kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya āraṇyake ṣaṣṭhaḥ prapāṭhakaḥ - pitṛmedhamantrāḥ
o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
śrī gurubhyo namaḥ | hariḥ om ||
anuvākaṃ 1
pareyuvāgṃsa̭-mpravato̭ mahīranṷ bahubhyaḥ panthā̭manapaspaśānam | vaivasvatagṃ saṅgama̭na-ñjanā̭nām ~yamagṃ rājā̭nagṃ haviṣā̭ duvasyata || ida-ntvā vastra̭-mprathama-nnvāgannapaitadṷ̄ha yadihābi̭bhaḥ purā |
iṣṭāpūrtamanu sampa̭śya dakṣi̭ṇām ~yathā̭ te datta-mba̭hudhā vi ba̭ndhuṣu ||
imau yṷnajmi te vahnī asṷnīthāya voḍhave |
yābhyām ~yamasya sāda̭nagṃ sukṛtā-ñcāpi̭ gacchatāt || pūṣā tvetaścyā̭vayatu pravidvā-nana̭ṣṭapaśu-rbhuva̭nasya gopāḥ |
sa tvaitebhyaḥ pari̭dadā-tpitṛbhyo-'gnirdevebhyaḥ̭ suvidatrebhyaḥ || pūṣemā āśā anṷveda sarvā-sso asmāgṃ abha̭yatamena neṣat |
svastidā aghṛ̭ṇi-ssarva̭vīro-'pra̭yucchanpura ḙtu pravidvān || 1 ||
o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
śrī gurubhyo namaḥ | hariḥ om ||
anuvākaṃ 1
pareyuvāgṃsa̭-mpravato̭ mahīranṷ bahubhyaḥ panthā̭manapaspaśānam | vaivasvatagṃ saṅgama̭na-ñjanā̭nām ~yamagṃ rājā̭nagṃ haviṣā̭ duvasyata || ida-ntvā vastra̭-mprathama-nnvāgannapaitadṷ̄ha yadihābi̭bhaḥ purā |
iṣṭāpūrtamanu sampa̭śya dakṣi̭ṇām ~yathā̭ te datta-mba̭hudhā vi ba̭ndhuṣu ||
imau yṷnajmi te vahnī asṷnīthāya voḍhave |
yābhyām ~yamasya sāda̭nagṃ sukṛtā-ñcāpi̭ gacchatāt || pūṣā tvetaścyā̭vayatu pravidvā-nana̭ṣṭapaśu-rbhuva̭nasya gopāḥ |
sa tvaitebhyaḥ pari̭dadā-tpitṛbhyo-'gnirdevebhyaḥ̭ suvidatrebhyaḥ || pūṣemā āśā anṷveda sarvā-sso asmāgṃ abha̭yatamena neṣat |
svastidā aghṛ̭ṇi-ssarva̭vīro-'pra̭yucchanpura ḙtu pravidvān || 1 ||
āyṷ-rviśvāyuḥ pari̭pāsati tvā pūṣā tvā̭ pātu prapa̭the purastāt | yatrāsa̭te sukṛto yatra te yayustatra̭ tvā deva-ssa̭vitā da̭dhātu ||
bhuva̭nasya pata idagṃ haviḥ || agnayḙ rayimate svāhā || purṷṣasya sayāvaryapedaghāni̭ mṛjmahe |
yathā̭ no atra nāpa̭raḥ purā jarasa āya̭ti ||
purṷṣasya sayāvari vi te prāṇama̭si srasam |
śarī̭reṇa mahīmihi̭ svadhayehi̭ pitṝnupa̭ prajayā-'smānihāva̭ha || maiva̭-mmāgstā pri̭ye-'ha-ndevī satī pi̭tṛlokam ~yadaiṣi̭ |
viśvavā̭rā nabha̭sā saṃvya~̭yantyubhau no̭ lokau
paya̭sā-'bhyāva̭vṛthsva || 2 ||
bhuva̭nasya pata idagṃ haviḥ || agnayḙ rayimate svāhā || purṷṣasya sayāvaryapedaghāni̭ mṛjmahe |
yathā̭ no atra nāpa̭raḥ purā jarasa āya̭ti ||
purṷṣasya sayāvari vi te prāṇama̭si srasam |
śarī̭reṇa mahīmihi̭ svadhayehi̭ pitṝnupa̭ prajayā-'smānihāva̭ha || maiva̭-mmāgstā pri̭ye-'ha-ndevī satī pi̭tṛlokam ~yadaiṣi̭ |
viśvavā̭rā nabha̭sā saṃvya~̭yantyubhau no̭ lokau
paya̭sā-'bhyāva̭vṛthsva || 2 ||
iya-nnārī̭ patilokam ~vṛ̭ṇānā nipa̭dyata upa̭ tvā martya pretam | viśva̭-mpurāṇamanṷ pālaya̭ntī tasyai prajā-ndravi̭ṇa-ñceha dhḙhi || udīrṣva nāryabhi jī̭valokamitāsṷmetamupa̭śeṣa ehi̭ |
hastagrābhasya̭ didhiṣostvameta-tpatyṷrjanitvamabhi samba̭bhūva ||
suvarṇagṃ hastā̭dādadā̭nā mṛtasya̭ śriyai brahma̭ṇe teja̭se balā̭ya | atraiva tvamiha vayagṃ suśevā viśvā-sspṛdho̭ abhimā̭tīrjayema ||
dhanur hastā̭dādadā̭nā mṛtasya̭ śriyai kṣatrāyauja̭se balā̭ya | atraiva tvamiha vayagṃ suśevā viśvā-sspṛdho̭ abhimā̭tīrjayema |
maṇigṃ hastā̭dādadā̭nā mṛtasya̭ śriyai viśe puṣṭyai balā̭ya | atraiva tvamiha vayagṃ suśevā viśvā-sspṛdho̭ abhimā̭tīrjayema || 3 ||
hastagrābhasya̭ didhiṣostvameta-tpatyṷrjanitvamabhi samba̭bhūva ||
suvarṇagṃ hastā̭dādadā̭nā mṛtasya̭ śriyai brahma̭ṇe teja̭se balā̭ya | atraiva tvamiha vayagṃ suśevā viśvā-sspṛdho̭ abhimā̭tīrjayema ||
dhanur hastā̭dādadā̭nā mṛtasya̭ śriyai kṣatrāyauja̭se balā̭ya | atraiva tvamiha vayagṃ suśevā viśvā-sspṛdho̭ abhimā̭tīrjayema |
maṇigṃ hastā̭dādadā̭nā mṛtasya̭ śriyai viśe puṣṭyai balā̭ya | atraiva tvamiha vayagṃ suśevā viśvā-sspṛdho̭ abhimā̭tīrjayema || 3 ||
imama̭gne camasa-mmā vijīhvaraḥ priyo devānā̭muta somyānām | eṣa yaśca̭maso dḙvapānastasmi̭-ndevā amṛtā̭ mādayantām ||
agnervarma pari gobhi̭rvyayasva samprorṇṷṣva meda̭sā pīva̭sā ca | nettvā̭ dhṛṣṇur-hara̭sā jarhṛ̭ṣāṇo dadha̭-dvidhakṣyan-paryaṅkhayā̭tai ||
maina̭magne vida̭ho mā-'bhiśo̭co mā-'sya tvaca̭-ñcikṣipo mā śarī̭ram | yadā śṛta-ṅkaravo̭ jātavedo-'thḙmena-mprahi̭ṇutā-tpitṛbhyaḥ̭ ||
śṛtam ~yadā karasi̭ jātavedo-'thḙmena-mpari̭dattā-tpitṛbhyaḥ̭ | yadā gacchātyasṷnītimetāmathā̭ devānām ~vaśanīrbha̭vāti || sūrya̭-nte cakṣṷ-rgacchatu vāta̭mātmā dyā-ñca gaccha̭ pṛthivī-ñca dharma̭ṇā |
apo vā̭ gaccha yadi tatra̭ te hitamoṣa̭dhīṣu prati̭tiṣṭhā śarī̭raiḥ || ajo bhāgastapa̭sā ta-nta̭pasva ta-ntḙ śocista̭patu ta-ntḙ arciḥ |
yāstḙ śivāstanuvo̭ jātavedastābhi̭-rvahemagṃ sukṛtām ~yatra̭ lokāḥ || ayam ~vai tvamasmādadhi tvametadayam ~vai tada̭sya yoni̭rasi | vaiśvānaraḥ putraḥ pitre lo̭kakṛ-jjā̭tavedo vahḙmagṃ sukṛtām ~yatra̭ lokāḥ || 4 ||
