- ജപാപുഷ്പച്ഛായാ (japāpuṣpacchāyā)like hibiscus flower (japā:hibiscus | puṣpa:flower | chāyā:shade)
- തവ (tava)your
- ജനനി (janani)mother
- ജിഹ്വാ (jihvā)tongue
- ജയതി (jayati)conquers
- സാ (sā)that
- യത് (yat)which
- അഗ്രാസീനായാഃ (agrāsīnāyāḥ)seated at the tip (agra:tip | āsīnāyāḥ:seated)
- സ്ഫടികദൃഷദച്ഛച്ഛവിമയീ (sphaṭikadṛṣadacchacchavimayī)crystal-like complexion (sphaṭika:crystal | dṛṣad:stone | accha:clear | chavi:complexion | mayī:consisting of)
- സരസ്വത്യാ (sarasvatyā)of Sarasvati
- മൂര്തിഃ (mūrtiḥ)form
- പരിണമതി (pariṇamati)transforms
- മാണിക്യവപുഷാ (māṇikyavapuṣā)into ruby form (māṇikya:ruby | vapuṣā:form)
നിവൃത്തൈ-ശ്ചണ്ഡാംശ-ത്രിപുരഹര-നിര്മാല്യ-വിമുഖൈഃ ।
വിശാഖേന്ദ്രോപേന്ദ്രൈഃ ശശിവിശദ-കര്പൂരശകലാ
വിലീയന്തേ മാതസ്തവ വദനതാമ്ബൂല-കബലാഃ ॥ 65 ॥
- രണേ (raṇe)in battle
- ജിത്വാ (jitvā)having conquered
- ദൈത്യാന് (daityān)demons
- അപഹൃതശിരസ്ത്രൈഃ (apahṛtaśirastraiḥ)with removed headgear (apahṛta:removed | śirastraiḥ:headgear)
- കവചിഭിഃ (kavacibhiḥ)with armors
- നിവൃത്തൈഃ (nivṛttaiḥ)returned
- ചണ്ഡാംശത്രിപുരഹരനിര്മാല്യവിമുഖൈഃ (caṇḍāmśatripuraharanirmālyavimukhaiḥ)averse to Śiva's leavings (caṇḍāmśa:Caṇḍa's share | tripurahara:Śiva, destroyer of Tripura | nirmālya:leavings | vimukhaiḥ:averse)
- വിശാഖേന്ദ്രോപേന്ദ്രൈഃ (viśākhendropendraiḥ)by Viśākha, Indra, Upendra (viśākha:Viśākha | indra:Indra | upendraiḥ:Upendra)
- ശശിവിശദകര്പൂരശകലാ (śaśiviśadakarpūraśakalā)moon-bright camphor pieces (śaśi:moon | viśada:bright | karpūra:camphor | śakalā:pieces)
- വിലീയന്തേ (vilīyante)dissolve
- മാതഃ (mātaḥ)O Mother
- തവ (tava)your
- വദനതാമ്ബൂലകബലാഃ (vadanatāmbūlakabalāḥ)betel rolls from your mouth (vadana:mouth | tāmbūla:betel | kabalāḥ:rolls)
സ്ത്വയാരബ്ധേ വക്തും ചലിതശിരസാ സാധുവചനേ ।
തദീയൈ-ര്മാധുര്യൈ-രപലപിത-തന്ത്രീകലരവാം
നിജാം വീണാം വാണീം നിചുലയതി ചോലേന നിഭൃതമ് ॥ 66 ॥
- വിപഞ്ച്യാ (vipañcyā)by the Vīna
- ഗായന്തീ (gāyantī)singing
- വിവിധമ് (vividham)various
- അപദാനം (apadānam)achievements
- പശുപതേഃ (paśupateḥ)of Paśupati (Śiva)
- ത്വയാ (tvayā)by you
- ആരബ്ധേ (ārabdhe)when begun
- വക്തും (vaktuṃ)to speak
- ചലിതശിരസാ (calitaśirasā)with nodding head
- സാധുവചനേ (sādhuvacane)in good words
- തദീയൈഃ (tadīyaiḥ)by her
- മാധുര്യൈഃ (mādhuryaiḥ)by sweetness
- അപലപിതതന്ത്രീകലരവാം (apalapitatantrīkalaravāṃ)ridiculed string sound (apalapita:ridiculed | tantrī:string | kalaravāṃ:sound)
- നിജാം (nijāṃ)her own
- വീണാം (vīṇāṃ)Vīna
- വാണീ (vāṇī)Sarasvatī
- നിചുലയതി (niculayati)puts away
- ചോലേന (colena)with a cover
- നിഭൃതമ് (nibhṛtam)secretly
ഗിരിശേനോ-ദസ്തം മുഹുരധരപാനാകുലതയാ ।
കരഗ്രാഹ്യം ശമ്ഭോര്മുഖമുകുരവൃന്തം ഗിരിസുതേ
കഥങ്കരം ബ്രൂമ-സ്തവ ചുബുകമോപമ്യരഹിതമ് ॥ 67 ॥
- കരാഗ്രേണ (karāgreṇa)by the tip of the hand (kara:hand | agreṇa:by the tip)
- സ്പൃഷ്ടം (spṛṣṭam)touched
- തിഹിനഗിരിണാ (tuhinagiriṇā)by the Mountain King (tuhina:snow | giriṇā:by the mountain)
- വത്സലതയാ (vatsalatayā)with affection
- ഗിരീശേന (girīśena)by Śambhu (giri:mountain | īśena:by the lord)
- ഉദസ്തം (udastam)lifted up
- മുഹുഃ (muhuḥ)again and again
- അധരപാനാകുലതയാ (adharapānākulatayā)in desire to kiss (adhara:lip | pāna:drinking | ākulatayā:with desire)
- കരഗ്രാഹ്യമ് (karagrāhyam)held by hand (kara:hand | grāhyam:held)
- ശമ്ഭോഃ (śambhoḥ)of Śambhu
- മുഖമുകുരവൃന്തമ് (mukhamukuravṛntam)handle of face mirror (mukha:face | mukura:mirror | vṛntam:handle)
- ഗിരിസുതേ (girisute)O daughter of the mountain (giri:mountain | sute:daughter)
- കഥങ്കാരമ് (kathaṅkāram)how
- ബ്രൂമഃ (brūmaḥ)can we describe
- തവ (tava)your
- ചിബുകമ് (cibukam)chin
- ഔപമ്യരഹിതമ് (aupamyarahitam)without comparison (aupamya:comparison | rahitam:without)
തവ ഗ്രീവാ ധത്തേ മുഖകമലനാല-ശ്രിയമിയമ് ।
സ്വതഃ ശ്വേതാ കാലാ ഗരു ബഹുല-ജമ്ബാലമലിനാ
മൃണാലീലാലിത്യം വഹതി യദധോ ഹാരലതികാ ॥ 68 ॥
- ഭുജാശ്ലേഷാന് (bhujāśleṣān)embraces of the arms (bhuja:arms | āśleṣān:embraces)
- നിത്യം (nityaṃ)constantly
- പുരദമയിതുഃ (puradamayituḥ)Destroyer of the Cities (pura:cities | damayituḥ:destroyer)
- കണ്ടകവതീ (kaṇṭakavatī)thorny
- തവ (tava)your
- ഗ്രീവാ (grīvā)neck
- ധത്തേ (dhatte)bears
- മുഖകമലനാലശ്രിയമ് (mukhakamalanālaśriyam)beauty of lotus-stalk face (mukha:face | kamala:lotus | nāla:stalk | śriyam:beauty)
- ഇയമ് (iyam)this
- സ്വതഃ (svataḥ)naturally
- ശ്വേതാ (śvetā)white
- കാലാഗുരുബഹുലജമ്ബാലമലിനാ (kālāgurubahulajambālamalinā)dark Agaru paste discoloured (kālāguru:dark Agaru | bahula:abundant | jambāla:paste | malinā:discoloured)
- മൃണാലീലാലിത്യമ് (mṛṇālīlālityam)tenderness of lotus-stalk (mṛṇālī:lotus-stalk | lālityam:tenderness)
- വഹതി (vahati)carries
- യദധഃ (yadadho)below which (yat:which | adhaḥ:below)
- ഹാരലതികാ (hāralatikā)cluster of pearl necklaces (hāra:necklace | latikā:cluster)
