യതോ ജാതം വിശ്വസ്ഥിതിമപി സദാ യത്ര വിലയഃ സകീദൃഗ്ഗീര്വാണഃ സുനിഗമ നുതഃ ശ്രീഗണപതിഃ ॥ 1 ॥
- അനിര്വാച്യമ് (anirvācyam)which cannot be put into words
- രൂപമ് (rūpam)the form
- സ്തവനനികരഃ (stavananikaraḥ)the whole heap of praise
- യത്ര (yatra)on which
- ഗലിതഃ (galitaḥ)slips off
- തഥാ (tathā)even so
- വക്ഷ്യേ (vakṣye)I shall speak
- സ്തോത്രമ് (stotram)a hymn
- പ്രഥമപുരുഷസ്യ (prathamapuruṣasya)of the First Person
- അത്ര (atra)here
- മഹതഃ (mahataḥ)the great one
- യതഃ (yataḥ)from whom
- ജാതമ് (jātam)is born
- വിശ്വസ്ഥിതിമ് (viśvasthitim)the standing of the world
- അപി (api)as well
- സദാ (sadā)always
- യത്ര (yatra)in whom
- വിലയഃ (vilayaḥ)the ending
- സഃ (saḥ)he
- കീദൃക് (kīdṛk)of what kind
- ഗീര്വാണഃ (gīrvāṇaḥ)a god
- സുനിഗമനുതഃ (sunigamanutaḥ)praised by the good scriptures
- ശ്രീഗണപതിഃ (śrīgaṇapatiḥ)Shri Ganapati
anvaya യത്ര സ്തവനനികരഃ ഗലിതഃ [തസ്യ] രൂപമ് അനിര്വാച്യമ് തഥാ അത്ര മഹതഃ പ്രഥമപുരുഷസ്യ സ്തോത്രമ് വക്ഷ്യേ യതഃ [വിശ്വമ്] ജാതമ് വിശ്വസ്ഥിതിമ് അപി യത്ര സദാ വിലയഃ സുനിഗമനുതഃ ശ്രീഗണപതിഃ സഃ കീദൃക് ഗീര്വാണഃ
chandas Śikhariṇī, 17 syllables in each of 4 pādas
പ്രഥമപുരുഷസ്യ of the First Person — The one who was there before anything else. The hymn opens by putting Ganapati in that place.
ഗീര്വാണഃ a god — Literally one whose arrow is speech. The gods are so called because their word alone does the work.
note Mahimna means greatness. The hymn spends its first four verses on the name itself, syllable by syllable, before it describes the god.
സ ചേശശ്ചോത്പത്തി സ്ഥിതി ലയ കരോയം പ്രമഥകോ യതോഭൂതം ഭവ്യം ഭവതി പതിരീശോ ഗണപതിഃ ॥ 2 ॥
- ഗകാരഃ (gakāraḥ)the syllable ga
- ഹേരമ്ബഃ (herambaḥ)is Heramba
- സഗുണഃ (saguṇaḥ)having qualities
- ഇതി (iti)so
- പുമ് (pum)the Person
- നിര്ഗുണമയഃ (nirguṇamayaḥ)made of what has no qualities
- ദ്വിധാ (dvidhā)in two
- അപി (api)though
- ഏകഃ (ekaḥ)one
- ജാതഃ (jātaḥ)was born
- പ്രകൃതിപുരുഷഃ (prakṛtipuruṣaḥ)nature and person together
- ബ്രഹ്മ (brahma)Brahman
- ഹി (hi)indeed
- ഗണഃ (gaṇaḥ)is gana
- സഃ (saḥ)he
- ച (ca)and
- ഈശഃ (īśaḥ)the lord
- ച (ca)and
- ഉത്പത്തിസ്ഥിതിലയകരഃ (utpattisthitilayakaraḥ)who makes the rising, the standing and the ending
- അയമ് (ayam)this one
- പ്രമഥകഃ (pramathakaḥ)the one who crushes
- യതഃ (yataḥ)since from him
- ഭൂതമ് (bhūtam)what has been
- ഭവ്യമ് (bhavyam)what is to be
- ഭവതി (bhavati)comes to be
- പതിഃ (patiḥ)the master
- ഈശഃ (īśaḥ)the lord
- ഗണപതിഃ (gaṇapatiḥ)Ganapati
anvaya ഗകാരഃ സഗുണഃ ഹേരമ്ബഃ ഇതി പുമ് നിര്ഗുണമയഃ ദ്വിധാ അപി ഏകഃ ജാതഃ പ്രകൃതിപുരുഷഃ ബ്രഹ്മ ഹി ഗണഃ സഃ ച ഈശഃ ച അയമ് ഉത്പത്തിസ്ഥിതിലയകരഃ പ്രമഥകഃ യതഃ ഭൂതമ് ഭവ്യമ് ഭവതി [സഃ] പതിഃ ഈശഃ ഗണപതിഃ
chandas Śikhariṇī, 17 syllables in each of 4 pādas
സഗുണ having qualities — Saguna is god with form and quality, the one who can be pictured and served; nirguna is the same reality with nothing said of it.