agnervarma pari gobhi̭rvyayasva samprorṇṷṣva meda̭sā pīva̭sā ca | nettvā̭ dhṛṣṇur-hara̭sā jarhṛ̭ṣāṇo dadha̭-dvidhakṣyan-paryaṅkhayā̭tai ||
maina̭magne vida̭ho mā-'bhiśo̭co mā-'sya tvaca̭-ñcikṣipo mā śarī̭ram | yadā śṛta-ṅkaravo̭ jātavedo-'thḙmena-mprahi̭ṇutā-tpitṛbhyaḥ̭ ||
śṛtam ~yadā karasi̭ jātavedo-'thḙmena-mpari̭dattā-tpitṛbhyaḥ̭ | yadā gacchātyasṷnītimetāmathā̭ devānām ~vaśanīrbha̭vāti || sūrya̭-nte cakṣṷ-rgacchatu vāta̭mātmā dyā-ñca gaccha̭ pṛthivī-ñca dharma̭ṇā |
apo vā̭ gaccha yadi tatra̭ te hitamoṣa̭dhīṣu prati̭tiṣṭhā śarī̭raiḥ || ajo bhāgastapa̭sā ta-nta̭pasva ta-ntḙ śocista̭patu ta-ntḙ arciḥ |
yāstḙ śivāstanuvo̭ jātavedastābhi̭-rvahemagṃ sukṛtām ~yatra̭ lokāḥ || ayam ~vai tvamasmādadhi tvametadayam ~vai tada̭sya yoni̭rasi | vaiśvānaraḥ putraḥ pitre lo̭kakṛ-jjā̭tavedo vahḙmagṃ sukṛtām ~yatra̭ lokāḥ || 4 ||
(vidvā-nabhyāva̭vṛthsvā - bhimā̭tīrjayema - śarīraiścatvāri̭ ca ) (a. 1)
anuvākaṃ 2
ya etasya̭ patho goptārastebhya-ssvāhā ya etasya̭ patho ra̭kṣitārastebhya-ssvāhā ya etasya̭ patho̭-'bhira̭kṣitārastebhya-ssvāhā-''khyātre svāhā̭-'pākhyātre svāhā̭-'bhilāla̭pate svāhā̭-'palāla̭pate svāhā-'gnayḙ karmakṛte svāhā yamatra nādhīmastasmai svāhā ||
yasta̭ iddhma-ñjabhara̭-thsiṣvidāno mūrdhāna̭m ~vā tatapa̭te tvāyā | divo viśva̭smā-thsīmaghāyata ṷruṣyaḥ || asmāttvamadhi̭ jāto̭-'si tvadaya-ñjā̭yatā-mpunaḥ̭ | agnayḙ vaiśvānarāya̭ suvargāya̭ lokāya svāhā || 5 ||
anuvākaṃ 2
ya etasya̭ patho goptārastebhya-ssvāhā ya etasya̭ patho ra̭kṣitārastebhya-ssvāhā ya etasya̭ patho̭-'bhira̭kṣitārastebhya-ssvāhā-''khyātre svāhā̭-'pākhyātre svāhā̭-'bhilāla̭pate svāhā̭-'palāla̭pate svāhā-'gnayḙ karmakṛte svāhā yamatra nādhīmastasmai svāhā ||
yasta̭ iddhma-ñjabhara̭-thsiṣvidāno mūrdhāna̭m ~vā tatapa̭te tvāyā | divo viśva̭smā-thsīmaghāyata ṷruṣyaḥ || asmāttvamadhi̭ jāto̭-'si tvadaya-ñjā̭yatā-mpunaḥ̭ | agnayḙ vaiśvānarāya̭ suvargāya̭ lokāya svāhā || 5 ||
(ya etasya tva-tpañca̭ ) (a. 2)
anuvākaṃ 3
pra ketunā̭ bṛhatā bhātyagnirāvi-rviśvā̭ni vṛṣabho ro̭ravīti | divaścidantādupa māmudāna̭ḍapāmupasthḙ mahiṣo va̭vardha ||
idanta eka̭-mpara ṷ̄ta eka̭-ntṛtīyḙna jyoti̭ṣā saṃvi~̭śasva | saṃve~śa̭nastanuvai cārṷredhi priyo devānā-mparame sadhasthe ||
nākḙ suparṇamupa ya-tpata̭ntagṃ hṛdā vena̭nto abhyaca̭kṣata tvā | hira̭ṇyapakṣam ~varṷṇasya dūtam ~yamasya yonaṷ śakuna-mbhṷraṇyum ||
ati̭drava sārameyau śvānaṷ caturakṣau śabalaṷ sādhunā̭ pathā | athā̭ pitṝn-thsṷvidatrāgṃ apī̭hi yamena ye sa̭dhamāda-mmada̭nti ||
yau te śvānaṷ yama rakṣitāraṷ caturakṣau pa̭thirakṣī̭ nṛcakṣa̭sā |
tābhyāgṃ̭ rāja-npari̭ dehyenagg svasti cāsmā anamīva-ñca̭ dhehi || 6 ||
anuvākaṃ 3
pra ketunā̭ bṛhatā bhātyagnirāvi-rviśvā̭ni vṛṣabho ro̭ravīti | divaścidantādupa māmudāna̭ḍapāmupasthḙ mahiṣo va̭vardha ||
idanta eka̭-mpara ṷ̄ta eka̭-ntṛtīyḙna jyoti̭ṣā saṃvi~̭śasva | saṃve~śa̭nastanuvai cārṷredhi priyo devānā-mparame sadhasthe ||
nākḙ suparṇamupa ya-tpata̭ntagṃ hṛdā vena̭nto abhyaca̭kṣata tvā | hira̭ṇyapakṣam ~varṷṇasya dūtam ~yamasya yonaṷ śakuna-mbhṷraṇyum ||
ati̭drava sārameyau śvānaṷ caturakṣau śabalaṷ sādhunā̭ pathā | athā̭ pitṝn-thsṷvidatrāgṃ apī̭hi yamena ye sa̭dhamāda-mmada̭nti ||
yau te śvānaṷ yama rakṣitāraṷ caturakṣau pa̭thirakṣī̭ nṛcakṣa̭sā |
tābhyāgṃ̭ rāja-npari̭ dehyenagg svasti cāsmā anamīva-ñca̭ dhehi || 6 ||
uruṇasā-va̭sutṛpā̭-vulumbalau yamasya̭ dūtau ca̭rato vaśāgṃ anṷ | tāvasmabhya̭-ndṛśaye sūryā̭ya puna̭rda-ttāvasṷmadyeha bhadram ||
soma ekebhyaḥ pavate ghṛtameka upā̭sate |
yebhyo madhṷ pradhāva̭ti tāg-ści̭devāpi̭gacchatāt ||
ye yuddhya̭nte pradhanḙṣu śūrā̭so ye ta̭nutyajaḥ̭ | ye vā̭ sahasra̭dakṣiṇāstāg ści̭devāpi̭gacchatāt ||
tapa̭sā ye a̭nādhṛṣyā-stapa̭sā ye suva̭rgatāḥ |
tapo ye ca̭krire maha-ttāg-ści̭devāpi̭gacchatāt ||
aśma̭nvatī revatī-ssagṃra̭bhaddhva-mutti̭ṣṭhata prata̭ratā sakhāyaḥ | atrā̭ jahāma ye asannaśḙvā-śśivān. vayamabhi vājānutta̭rema || 7 ||
soma ekebhyaḥ pavate ghṛtameka upā̭sate |
yebhyo madhṷ pradhāva̭ti tāg-ści̭devāpi̭gacchatāt ||
ye yuddhya̭nte pradhanḙṣu śūrā̭so ye ta̭nutyajaḥ̭ | ye vā̭ sahasra̭dakṣiṇāstāg ści̭devāpi̭gacchatāt ||
tapa̭sā ye a̭nādhṛṣyā-stapa̭sā ye suva̭rgatāḥ |
tapo ye ca̭krire maha-ttāg-ści̭devāpi̭gacchatāt ||
aśma̭nvatī revatī-ssagṃra̭bhaddhva-mutti̭ṣṭhata prata̭ratā sakhāyaḥ | atrā̭ jahāma ye asannaśḙvā-śśivān. vayamabhi vājānutta̭rema || 7 ||
yadvai devasya̭ savituḥ pavitragṃ̭ sahasra̭dhāram ~vita̭tamantari̭kṣe | yenāpṷnādindramanārta-mārtyai tenāha-mmāgṃ sarvata̭nu-mpunāmi ||
yā rāṣṭrā-tpannādapa yanti śākhā̭ abhimṛ̭tā nṛpati̭micchamā̭nāḥ | dhātustā-ssarvāḥ pava̭nena pūtāḥ prajayā-'smān-rayyā varca̭sā sagṃsṛ̭jātha ||
udvaya-ntama̭saspari paśya̭nto jyotirutta̭ram |
