કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય આરણ્યકે ષષ્ઠઃ પ્રપાઠકઃ - પિતૃમેધમન્ત્રાઃ
ઓ-ન્નમઃ પરમાત્મને, શ્રી મહાગણપતયે નમઃ,
શ્રી ગુરુભ્યો નમઃ । હરિઃ ઓમ્ ॥
અનુવાકં 1
પરેયુવાગ્ંસ-મ્પ્રવતો મહીરનુ બહુભ્યઃ પન્થામનપસ્પશાનમ્ । વૈવસ્વતગ્ં સઙ્ગમન-ઞ્જનાનામ્ ઁયમગ્ં રાજાનગ્ં હવિષા દુવસ્યત ॥ ઇદ-ન્ત્વા વસ્ત્ર-મ્પ્રથમ-ન્ન્વાગન્નપૈતદૂહ યદિહાબિભઃ પુરા ।
ઇષ્ટાપૂર્તમનુ સમ્પશ્ય દક્ષિણામ્ ઁયથા તે દત્ત-મ્બહુધા વિ બન્ધુષુ ॥
ઇમૌ યુનજ્મિ તે વહ્ની અસુનીથાય વોઢવે ।
યાભ્યામ્ ઁયમસ્ય સાદનગ્ં સુકૃતા-ઞ્ચાપિ ગચ્છતાત્ ॥ પૂષા ત્વેતશ્ચ્યાવયતુ પ્રવિદ્વા-નનષ્ટપશુ-ર્ભુવનસ્ય ગોપાઃ ।
સ ત્વૈતેભ્યઃ પરિદદા-ત્પિતૃભ્યો-ઽગ્નિર્દેવેભ્યઃ સુવિદત્રેભ્યઃ ॥ પૂષેમા આશા અનુવેદ સર્વા-સ્સો અસ્માગ્ં અભયતમેન નેષત્ ।
સ્વસ્તિદા અઘૃણિ-સ્સર્વવીરો-ઽપ્રયુચ્છન્પુર એતુ પ્રવિદ્વાન્ ॥ 1 ॥
ઓ-ન્નમઃ પરમાત્મને, શ્રી મહાગણપતયે નમઃ,
શ્રી ગુરુભ્યો નમઃ । હરિઃ ઓમ્ ॥
અનુવાકં 1
પરેયુવાગ્ંસ-મ્પ્રવતો મહીરનુ બહુભ્યઃ પન્થામનપસ્પશાનમ્ । વૈવસ્વતગ્ં સઙ્ગમન-ઞ્જનાનામ્ ઁયમગ્ં રાજાનગ્ં હવિષા દુવસ્યત ॥ ઇદ-ન્ત્વા વસ્ત્ર-મ્પ્રથમ-ન્ન્વાગન્નપૈતદૂહ યદિહાબિભઃ પુરા ।
ઇષ્ટાપૂર્તમનુ સમ્પશ્ય દક્ષિણામ્ ઁયથા તે દત્ત-મ્બહુધા વિ બન્ધુષુ ॥
ઇમૌ યુનજ્મિ તે વહ્ની અસુનીથાય વોઢવે ।
યાભ્યામ્ ઁયમસ્ય સાદનગ્ં સુકૃતા-ઞ્ચાપિ ગચ્છતાત્ ॥ પૂષા ત્વેતશ્ચ્યાવયતુ પ્રવિદ્વા-નનષ્ટપશુ-ર્ભુવનસ્ય ગોપાઃ ।
સ ત્વૈતેભ્યઃ પરિદદા-ત્પિતૃભ્યો-ઽગ્નિર્દેવેભ્યઃ સુવિદત્રેભ્યઃ ॥ પૂષેમા આશા અનુવેદ સર્વા-સ્સો અસ્માગ્ં અભયતમેન નેષત્ ।
સ્વસ્તિદા અઘૃણિ-સ્સર્વવીરો-ઽપ્રયુચ્છન્પુર એતુ પ્રવિદ્વાન્ ॥ 1 ॥
આયુ-ર્વિશ્વાયુઃ પરિપાસતિ ત્વા પૂષા ત્વા પાતુ પ્રપથે પુરસ્તાત્ । યત્રાસતે સુકૃતો યત્ર તે યયુસ્તત્ર ત્વા દેવ-સ્સવિતા દધાતુ ॥