പ്രമഥകഃ the one who crushes — Pramatha is also the name of Shiva's rough band of followers. Read that way, the word makes him their chief.
note The name is split: ga stands for the god with qualities, na for the one without, and gana for the two held together.
അധോഭാവഃ കട്യാം ചരണ ഇതി ഹീശോസ്യ ച തമഃ വിഭാതീത്ഥം നാമ ത്രിഭുവന സമം ഭൂ ര്ഭുവ സ്സുവഃ ॥ 3 ॥
- ഗകാരഃ (gakāraḥ)the syllable ga
- കണ്ഠോര്ധ്വമ് (kaṇṭhordhvam)above the neck
- ഗജമുഖസമഃ (gajamukhasamaḥ)shaped like an elephant's face
- മര്ത്യസദൃശഃ (martyasadṛśaḥ)like a man
- ണകാരഃ (ṇakāraḥ)the syllable na
- കണ്ഠാധഃ (kaṇṭhādhaḥ)below the neck
- ജഠരസദൃശാകാരഃ (jaṭharasadṛśākāraḥ)shaped like the belly
- ഇതി (iti)so
- ച (ca)and
- അധോഭാവഃ (adhobhāvaḥ)what lies lower
- കട്യാമ് (kaṭyām)at the hips
- ചരണഃ (caraṇaḥ)the feet
- ഇതി (iti)so
- ഹി (hi)indeed
- ഈശഃ (īśaḥ)the lord
- അസ്യ (asya)his
- ച (ca)and
- തമഃ (tamaḥ)darkness
- വിഭാതി (vibhāti)shines out
- ഇത്ഥമ് (ittham)in this way
- നാമ (nāma)the name
- ത്രിഭുവനസമമ് (tribhuvanasamam)matching the three worlds
- ഭൂഃ (bhūḥ)earth
- ഭുവഃ (bhuvaḥ)the air between
- സുവഃ (suvaḥ)heaven
anvaya ഗകാരഃ കണ്ഠോര്ധ്വമ് ഗജമുഖസമഃ ണകാരഃ കണ്ഠാധഃ മര്ത്യസദൃശഃ ജഠരസദൃശാകാരഃ ഇതി ച അധോഭാവഃ കട്യാമ് ചരണഃ ഇതി ഹി അസ്യ ഈശഃ ച തമഃ ഇത്ഥമ് നാമ ത്രിഭുവനസമമ് ഭൂഃ ഭുവഃ സുവഃ വിഭാതി
chandas Śikhariṇī, 17 syllables in each of 4 pādas
ഭൂര്ഭുവസ്സുവഃ earth, the air between, and heaven — The three calls of the Gayatri. The verse maps the god's body onto them: head, trunk and legs.
തമഃ darkness — Tamas is the heavy, dark strand of nature. It sits at the bottom of the body as it sits at the bottom of the world.