deva-ndḙvatrā sūryamaga̭nma jyoti̭ruttamam ||
dhātā pṷnātu savitā pṷnātu | agnesteja̭sā sūrya̭sya varca̭sā || 8 ||
yā rāṣṭrā-tpannādapa yanti śākhā̭ abhimṛ̭tā nṛpati̭micchamā̭nāḥ | dhātustā-ssarvāḥ pava̭nena pūtāḥ prajayā-'smān-rayyā varca̭sā sagṃsṛ̭jātha ||
udvaya-ntama̭saspari paśya̭nto jyotirutta̭ram |
deva-ndḙvatrā sūryamaga̭nma jyoti̭ruttamam ||
dhātā pṷnātu savitā pṷnātu | agnesteja̭sā sūrya̭sya varca̭sā || 8 ||
(dhe - hyutta̭re - māṣṭau ca̭) (a. 3)
anuvākaṃ 4
ya-ntḙ agnimama̭nthāma vṛṣabhāyḙva pakta̭ve |
ima-ntagṃ śa̭mayāmasi kṣīreṇa̭ codakena̭ ca ||
yantvama̭gne samada̭hastvamu nirvā̭payā punaḥ̭ |
kyāmbūratra̭ jāyatā-mpākadūrvā vya̭lkaśā ||
śīti̭ke śīti̭kāvati hlādṷke hlādṷkāvati |
maṇḍūkyā̭ susaṅgamayemagg sva̭gnigṃ śamaya̭ || śa-ntḙ dhanvanyā āpa-śśamṷ te santvanūkyāḥ | śa-ntḙ samudriyā āpa-śśamṷ te santu varṣyāḥ ||
śa-nte srava̭ntī-stanuve śamṷ te santu kūpyāḥ |
śa-ntḙ nīhāro va̭rṣatu śamu pṛṣvā-'va̭śīyatām || 9 ||
anuvākaṃ 4
ya-ntḙ agnimama̭nthāma vṛṣabhāyḙva pakta̭ve |
ima-ntagṃ śa̭mayāmasi kṣīreṇa̭ codakena̭ ca ||
yantvama̭gne samada̭hastvamu nirvā̭payā punaḥ̭ |
kyāmbūratra̭ jāyatā-mpākadūrvā vya̭lkaśā ||
śīti̭ke śīti̭kāvati hlādṷke hlādṷkāvati |
maṇḍūkyā̭ susaṅgamayemagg sva̭gnigṃ śamaya̭ || śa-ntḙ dhanvanyā āpa-śśamṷ te santvanūkyāḥ | śa-ntḙ samudriyā āpa-śśamṷ te santu varṣyāḥ ||
śa-nte srava̭ntī-stanuve śamṷ te santu kūpyāḥ |
śa-ntḙ nīhāro va̭rṣatu śamu pṛṣvā-'va̭śīyatām || 9 ||
ava̭ sṛja puna̭ragne pitṛbhyo yasta āhṷtaścara̭ti svadhābhiḥ̭ | āyurvasā̭na upa̭ yātu śeṣagṃ saṅga̭cchatā-ntanuvā̭ jātavedaḥ ||
saṅga̭cchasva pitṛbhi-ssagg svadhābhi-ssami̭ṣṭāpūrtena̭ parame vyo̭mann |
yatra bhūmyai̭ vṛṇase tatra̭ gaccha tatra̭ tvā deva-ssa̭vitā da̭dhātu || yattḙ kṛṣṇa-śśa̭kuna ā̭tutoda̭ pipīla-ssarpa uta vā śvāpa̭daḥ |
agniṣṭa-dviśvā̭danṛṇa-ṅkṛ̭ṇotu soma̭śca yo brāhmaṇamā̭viveśa̭ || uttiṣṭhāta̭-stanuvagṃ sambha̭rasva meha gātramava̭hā mā śarī̭ram |
yatra bhūmyai̭ vṛṇase tatra̭ gaccha tatra̭ tvā deva-ssa̭vitā da̭dhātu || ida-nta eka̭-mpara ṷ̄ta eka̭-ntṛtīyḙna jyoti̭ṣā saṃvi~̭śasva |
saṃve~śa̭na-stanuvai cārṷredhi priyo devānā-mparame sadhasthe || utti̭ṣṭha prehi pradravaukaḥ̭ kṛṇuṣva parame vyo̭mann | yamena tvam ~yamyā̭ saṃvi~dānot-tama-nnākamadhi̭ rohemam ||
aśma̭nvatī revatī-ssagṃ ra̭bhaddhva mutti̭ṣṭhata prata̭ratā sakhāyaḥ | atrā̭ jahāma ye asannaśḙvā-śśivān vayamabhi vājānutta̭rema || yadvai devasya̭ savituḥ pavitragṃ̭ sahasra̭dhāram ~vita̭tamantari̭kṣe | yenāpṷnādindramanā̭rta-mārtyai tenāha-mmāgṃ sarvata̭nu-mpunāmi || yā rāṣṭrā-tpannādapa yanti śākhā̭ abhimṛ̭tā nṛpati̭micchamā̭nāḥ | dhātustā-ssarvāḥ pava̭nena pūtāḥ prajayā-'smān-rayyā varca̭sā sagṃsṛ̭jātha || yā rāṣṭrā-tpannādapa yanti śākhā̭ abhimṛ̭tā nṛpati̭micchamā̭nāḥ | dhātustā-ssarvāḥ pava̭nena pūtāḥ prajayā-'smān-rayyā varca̭sā sagṃsṛ̭jātha || dhātā pṷnātu savitā pṷnātu | agnesteja̭sā sūrya̭sya varca̭sā ||
asmāttvamadhi̭ jāto-'syaya-ntvadadhi̭jāyatām |
agnayḙ vaiśvānarāya̭ suvargāya̭ lokāya svāhā || 10 ||
saṅga̭cchasva pitṛbhi-ssagg svadhābhi-ssami̭ṣṭāpūrtena̭ parame vyo̭mann |
yatra bhūmyai̭ vṛṇase tatra̭ gaccha tatra̭ tvā deva-ssa̭vitā da̭dhātu || yattḙ kṛṣṇa-śśa̭kuna ā̭tutoda̭ pipīla-ssarpa uta vā śvāpa̭daḥ |
agniṣṭa-dviśvā̭danṛṇa-ṅkṛ̭ṇotu soma̭śca yo brāhmaṇamā̭viveśa̭ || uttiṣṭhāta̭-stanuvagṃ sambha̭rasva meha gātramava̭hā mā śarī̭ram |
yatra bhūmyai̭ vṛṇase tatra̭ gaccha tatra̭ tvā deva-ssa̭vitā da̭dhātu || ida-nta eka̭-mpara ṷ̄ta eka̭-ntṛtīyḙna jyoti̭ṣā saṃvi~̭śasva |
saṃve~śa̭na-stanuvai cārṷredhi priyo devānā-mparame sadhasthe || utti̭ṣṭha prehi pradravaukaḥ̭ kṛṇuṣva parame vyo̭mann | yamena tvam ~yamyā̭ saṃvi~dānot-tama-nnākamadhi̭ rohemam ||
aśma̭nvatī revatī-ssagṃ ra̭bhaddhva mutti̭ṣṭhata prata̭ratā sakhāyaḥ | atrā̭ jahāma ye asannaśḙvā-śśivān vayamabhi vājānutta̭rema || yadvai devasya̭ savituḥ pavitragṃ̭ sahasra̭dhāram ~vita̭tamantari̭kṣe | yenāpṷnādindramanā̭rta-mārtyai tenāha-mmāgṃ sarvata̭nu-mpunāmi || yā rāṣṭrā-tpannādapa yanti śākhā̭ abhimṛ̭tā nṛpati̭micchamā̭nāḥ | dhātustā-ssarvāḥ pava̭nena pūtāḥ prajayā-'smān-rayyā varca̭sā sagṃsṛ̭jātha || yā rāṣṭrā-tpannādapa yanti śākhā̭ abhimṛ̭tā nṛpati̭micchamā̭nāḥ | dhātustā-ssarvāḥ pava̭nena pūtāḥ prajayā-'smān-rayyā varca̭sā sagṃsṛ̭jātha || dhātā pṷnātu savitā pṷnātu | agnesteja̭sā sūrya̭sya varca̭sā ||
asmāttvamadhi̭ jāto-'syaya-ntvadadhi̭jāyatām |
agnayḙ vaiśvānarāya̭ suvargāya̭ lokāya svāhā || 10 ||
(ava̭śīyatāgṃ - sadhasthe pañca̭ ca) (a. 4)
anuvākaṃ 5
āyā̭tu deva-ssumanā̭bhi-rūtibhi̭-ryamo ha̭veha praya̭tābhiraktā | āsī̭datāgṃ suprayatḙha barhiṣyūrjā̭ya jātyai mama̭ śatruhatyai ||