വിവാഹ-വ്യാനദ്ധ-പ്രഗുണഗുണ-സങ്ഖ്യാ പ്രതിഭുവഃ ।
വിരാജന്തേ നാനാവിധ-മധുര-രാഗാകര-ഭുവാം
ത്രയാണാം ഗ്രാമാണാം സ്ഥിതി-നിയമ-സീമാന ഇവ തേ ॥ 69 ॥
- ഗലേ (gale)in the neck
- രേഖാഃ (rekhāḥ)lines
- തിസ്രഃ (tisraḥ)three
- ഗതിഗമകഗീതൈകനിപുണേ (gatigamakagītaikanipuṇe)expert in movement, modulation, and song (gati:movement | gamaka:modulation | gīta:song | eka:one | nipuṇe:expert)
- വിവാഹവ്യാനദ്ധപ്രഗുണഗുണസംഖ്യാപ്രതിഭുവഃ (vivāhavyānaddhapraguṇaguṇasaṃkhyāpratibhuvaḥ)confirming auspicious thread's threefoldness (vivāha:marriage | vyānaddha:tied | praguṇa:auspicious thread | guṇa:strand | saṃkhyā:number | pratibhuvaḥ:confirming)
- വിരാജന്തേ (virājante)shine forth
- നാനാവിധമധുരരാഗാകരഭുവാമ് (nānāvidhamadhurarāgākarabhuvām)source of various sweet melodies (nānāvidha:various | madhura:sweet | rāga:melody | ākara:source | bhuvām:of the worlds)
- ത്രയാണാമ് (trayāṇām)of the three
- ഗ്രാമാണാമ് (grāmāṇām)of the musical scales
- സ്ഥിതിനിയമസീമാനഃ (sthitiniyamasīmānaḥ)boundaries of regulation (sthiti:position | niyama:regulation | sīmānaḥ:boundaries)
- ഇവ (iva)as if
- തേ (te)your
ചതുര്ഭിഃ സൌന്ദ്രയം സരസിജഭവഃ സ്തൌതി വദനൈഃ ।
നഖേഭ്യഃ സന്ത്രസ്യന് പ്രഥമ-മഥനാ ദന്തകരിപോഃ
ചതുര്ണാം ശീര്ഷാണാം സമ-മഭയഹസ്താര്പണ-ധിയാ ॥ 70 ॥
- മൃണാലീമൃദ്വീനാം (mṛṇālīmṛdvīnāṃ)of soft as lotus stalk (mṛṇālī:lotus stalk | mṛdvī:soft)
- തവ (tava)your
- ഭുജലതാനാം (bhujalatānāṃ)of the creeper-like arms (bhuja:arm | latānāṃ:of the creepers)
- ചതസൃണാം (catasṛṇāṃ)of the four
- ചതുര്ഭിഃ (caturbhiḥ)by the four
- സൌന്ദര്യം (saundaryaṃ)beauty
- സരസിജഭവഃ (sarasijabhavaḥ)lotus-born (Brahmā) (sarasija:lotus | bhavaḥ:born)
- സ്തൌതി (stauti)praises
- വദനൈഃ (vadanaiḥ)with faces
- നഖേഭ്യഃ (nakhebhyaḥ)from the nails
- സന്ത്രസ്യന് (santrasyan)being afraid
- പ്രഥമമഥനാത് (prathamamathanāt)from the first churning (prathama:first | mathanāt:from churning)
- അന്ധകരിപോഃ (andhakaripoḥ)of the enemy of darkness (andhaka:darkness | ripoḥ:of the enemy)
- ചതുര്ണാം (caturṇāṃ)of the four
- ശീര്ഷാണാം (śīrṣāṇāṃ)of the heads
- സമമ് (samam)equally
- അഭയഹസ്താര്പണധിയാ (abhayahastārpaṇadhiyā)with the thought of granting protection (abhaya:protection | hasta:hand | arpaṇa:granting | dhiyā:with the thought)
കരാണാം തേ കാന്തിം കഥയ കഥയാമഃ കഥമുമേ ।
കയാചിദ്വാ സാമ്യം ഭജതു കലയാ ഹന്ത കമലം
യദി ക്രീഡല്ലക്ഷ്മീ-ചരണതല-ലാക്ഷാരസ-ചണമ് ॥ 71 ॥
- നഖാനാമ് (nakhānām)of the nails
- ഉദ്ദ്യോതൈഃ (uddyotaiḥ)by the radiance
- നവ (nava)new
- നലിന (nalina)lotus
- രാഗം (rāgaṃ)color
- വിഹസതാം (vihasatāṃ)surpassing
- കരാണാം (karāṇāṃ)of the hands
- തേ (te)your
- കാന്തിം (kāntiṃ)splendour
- കഥയ (kathaya)tell
- കഥയാമഃ (kathayāmaḥ)we describe
- കഥമ് (katham)how
- ഉമേ (ume)O Uma
- കയാചിത് (kayācit)by some
- വാ (vā)or
- സാമ്യം (sāmyaṃ)similarity
- ഭജതു (bhajatu)attain
- കലയാ (kalayā)with the art
- ഹന്ത (hanta)alas
- കമലം (kamalaṃ)lotus
- യദി (yadi)if
- ക്രീഡത് (krīḍat)sporting
- ലക്ഷ്മീ (lakṣmī)Lakṣmī
- ചരണ (caraṇa)feet
- തല (tala)sole
- ലാക്ഷാ (lākṣā)lac-dye
- രസ (rasa)juice
- ഛണമ് (chaṇam)enhanced
തവേദം നഃ ഖേദം ഹരതു സതതം പ്രസ്നുത-മുഖമ് ।
യദാലോക്യാശങ്കാകുലിത ഹൃദയോ ഹാസജനകഃ
സ്വകുമ്ഭൌ ഹേരമ്ബഃ പരിമൃശതി ഹസ്തേന ഝഡിതി ॥ 72 ॥
- സമം (samaṃ)equally
- ദേവി (devi)O Goddess
- സ്കന്ദദ്വിപവദനപീതം (skandadvipavadanapītaṃ)sucked by Skanda and Gaṇeśa (skanda:Skanda | dvipa:elephant | vadana:face | pītaṃ:sucked)
- സ്തനയുഗം (stanayugaṃ)pair of breasts (stana:breast | yugaṃ:pair)
- തവേദം (tavedaṃ)this of yours (tava:your | idaṃ:this)
- നഃ (naḥ)our
- ഖേദം (khedaṃ)sorrow
- ഹരതു (haratu)may remove
- സതതം (satataṃ)always
- പ്രസ്നുതമുഖമ് (prasnutamukham)flowing milk (prasnuta:flowing | mukham:mouth)
- യദാലോക്യ (yadālokya)having seen
- ആശങ്കാകുലിതഹൃദയഃ (āśaṅkākulitahṛdayaḥ)with doubtful heart (āśaṅkā:doubt | ākulita:agitated | hṛdayaḥ:heart)
- ഹാസജനകഃ (hāsajanakaḥ)causing laughter (hāsa:laughter | janakaḥ:causing)
- സ്വകുമ്ഭൌ (svakumbhau)his own cheeks (sva:own | kumbhau:cheeks)
- ഹേരമ്ബഃ (herambaḥ)Heramba (Gaṇeśa)
- പരിമൃശതി (parimṛśati)feels
- ഹസ്തേന (hastena)with hand
- ഝഡിതി (jhaḍiti)suddenly
ന സന്ദേഹസ്പന്ദോ നഗപതി പതാകേ മനസി നഃ ।
പിബന്തൌ തൌ യസ്മാ ദവിദിത വധൂസങ്ഗ രസികൌ
കുമാരാവദ്യാപി ദ്വിരദവദന-ക്രൌഞ്ച്ദലനൌ ॥ 73 ॥
- അമൂ (amū)those
- തേ (te)your
- വക്ഷോജൌ (vakṣojau)breasts
- അമൃതരസമാണിക്യകുതുപൌ (amṛtarasamāṇikyakutupau)jars of nectar and ruby (amṛta:nectar | rasa:essence | māṇikya:ruby | kutupau:jars)
- ന (na)not
- സന്ദേഹസ്പന്ദഃ (sandehaspandaḥ)doubt arises (sandeha:doubt | spandaḥ:arises)
- നഗപതിപതാകേ (nagapatipatāke)O Mountain-King's flag (naga:mountain | pati:king | patāke:flag)
- മനസി (manasi)in the mind
- നഃ (naḥ)our
- പിബന്തൌ (pibantau)drinking
- തൌ (tau)those two
- യസ്മാത് (yasmāt)because