ભુવનસ્ય પત ઇદગ્ં હવિઃ ॥ અગ્નયે રયિમતે સ્વાહા ॥ પુરુષસ્ય સયાવર્યપેદઘાનિ મૃજ્મહે ।
યથા નો અત્ર નાપરઃ પુરા જરસ આયતિ ॥
પુરુષસ્ય સયાવરિ વિ તે પ્રાણમસિ સ્રસમ્ ।
શરીરેણ મહીમિહિ સ્વધયેહિ પિતૄનુપ પ્રજયા-ઽસ્માનિહાવહ ॥ મૈવ-મ્માગ્સ્તા પ્રિયે-ઽહ-ન્દેવી સતી પિતૃલોકમ્ ઁયદૈષિ ।
વિશ્વવારા નભસા સંવ્યઁયન્ત્યુભૌ નો લોકૌ
પયસા-ઽભ્યાવવૃથ્સ્વ ॥ 2 ॥
ભુવનસ્ય પત ઇદગ્ં હવિઃ ॥ અગ્નયે રયિમતે સ્વાહા ॥ પુરુષસ્ય સયાવર્યપેદઘાનિ મૃજ્મહે ।
યથા નો અત્ર નાપરઃ પુરા જરસ આયતિ ॥
પુરુષસ્ય સયાવરિ વિ તે પ્રાણમસિ સ્રસમ્ ।
શરીરેણ મહીમિહિ સ્વધયેહિ પિતૄનુપ પ્રજયા-ઽસ્માનિહાવહ ॥ મૈવ-મ્માગ્સ્તા પ્રિયે-ઽહ-ન્દેવી સતી પિતૃલોકમ્ ઁયદૈષિ ।
વિશ્વવારા નભસા સંવ્યઁયન્ત્યુભૌ નો લોકૌ
પયસા-ઽભ્યાવવૃથ્સ્વ ॥ 2 ॥
ઇય-ન્નારી પતિલોકમ્ ઁવૃણાના નિપદ્યત ઉપ ત્વા મર્ત્ય પ્રેતમ્ । વિશ્વ-મ્પુરાણમનુ પાલયન્તી તસ્યૈ પ્રજા-ન્દ્રવિણ-ઞ્ચેહ ધેહિ ॥ ઉદીર્ષ્વ નાર્યભિ જીવલોકમિતાસુમેતમુપશેષ એહિ ।
હસ્તગ્રાભસ્ય દિધિષોસ્ત્વમેત-ત્પત્યુર્જનિત્વમભિ સમ્બભૂવ ॥
સુવર્ણગ્ં હસ્તાદાદદાના મૃતસ્ય શ્રિયૈ બ્રહ્મણે તેજસે બલાય । અત્રૈવ ત્વમિહ વયગ્ં સુશેવા વિશ્વા-સ્સ્પૃધો અભિમાતીર્જયેમ ॥
ધનુર્ હસ્તાદાદદાના મૃતસ્ય શ્રિયૈ ક્ષત્રાયૌજસે બલાય । અત્રૈવ ત્વમિહ વયગ્ં સુશેવા વિશ્વા-સ્સ્પૃધો અભિમાતીર્જયેમ ।
મણિગ્ં હસ્તાદાદદાના મૃતસ્ય શ્રિયૈ વિશે પુષ્ટ્યૈ બલાય । અત્રૈવ ત્વમિહ વયગ્ં સુશેવા વિશ્વા-સ્સ્પૃધો અભિમાતીર્જયેમ ॥ 3 ॥
હસ્તગ્રાભસ્ય દિધિષોસ્ત્વમેત-ત્પત્યુર્જનિત્વમભિ સમ્બભૂવ ॥
સુવર્ણગ્ં હસ્તાદાદદાના મૃતસ્ય શ્રિયૈ બ્રહ્મણે તેજસે બલાય । અત્રૈવ ત્વમિહ વયગ્ં સુશેવા વિશ્વા-સ્સ્પૃધો અભિમાતીર્જયેમ ॥