yame i̭va yata̭māne yadaita-mpravāmbhara-nmānṷṣā devayantaḥ̭ | āsī̭datagg svamṷ lokam ~vidā̭ne svāsasthe bha̭vataminda̭ve naḥ ||
yamāya somagṃ̭ sunuta yamāya̭ juhutā haviḥ |
yamagṃ ha̭ yajño ga̭cchatyagnidṷ̄to ara̭ṅkṛtaḥ ||
yamāya̭ ghṛtava̭ddhavirjuhota pra ca̭ tiṣṭhata |
sa no̭ deveṣvāya̭ma-ddīrghamāyuḥ pra jīvase ||
yamāya madhṷmattamagṃ rājñḙ havya-ñjṷhotana | ida-nnama ṛṣi̭bhyaḥ pūrvajebhyaḥ pūrvebhyaḥ pathikṛdbhyaḥ̭ || 11 ||
anuvākaṃ 5
āyā̭tu deva-ssumanā̭bhi-rūtibhi̭-ryamo ha̭veha praya̭tābhiraktā | āsī̭datāgṃ suprayatḙha barhiṣyūrjā̭ya jātyai mama̭ śatruhatyai ||
yame i̭va yata̭māne yadaita-mpravāmbhara-nmānṷṣā devayantaḥ̭ | āsī̭datagg svamṷ lokam ~vidā̭ne svāsasthe bha̭vataminda̭ve naḥ ||
yamāya somagṃ̭ sunuta yamāya̭ juhutā haviḥ |
yamagṃ ha̭ yajño ga̭cchatyagnidṷ̄to ara̭ṅkṛtaḥ ||
yamāya̭ ghṛtava̭ddhavirjuhota pra ca̭ tiṣṭhata |
sa no̭ deveṣvāya̭ma-ddīrghamāyuḥ pra jīvase ||
yamāya madhṷmattamagṃ rājñḙ havya-ñjṷhotana | ida-nnama ṛṣi̭bhyaḥ pūrvajebhyaḥ pūrvebhyaḥ pathikṛdbhyaḥ̭ || 11 ||
yo-'sya kauṣṭhya jaga̭taḥ pārthi̭vasyaika̭ idvaśī |
yama-mbha̭ṅgyaśravo gā̭ya yo rājā̭-'naparoddhyaḥ̭ || yama-ṅgāya̭ bhaṅgyaśravo yo rājā̭-'naparoddhyaḥ̭ | yenāpo nadyo̭ dhanvā̭ni yena dyauḥ pṛ̭thivī dṛḍhā || hiraṇyakakṣyān-thsudhurāṋ. hiraṇyākṣā-na̭yaśśaphān | aśvā̭-nanaśya̭to dānam ~yamo rā̭jā-'bhitiṣṭha̭ti || yamo dā̭dhāra pṛthivīṃ-ya~mo viśva̭mida-ñjaga̭t | yamāya sarvamitra̭sthe ya-tprāṇa-dvāyura̭kṣitam || yathā pañca yathā ṣaḍ yathā pañca̭ daśarṣa̭yaḥ | yamam ~yo vi̭dyāthsa brṷ̄yādyathaika ṛṣi̭rvijānate || 12 ||
yama-mbha̭ṅgyaśravo gā̭ya yo rājā̭-'naparoddhyaḥ̭ || yama-ṅgāya̭ bhaṅgyaśravo yo rājā̭-'naparoddhyaḥ̭ | yenāpo nadyo̭ dhanvā̭ni yena dyauḥ pṛ̭thivī dṛḍhā || hiraṇyakakṣyān-thsudhurāṋ. hiraṇyākṣā-na̭yaśśaphān | aśvā̭-nanaśya̭to dānam ~yamo rā̭jā-'bhitiṣṭha̭ti || yamo dā̭dhāra pṛthivīṃ-ya~mo viśva̭mida-ñjaga̭t | yamāya sarvamitra̭sthe ya-tprāṇa-dvāyura̭kṣitam || yathā pañca yathā ṣaḍ yathā pañca̭ daśarṣa̭yaḥ | yamam ~yo vi̭dyāthsa brṷ̄yādyathaika ṛṣi̭rvijānate || 12 ||
trika̭drukebhiḥ pata̭ti ṣaḍurvī-rekami-dbṛhat |
gāyatrī triṣṭupchandāgṃ̭si sarvā tā yama āhi̭tā ||
aha̭raharnaya̭māno gāmaśva-mpurṷṣa-ñjaga̭t |
vaiva̭svato na tṛ̭pyati pañca̭bhirmāna̭vairyamaḥ ||
vaiva̭svate vivi̭cyante yame rāja̭ni te janāḥ |
ye ceha satyeneccha̭nte ya u cānṛ̭tavādinaḥ ||
te rā̭janniha vivi̭cyante-'thā ya̭nti tvāmupa̭ |
devāgśca ye na̭masyanti brāhma̭ṇāgścāpacitya̭ti ||
yasmi̭n vṛkṣe sṷpalāśe devai-ssapimba̭te yamaḥ |
atrā̭ no viśpatiḥ̭ pitā pṷrāṇā anṷvenati || 13 ||
gāyatrī triṣṭupchandāgṃ̭si sarvā tā yama āhi̭tā ||
aha̭raharnaya̭māno gāmaśva-mpurṷṣa-ñjaga̭t |
vaiva̭svato na tṛ̭pyati pañca̭bhirmāna̭vairyamaḥ ||
vaiva̭svate vivi̭cyante yame rāja̭ni te janāḥ |
ye ceha satyeneccha̭nte ya u cānṛ̭tavādinaḥ ||
te rā̭janniha vivi̭cyante-'thā ya̭nti tvāmupa̭ |
devāgśca ye na̭masyanti brāhma̭ṇāgścāpacitya̭ti ||
yasmi̭n vṛkṣe sṷpalāśe devai-ssapimba̭te yamaḥ |
atrā̭ no viśpatiḥ̭ pitā pṷrāṇā anṷvenati || 13 ||
(pathikṛdbhyo̭ - vijānate - 'nṷvenati) (a. 5)
anuvākaṃ 6
vaiśvānare havirida-ñjṷhomi sāhasra-muthsagṃ̭ śatadhā̭rametam | tasmi̭nneṣa pitara̭-mpitāmaha-mprapi̭tāmaha-mbibhara-tpinva̭māne ||
draphsaśca̭skanda pṛthivīmanu dyāmimañca yonimanu yaśca pūrvaḥ̭ |
tṛtīyam ~yonimanṷ sañcara̭nta-ndraphsa-ñjṷhomyanṷ sapta hotrāḥ ||
imagṃ sa̭mudragṃ śatadhā̭ramuthsa̭m ~vyacyamā̭na-mbhuva̭nasya maddhye |
ghṛta-nduhā̭nāmadi̭ti-ñjanāyāgne mā higṃ̭sīḥ parame vyo̭mann || apḙta vīta vi ca̭ sarpatāto ye-'tra stha pṷrāṇā ye ca nūta̭nāḥ |
aho̭bhiradbhi-raktubhi-rvya̭ktam ~yamo da̭dā-tvavasāna̭masmai || savitaitāni śarī̭rāṇi pṛthivyai māturupastha āda̭dhe |
tebhi̭-ryujyantā-maghniyāḥ || 14 ||
anuvākaṃ 6
vaiśvānare havirida-ñjṷhomi sāhasra-muthsagṃ̭ śatadhā̭rametam | tasmi̭nneṣa pitara̭-mpitāmaha-mprapi̭tāmaha-mbibhara-tpinva̭māne ||
draphsaśca̭skanda pṛthivīmanu dyāmimañca yonimanu yaśca pūrvaḥ̭ |
tṛtīyam ~yonimanṷ sañcara̭nta-ndraphsa-ñjṷhomyanṷ sapta hotrāḥ ||
imagṃ sa̭mudragṃ śatadhā̭ramuthsa̭m ~vyacyamā̭na-mbhuva̭nasya maddhye |
ghṛta-nduhā̭nāmadi̭ti-ñjanāyāgne mā higṃ̭sīḥ parame vyo̭mann || apḙta vīta vi ca̭ sarpatāto ye-'tra stha pṷrāṇā ye ca nūta̭nāḥ |
aho̭bhiradbhi-raktubhi-rvya̭ktam ~yamo da̭dā-tvavasāna̭masmai || savitaitāni śarī̭rāṇi pṛthivyai māturupastha āda̭dhe |
tebhi̭-ryujyantā-maghniyāḥ || 14 ||
śunam ~vāhā-śśuna-nnārā-śśuna-ṅkṛ̭ṣatu lāṅga̭lam |
śunam ~va̭ratrā ba̭ddhyantāgṃ śuna-maṣṭrā-mudi̭ṅgaya śunā̭sīrā śunamasmāsṷ dhattam ||
śunā̭sīrāvimām ~vācam ~ya-ddivi ca̭krathuḥ payaḥ̭ | tenemā-mupa̭siñcatam ||
sīte vandā̭mahe tvā-'rvācī̭ subhage bhava |
yathā̭ na-ssubhagā sa̭si yathā̭ na-ssuphalā sa̭si ||
savitaitāni śarī̭rāṇi pṛthivyai māturupastha āda̭dhe | tebhi̭radite śa-mbha̭va ||