- അവിദിതവധൂസങ്ഗരസികൌ (aviditavadhūsaṅgarasikau)unacquainted with women (avidita:unacquainted | vadhū:women | saṅga:association | rasikau:enjoyers)
- കുമാരൌ (kumārau)young boys
- അദ്യാപി (adyāpi)even today
- ദ്വിരദവദന (dviradavadana)elephant-headed (dvirada:elephant | vadana:headed)
- ക്രൌഞ്ചദലനൌ (krauñcadalanau)mountain-piercing (krauñca:mountain | dalanau:piercing)
സമാരബ്ധാം മുക്താമണിഭിരമലാം ഹാരലതികാമ് ।
കുചാഭോഗോ ബിമ്ബാധര-രുചിഭി-രന്തഃ ശബലിതാം
പ്രതാപ-വ്യാമിശ്രാം പുരദമയിതുഃ കീര്തിമിവ തേ ॥ 74 ॥
- വഹത്യമ്ബ (vahatyamba)O Mother carries (vahati:carries | amba:O Mother)
- സ്തമ്ബേ (stambe)in the region
- അരമദനുജകുമ്ഭപ്രകൃതിഭിഃ (aramadanujakumbhaprakṛtibhiḥ)from the frontal globe (aramada:elephant-demon | anuja:younger brother | kumbha:frontal globe | prakṛtibhiḥ:by nature)
- സമാരബ്ധാം (samārabdhām)initiated
- മുക്താമണിഭിഃ (muktāmaṇibhiḥ)with pearls (muktā:pearls | maṇibhiḥ:with jewels)
- അമലാം (amalām)flawless
- ഹാരലതികാമ് (hāralatikām)necklace (hāra:necklace | latikām:creeper)
- കുചാഭോഗോ (kucābhogaḥ)region of breasts (kuca:breasts | ābhogaḥ:region)
- ബിമ്ബാധരരുചിഭിഃ (bimbādhararucibhiḥ)by the reflection of lips (bimba:bimba-like | adhara:lips | rucibhiḥ:by the reflection)
- അന്തഃ (antaḥ)within
- ശബലിതാം (śabalitām)variegated
- പ്രതാപവ്യാമിശ്രാം (pratāpavyāmiśrām)mixed with valour (pratāpa:valour | vyāmiśrām:mixed with)
- പുരദമയിതുഃ (puradamayituḥ)of the Destroyer of Cities (pura:cities | damayituḥ:destroyer)
- കീര്തിമിവ (kīrtimiva)like fame (kīrtim:fame | iva:like)
- തേ (te)of you
പയഃ പാരാവാരഃ പരിവഹതി സാരസ്വതമിവ ।
ദയാവത്യാ ദത്തം ദ്രവിഡശിശു-രാസ്വാദ്യ തവ യത്
കവീനാം പ്രൌഢാനാ മജനി കമനീയഃ കവയിതാ ॥ 75 ॥
- തവ (tava)your
- സ്തന്യം (stanyaṃ)breast milk
- മന്യേ (manye)I fancy
- ധരണിധരകന്യേ (dharaṇidharakanye)O Daughter of the Mountain-King (dharaṇi:earth | dhara:holder | kanye:daughter)
- ഹൃദയതഃ (hṛdayataḥ)from the heart
- പയഃപാരാവാരഃ (payaḥpārāvāraḥ)milk-ocean (payaḥ:milk | pārāvāraḥ:ocean)
- പരിവഹതി (parivahati)flows
- സാരസ്വതമിവ (sārasvatamiva)like poetic inspiration (sārasvatam:poetic inspiration | iva:like)
- ദയാവത്യാ (dayāvatyā)by the gracious
- ദത്തം (dattaṃ)given
- ദ്രവിഡശിശുഃ (draviḍaśiśuḥ)child of the Dramila country (draviḍa:Dramila | śiśuḥ:child)
- ആസ്വാദ്യ (āsvādya)having tasted
- തവ (tava)your
- യത് (yat)which
- കവീനാം (kavīnāṃ)of poets
- പ്രൌഢാനാമ് (prauḍhānām)among great
- അജനി (ajani)became
- കമനീയഃ (kamanīyaḥ)noted
- കവയിതാ (kavayitā)poet
ഗഭീരേ തേ നാഭീസരസി കൃതസങോ മനസിജഃ ।
സമുത്തസ്ഥൌ തസ്മാ-ദചലതനയേ ധൂമലതികാ
ജനസ്താം ജാനീതേ തവ ജനനി രോമാവലിരിതി ॥ 76 ॥
- ഹര (hara)Siva
- ക്രോധ (krodha)anger
- ജ്വാലാ (jvālā)flames
- വലിഭിഃ (valibhiḥ)by the series
- അവലീഢേന (avalīḍhena)enveloped
- വപുഷാ (vapuṣā)by the body
- ഗഭീരേ (gabhīre)deep
- തേ (te)your
- നാഭീസരസി (nābhīsarasi)in the lake of navel (nābhī:navel | sarasi:in the lake)
- കൃതസങ്ഗഃ (kṛtasaṅgaḥ)took refuge
- മനസിജഃ (manasijaḥ)Kāma-deva
- സമുത്തസ്ഥൌ (samuttasthau)arose
- തസ്മാത് (tasmāt)from there
- അചലതനയേ (acalatanaye)O daughter of the mountain (acala:mountain | tanaye:daughter)
- ധൂമലതികാ (dhūmalatikā)smoke creeper (dhūma:smoke | latikā:creeper)
- ജനഃ (janaḥ)people
- താമ് (tām)that
- ജാനീതേ (jānīte)know
- തവ (tava)your
- ജനനി (janani)O Mother
- രോമാവലിഃ (romāvaliḥ)line of hair (roma:hair | avaliḥ:line)
- ഇതി (iti)thus
കൃശേ മധ്യേ കിഞ്ചിജ്ജനനി തവ യദ്ഭാതി സുധിയാമ് ।
വിമര്ദാ-ദന്യോന്യം കുചകലശയോ-രന്തരഗതം
തനൂഭൂതം വ്യോമ പ്രവിശദിവ നാഭിം കുഹരിണീമ് ॥ 77 ॥
- യദേതത് (yadetat)this which
- കാലിന്ദീതനുതരതരങ്ഗാകൃതി (kālindī-tanutara-taraṅga-ākṛti)like subtle Yamuna ripples (kālindī:Yamuna | tanutara:subtle | taraṅga:ripples | ākṛti:like)
- ശിവേ (śive)O Consort of Siva
- കൃശേ (kṛśe)slender
- മധ്യേ (madhye)in the middle
- കിംചിത് (kiṃcit)slightly
- ജനനി (janani)O Mother
- തവ (tava)your
- യദ്ഭാതി (yadbhāti)which shines
- സുധിയാമ് (sudhiyām)by the wise
- വിമര്ദാത് (vimardāt)by pressure
- അന്യഃ (anyaḥ)another
- അന്യം (anyaṃ)another
- കുചകലശയോഃ (kucakalaśayoḥ)of the breasts (kuca:breast | kalaśayoḥ:of the pair)
- അന്തരഗതം (antaragataṃ)entered between
- തനൂഭൂതം (tanūbhūtaṃ)thinned
- വ്യോമ (vyoma)sky
- പ്രവിശദിവ (praviśadiva)as if entering
- നാഭിം (nābhiṃ)navel
- കുഹരിണീമ് (kuhariṇīm)cavity
കലാവാലം കുണ്ഡം കുസുമശര തേജോ-ഹുതഭുജഃ ।
രതേ-ര്ലീലാഗാരം കിമപി തവ നാഭിര്ഗിരിസുതേ
ബേലദ്വാരം സിദ്ധേ-ര്ഗിരിശനയനാനാം വിജയതേ ॥ 78 ॥
- സ്ഥിരഃ (sthiraḥ)steady
- ഗങ്ഗാവര്തഃ (gaṅgāvartaḥ)whirlpool of Gaṅgā (gaṅgā:Gaṅgā | āvartaḥ:whirlpool)
- സ്തനമുകുലരോമാവലിലതാ (stanamukularomāvalilatā)creeper of breast-bud hairline (stana:breast | mukula:bud | romāvali:hairline | latā:creeper)
- കലാവാലം (kalāvālaṃ)bed for creeper (kalā:creeper | vālaṃ:bed)