ધનુર્ હસ્તાદાદદાના મૃતસ્ય શ્રિયૈ ક્ષત્રાયૌજસે બલાય । અત્રૈવ ત્વમિહ વયગ્ં સુશેવા વિશ્વા-સ્સ્પૃધો અભિમાતીર્જયેમ ।
મણિગ્ં હસ્તાદાદદાના મૃતસ્ય શ્રિયૈ વિશે પુષ્ટ્યૈ બલાય । અત્રૈવ ત્વમિહ વયગ્ં સુશેવા વિશ્વા-સ્સ્પૃધો અભિમાતીર્જયેમ ॥ 3 ॥
ઇમમગ્ને ચમસ-મ્મા વિજીહ્વરઃ પ્રિયો દેવાનામુત સોમ્યાનામ્ । એષ યશ્ચમસો દેવપાનસ્તસ્મિ-ન્દેવા અમૃતા માદયન્તામ્ ॥
અગ્નેર્વર્મ પરિ ગોભિર્વ્યયસ્વ સમ્પ્રોર્ણુષ્વ મેદસા પીવસા ચ । નેત્ત્વા ધૃષ્ણુર્-હરસા જર્હૃષાણો દધ-દ્વિધક્ષ્યન્-પર્યઙ્ખયાતૈ ॥
મૈનમગ્ને વિદહો મા-ઽભિશોચો મા-ઽસ્ય ત્વચ-ઞ્ચિક્ષિપો મા શરીરમ્ । યદા શૃત-ઙ્કરવો જાતવેદો-ઽથેમેન-મ્પ્રહિણુતા-ત્પિતૃભ્યઃ ॥
શૃતમ્ ઁયદા કરસિ જાતવેદો-ઽથેમેન-મ્પરિદત્તા-ત્પિતૃભ્યઃ । યદા ગચ્છાત્યસુનીતિમેતામથા દેવાનામ્ ઁવશનીર્ભવાતિ ॥ સૂર્ય-ન્તે ચક્ષુ-ર્ગચ્છતુ વાતમાત્મા દ્યા-ઞ્ચ ગચ્છ પૃથિવી-ઞ્ચ ધર્મણા ।
અપો વા ગચ્છ યદિ તત્ર તે હિતમોષધીષુ પ્રતિતિષ્ઠા શરીરૈઃ ॥ અજો ભાગસ્તપસા ત-ન્તપસ્વ ત-ન્તે શોચિસ્તપતુ ત-ન્તે અર્ચિઃ ।
યાસ્તે શિવાસ્તનુવો જાતવેદસ્તાભિ-ર્વહેમગ્ં સુકૃતામ્ ઁયત્ર લોકાઃ ॥ અયમ્ ઁવૈ ત્વમસ્માદધિ ત્વમેતદયમ્ ઁવૈ તદસ્ય યોનિરસિ । વૈશ્વાનરઃ પુત્રઃ પિત્રે લોકકૃ-જ્જાતવેદો વહેમગ્ં સુકૃતામ્ ઁયત્ર લોકાઃ ॥ 4 ॥
અગ્નેર્વર્મ પરિ ગોભિર્વ્યયસ્વ સમ્પ્રોર્ણુષ્વ મેદસા પીવસા ચ । નેત્ત્વા ધૃષ્ણુર્-હરસા જર્હૃષાણો દધ-દ્વિધક્ષ્યન્-પર્યઙ્ખયાતૈ ॥
મૈનમગ્ને વિદહો મા-ઽભિશોચો મા-ઽસ્ય ત્વચ-ઞ્ચિક્ષિપો મા શરીરમ્ । યદા શૃત-ઙ્કરવો જાતવેદો-ઽથેમેન-મ્પ્રહિણુતા-ત્પિતૃભ્યઃ ॥
શૃતમ્ ઁયદા કરસિ જાતવેદો-ઽથેમેન-મ્પરિદત્તા-ત્પિતૃભ્યઃ । યદા ગચ્છાત્યસુનીતિમેતામથા દેવાનામ્ ઁવશનીર્ભવાતિ ॥ સૂર્ય-ન્તે ચક્ષુ-ર્ગચ્છતુ વાતમાત્મા દ્યા-ઞ્ચ ગચ્છ પૃથિવી-ઞ્ચ ધર્મણા ।