vimṷcyaddhva-maghniyā dḙvayānā atā̭riṣma tama̭saspāramasya |
jyoti̭rāpāma suva̭raganma || 15 ||
śunam ~va̭ratrā ba̭ddhyantāgṃ śuna-maṣṭrā-mudi̭ṅgaya śunā̭sīrā śunamasmāsṷ dhattam ||
śunā̭sīrāvimām ~vācam ~ya-ddivi ca̭krathuḥ payaḥ̭ | tenemā-mupa̭siñcatam ||
sīte vandā̭mahe tvā-'rvācī̭ subhage bhava |
yathā̭ na-ssubhagā sa̭si yathā̭ na-ssuphalā sa̭si ||
savitaitāni śarī̭rāṇi pṛthivyai māturupastha āda̭dhe | tebhi̭radite śa-mbha̭va ||
vimṷcyaddhva-maghniyā dḙvayānā atā̭riṣma tama̭saspāramasya |
jyoti̭rāpāma suva̭raganma || 15 ||
pra vātā vānti̭ pataya̭nti vidyuta udoṣa̭dhīrjihate pinva̭te suvaḥ̭ | irā viśva̭smai bhuva̭nāya jāyate ya-tparjanyaḥ̭ pṛthivīgṃ retasā-'va̭ti ||
yathā̭ yamāya̭ hārmya-mava̭pa-npañca̭mānavāḥ |
evam ~va̭pāmi hārmyam ~yathā-'sā̭ma jīvaloke bhūra̭yaḥ || citaḥ̭ stha paricita̭ ūrdhvacitaḥ̭ śrayaddhva-mpitaro̭ devatā |
prajāpa̭tirva-ssādayatu tayā̭ devata̭yā ||
ā pyā̭yasva samḙ̀tu te viśvataḥ̭ soma vṛṣṇi̭yam | bhavā vāja̭sya saṅgathe || sa-nte payāgṃ̭si samṷ yantu vājā-ssaṃ-vṛ~ṣṇi̭yā-nyabhimātiṣāhaḥ̭ | āpyāya̭māno amṛtā̭ya soma divi śravāg̭syuttamāni̭ dhiṣva || 16 ||
yathā̭ yamāya̭ hārmya-mava̭pa-npañca̭mānavāḥ |
evam ~va̭pāmi hārmyam ~yathā-'sā̭ma jīvaloke bhūra̭yaḥ || citaḥ̭ stha paricita̭ ūrdhvacitaḥ̭ śrayaddhva-mpitaro̭ devatā |
prajāpa̭tirva-ssādayatu tayā̭ devata̭yā ||
ā pyā̭yasva samḙ̀tu te viśvataḥ̭ soma vṛṣṇi̭yam | bhavā vāja̭sya saṅgathe || sa-nte payāgṃ̭si samṷ yantu vājā-ssaṃ-vṛ~ṣṇi̭yā-nyabhimātiṣāhaḥ̭ | āpyāya̭māno amṛtā̭ya soma divi śravāg̭syuttamāni̭ dhiṣva || 16 ||
(aghniyā - a̭ganma - +sapta ca̭) (a. 6)
anuvākaṃ 7
uttḙ tabhnomi pṛthivī-ntvatparīmam ~loka-nnidadhanmo ahagṃ ri̭ṣam | etāg sthūṇā-mpitaro̭ dhārayantu te-'trā̭ yama-ssāda̭nātte minotu ||
upa̭sarpa mātara-mbhūmi̭metā-mṷruvyaca̭sa-mpṛthivīgṃ suśevām | ūrṇa̭mradā yuvati-rdakṣi̭ṇāvatyeṣā tvā̭ pātu nir-ṛ̭tyā upasthe ||
ucchma̭ñcasva pṛthivi mā vibā̭dhithā-ssūpāyanā-'smai̭ bhava sūpavañcanā | mātā putram ~yathā̭ sicā-'bhyḙna-mbhūmi vṛṇu || ucchmañca̭mānā pṛthivī hi tiṣṭha̭si sahasrammita upa hi śraya̭ntām |
te gṛhāso̭ madhuścuto viśvāhāsmai śaraṇā-ssantvatra̭ || eṇīrdhānā hari̭ṇīrarjṷnī-ssantu dhenavaḥ̭ | tila̭vathsā ūrja̭masmai duhā̭nā viśvāhā̭ santvana̭pasphurantīḥ || 17 ||
anuvākaṃ 7
uttḙ tabhnomi pṛthivī-ntvatparīmam ~loka-nnidadhanmo ahagṃ ri̭ṣam | etāg sthūṇā-mpitaro̭ dhārayantu te-'trā̭ yama-ssāda̭nātte minotu ||
upa̭sarpa mātara-mbhūmi̭metā-mṷruvyaca̭sa-mpṛthivīgṃ suśevām | ūrṇa̭mradā yuvati-rdakṣi̭ṇāvatyeṣā tvā̭ pātu nir-ṛ̭tyā upasthe ||
ucchma̭ñcasva pṛthivi mā vibā̭dhithā-ssūpāyanā-'smai̭ bhava sūpavañcanā | mātā putram ~yathā̭ sicā-'bhyḙna-mbhūmi vṛṇu || ucchmañca̭mānā pṛthivī hi tiṣṭha̭si sahasrammita upa hi śraya̭ntām |
te gṛhāso̭ madhuścuto viśvāhāsmai śaraṇā-ssantvatra̭ || eṇīrdhānā hari̭ṇīrarjṷnī-ssantu dhenavaḥ̭ | tila̭vathsā ūrja̭masmai duhā̭nā viśvāhā̭ santvana̭pasphurantīḥ || 17 ||
eṣā tḙ yamasāda̭ne svadhā nidhī̭yate gṛhe | akṣi̭tirnāma̭ te asau || ida-mpitṛbhyaḥ prabha̭rema barhi-rdevebhyo jīva̭nta utta̭ra-mbharema |
tattva̭mārohāso meghyo bhava̭m ~yamena tvam ~yamyā̭ saṃvi~dānaḥ || mā tvā̭ vṛkṣau sambā̭dhiṣṭā-mmā mātā pṛ̭thivi tvam |
pitṝn. hi yatra gacchāsyedhā̭sam ~yamarājye ||
mā tvā̭ vṛkṣau sambā̭dhethā-mmā mātā pṛ̭thivī mahī | vaivasvatagṃ hi gacchā̭si yamarājye virā̭jasi ||
nala-mplavamāro̭haita-nnalena̭ patho-'nvi̭hi |
sa tva̭-nnalapla̭vo bhūtvā santa̭ra pratarotta̭ra || 18 ||
tattva̭mārohāso meghyo bhava̭m ~yamena tvam ~yamyā̭ saṃvi~dānaḥ || mā tvā̭ vṛkṣau sambā̭dhiṣṭā-mmā mātā pṛ̭thivi tvam |
pitṝn. hi yatra gacchāsyedhā̭sam ~yamarājye ||
mā tvā̭ vṛkṣau sambā̭dhethā-mmā mātā pṛ̭thivī mahī | vaivasvatagṃ hi gacchā̭si yamarājye virā̭jasi ||
nala-mplavamāro̭haita-nnalena̭ patho-'nvi̭hi |
sa tva̭-nnalapla̭vo bhūtvā santa̭ra pratarotta̭ra || 18 ||
savitaitāni śarī̭rāṇi pṛthivyai māturupastha āda̭dhe | tebhyaḥ̭ pṛthivi śa-mbha̭va ||
ṣaḍḍho̭tā sūrya̭-nte cakṣṷ-rgacchatu vāta̭mātmā dyā-ñca gaccha̭ pṛthivī-ñca dharma̭ṇā |
apo vā̭ gaccha yadi tatra̭ te hitamoṣa̭dhīṣu prati̭tiṣṭhā śarī̭raiḥ || para̭-mmṛtyo anu parḙhi panthām ~yaste sva ita̭ro devayānāt |
cakṣṷṣmate śṛṇvate te bravīmi mā naḥ̭ prajāgṃ rī̭riṣo mota vīrān ||
śam ~vāta-śśagṃ hi te ghṛṇi-śśamṷ te santvoṣa̭dhīḥ | kalpa̭ntā-mme diśaḥ̭ śagmāḥ ||
pṛthivyāstvā̭ loke sā̭dayāmyamuṣya śarmā̭si pitaro̭ devatā | prajāpa̭tistvā sādayatu tayā̭ devata̭yā || antari̭kṣasya tvā divastvā̭ diśā-ntvā nāka̭sya tvā pṛṣṭhe braddhnasya̭ tvā viṣṭapḙ sādayāmyamuṣya śarmā̭si pitaro̭ devatā |
prajāpa̭tistvā sādayatu tayā̭ devata̭yā || 19 ||
ṣaḍḍho̭tā sūrya̭-nte cakṣṷ-rgacchatu vāta̭mātmā dyā-ñca gaccha̭ pṛthivī-ñca dharma̭ṇā |