- കുണ്ഡം (kuṇḍaṃ)sacrificial pit
- കുസുമശരതേജോഹുതഭുജഃ (kusumaśaratejohutabhujaḥ)fire of flower-arrowed god (kusuma:flower | śara:arrow | tejaḥ:fire | hutabhujaḥ:god)
- രതേഃ (rateḥ)of Rati
- ലീലാഗാരം (līlāgāraṃ)pleasure house (līlā:pleasure | gāraṃ:house)
- കിമപി (kimapi)indescribably unique
- തവ (tava)your
- നാഭിഃ (nābhiḥ)navel
- ഗിരിസുതേ (girisute)O Daughter of the Mountain (giri:mountain | sute:daughter)
- ബിലദ്വാരം (biladvāraṃ)opening of the cavern (bila:cavern | dvāraṃ:opening)
- സിദ്ധേഃ (siddheḥ)of accomplishment
- ഗിരിശനയനാനാം (giriśanayanānāṃ)eyes of Hara (giriśa:Hara | nayanānāṃ:eyes)
- വിജയതേ (vijayate)triumphs
നമന്മൂര്തേ ര്നാരീതിലക ശനകൈ-സ്ത്രുട്യത ഇവ ।
ചിരം തേ മധ്യസ്യ ത്രുടിത തടിനീ-തീര-തരുണാ
സമാവസ്ഥാ-സ്ഥേമ്നോ ഭവതു കുശലം ശൈലതനയേ ॥ 79 ॥
- നിസര്ഗക്ഷീണസ്യ (nisargakṣīṇasya)naturally slender (nisarga:natural | kṣīṇasya:slender)
- സ്തനതടഭരേണ (stanataṭabhareṇa)by the weight of breasts (stana:breast | taṭa:surface | bhareṇa:by the weight)
- ക്ലമജുഷഃ (klamajuṣaḥ)wearied
- നമന്മൂര്തേഃ (namanmūrteḥ)of the bending form (naman:bending | mūrteḥ:of the form)
- നാരീതിലക (nārītilaka)ornament of womankind (nārī:woman | tilaka:ornament)
- ശനകൈഃ (śanakaiḥ)slowly
- ത്രുട്യത (truṭyata)breaking
- ഇവ (iva)as if
- ചിരം (ciraṃ)long
- തേ (te)your
- മധ്യസ്യ (madhyasya)of the waist
- ത്രുടിതതടിനീതീരതരുണാ (truṭitataṭinītīrataruṇā)like a tree on a cracking river bank (truṭita:cracking | taṭinī:river | tīra:bank | taruṇā:tree)
- സമാവസ്ഥാ (samāvasthā)state
- സ്ഥേമ്നഃ (sthemnaḥ)firmness
- ഭവതു (bhavatu)may be
- കുശലം (kuśalaṃ)well-being
- ശൈലതനയേ (śailatanaye)O Daughter of the Mountain (śaila:mountain | tanaye:daughter)
കഷന്തൌ-ദൌര്മൂലേ കനകകലശാഭൌ കലയതാ ।
തവ ത്രാതും ഭങ്ഗാദലമിതി വലഗ്നം തനുഭുവാ
ത്രിധാ നദ്ധ്മ് ദേവീ ത്രിവലി ലവലീവല്ലിഭിരിവ ॥ 80 ॥
- കുചൌ (kucau)breasts
- സദ്യഃ (sadyaḥ)immediately
- സ്വിദ്യത് (svidyat)perspiring
- തട (taṭa)region
- ഘടിത (ghaṭita)formed
- കൂര്പാസ (kūrpāsa)garment
- ഭിദുരൌ (bhidurau)bursting
- കഷന്തൌ (kaṣantau)touching
- ദോര്മൂലേ (dormūle)at the armpits
- കനക (kanaka)golden
- കലശാഭൌ (kalaśābhau)like pots
- കലയതാ (kalayatā)considering
- തവ (tava)your
- ത്രാതും (trātuṃ)to protect
- ഭങ്ഗാത് (bhaṅgāt)from breaking
- അലമ് (alam)enough
- ഇതി (iti)thus
- വലഗ്നം (valagnaṃ)attached
- തനുഭുവാ (tanubhuvā)by the body
- ത്രിധാ (tridhā)threefold
- നദ്ധം (naddhaṃ)bound
- ദേവി (devi)O Goddess
- ത്രിവലി (trivali)three folds (tri:three | vali:folds)
- ലവലീവല്ലിഭിഃ (lavalīvallibhiḥ)by Lavali creepers (lavalī:Lavali | vallibhiḥ:by creepers)
- ഇവ (iva)like
നിതമ്ബാ-ദാച്ഛിദ്യ ത്വയി ഹരണ രൂപേണ നിദധേ ।
അതസ്തേ വിസ്തീര്ണോ ഗുരുരയമശേഷാം വസുമതീം
നിതമ്ബ-പ്രാഗ്ഭാരഃ സ്ഥഗയതി സഘുത്വം നയതി ച ॥ 81 ॥
- ഗുരുത്വം (gurutvaṃ)weight
- വിസ്താരം (vistāraṃ)extensiveness
- ക്ഷിതിധരപതിഃ (kṣitidharapatiḥ)Mountain-king (kṣiti:earth | dhara:holder | patiḥ:lord)
- പാര്വതി (pārvati)O Parvati
- നിജാന്നിതമ്ബാത് (nijānnitambāt)from own hips (nija:own | nitambāt:from hips)
- ആച്ഛിദ്യ (ācchidya)cutting off
- ത്വയി (tvayi)in you
- ഹരണരൂപേണ (haraṇarūpeṇa)in the form of taking (haraṇa:taking | rūpeṇa:in the form)
- നിദധേ (nidadhe)placed
- അതഃ (ataḥ)therefore
- തേ (te)your
- വിസ്തീര്ണഃ (vistīrṇaḥ)extensive
- ഗുരുഃ (guruḥ)heavy
- അയമ് (ayam)this
- അശേഷാം (aśeṣāṃ)entire
- വസുമതീം (vasumatīṃ)earth
- നിതമ്ബപ്രാഗ്ഭാരഃ (nitambaprāgbhāraḥ)hip's prior weight (nitamba:hip | prāgbhāraḥ:prior weight)
- സ്ഥഗയതി (sthagayati)covers
- ലഘുത്വം (laghutvaṃ)lightness
- നയതി (nayati)leads
- ച (ca)and
ഉഭാഭ്യാമൂരുഭ്യാ-മുഭയമപി നിര്ജിത്യ ഭവതി ।
സുവൃത്താഭ്യാം പത്യുഃ പ്രണതികഠിനാഭ്യാം ഗിരിസുതേ
വിധിജ്ഞേ ജാനുഭ്യാം വിബുധ കരികുമ്ഭ ദ്വയമസി ॥ 82 ॥
- കരീന്ദ്രാണാം (karīndrāṇām)of lordly elephants (kari:elephant | indra:lord | āṇām:of)
- ശുണ്ഡാന് (śuṇḍān)trunks
- കനകകദലീകാണ്ഡപടലീമ് (kanakakadalīkāṇḍapaṭalīm)stem of golden banana trees (kanaka:golden | kadalī:banana | kāṇḍa:stem | paṭalīm:cluster)
- ഉഭാഭ്യാമ് (ubhābhyām)by both
- ഊരുഭ്യാമ് (ūrubhyām)by thighs
- ഉഭയമ് (ubhayam)both
- അപി (api)also
- നിര്ജിത്യ (nirjitya)conquering
- ഭവതീ (bhavatī)you
- സുവൃത്താഭ്യാം (suvṛttābhyām)perfectly rounded (su:well | vṛtta:rounded)
- പത്യുഃ (patyuḥ)of the husband
- പ്രണതികഠിനാഭ്യാം (praṇatikaṭhinābhyām)hardened by prostrations (praṇati:prostration | kaṭhina:hardened)
- ഗിരിസുതേ (girisute)O Daughter of the Mountain (giri:mountain | sute:daughter)
- വിധിജ്ഞ്യേ (vidhijñye)O observer of duties (vidhi:duty | jñye:knower)
- ജാനുഭ്യാം (jānubhyām)by knees
- വിബുധകരികുമ്ഭദ്വയമ് (vibudhakarikumbhadvayam)frontal globes of heavenly elephant (vibudha:heavenly | kari:elephant | kumbha:globe | dvayam:pair)
- അസി (asi)are
നിഷങ്ഗൌ ജങ്ഘേ തേ വിഷമവിശിഖോ ബാഢ-മകൃത ।