വരാനീശോ ഢുണ്ഢിര്ഗജവദന നാമാ ശിവസുതോ മയൂരേശോ ഗൌരീതനയ ഇതി നാമാനി പഠതി ॥ 4 ॥
- ഗണാധ്യക്ഷഃ (gaṇādhyakṣaḥ)overseer of the ganas
- ജ്യേഷ്ഠഃ (jyeṣṭhaḥ)the eldest
- കപിലഃ (kapilaḥ)the tawny one
- അപരഃ (aparaḥ)and again
- മങ്ഗലനിധിഃ (maṅgalanidhiḥ)the store of good fortune
- ദയാലുഃ (dayāluḥ)the kind one
- ഹേരമ്ബഃ (herambaḥ)Heramba
- വരദഃ (varadaḥ)giver of boons
- ഇതി (iti)so
- ചിന്താമണിഃ (cintāmaṇiḥ)the wishing gem
- അജഃ (ajaḥ)the unborn
- വരാനീശഃ (varānīśaḥ)lord of boons
- ഢുണ്ഢിഃ (ḍhuṇḍhiḥ)Dhundhi
- ഗജവദനനാമാ (gajavadananāmā)he whose name is Elephant-face
- ശിവസുതഃ (śivasutaḥ)son of Shiva
- മയൂരേശഃ (mayūreśaḥ)Mayuresha
- ഗൌരീതനയഃ (gaurītanayaḥ)son of Gauri
- ഇതി (iti)these
- നാമാനി (nāmāni)names
- പഠതി (paṭhati)one recites
anvaya ഗണാധ്യക്ഷഃ ജ്യേഷ്ഠഃ കപിലഃ അപരഃ മങ്ഗലനിധിഃ ദയാലുഃ ഹേരമ്ബഃ വരദഃ ഇതി ചിന്താമണിഃ അജഃ വരാനീശഃ ഢുണ്ഢിഃ ഗജവദനനാമാ ശിവസുതഃ മയൂരേശഃ ഗൌരീതനയഃ ഇതി നാമാനി പഠതി
chandas Śikhariṇī, 17 syllables in each of 4 pādas
ചിന്താമണിഃ the wishing gem — The stone that gives whatever is thought of. It is also the name of the Ganesha at Theur, one of the eight in Maharashtra.
ഢുണ്ഢിഃ Dhundhi — The name of the Ganesha who stands at the door of the Vishvanatha temple in Kashi. It carries the sense of the one who is searched for.
മയൂരേശഃ Mayuresha — The Ganesha of Morgaon, who rides a peacock in that story.
note ചിന്താമണി രജഃ is printed with a break; it is read ചിന്താമണിഃ അജഃ. വരാനീശഃ is read വരാന് ഈശഃ, lord of boons; copies differ here.
കുജസ്താരഃ ശുക്രോ പുരുരുഡു ബുധോഗുച്ച ധനദോ യമഃ പാശീ കാവ്യഃ ശനിരഖില രൂപോ ഗണപതിഃ ॥5 ॥
- മഹേശഃ (maheśaḥ)Mahesha
- അയമ് (ayam)he
- വിഷ്ണുഃ (viṣṇuḥ)Vishnu
- സഃ (saḥ)he
- കവിഃ (kaviḥ)the seer
- രവിഃ (raviḥ)the sun
- ഇന്ദുഃ (induḥ)the moon
- കമലജഃ (kamalajaḥ)the lotus-born, Brahma
- ക്ഷിതിഃ (kṣitiḥ)earth
- തോയമ് (toyam)water
- വഹ്നിഃ (vahniḥ)fire
- ശ്വസനഃ (śvasanaḥ)wind
- ഇതി (iti)and
- ഖമ് (kham)space
- തു (tu)too
- അദ്രിഃ (adriḥ)the mountain
- ഉദധിഃ (udadhiḥ)the sea
- കുജഃ (kujaḥ)Mars
- താരഃ (tāraḥ)the stars
- ശുക്രഃ (śukraḥ)Venus
- ഗുരുഃ (guruḥ)Jupiter
- ഉഡു (uḍu)the constellations
- ബുധഃ (budhaḥ)Mercury
- ച (ca)and
- ധനദഃ (dhanadaḥ)the giver of wealth, Kubera
- യമഃ (yamaḥ)Yama
- പാശീ (pāśī)the one with the noose
- കാവ്യഃ (kāvyaḥ)Shukra
- ശനിഃ (śaniḥ)Shani
- അഖിലരൂപഃ (akhilarūpaḥ)having the form of everything
- ഗണപതിഃ (gaṇapatiḥ)Ganapati
anvaya അയമ് മഹേശഃ വിഷ്ണുഃ സഃ കവിഃ രവിഃ ഇന്ദുഃ കമലജഃ ക്ഷിതിഃ തോയമ് വഹ്നിഃ ശ്വസനഃ ഇതി ഖമ് തു അദ്രിഃ ഉദധിഃ കുജഃ താരഃ ശുക്രഃ ഗുരുഃ ഉഡു ബുധഃ ച ധനദഃ യമഃ പാശീ കാവ്യഃ ശനിഃ [ഇതി] ഗണപതിഃ അഖിലരൂപഃ
chandas Śikhariṇī, 17 syllables in each of 4 pādas
പാശീ the one with the noose — Varuna, who binds with his noose. He guards the west.