apo vā̭ gaccha yadi tatra̭ te hitamoṣa̭dhīṣu prati̭tiṣṭhā śarī̭raiḥ || para̭-mmṛtyo anu parḙhi panthām ~yaste sva ita̭ro devayānāt |
cakṣṷṣmate śṛṇvate te bravīmi mā naḥ̭ prajāgṃ rī̭riṣo mota vīrān ||
śam ~vāta-śśagṃ hi te ghṛṇi-śśamṷ te santvoṣa̭dhīḥ | kalpa̭ntā-mme diśaḥ̭ śagmāḥ ||
pṛthivyāstvā̭ loke sā̭dayāmyamuṣya śarmā̭si pitaro̭ devatā | prajāpa̭tistvā sādayatu tayā̭ devata̭yā || antari̭kṣasya tvā divastvā̭ diśā-ntvā nāka̭sya tvā pṛṣṭhe braddhnasya̭ tvā viṣṭapḙ sādayāmyamuṣya śarmā̭si pitaro̭ devatā |
prajāpa̭tistvā sādayatu tayā̭ devata̭yā || 19 ||
(ana̭pasphurantī - rutta̭ra - devata̭yā dve ca̭) (a. 7)
anuvākaṃ 8
apūpavā-nghṛtavāg̭ścarureha sī̭datūttabhnuva-npṛ̭thivī-ndyāmutopari̭ | yonikṛtaḥ̭ pathikṛtaḥ̭ saparyata ye devānā-ṅghṛtabhā̭gā iha stha |
eṣā tḙ yamasāda̭ne svadhā nidhī̭yate gṛhḙ-'sau |
daśākṣarā tāgṃ ra̭kṣasva tā-ṅgo̭pāyasva tā-nte pari̭ dadāmi tasyā-ntvā mā da̭bha-npitaro̭ devatā |
prajāpa̭tistvā sādayatu tayā̭ devata̭yā ||
apūpavā-ñchṛtavān-kṣīravān-dadhi̭vā-nmadhṷmāg-ścarureha sī̭datūttabhnuvan-pṛ̭thivī-ndyāmutopari̭ | yonikṛtaḥ̭ pathikṛtaḥ̭ saparyata ye devānāgṃ̭ śṛtabhā̭gāḥ, kṣīrabhā̭gā dadhi̭bhāgā madhṷbhāgā iha stha | eṣā tḙ yamasāda̭ne svadhā nidhī̭yate gṛhḙ-'sau | śatākṣa̭rā sahasrākṣarā-'yutākṣarā-'cyṷtākṣarā tāgṃ ra̭kṣasva tā-ṅgo̭pāyasva tā-nte pari̭dadāmi tasyā-ntvā mā da̭bha-npitaro̭ devatā | prajāpa̭tistvā sādayatu tayā̭ devata̭yā || 20 ||
anuvākaṃ 8
apūpavā-nghṛtavāg̭ścarureha sī̭datūttabhnuva-npṛ̭thivī-ndyāmutopari̭ | yonikṛtaḥ̭ pathikṛtaḥ̭ saparyata ye devānā-ṅghṛtabhā̭gā iha stha |
eṣā tḙ yamasāda̭ne svadhā nidhī̭yate gṛhḙ-'sau |
daśākṣarā tāgṃ ra̭kṣasva tā-ṅgo̭pāyasva tā-nte pari̭ dadāmi tasyā-ntvā mā da̭bha-npitaro̭ devatā |
prajāpa̭tistvā sādayatu tayā̭ devata̭yā ||
apūpavā-ñchṛtavān-kṣīravān-dadhi̭vā-nmadhṷmāg-ścarureha sī̭datūttabhnuvan-pṛ̭thivī-ndyāmutopari̭ | yonikṛtaḥ̭ pathikṛtaḥ̭ saparyata ye devānāgṃ̭ śṛtabhā̭gāḥ, kṣīrabhā̭gā dadhi̭bhāgā madhṷbhāgā iha stha | eṣā tḙ yamasāda̭ne svadhā nidhī̭yate gṛhḙ-'sau | śatākṣa̭rā sahasrākṣarā-'yutākṣarā-'cyṷtākṣarā tāgṃ ra̭kṣasva tā-ṅgo̭pāyasva tā-nte pari̭dadāmi tasyā-ntvā mā da̭bha-npitaro̭ devatā | prajāpa̭tistvā sādayatu tayā̭ devata̭yā || 20 ||
(apūpavā̭nasau daśa̭) (a. 8)
anuvākaṃ 9
etāste svadhā amṛtāḥ karomi yāstḙ dhānāḥ pa̭rikirāmyatra̭ | tāstḙ yamaḥ pitṛbhiḥ̭ saṃvi~dāno-'tra̭ dhenūḥ kā̭madughāḥ karotu ||
tvāmarjunauṣa̭dhīnā-mpayo brahmāṇa idvi̭duḥ |
tāsā-ntvā maddhyādāda̭de carubhyo api̭dhātave ||
dūrvāṇāg̭ stambamāha̭raitā-mpriyata̭mā-mmama̭ | imā-ndiśa̭-mmanuṣyā̭ṇā-mbhūyiṣṭhā-'nu vi ro̭hatu || kāśā̭nāg stambamāha̭ra rakṣa̭sāmapa̭hatyai |
ya etasyai̭ diśaḥ parābha̭vannaghāyavo yathā te nābha̭vā-npunaḥ̭ || darbhāṇāg̭ stambamāha̭ra pitṛṇāmoṣa̭dhī-mpriyām | anvasyai mūla̭-ñjīvādanu kāṇḍamatho phalam || 21 ||
anuvākaṃ 9
etāste svadhā amṛtāḥ karomi yāstḙ dhānāḥ pa̭rikirāmyatra̭ | tāstḙ yamaḥ pitṛbhiḥ̭ saṃvi~dāno-'tra̭ dhenūḥ kā̭madughāḥ karotu ||
tvāmarjunauṣa̭dhīnā-mpayo brahmāṇa idvi̭duḥ |
tāsā-ntvā maddhyādāda̭de carubhyo api̭dhātave ||
dūrvāṇāg̭ stambamāha̭raitā-mpriyata̭mā-mmama̭ | imā-ndiśa̭-mmanuṣyā̭ṇā-mbhūyiṣṭhā-'nu vi ro̭hatu || kāśā̭nāg stambamāha̭ra rakṣa̭sāmapa̭hatyai |
ya etasyai̭ diśaḥ parābha̭vannaghāyavo yathā te nābha̭vā-npunaḥ̭ || darbhāṇāg̭ stambamāha̭ra pitṛṇāmoṣa̭dhī-mpriyām | anvasyai mūla̭-ñjīvādanu kāṇḍamatho phalam || 21 ||
loka-mpṛ̭ṇa chidra-mpṛṇātho̭ sīda śivā tvam | indrāgnī tvā bṛhaspati̭rasmin yonā̭vasīṣadann || tā a̭sya sūda̭dohasa-ssomagg̭ śrīṇanti pṛśna̭yaḥ | janma̭-ndevānāṃ-vi~śa̭striṣvā ro̭cane divaḥ ||
śam ~vāta-śśagṃhi te ghṛṇi-śśamṷ te santvoṣa̭dhīḥ | kalpa̭ntā-nte diśa-ssarvāḥ || idameva meto-'pa̭rāmārti̭mārāma kāñcana |
tathā tadaśvibhyā-ṅkṛta-mmitreṇa varṷṇena ca ||
varaṇo vā̭rayādida-ndevo vanaspatiḥ̭ |
ārtyai nir-ṛ̭tyai dveṣācca vanaspatiḥ̭ ||
vidhṛ̭tirasi vidhā̭rayāsmadaghā dveṣāgṃ̭si śami śamayāsmadaghā dveṣāgṃ̭si yava yavayāsmadaghā dveṣāgṃ̭si ||
pṛthivī-ṅga̭cchāntari̭kṣa-ṅgaccha diva̭-ṅgaccha diśo̭ gaccha suva̭rgaccha suva̭rgaccha diśo̭ gaccha diva̭-ṅgacchāntari̭kṣa-ṅgaccha pṛthivī-ṅga̭cchāpo vā̭ gaccha yadi tatra̭ te hitamoṣa̭dhīṣu prati̭tiṣṭhā śarī̭raiḥ || loka-mpṛ̭ṇa chidra-mpṛṇātho̭ sīda śivā tvam | indrāgnī tvā bṛhaspati̭rasmin yonā̭vasīṣadann || tā a̭sya sūda̭dohasa-ssomagg̭ śrīṇanti pṛśna̭yaḥ | janma̭-ndevānāṃ-vi~śa̭striṣvā ro̭cane divaḥ ||
aśma̭nvatī revatī-ssagṃ ra̭bhaddhva mutti̭ṣṭhata prata̭ratā sakhāyaḥ | atrā̭ jahāma ye asannaśḙvā-śśivān vayamabhi vājānutta̭rema || yadvai devasya̭ savituḥ pavitragṃ̭ sahasra̭dhāram ~vita̭tamantari̭kṣe | yenāpṷnādindramanā̭rta-mārtyai tenāha-mmāgṃ sarvata̭nu-mpunāmi ||