യദഗ്രേ ദൃസ്യന്തേ ദശശരഫലാഃ പാദയുഗലീ
നഖാഗ്രച്ഛന്മാനഃ സുര മുകുട-ശാണൈക-നിശിതാഃ ॥ 83 ॥
- പരാജേതും (parājetuṃ)to conquer
- രുദ്രം (rudraṃ)Rudra
- ദ്വിഗുണശരഗര്ഭൌ (dviguṇaśaragarbhau)containing double arrows (dviguṇa:double | śara:arrows | garbhau:containing)
- ഗിരിസുതേ (girisute)O Daughter of the Mountain (giri:mountain | sute:daughter)
- നിഷങ്ഗൌ (niṣaṅgau)quivers
- ജങ്ഘേ (jaṅghe)shanks
- തേ (te)thy
- വിഷമവിശിഖോ (viṣamaviśikho)Kāmadeva (viṣama:unequal | viśikha:arrow)
- ബാഢമകൃത (bāḍhamakṛta)surely made
- യദഗ്രേ (yadagre)at the end
- ദൃശ്യന്തേ (dṛśyante)are seen
- ദശശരഫലാഃ (daśaśaraphalāḥ)ten arrow heads (daśa:ten | śara:arrow | phalāḥ:heads)
- പാദയുഗലീ (pādayugalī)pair of feet (pāda:feet | yugalī:pair)
- നഖാഗ്രച്ഛദ്മാനഃ (nakhāgracchadmānaḥ)disguised as toe nails (nakha:nail | agra:tip | chadmānaḥ:disguised as)
- സുരമകുടശാണൈകനിശിതാഃ (suramakuṭaśāṇaikaniśitāḥ)sharpened on divine crowns (sura:divine | makuṭa:crown | śāṇa:whetstone | eka:one | niśitāḥ:sharpened)
മമാപ്യേതൌ മാതഃ ശേരസി ദയയാ ദേഹി ചരണൌ ।
യയഓഃ പാദ്യം പാഥഃ പശുപതി ജടാജൂട തടിനീ
യയോ-ര്ലാക്ഷാ-ലക്ഷ്മീ-രരുണ ഹരിചൂഡാമണി രുചിഃ ॥ 84 ॥
- ശ്രുതീനാമ് (śrutīnām)of the Vedas
- മൂര്ധാനഃ (mūrdhānaḥ)crests
- ദധതി (dadhati)bear
- തവ (tava)your
- യൌ (yau)which two
- ശേഖരതയാ (śekharatayā)as a crest-jewel
- മമ (mama)my
- അപി (api)also
- ഏതൌ (etau)these two
- മാതഃ (mātaḥ)O Mother
- ശിരസി (śirasi)on the head
- ദയയാ (dayayā)with compassion
- ധേഹി (dhehi)place
- ചരണൌ (caraṇau)feet
- യയോഃ (yayoḥ)of which
- പാദ്യമ് (pādyam)water-offering
- പാഥഃ (pāthaḥ)water
- പശുപതി (paśupati)of Śiva (paśu:beings | pati:lord)
- ജടാ (jaṭā)matted locks
- ജൂട (jūṭa)hair
- തടിനീ (taṭinī)river
- യയോഃ (yayoḥ)of which
- ലാക്ഷാ (lākṣā)red dye
- ലക്ഷ്മീഃ (lakṣmīḥ)brilliance
- അരുണ (aruṇa)red
- ഹരി (hari)Viṣṇu
- ചൂഡാമണി (cūḍāmaṇi)diadem
- രുചിഃ (ruciḥ)brilliance
തവാസ്മൈ ദ്വന്ദ്വായ സ്ഫുട-രുചി രസാലക്തകവതേ ।
അസൂയത്യത്യന്തം യദഭിഹനനായ സ്പൃഹയതേ
പശൂനാ-മീശാനഃ പ്രമദവന-കങ്കേലിതരവേ ॥ 85 ॥
- നമോവാകം (namovākaṃ)obeisance (namaḥ:obeisance | vākaṃ:word)
- ബ്രൂമഃ (brūmaḥ)we speak
- നയനരമണീയായ (nayanaramaṇīyāya)delightful to the eyes (nayana:eyes | ramaṇīya:delightful)
- പദയോഃ (padayoḥ)of the feet
- തവ (tava)your
- അസ്മൈ (asmai)to this
- ദ്വന്ദ്വായ (dvandvāya)pair
- സ്ഫുടരുചിരസാലക്തകവതേ (sphuṭarucirasālaktakavate)brilliant with lac dye (sphuṭa:clear | ruci:brilliance | sālaktaka:lac dye | vate:having)
- അസൂയതി (asūyati)is jealous
- അത്യന്തം (atyantaṃ)extremely
- യത് (yat)which
- അഭിഹനനായ (abhihananāya)for being kicked
- സ്പൃഹയതേ (spṛhayate)desires
- പശൂനാമ് (paśūnām)of the animals
- ഈശാനഃ (īśānaḥ)lord
- പ്രമദവനകങ്കേലിതരവേ (pramadavanakaṅkelitarave)to the Aśoka tree (pramada:pleasure | vana:garden | kaṅkeli:Aśoka tree | tarave:to)
ലലാടേ ഭര്താരം ചരണകമലേ താഡയതി തേ ।
ചിരാദന്തഃ ശല്യം ദഹനകൃത മുന്മൂലിതവതാ
തുലാകോടിക്വാണൈഃ കിലികിലിത മീശാന രിപുണാ ॥ 86 ॥
- മൃഷാ (mṛṣā)falsely
- കൃത്വാ (kṛtvā)having done
- ഗോത്രസ്ഖലനമ് (gotraskhalanam)slip of the tongue (gotra:family name | skhalanam:slip)
- അഥ (atha)then
- വൈലക്ഷ്യനമിതമ് (vailakṣyanamitam)bent in shame (vailakṣya:shame | namitam:bent)
- ലലാടേ (lalāṭe)on the forehead
- ഭര്താരമ് (bhartāram)husband
- ചരണകമലേ (caraṇakamale)lotus-like foot (caraṇa:foot | kamale:lotus-like)
- താഡയതി (tāḍayati)kicks
- തേ (te)your
- ചിരാത് (cirāt)for a long time
- അന്തഃശല്യം (antaḥśalyam)internal thorn (antaḥ:internal | śalyam:thorn)
- ദഹനകൃതമ് (dahanakṛtam)caused by burning (dahana:burning | kṛtam:caused by)
- ഉന്മൂലിതവതാ (unmūlitavatā)uprooted
- തുലാകോടിക്വാണൈഃ (tulākoṭikvāṇaiḥ)with tinkling sounds (tulākoṭi:balance beam | kvāṇaiḥ:with sounds)
- കിലികിലിതമ് (kilikilitam)joyous acclamations
- ഈശാനരിപുണാ (īśānaripuṇā)by the enemy of Īśa (īśāna:Īśa | ripuṇā:by the enemy)
നിശായാം നിദ്രാണം നിശി-ചരമഭാഗേ ച വിശദൌ ।
വരം ലക്ഷ്മീപാത്രം ശ്രിയ-മതിസൃഹന്തോ സമയിനാം
സരോജം ത്വത്പാദൌ ജനനി ജയത-ശ്ചിത്രമിഹ കിമ് ॥ 87 ॥
- ഹിമാനീഹന്തവ്യം (himānīhantavyaṃ)to be destroyed by snow (himānī:snow | hantavyaṃ:to be destroyed)
- ഹിമഗിരിനിവാസൈകചതുരൌ (himagirinivāsaikacaturau)clever in residing on Himalaya (himagiri:Himalaya | nivāsa:residing | eka:one | caturau:clever)
- നിശായാം (niśāyāṃ)at night
- നിദ്രാണം (nidrāṇaṃ)asleep
- നിശി (niśi)at night
- ചരമഭാഗേ (caramabhāge)in the last part (carama:last | bhāge:part)
- ച (ca)and
- വിശദൌ (viśadau)clear
- വരം (varaṃ)better
- ലക്ഷ്മീപാത്രം (lakṣmīpātraṃ)vessel of Lakṣmī (lakṣmī:Lakṣmī | pātraṃ:vessel)
- ശ്രിയമ് (śriyam)wealth
- അതിസൃജന്തൌ (atisṛjantau)bestowing
- സമയിനാം (samayināṃ)of the devotees
- സരോജം (sarojaṃ)lotus
- ത്വത്പാദൌ (tvatpādau)Thy feet (tvat:Thy | pādau:feet)
- ജനനി (janani)O Mother