കാവ്യഃ Shukra — The son of Kavi Ushanas, teacher of the asuras, who is also the planet Venus.
note The third line is printed unevenly. പുരുരുഡു is read ഗുരുരുഡു, Jupiter and the constellations, and one syllable after ബുധോ is garbled past reading, so it is left unglossed.
കരൌ ശുക്രഃ കട്യാമവനിരുദരം ഭാതി ദശനം ഗണേശസ്യാസന് വൈ ക്രതുമയ വപു ശ്ചൈവ സകലമ് ॥ 6 ॥
- മുഖമ് (mukham)the mouth
- വഹ്നിഃ (vahniḥ)fire
- പാദൌ (pādau)the two feet
- ഹരിഃ (hariḥ)Hari
- അസി (asi)you are
- വിധാതാ (vidhātā)the maker
- പ്രജനനമ് (prajananam)the power to bring forth
- രവിഃ (raviḥ)the sun
- നേത്രേ (netre)the two eyes
- ചന്ദ്രഃ (candraḥ)the moon
- ഹൃദയമ് (hṛdayam)the heart
- അപി (api)as well
- കാമഃ (kāmaḥ)longing
- അസ്യ (asya)his
- മദനഃ (madanaḥ)Madana
- കരൌ (karau)the two hands
- ശുക്രഃ (śukraḥ)Venus
- കട്യാമ് (kaṭyām)at the hips
- അവനിഃ (avaniḥ)the earth
- ഉദരമ് (udaram)the belly
- ഭാതി (bhāti)shines
- ദശനമ് (daśanam)the tusk
- ഗണേശസ്യ (gaṇeśasya)of Ganesha
- ആസന് (āsan)were
- വൈ (vai)indeed
- ക്രതുമയമ് (kratumayam)made of sacrifice
- വപുഃ (vapuḥ)the body
- ച (ca)and
- ഏവ (eva)itself
- സകലമ് (sakalam)the whole of it
anvaya മുഖമ് വഹ്നിഃ പാദൌ ഹരിഃ അസി വിധാതാ പ്രജനനമ് രവിഃ നേത്രേ ചന്ദ്രഃ ഹൃദയമ് അപി അസ്യ കാമഃ മദനഃ കരൌ ശുക്രഃ കട്യാമ് അവനിഃ ഉദരമ് ദശനമ് ച ഭാതി ഏവ സകലമ് ക്രതുമയമ് വപുഃ വൈ ഗണേശസ്യ ആസന്
chandas Śikhariṇī, 17 syllables in each of 4 pādas
ക്രതുമയമ് made of sacrifice — Kratu is the rite itself. The line follows the Purusha Sukta, where the world is built out of one offering.
മദനഃ Madana — The god of desire, Kama, who is longing given a body.
note The verse takes the old Vedic picture of the cosmic Person and gives the body to Ganesha.