dhātā yā rāṣṭrā-tpannādapa yanti śākhā̭ abhimṛ̭tā nṛpati̭micchamā̭nāḥ | dhātustā-ssarvāḥ pava̭nena pūtāḥ prajayā-'smān-rayyā varca̭sā sagṃsṛ̭jātha ||( ) || 22 ||
śam ~vāta-śśagṃhi te ghṛṇi-śśamṷ te santvoṣa̭dhīḥ | kalpa̭ntā-nte diśa-ssarvāḥ || idameva meto-'pa̭rāmārti̭mārāma kāñcana |
tathā tadaśvibhyā-ṅkṛta-mmitreṇa varṷṇena ca ||
varaṇo vā̭rayādida-ndevo vanaspatiḥ̭ |
ārtyai nir-ṛ̭tyai dveṣācca vanaspatiḥ̭ ||
vidhṛ̭tirasi vidhā̭rayāsmadaghā dveṣāgṃ̭si śami śamayāsmadaghā dveṣāgṃ̭si yava yavayāsmadaghā dveṣāgṃ̭si ||
pṛthivī-ṅga̭cchāntari̭kṣa-ṅgaccha diva̭-ṅgaccha diśo̭ gaccha suva̭rgaccha suva̭rgaccha diśo̭ gaccha diva̭-ṅgacchāntari̭kṣa-ṅgaccha pṛthivī-ṅga̭cchāpo vā̭ gaccha yadi tatra̭ te hitamoṣa̭dhīṣu prati̭tiṣṭhā śarī̭raiḥ || loka-mpṛ̭ṇa chidra-mpṛṇātho̭ sīda śivā tvam | indrāgnī tvā bṛhaspati̭rasmin yonā̭vasīṣadann || tā a̭sya sūda̭dohasa-ssomagg̭ śrīṇanti pṛśna̭yaḥ | janma̭-ndevānāṃ-vi~śa̭striṣvā ro̭cane divaḥ ||
aśma̭nvatī revatī-ssagṃ ra̭bhaddhva mutti̭ṣṭhata prata̭ratā sakhāyaḥ | atrā̭ jahāma ye asannaśḙvā-śśivān vayamabhi vājānutta̭rema || yadvai devasya̭ savituḥ pavitragṃ̭ sahasra̭dhāram ~vita̭tamantari̭kṣe | yenāpṷnādindramanā̭rta-mārtyai tenāha-mmāgṃ sarvata̭nu-mpunāmi ||
dhātā yā rāṣṭrā-tpannādapa yanti śākhā̭ abhimṛ̭tā nṛpati̭micchamā̭nāḥ | dhātustā-ssarvāḥ pava̭nena pūtāḥ prajayā-'smān-rayyā varca̭sā sagṃsṛ̭jātha ||( ) || 22 ||
(atho phala̭m - dhātā pṷnātu) (a. 9)
anuvākaṃ 10
āro̭hatāyṷ-rjarasa̭-ṅgṛṇānā a̭nupūrvam ~yata̭mānā yatiṣṭa | iha tvaṣṭā̭ sujani̭mā suratno̭ dīrghamāyuḥ̭ karatu jīvasḙ vaḥ ||
yathā-'hānyanupūrva-mbhava̭nti yathartava̭ ṛtubhi-ryanti̭ klṛptāḥ | yathā na pūrvamapa̭ro jahātyevā dhā̭tarāyūgṃ̭ṣi kalpayaiṣām ||
na hi̭ te agne tanuvai krūra-ñcakāra martyaḥ̭ |
kapi-rba̭bhasti teja̭na-mpuna̭rjarāyu gauri̭va |
apa̭ na-śśośṷcadaghamagnḙ śuśuddhyā rayim |
apa̭ na-śśośṷcadagha-mmṛtyave svāhā ||
anaḍvāha̭-manvāra̭bhāmahe svastaye |
sa na indra̭ iva devebhyo vahniḥ̭ sapāṃra̭ṇo bhava || 23 ||
anuvākaṃ 10
āro̭hatāyṷ-rjarasa̭-ṅgṛṇānā a̭nupūrvam ~yata̭mānā yatiṣṭa | iha tvaṣṭā̭ sujani̭mā suratno̭ dīrghamāyuḥ̭ karatu jīvasḙ vaḥ ||
yathā-'hānyanupūrva-mbhava̭nti yathartava̭ ṛtubhi-ryanti̭ klṛptāḥ | yathā na pūrvamapa̭ro jahātyevā dhā̭tarāyūgṃ̭ṣi kalpayaiṣām ||
na hi̭ te agne tanuvai krūra-ñcakāra martyaḥ̭ |
kapi-rba̭bhasti teja̭na-mpuna̭rjarāyu gauri̭va |
apa̭ na-śśośṷcadaghamagnḙ śuśuddhyā rayim |
apa̭ na-śśośṷcadagha-mmṛtyave svāhā ||
anaḍvāha̭-manvāra̭bhāmahe svastaye |
sa na indra̭ iva devebhyo vahniḥ̭ sapāṃra̭ṇo bhava || 23 ||
ime jīvā vi̭mṛtairāva̭va-rtinnabhū-dbhadrā devahṷ̄ti-nno adya | prāñjo̭-'gāmā nṛtaye hasā̭ya drāghī̭ya āyuḥ̭ pratarā-ndadhā̭nāḥ ||
mṛtyoḥ padam ~yo̭payanto yadaima drāghī̭ya āyuḥ̭ pratarā-ndadhā̭nāḥ | āpyāya̭mānāḥ prajayā dhanḙna śuddhāḥ pūtā bha̭vatha yajñiyāsaḥ ||
ima-ñjīvebhyaḥ̭ paridhi-nda̭dhāmi mā no nṷ gādapa̭ro ardha̭metam |
śata-ñjī̭vantu śaradaḥ̭ purūcīstiro mṛtyu-nda̭dmahe parva̭tena || imā nārī̭ravidhavā-ssupatnīrāñja̭nena sarpiṣā sammṛ̭śantām |
anaśravo̭ anamīvā-ssuśevā āro̭hantu jana̭yo yonimagre || yadāñja̭na-ntraikakuda-ñjātagṃ himava̭taspari̭ |
tenāmṛta̭sya mūlenārā̭tī-rjambhayāmasi ||
yathā tva-mṷdbhina-thsyo̭ṣadhe pṛthivyā adhi̭ |
evamima udbhi̭ndantu kīrtyā yaśa̭sā brahmavarcasena̭ || ajo-'syajāsmadaghā dveṣāgṃ̭si yavo̭-'si yavayāsmadaghā dveṣāgṃ̭si || 24 ||
mṛtyoḥ padam ~yo̭payanto yadaima drāghī̭ya āyuḥ̭ pratarā-ndadhā̭nāḥ | āpyāya̭mānāḥ prajayā dhanḙna śuddhāḥ pūtā bha̭vatha yajñiyāsaḥ ||
ima-ñjīvebhyaḥ̭ paridhi-nda̭dhāmi mā no nṷ gādapa̭ro ardha̭metam |
śata-ñjī̭vantu śaradaḥ̭ purūcīstiro mṛtyu-nda̭dmahe parva̭tena || imā nārī̭ravidhavā-ssupatnīrāñja̭nena sarpiṣā sammṛ̭śantām |
anaśravo̭ anamīvā-ssuśevā āro̭hantu jana̭yo yonimagre || yadāñja̭na-ntraikakuda-ñjātagṃ himava̭taspari̭ |
tenāmṛta̭sya mūlenārā̭tī-rjambhayāmasi ||
yathā tva-mṷdbhina-thsyo̭ṣadhe pṛthivyā adhi̭ |
evamima udbhi̭ndantu kīrtyā yaśa̭sā brahmavarcasena̭ || ajo-'syajāsmadaghā dveṣāgṃ̭si yavo̭-'si yavayāsmadaghā dveṣāgṃ̭si || 24 ||
(bhava - jambhayāmasi trīṇi̭ ca) (a. 10)
anuvākaṃ 11
apa̭ na-śśośṷcadaghamagnḙ śuśuddhyā rayim | apa̭ na-śśośṷcadagham || sukṣetriyā sṷgātuyā va̭sūyā ca̭ yajāmahe | apa̭ na-śśośṷcadagham ||
pra ya-dbhandi̭ṣṭha eṣā-mprāsmākā̭saśca sūrayaḥ̭ | apa̭ na-śśośṷcadagham || prayadagne-ssaha̭svato viśvato yanti̭ sūrayaḥ̭ | apa̭ na-śśośṷcadagham ||
prayattḙ agne sūrayo jāyḙmahi pra tḙ vayam |
apa̭ na-śśośṷcadagham || 25 ||
anuvākaṃ 11
apa̭ na-śśośṷcadaghamagnḙ śuśuddhyā rayim | apa̭ na-śśośṷcadagham || sukṣetriyā sṷgātuyā va̭sūyā ca̭ yajāmahe | apa̭ na-śśośṷcadagham ||