- ജയതശ്ചിത്രമ് (jayataścitram)victorious and wonderful (jayataḥ:victorious | citram:wonderful)
- ഇഹ (iha)here
- കിമ് (kim)what
കഥം നീതം സദ്ഭിഃ കഠിന-കമഠീ-കര്പര-തുലാമ് ।
കഥം വാ ബാഹുഭ്യാ-മുപയമനകാലേ പുരഭിദാ
യദാദായ ന്യസ്തം ദൃഷദി ദയമാനേന മനസാ ॥ 88 ॥
- പദം (padaṃ)foot
- തേ (te)your
- കീര്തീനാം (kīrtīnām)of glories
- പ്രപദമ് (prapadam)supreme position
- അപദം (apadam)without danger
- ദേവി (devi)O Goddess
- വിപദാം (vipadām)of dangers
- കഥം (kathaṃ)how
- നീതം (nītaṃ)considered
- സദ്ഭിഃ (sadbhiḥ)by the wise
- കഠിനകമഠീകര്പരതുലാമ് (kaṭhinakamaṭhīkarparatulām)hard shell of a tortoise (kaṭhina:hard | kamaṭhī:tortoise | karpara:shell | tulām:comparison)
- കഥം (kathaṃ)how
- വാ (vā)or
- ബാഹുഭ്യാമ് (bāhubhyām)by the arms
- ഉപയമനകാലേ (upayamanakāle)at the time of marriage (upayamana:marriage | kāle:at the time)
- പുരഭിദാ (purabhidā)by the destroyer of cities (pura:cities | bhidā:destroyer)
- യദ് (yad)which
- ആദായ (ādāya)having taken
- ന്യസ്തം (nyastaṃ)placed
- ദൃഷദി (dṛṣadi)on the stone
- ദയമാനേന (dayamānena)with compassion
- മനസാ (manasā)with the mind
തരൂണാം ദിവ്യാനാം ഹസത ഇവ തേ ചണ്ഡി ചരണൌ ।
ഫലാനി സ്വഃസ്ഥേഭ്യഃ കിസലയ-കരാഗ്രേണ ദദതാം
ദരിദ്രേഭ്യോ ഭദ്രാം ശ്രിയമനിശ-മഹ്നായ ദദതൌ ॥ 89 ॥
- നഖൈഃ (nakhaiḥ)by the nails
- നാകസ്ത്രീണാം (nākastrīṇām)of heavenly women (nāka:heaven | strīṇām:of women)
- കരകമലസംകോചശശിഭിഃ (karakamalasaṃkocaśaśibhiḥ)moon-like nails causing lotus-bud-like palms to close (kara:hand | kamala:lotus | saṃkoca:closing | śaśibhiḥ:by the moons)
- തരൂണാം (tarūṇām)of trees
- ദിവ്യാനാം (divyānām)of divine
- ഹസത (hasata)mocking
- ഇവ (iva)like
- തേ (te)your
- ചണ്ഡി (caṇḍi)O Caṇḍi
- ചരണൌ (caraṇau)feet
- ഫലാനി (phalāni)fruits
- സ്വഃസ്ഥേഭ്യഃ (svaḥsthebhyaḥ)to those in heaven (svaḥ:heaven | sthebhyaḥ:to those who are)
- കിസലയകരാഗ്രേണ (kisalayakarāgreṇa)by the tender branch tips (kisalaya:tender shoot | kara:hand | agreṇa:by the tip)
- ദദതാം (dadatām)giving
- ദരിദ്രേഭ്യഃ (daridrebhyaḥ)to the poor
- ഭദ്രാം (bhadrām)auspicious
- ശ്രിയമ് (śriyam)wealth
- അനിശമ് (aniśam)constantly
- അഹ്നായ (ahnāya)by day
- ദദതൌ (dadatau)giving
അമന്ദം സൌന്ദര്യം പ്രകര-മകരന്ദം വികിരതി ।
തവാസ്മിന് മന്ദാര-സ്തബക-സുഭഗേ യാതു ചരണേ
നിമജ്ജന് മജ്ജീവഃ കരണചരണഃ ഷ്ട്ചരണതാമ് ॥ 90 ॥
- ദദാനേ (dadāne)giving
- ദീനേഭ്യഃ (dīnebhyaḥ)to the poor
- ശ്രിയമ് (śriyam)wealth
- അനിശമ് (aniśam)constantly
- ആശാനുസദൃശീ (āśānusadṛśī)like a wish (āśā:wish | anusadṛśī:like)
- മമന്ദം (mamandaṃ)gently
- സൌന്ദര്യപ്രകരമകരന്ദമ് (saundaryaprakaramakarandam)honey of beauty (saundarya:beauty | prakara:abundance | makarandam:honey)
- വികിരതി (vikirati)spreads
- തവ (tava)your
- അസ്മിന് (asmin)in this
- മന്ദാരസ്തബകസുഭഗേ (mandārastabakasubhage)beautiful bunch of Mandāra flowers (mandāra:Mandāra | stabaka:bunch | subhage:beautiful)
- യാതു (yātu)may go
- ചരണേ (caraṇe)to the feet
- നിമജ്ജന് (nimajjan)immersing
- മജ്ജീവഃ (majjīvaḥ)my life
- കരണചരണഃ (karaṇacaraṇaḥ)with six organs (karaṇa:organs | caraṇaḥ:feet)
- ഷട്ചരണതാമ് (ṣaṭcaraṇatām)six-footed (ṣaṭ:six | caraṇatām:footed)
സ്ഖലന്തസ്തേ ഖേലം ഭവനകലഹംസാ ന ജഹതി ।
അതസ്തേഷാം ശിക്ഷാം സുഭഗമണി-മഞ്ജീര-രണിത-
ച്ഛലാദാചക്ഷാണം ചരണകമലം ചാരുചരിതേ ॥ 91 ॥
- പദന്യാസക്രീഡാപരിചയമിവാരബ്ധുമനസഃ (padanyāsakrīḍāparicayamivārabdhumanasaḥ)intent on learning the gait (padanyāsa:gait | krīḍā:play | paricaya:familiarity | iva:as if | ārabdha:begun | manasaḥ:of the mind)
- സ്ഖലന്തഃ (skhalantaḥ)stumbling
- തേ (te)they
- ഖേലം (khelaṃ)play
- ഭവനകലഹംസാ (bhavanakalahaṃsā)royal swans of the residence (bhavana:residence | kalahaṃsā:royal swans)
- ന (na)not
- ജഹതി (jahati)abandon
- അതഃ (ataḥ)therefore
- തേഷാം (teṣāṃ)their
- ശിക്ഷാം (śikṣāṃ)instruction
- സുഭഗമണിമഞ്ജീരരണിതച്ഛലാദാചക്ഷാണം (subhagamaṇimañjīraraṇitacchalādācakṣāṇaṃ)giving instruction through anklet sounds (subhaga:beautiful | maṇi:gem | mañjīra:anklet | raṇita:sound | cchalāt:through guise | ācakṣāṇaṃ:giving instruction)
- ചരണകമലം (caraṇakamalaṃ)lotus feet (caraṇa:feet | kamalaṃ:lotus)
- ചാരുചരിതേ (cārucarite)O beautiful one (cāru:beautiful | carite:one)
ശിവഃ സ്വച്ഛ-ച്ഛായാ-ഘടിത-കപട-പ്രച്ഛദപടഃ ।
ത്വദീയാനാം ഭാസാം പ്രതിഫലന രാഗാരുണതയാ
ശരീരീ ശൃങ്ഗാരോ രസ ഇവ ദൃശാം ദോഗ്ധി കുതുകമ് ॥ 92 ॥
- ഗതാഃ (gatāḥ)have gone
- തേ (te)they
- മഞ്ചത്വം (mañcatvaṃ)state of being a cot
- ദ്രുഹിണഹരിരുദ്രേശ്വരഭൃതഃ (druhiṇaharirudreśvarabhṛtaḥ)Brahmā, Viṣṇu, Rudra, Īśvara (druhiṇa:Brahmā | hari:Viṣṇu | rudra:Rudra | īśvara:Īśvara | bhṛtaḥ:having assumed)
- ശിവഃ (śivaḥ)Śiva
- സ്വച്ഛച്ഛായാഘടിതകപടപ്രച്ഛദപടഃ (svacchacchāyāghaṭitakapaṭapracchadapaṭaḥ)formed into a bedsheet (svaccha:clear | chāyā:reflection | ghaṭita:formed | kapaṭa:deceptive | pracchada:cover | paṭaḥ:cloth)
- ത്വദീയാനാം (tvadīyānāṃ)of yours
- ഭാസാം (bhāsāṃ)of lights