സമര്ചത്യുത്സാഹഃ പ്രഭവതി മഹാന് സര്വസദനേ വിലോക്യാനന്ദസ്താം പ്രഭവതി നൃണാം വിസ്മയ ഇതി ॥7 ॥
- സിതേ (site)in the bright fortnight
- ഭാദ്രേ (bhādre)of Bhadrapada
- മാസേ (māse)in the month
- പ്രതിശരദി (pratiśaradi)year after year
- മധ്യാഹ്നസമയേ (madhyāhnasamaye)at midday
- മൃദഃ (mṛdaḥ)of clay
- മൂര്തിമ് (mūrtim)an image
- കൃത്വാ (kṛtvā)having made
- ഗണപതിതിഥൌ (gaṇapatitithau)on Ganapati's day
- ഢുണ്ഢിസദൃശീമ് (ḍhuṇḍhisadṛśīm)in Dhundhi's likeness
- സമര്ചതി (samarcati)worships it
- ഉത്സാഹഃ (utsāhaḥ)high spirits
- പ്രഭവതി (prabhavati)rise
- മഹാന് (mahān)great
- സര്വസദനേ (sarvasadane)in every house
- വിലോക്യ (vilokya)on seeing
- ആനന്ദഃ (ānandaḥ)joy
- താമ് (tām)at it
- പ്രഭവതി (prabhavati)rises
- നൃണാമ് (nṛṇām)in people
- വിസ്മയഃ (vismayaḥ)wonder
- ഇതി (iti)so
anvaya പ്രതിശരദി ഭാദ്രേ മാസേ സിതേ ഗണപതിതിഥൌ മധ്യാഹ്നസമയേ മൃദഃ ഢുണ്ഢിസദൃശീമ് മൂര്തിമ് കൃത്വാ സമര്ചതി [തദാ] സര്വസദനേ മഹാന് ഉത്സാഹഃ പ്രഭവതി താമ് വിലോക്യ നൃണാമ് ആനന്ദഃ വിസ്മയഃ ഇതി പ്രഭവതി
chandas Śikhariṇī, 17 syllables in each of 4 pādas
ഗണപതിതിഥൌ on Ganapati's day — The fourth day of the bright fortnight of Bhadrapada, kept as Ganesh Chaturthi.
മൃദഃ of clay — The image is made of earth so that it can be given back to the water at the end of the days of worship.
note The festival described here is the one still kept every year, with the clay image, the midday worship, and the crowds who come to look.
ക്ലേശാ ലയം യാന്തി ലഭേച്ച ശീഘ്രം ശ്രീപുത്ത്ര വിദ്യാര്ഥി ഗൃഹം ച മുക്തിമ് ॥ 8 ॥
- ഗണേശദേവസ്യ (gaṇeśadevasya)of lord Ganesha
- മാഹാത്മ്യമ് (māhātmyam)the greatness
- ഏതത് (etat)this
- യഃ (yaḥ)whoever
- ശ്രാവയേത് (śrāvayet)reads it aloud for others
- വാ (vā)or
- അപി (api)even
- പഠേത് (paṭhet)reads it
- ച (ca)and
- തസ്യ (tasya)his
- ക്ലേശാഃ (kleśāḥ)troubles
- ലയമ് (layam)an end
- യാന്തി (yānti)come to
- ലഭേത് (labhet)he gains
- ച (ca)and
- ശീഘ്രമ് (śīghram)soon
- ശ്രീപുത്രവിദ്യാര്ഥഗൃഹമ് (śrīputravidyārthagṛham)wealth, children, learning, means and a home
- ച (ca)and
- മുക്തിമ് (muktim)freedom
anvaya യഃ ഗണേശദേവസ്യ ഏതത് മാഹാത്മ്യമ് ശ്രാവയേത് വാ അപി പഠേത് ച തസ്യ ക്ലേശാഃ ലയമ് യാന്തി ശീഘ്രമ് ച ശ്രീപുത്രവിദ്യാര്ഥഗൃഹമ് ച മുക്തിമ് ലഭേത്
chandas Upajāti, 11 syllables in each of 4 pādas
note The metre changes for the closing verse, as it often does. ശ്രീപുത്ത്ര വിദ്യാര്ഥി ഗൃഹം is printed with breaks; it is read as one compound.