અપો વા ગચ્છ યદિ તત્ર તે હિતમોષધીષુ પ્રતિતિષ્ઠા શરીરૈઃ ॥ અજો ભાગસ્તપસા ત-ન્તપસ્વ ત-ન્તે શોચિસ્તપતુ ત-ન્તે અર્ચિઃ ।
યાસ્તે શિવાસ્તનુવો જાતવેદસ્તાભિ-ર્વહેમગ્ં સુકૃતામ્ ઁયત્ર લોકાઃ ॥ અયમ્ ઁવૈ ત્વમસ્માદધિ ત્વમેતદયમ્ ઁવૈ તદસ્ય યોનિરસિ । વૈશ્વાનરઃ પુત્રઃ પિત્રે લોકકૃ-જ્જાતવેદો વહેમગ્ં સુકૃતામ્ ઁયત્ર લોકાઃ ॥ 4 ॥
(વિદ્વા-નભ્યાવવૃથ્સ્વા - ભિમાતીર્જયેમ - શરીરૈશ્ચત્વારિ ચ ) (અ. 1)
અનુવાકં 2
ય એતસ્ય પથો ગોપ્તારસ્તેભ્ય-સ્સ્વાહા ય એતસ્ય પથો રક્ષિતારસ્તેભ્ય-સ્સ્વાહા ય એતસ્ય પથો-ઽભિરક્ષિતારસ્તેભ્ય-સ્સ્વાહા-ઽઽખ્યાત્રે સ્વાહા-ઽપાખ્યાત્રે સ્વાહા-ઽભિલાલપતે સ્વાહા-ઽપલાલપતે સ્વાહા-ઽગ્નયે કર્મકૃતે સ્વાહા યમત્ર નાધીમસ્તસ્મૈ સ્વાહા ॥
યસ્ત ઇદ્ધ્મ-ઞ્જભર-થ્સિષ્વિદાનો મૂર્ધાનમ્ ઁવા તતપતે ત્વાયા । દિવો વિશ્વસ્મા-થ્સીમઘાયત ઉરુષ્યઃ ॥ અસ્માત્ત્વમધિ જાતો-ઽસિ ત્વદય-ઞ્જાયતા-મ્પુનઃ । અગ્નયે વૈશ્વાનરાય સુવર્ગાય લોકાય સ્વાહા ॥ 5 ॥
અનુવાકં 2
ય એતસ્ય પથો ગોપ્તારસ્તેભ્ય-સ્સ્વાહા ય એતસ્ય પથો રક્ષિતારસ્તેભ્ય-સ્સ્વાહા ય એતસ્ય પથો-ઽભિરક્ષિતારસ્તેભ્ય-સ્સ્વાહા-ઽઽખ્યાત્રે સ્વાહા-ઽપાખ્યાત્રે સ્વાહા-ઽભિલાલપતે સ્વાહા-ઽપલાલપતે સ્વાહા-ઽગ્નયે કર્મકૃતે સ્વાહા યમત્ર નાધીમસ્તસ્મૈ સ્વાહા ॥
યસ્ત ઇદ્ધ્મ-ઞ્જભર-થ્સિષ્વિદાનો મૂર્ધાનમ્ ઁવા તતપતે ત્વાયા । દિવો વિશ્વસ્મા-થ્સીમઘાયત ઉરુષ્યઃ ॥ અસ્માત્ત્વમધિ જાતો-ઽસિ ત્વદય-ઞ્જાયતા-મ્પુનઃ । અગ્નયે વૈશ્વાનરાય સુવર્ગાય લોકાય સ્વાહા ॥ 5 ॥
(ય એતસ્ય ત્વ-ત્પઞ્ચ ) (અ. 2)
અનુવાકં 3
પ્ર કેતુના બૃહતા ભાત્યગ્નિરાવિ-ર્વિશ્વાનિ વૃષભો રોરવીતિ । દિવશ્ચિદન્તાદુપ મામુદાનડપામુપસ્થે મહિષો વવર્ધ ॥