- പ്രതിഫലനരാഗാരുണതയാ (pratiphalanarāgāruṇatayā)by reflection's redness (pratiphalana:reflection | rāga:redness | aruṇatayā:by redness)
- ശരീരീ (śarīrī)embodied
- ശൃങ്ഗാരഃ (śṛṅgāraḥ)erotic sentiment
- രസ (rasa)essence
- ഇവ (iva)like
- ദൃശാം (dṛśāṃ)of eyes
- ദോഗ്ധി (dogdhi)causes
- കുതുകമ് (kutukam)amazement
ശിരീഷാഭാ ചിത്തേ ദൃഷദുപലശോഭാ കുചതടേ ।
ഭൃശം തന്വീ മധ്യേ പൃഥു-രുരസിജാരോഹ വിഷയേ
ജഗത്ത്രതും ശമ്ഭോ-ര്ജയതി കരുണാ കാചിദരുണാ ॥ 93 ॥
- അരാലാ (arālā)curly
- കേശേഷു (keśeṣu)in the hair
- പ്രകൃതിസരലാ (prakṛtisaralā)naturally artless (prakṛti:nature | saralā:artless)
- മന്ദഹസിതേ (mandahasite)gentle smile (manda:gentle | hasite:smile)
- ശിരീഷാഭാ (śirīṣābhā)like Śirīṣa flower (śirīṣa:Śirīṣa flower | ābhā:like)
- ചിത്തേ (citte)in the heart
- ദൃഷദുപലശോഭാ (dṛṣadupalaśobhā)hard like a stone (dṛṣad:stone | upala:stone | śobhā:beauty)
- കുചതടേ (kucataṭe)on the breast
- ഭൃശം (bhṛśam)extremely
- തന്വീ (tanvī)slender
- മധ്യേ (madhye)in the middle
- പൃഥുരുരസിജാരോഹവിഷയേ (pṛthururasijārohaviṣaye)generous hips and breasts (pṛthu:generous | uras:breast | ja:born | āroha:hips | viṣaye:in the area)
- ജഗത്ത്രാതും (jagattrātuṃ)to protect the world (jagat:world | trātuṃ:to protect)
- ശമ്ഭോഃ (śambhoḥ)of Śambhu
- ജയതി (jayati)victorious
- കരുണാ (karuṇā)compassion
- കാചിദരുണാ (kācidaruṇā)some glory Aruṇā (kācit:some | aruṇā:Aruṇā)
കലാഭിഃ കര്പൂരൈ-ര്മരകതകരണ്ഡം നിബിഡിതമ് ।
അതസ്ത്വദ്ഭോഗേന പ്രതിദിനമിദം രിക്തകുഹരം
വിധി-ര്ഭൂയോ ഭൂയോ നിബിഡയതി നൂനം തവ കൃതേ ॥ 94 ॥
- കലങ്കഃ (kalaṅkaḥ)mark
- കസ്തൂരീ (kastūrī)musk
- രജനികരബിമ്ബം (rajanikarabimbaṃ)moon disc (rajanikara:moon | bimbaṃ:disc)
- ജലമയം (jalamayaṃ)watery
- കലാഭിഃ (kalābhiḥ)with digits
- കര്പൂരൈഃ (karpūraiḥ)with camphor
- മരകതകരണ്ഡം (marakatakaraṇḍaṃ)emerald receptacle (marakata:emerald | karaṇḍaṃ:receptacle)
- നിബിഡിതമ് (nibiḍitam)filled
- അതഃ (ataḥ)therefore
- ത്വദ്ഭോഗേന (tvadbhogena)by your enjoyment (tvad:your | bhogena:by enjoyment)
- പ്രതിദിനമ് (pratidinam)every day
- ഇദം (idaṃ)this
- രിക്തകുഹരം (riktakuharaṃ)empty cavity (rikta:empty | kuharaṃ:cavity)
- വിധിഃ (vidhiḥ)Brahmā
- ഭൂയഃ (bhūyaḥ)again
- ഭൂയഃ (bhūyaḥ)again
- നിബിഡയതി (nibiḍayati)fills
- നൂനം (nūnaṃ)indeed
- തവ (tava)for you
- കൃതേ (kṛte)for the sake
സപര്യാ-മര്യാദാ തരലകരണാനാ-മസുലഭാ ।
തഥാ ഹ്യേതേ നീതാഃ ശതമഖമുഖാഃ സിദ്ധിമതുലാം
തവ ദ്വാരോപാന്തഃ സ്ഥിതിഭി-രണിമാദ്യാഭി-രമരാഃ ॥ 95 ॥
- പുരാരാതേഃ (purārāteḥ)of the Destroyer of Cities (pura:city | ārāteḥ:of the enemy)
- അന്തഃപുരമ് (antaḥpuram)inner apartment (antaḥ:inner | puram:apartment)
- അസി (asi)you are
- തതഃ (tataḥ)therefore
- ത്വത് (tvat)your
- ചരണയോഃ (caraṇayoḥ)of the feet
- സപര്യാ (saparyā)worship
- മര്യാദാ (maryādā)limit
- തരലകരണാനാമ് (taralakaraṇānām)of the unsteady-minded (tarala:unsteady | karaṇānām:of the minds)
- അസുലഭാ (asulabhā)not easily attainable
- തഥാ (tathā)thus
- ഹി (hi)indeed
- ഏതേ (ete)these
- നീതാഃ (nītāḥ)led
- ശതമഖമുഖാഃ (śatamakhamukhāḥ)headed by Indra (śatamakha:Indra | mukhāḥ:headed by)
- സിദ്ധിമ് (siddhim)perfection
- അതുലാമ് (atulām)unparalleled
- തവ (tava)your
- ദ്വാര (dvāra)door
- ഉപാന്തസ്ഥിതിഭിഃ (upāntasthitibhiḥ)by those stationed nearby (upānta:nearby | sthitibhiḥ:by those stationed)
- അണിമാദ്യാഭിഃ (aṇimādyābhiḥ)by Anima and others (aṇimā:Anima | ādyābhiḥ:and others)
- അമരാഃ (amarāḥ)immortals
ശ്രിയോ ദേവ്യാഃ കോ വാ ന ഭവതി പതിഃ കൈരപി ധനൈഃ ।
മഹാദേവം ഹിത്വാ തവ സതി സതീനാ-മചരമേ
കുചഭ്യാ-മാസങ്ഗഃ കുരവക-തരോ-രപ്യസുലഭഃ ॥ 96 ॥
- കലത്രം (kalatraṃ)consort
- വൈധാത്രം (vaidhātraṃ)of Brahmā
- കതികതി (katikati)how numerous
- ഭജന്തേ (bhajante)attain
- ന (na)not
- കവയഃ (kavayaḥ)poets
- ശ്രിയോ (śriyo)of Śrī
- ദേവ്യാഃ (devyāḥ)of the goddess
- കോ (ko)who
- വാ (vā)or
- ന (na)not
- ഭവതി (bhavati)becomes
- പതിഃ (patiḥ)lord
- കൈരപി (kairapi)by some
- ധനൈഃ (dhanaiḥ)with wealth
- മഹാദേവം (mahādevaṃ)Śiva the Great God
- ഹിത്വാ (hitvā)besides
- തവ (tava)your
- സതി (sati)O Chaste One
- സതീനാമചരമേ (satīnām acarame)foremost of Chaste Ones (satīnām:of Chaste Ones | acarame:foremost)
- കുചാഭ്യാമ് (kucābhyām)with breasts
- ആസങ്ഗഃ (āsaṅgaḥ)embrace
- കുരവകതരോഃ (kuravakataroḥ)of the Kuravaka tree
- അപി (api)even
- അസുലഭഃ (asulabhaḥ)not easily attained
ഹരേഃ പത്നീം പദ്മാം ഹരസഹചരീ-മദ്രിതനയാമ് ।
തുരീയാ കാപി ത്വം ദുരധിഗമ-നിസ്സീമ-മഹിമാ
മഹാമായാ വിശ്വം ഭ്രമയസി പരബ്രഹ്മമഹിഷി ॥ 97 ॥
- ഗിരാമ് (girām)of words
- ആഹുഃ (āhuḥ)they say
- ദേവീം (devīm)goddess
- ദ്രുഹിണഗൃഹിണീമ് (druhiṇagṛhiṇīm)consort of Brahmā (druhiṇa:Brahmā | gṛhiṇīm:consort)
- ആഗമവിദഃ (āgamavidaḥ)knowers of scriptures (āgama:scriptures | vidaḥ:knowers)
- ഹരേഃ (hareḥ)of Hari (Viṣṇu)
- പത്നീമ് (patnīm)consort
- പദ്മാമ് (padmām)lotus-born
- ഹരസഹചാരീമ് (harasahacarīm)consort of Hara (Śiva) (hara:Hara (Śiva) | sahacarīm:consort)