pra ya-dbhandi̭ṣṭha eṣā-mprāsmākā̭saśca sūrayaḥ̭ | apa̭ na-śśośṷcadagham || prayadagne-ssaha̭svato viśvato yanti̭ sūrayaḥ̭ | apa̭ na-śśośṷcadagham ||
prayattḙ agne sūrayo jāyḙmahi pra tḙ vayam |
apa̭ na-śśośṷcadagham || 25 ||
tvagṃ hi vi̭śvatomukha viśvataḥ̭ paribhūrasi̭ | apa̭ na-śśośṷcadagham || dviṣo̭ no viśvatomukhāti̭ nāveva̭ pāraya | apa̭ na-śśośṷcadagham || sa na-ssindhṷmiva nāvayā-'ti̭ parṣā svastaye | apa̭ na-śśośṷcadagham || āpaḥ̭ pravaṇādi̭va yatī-rapāsma-thsya̭ndatāmagham | apa̭ na-śśośṷcadagham || udvanā-dṷdakānīvāpāsma-thsya̭ndatāmagham |
apa̭ na-śśośṷcadagham || ānandāya̭ pramodāya punarāgāg svāngṛhān | apa̭ na-śśośṷcadagham || na vai tatra pramī̭yate gauraśvaḥ purṷṣaḥ paśuḥ |
yatreda-mbrahma̭ kriyatḙ paridhirjīva̭nāya kamapa̭ na-śśośṷcadagham || 26 ||
apa̭ na-śśośṷcadagham || ānandāya̭ pramodāya punarāgāg svāngṛhān | apa̭ na-śśośṷcadagham || na vai tatra pramī̭yate gauraśvaḥ purṷṣaḥ paśuḥ |
yatreda-mbrahma̭ kriyatḙ paridhirjīva̭nāya kamapa̭ na-śśośṷcadagham || 26 ||
(agha - magha-ñcatvāri̭ ca) (a. 11)
anuvākaṃ 12
apa̭śyāma yuvati-mācara̭ntī-mmṛtāya̭ jīvā-mpa̭riṇīyamā̭nām | andhena yā tama̭sā prāvṛ̭tā-'si prācīmavā̭cī-mavaya-nnari̭ṣṭyai ||
mayaitā-mmāgstā-mbhriyamā̭ṇā devī satī pi̭tṛlokam ~yadaiṣi̭ | viśvavā̭rā nabha̭sā saṃvya~̭yantyubhau no̭ lokau payasā-''vṛ̭ṇīhi ||
rayi̭ṣṭhāmagni-mmadhṷmantamūrmiṇamūrjaḥ̭ santa-ntvā payasopa sagṃsa̭dema |
sagṃ rayyā samu varca̭sā saca̭svā na-ssvastaye ||
ye jīvā ye ca̭ mṛtā ye jātā ye ca jantyāḥ |
tebhyo̭ ghṛtasya̭ dhārayitu-mmadhṷdhārā vyundatī ||
mātā rudrāṇā-nduhitā vasṷ̄nāg svasā̭-''dityānā̭ma-mṛta̭sya nābhiḥ̭ |
praṇuvoca̭-ñcikituṣe janā̭ya mā gāmanā̭gāmadi̭tim ~vadhiṣṭa ||
piba̭tūdaka-ntṛṇānyattu | omu-thsṛjata || 27 ||
(vadhiṣṭa dve ca̭) (a. 12)
(pareyuvāgṃsa-mpra vidvā-nbhuva̭nasyābhyāva̭ vṛthsvā jo bhāgo̭-'yam ~vai catuścatvārigṃśat |
ya etasya tva-tpañca̭ | praketunedante nākḙ suparṇam ~yau te ye yuddhya̭nte tapasā-'śma̭nvatī revatī-ssagṃra̭bhaddhvamaṣṭāvigṃ̭śatiḥ | ya-nte yatta uttiṣṭhāta̭ idanta utti̭ṣṭha
prehyaśman. yadvā udvayamaya-mpañca̭vigṃśatiḥ | āyā̭tu trigṃśat | vaiśvānare tasmi̭-ndraphsa imamapetāho̭bhi-ryujyantāmaghniyā a̭dite pāram ~va ā pyā̭yasva saptavigṃ̭śatiḥ | uttḙ gṛhe-'khāṣi̭tistebhyaḥ̭ pṛ̭thivyā antari̭kṣasya dvātrigṃ̭śat | apūpavā̭nasau daśa̭ śata da̭śa | etāstḙ te diśa-ssarvā̭ idamaśma̭n vigṃśatiḥ | o̭rohata tanuvai krūra-ñcakāra puna̭rmṛtyave mā no nṷ gā-ddadmaha imā nārīḥ pari trayo̭vigṃśatiḥ |
apa̭ na-ssukṣetriyā pra yadbha-ndi̭ṣṭhaḥ pra yadagneḥ pra yattḙ agne tvagṃ hi dviṣa-ssa na-ssindhumāpaḥ̭ pravaṇādṷ-dvanādā̭nandāya na vai tatra yatreda-ñcatṷrvigṃśatiḥ | apa̭śyāmāvṛ̭ṇīhi dvāda̭śa dvādaśa |)
(pareyuvāgṃsa - māyā - tvetāstḙ saptavigṃ̭śatiḥ )
(pareyuvāgṃsa - momuthsṛjata )
|| hariḥ̭ om ||
|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya āraṇyake ṣaṣṭhaḥ prapāṭhaka-ssamāptaḥ ||
anuvākaṃ 12
apa̭śyāma yuvati-mācara̭ntī-mmṛtāya̭ jīvā-mpa̭riṇīyamā̭nām | andhena yā tama̭sā prāvṛ̭tā-'si prācīmavā̭cī-mavaya-nnari̭ṣṭyai ||
mayaitā-mmāgstā-mbhriyamā̭ṇā devī satī pi̭tṛlokam ~yadaiṣi̭ | viśvavā̭rā nabha̭sā saṃvya~̭yantyubhau no̭ lokau payasā-''vṛ̭ṇīhi ||
rayi̭ṣṭhāmagni-mmadhṷmantamūrmiṇamūrjaḥ̭ santa-ntvā payasopa sagṃsa̭dema |
sagṃ rayyā samu varca̭sā saca̭svā na-ssvastaye ||
ye jīvā ye ca̭ mṛtā ye jātā ye ca jantyāḥ |
tebhyo̭ ghṛtasya̭ dhārayitu-mmadhṷdhārā vyundatī ||
mātā rudrāṇā-nduhitā vasṷ̄nāg svasā̭-''dityānā̭ma-mṛta̭sya nābhiḥ̭ |
praṇuvoca̭-ñcikituṣe janā̭ya mā gāmanā̭gāmadi̭tim ~vadhiṣṭa ||
piba̭tūdaka-ntṛṇānyattu | omu-thsṛjata || 27 ||
(vadhiṣṭa dve ca̭) (a. 12)
(pareyuvāgṃsa-mpra vidvā-nbhuva̭nasyābhyāva̭ vṛthsvā jo bhāgo̭-'yam ~vai catuścatvārigṃśat |
ya etasya tva-tpañca̭ | praketunedante nākḙ suparṇam ~yau te ye yuddhya̭nte tapasā-'śma̭nvatī revatī-ssagṃra̭bhaddhvamaṣṭāvigṃ̭śatiḥ | ya-nte yatta uttiṣṭhāta̭ idanta utti̭ṣṭha
prehyaśman. yadvā udvayamaya-mpañca̭vigṃśatiḥ | āyā̭tu trigṃśat | vaiśvānare tasmi̭-ndraphsa imamapetāho̭bhi-ryujyantāmaghniyā a̭dite pāram ~va ā pyā̭yasva saptavigṃ̭śatiḥ | uttḙ gṛhe-'khāṣi̭tistebhyaḥ̭ pṛ̭thivyā antari̭kṣasya dvātrigṃ̭śat | apūpavā̭nasau daśa̭ śata da̭śa | etāstḙ te diśa-ssarvā̭ idamaśma̭n vigṃśatiḥ | o̭rohata tanuvai krūra-ñcakāra puna̭rmṛtyave mā no nṷ gā-ddadmaha imā nārīḥ pari trayo̭vigṃśatiḥ |
apa̭ na-ssukṣetriyā pra yadbha-ndi̭ṣṭhaḥ pra yadagneḥ pra yattḙ agne tvagṃ hi dviṣa-ssa na-ssindhumāpaḥ̭ pravaṇādṷ-dvanādā̭nandāya na vai tatra yatreda-ñcatṷrvigṃśatiḥ | apa̭śyāmāvṛ̭ṇīhi dvāda̭śa dvādaśa |)
(pareyuvāgṃsa - māyā - tvetāstḙ saptavigṃ̭śatiḥ )
(pareyuvāgṃsa - momuthsṛjata )
|| hariḥ̭ om ||
|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya āraṇyake ṣaṣṭhaḥ prapāṭhaka-ssamāptaḥ ||