ઇદન્ત એક-મ્પર ઊત એક-ન્તૃતીયેન જ્યોતિષા સંવિઁશસ્વ । સંવેઁશનસ્તનુવૈ ચારુરેધિ પ્રિયો દેવાના-મ્પરમે સધસ્થે ॥
નાકે સુપર્ણમુપ ય-ત્પતન્તગ્ં હૃદા વેનન્તો અભ્યચક્ષત ત્વા । હિરણ્યપક્ષમ્ ઁવરુણસ્ય દૂતમ્ ઁયમસ્ય યોનૌ શકુન-મ્ભુરણ્યુમ્ ॥
અતિદ્રવ સારમેયૌ શ્વાનૌ ચતુરક્ષૌ શબલૌ સાધુના પથા । અથા પિતૄન્-થ્સુવિદત્રાગ્ં અપીહિ યમેન યે સધમાદ-મ્મદન્તિ ॥
યૌ તે શ્વાનૌ યમ રક્ષિતારૌ ચતુરક્ષૌ પથિરક્ષી નૃચક્ષસા ।
તાભ્યાગ્ં રાજ-ન્પરિ દેહ્યેનગ્ગ્ સ્વસ્તિ ચાસ્મા અનમીવ-ઞ્ચ ધેહિ ॥ 6 ॥
અનુવાકં 3
પ્ર કેતુના બૃહતા ભાત્યગ્નિરાવિ-ર્વિશ્વાનિ વૃષભો રોરવીતિ । દિવશ્ચિદન્તાદુપ મામુદાનડપામુપસ્થે મહિષો વવર્ધ ॥
ઇદન્ત એક-મ્પર ઊત એક-ન્તૃતીયેન જ્યોતિષા સંવિઁશસ્વ । સંવેઁશનસ્તનુવૈ ચારુરેધિ પ્રિયો દેવાના-મ્પરમે સધસ્થે ॥
નાકે સુપર્ણમુપ ય-ત્પતન્તગ્ં હૃદા વેનન્તો અભ્યચક્ષત ત્વા । હિરણ્યપક્ષમ્ ઁવરુણસ્ય દૂતમ્ ઁયમસ્ય યોનૌ શકુન-મ્ભુરણ્યુમ્ ॥
અતિદ્રવ સારમેયૌ શ્વાનૌ ચતુરક્ષૌ શબલૌ સાધુના પથા । અથા પિતૄન્-થ્સુવિદત્રાગ્ં અપીહિ યમેન યે સધમાદ-મ્મદન્તિ ॥
યૌ તે શ્વાનૌ યમ રક્ષિતારૌ ચતુરક્ષૌ પથિરક્ષી નૃચક્ષસા ।
તાભ્યાગ્ં રાજ-ન્પરિ દેહ્યેનગ્ગ્ સ્વસ્તિ ચાસ્મા અનમીવ-ઞ્ચ ધેહિ ॥ 6 ॥
ઉરુણસા-વસુતૃપા-વુલુમ્બલૌ યમસ્ય દૂતૌ ચરતો વશાગ્ં અનુ । તાવસ્મભ્ય-ન્દૃશયે સૂર્યાય પુનર્દ-ત્તાવસુમદ્યેહ ભદ્રમ્ ॥
સોમ એકેભ્યઃ પવતે ઘૃતમેક ઉપાસતે ।
યેભ્યો મધુ પ્રધાવતિ તાગ્-શ્ચિદેવાપિગચ્છતાત્ ॥
યે યુદ્ધ્યન્તે પ્રધનેષુ શૂરાસો યે તનુત્યજઃ । યે વા સહસ્રદક્ષિણાસ્તાગ્ શ્ચિદેવાપિગચ્છતાત્ ॥
તપસા યે અનાધૃષ્યા-સ્તપસા યે સુવર્ગતાઃ ।
તપો યે ચક્રિરે મહ-ત્તાગ્-શ્ચિદેવાપિગચ્છતાત્ ॥
અશ્મન્વતી રેવતી-સ્સગ્ંરભદ્ધ્વ-મુત્તિષ્ઠત પ્રતરતા સખાયઃ । અત્રા જહામ યે અસન્નશેવા-શ્શિવાન્. વયમભિ વાજાનુત્તરેમ ॥ 7 ॥