- അദ്രിതനയാമ് (adritanayām)daughter of the mountain (adri:mountain | tanayām:daughter)
- തുരീയാ (turīyā)the fourth
- കാ (kā)who
- അപി (api)even
- ത്വം (tvaṃ)you
- ദുരധിഗമനിഃസീമമഹിമാ (duradhigamaniḥsīmamahimā)inconceivable and limitless majesty (duradhigama:inconceivable | niḥsīma:limitless | mahimā:majesty)
- മഹാമായാ (mahāmāyā)great illusion (mahā:great | māyā:illusion)
- വിശ്വമ് (viśvam)world
- ഭ്രമയസി (bhramayasi)you revolve
- പരബ്രഹ്മമഹിഷി (parabrahmamahiṣi)consort of Parabrahman (parabrahma:Parabrahman | mahiṣi:consort)
പിബേയം വിദ്യാര്ഥീ തവ ചരണ-നിര്ണേജനജലമ് ।
പ്രകൃത്യാ മൂകാനാമപി ച കവിതാ0കാരണതയാ
കദാ ധത്തേ വാണീമുഖകമല-താമ്ബൂല-രസതാമ് ॥ 98 ॥
- കദാ (kadā)when
- കാലേ (kāle)at the time
- മാതഃ (mātaḥ)O Mother
- കഥയ (kathaya)tell
- കലിത (kalita)imbibed
- ആലക്തകരസം (ālaktakarasaṃ)lac-painted water (ālaktaka:lac | rasaṃ:water)
- പിബേയം (pibeyaṃ)I shall drink
- വിദ്യാര്ഥീ (vidyārthī)seeker of wisdom
- തവ (tava)your
- ചരണനിര്ണേജനജലമ് (caraṇanirṇejanajalam)water washing your feet (caraṇa:feet | nirṇejana:washing | jalam:water)
- പ്രകൃത്യാ (prakṛtyā)by nature
- മൂകാനാമ് (mūkānām)of the dumb
- അപി (api)even
- ച (ca)and
- കവിതാ (kavitā)poetry
- കാരണതയാ (kāraṇatayā)as the cause
- കദാ (kadā)when
- ധത്തേ (dhatte)assumes
- വാണീമുഖകമലതാമ്ബൂലരസതാമ് (vāṇīmukhakamalatāmbūlarasatām)betel juice of Vāṇī's mouth (vāṇī:Vāṇī | mukha:mouth | kamala:lotus | tāmbūla:betel | rasa:juice)
രതേഃ പതിവ്രത്യം ശിഥിലപതി രമ്യേണ വപുഷാ ।
ചിരം ജീവന്നേവ ക്ഷപിത-പശുപാശ-വ്യതികരഃ
പരാനന്ദാഭിഖ്യം രസയതി രസം ത്വദ്ഭജനവാന് ॥ 99 ॥
- സരസ്വത്യാ (sarasvatyā)with Sarasvatī
- ലക്ഷ്മ്യാ (lakṣmyā)with Lakṣmī
- വിധിഹരിസപത്നഃ (vidhiharisa-patnaḥ)rival of Brahmā and Viṣṇu (vidhi:Brahmā | hari:Viṣṇu | sapatnaḥ:rival)
- വിഹരതേ (viharate)sports
- രതേഃ (rateḥ)of Rati
- പാതിവ്രത്യം (pātivratyaṃ)chastity
- ശിഥിലയതി (śithilayati)loosens
- രമ്യേണ (ramyeṇa)by charming
- വപുഷാ (vapuṣā)by body
- ചിരം (ciraṃ)long
- ജീവന്നേവ (jīvanneva)even while living
- ക്ഷപിതപശുപാശവ്യതികരഃ (kṣapitapaśupāśavyatikaraḥ)with bondage destroyed (kṣapita:destroyed | paśu:soul | pāśa:bondage | vyatikaraḥ:state)
- പരാനന്ദാഭിഖ്യമ് (parānandābhikhyam)called supreme bliss (para:supreme | ānanda:bliss | abhikhyam:called)
- രസയതി (rasayati)enjoys
- രസം (rasaṃ)essence
- ത്വദ്ഭജനവാന് (tvadbhajanavān)devotee of Thine (tvad:Thine | bhajana:devotion | vān:having)
സുധാസൂതേ-ശ്ചന്ദ്രോപല-ജലലവൈ-രഘ്യരചനാ ।
സ്വകീയൈരമ്ഭോഭിഃ സലില-നിധി-സൌഹിത്യകരണം
ത്വദീയാഭി-ര്വാഗ്ഭി-സ്തവ ജനനി വാചാം സ്തുതിരിയമ് ॥ 100 ॥
- പ്രദീപജ്വാലാഭിഃ (pradīpajvālābhiḥ)with lamp flames (pradīpa:lamp | jvālābhiḥ:with flames)
- ദിവസകര (divasakara)sun (divasa:day | kara:maker)
- നീരാജനവിധിഃ (nīrājanavidhiḥ)light waving ceremony (nīrājana:light waving | vidhiḥ:ceremony)
- സുധാസൂതേഃ (sudhāsūteḥ)of the moon (sudhā:nectar | sūteḥ:of the progenitor)
- ചന്ദ്രോപല (candropala)moon-stone (candra:moon | upala:stone)
- ജലലവൈഃ (jalalavaiḥ)with drops of water (jala:water | lavaiḥ:with drops)
- അര്ഘ്യരചനാ (arghyaracanā)offering creation (arghya:offering | racanā:creation)
- സ്വകീയൈഃ (svakīyaiḥ)with one's own
- അമ്ഭോഭിഃ (ambhobhiḥ)with waters
- സലിലനിധി (salilanidhi)ocean (salila:water | nidhi:treasure)
- സൌഹിത്യകരണം (sauhityakaraṇaṃ)making satisfaction (sauhitya:satisfaction | karaṇaṃ:making)
- ത്വദീയാഭിഃ (tvadīyābhiḥ)with your
- വാഗ്ഭിഃ (vāgbhiḥ)words
- തവ (tava)your
- ജനനി (janani)O Mother
- വാചാം (vācāṃ)of words
- സ്തുതിഃ (stutiḥ)praise
- ഇയമ് (iyam)this
ശ്രീഗോവിന്ദഭഗവത്പൂജ്യപാദശിഷ്യസ്യ
ശ്രീമച്ഛങ്കരഭഗവതഃ കൃതൌ സൌന്ദര്യലഹരീ സമ്പൂര്ണാ ॥
- പ്രദീപജ്വാലാഭിഃ (pradīpajvālābhiḥ)with lamp flames (pradīpa:lamp | jvālābhiḥ:with flames)
- ദിവസകര (divasakara)sun (divasa:day | kara:maker)
- നീരാജനവിധിഃ (nīrājanavidhiḥ)light waving ceremony (nīrājana:light waving | vidhiḥ:ceremony)
- സുധാസൂതേഃ (sudhāsūteḥ)of the moon (sudhā:nectar | sūteḥ:of the progenitor)
- ചന്ദ്രോപല (candropala)moon-stone (candra:moon | upala:stone)
- ജലലവൈഃ (jalalavaiḥ)with drops of water (jala:water | lavaiḥ:with drops)
- അര്ഘ്യരചനാ (arghyaracanā)offering creation (arghya:offering | racanā:creation)
- സ്വകീയൈഃ (svakīyaiḥ)with one's own
- അമ്ഭോഭിഃ (ambhobhiḥ)with waters
- സലിലനിധി (salilanidhi)ocean (salila:water | nidhi:treasure)
- സൌഹിത്യകരണം (sauhityakaraṇaṃ)making satisfaction (sauhitya:satisfaction | karaṇaṃ:making)
- ത്വദീയാഭിഃ (tvadīyābhiḥ)with your
- വാഗ്ഭിഃ (vāgbhiḥ)words
- തവ (tava)your
- ജനനി (janani)O Mother
- വാചാം (vācāṃ)of words
- സ്തുതിഃ (stutiḥ)praise
- ഇയമ് (iyam)this
- ഓം (oṃ)the sacred syllable
- തത് (tat)That, the supreme
- സത് (sat)the Real, being – the threefold designation of Brahman