સોમ એકેભ્યઃ પવતે ઘૃતમેક ઉપાસતે ।
યેભ્યો મધુ પ્રધાવતિ તાગ્-શ્ચિદેવાપિગચ્છતાત્ ॥
યે યુદ્ધ્યન્તે પ્રધનેષુ શૂરાસો યે તનુત્યજઃ । યે વા સહસ્રદક્ષિણાસ્તાગ્ શ્ચિદેવાપિગચ્છતાત્ ॥
તપસા યે અનાધૃષ્યા-સ્તપસા યે સુવર્ગતાઃ ।
તપો યે ચક્રિરે મહ-ત્તાગ્-શ્ચિદેવાપિગચ્છતાત્ ॥
અશ્મન્વતી રેવતી-સ્સગ્ંરભદ્ધ્વ-મુત્તિષ્ઠત પ્રતરતા સખાયઃ । અત્રા જહામ યે અસન્નશેવા-શ્શિવાન્. વયમભિ વાજાનુત્તરેમ ॥ 7 ॥
યદ્વૈ દેવસ્ય સવિતુઃ પવિત્રગ્ં સહસ્રધારમ્ ઁવિતતમન્તરિક્ષે । યેનાપુનાદિન્દ્રમનાર્ત-માર્ત્યૈ તેનાહ-મ્માગ્ં સર્વતનુ-મ્પુનામિ ॥
યા રાષ્ટ્રા-ત્પન્નાદપ યન્તિ શાખા અભિમૃતા નૃપતિમિચ્છમાનાઃ । ધાતુસ્તા-સ્સર્વાઃ પવનેન પૂતાઃ પ્રજયા-ઽસ્માન્-રય્યા વર્ચસા સગ્ંસૃજાથ ॥
ઉદ્વય-ન્તમસસ્પરિ પશ્યન્તો જ્યોતિરુત્તરમ્ ।
દેવ-ન્દેવત્રા સૂર્યમગન્મ જ્યોતિરુત્તમમ્ ॥
ધાતા પુનાતુ સવિતા પુનાતુ । અગ્નેસ્તેજસા સૂર્યસ્ય વર્ચસા ॥ 8 ॥
યા રાષ્ટ્રા-ત્પન્નાદપ યન્તિ શાખા અભિમૃતા નૃપતિમિચ્છમાનાઃ । ધાતુસ્તા-સ્સર્વાઃ પવનેન પૂતાઃ પ્રજયા-ઽસ્માન્-રય્યા વર્ચસા સગ્ંસૃજાથ ॥
ઉદ્વય-ન્તમસસ્પરિ પશ્યન્તો જ્યોતિરુત્તરમ્ ।
દેવ-ન્દેવત્રા સૂર્યમગન્મ જ્યોતિરુત્તમમ્ ॥
ધાતા પુનાતુ સવિતા પુનાતુ । અગ્નેસ્તેજસા સૂર્યસ્ય વર્ચસા ॥ 8 ॥
(ધે - હ્યુત્તરે - માષ્ટૌ ચ) (અ. 3)
અનુવાકં 4
ય-ન્તે અગ્નિમમન્થામ વૃષભાયેવ પક્તવે ।
ઇમ-ન્તગ્ં શમયામસિ ક્ષીરેણ ચોદકેન ચ ॥
યન્ત્વમગ્ને સમદહસ્ત્વમુ નિર્વાપયા પુનઃ ।
ક્યામ્બૂરત્ર જાયતા-મ્પાકદૂર્વા વ્યલ્કશા ॥
શીતિકે શીતિકાવતિ હ્લાદુકે હ્લાદુકાવતિ ।
મણ્ડૂક્યા સુસઙ્ગમયેમગ્ગ્ સ્વગ્નિગ્ં શમય ॥ શ-ન્તે ધન્વન્યા આપ-શ્શમુ તે સન્ત્વનૂક્યાઃ । શ-ન્તે સમુદ્રિયા આપ-શ્શમુ તે સન્તુ વર્ષ્યાઃ ॥
શ-ન્તે સ્રવન્તી-સ્તનુવે શમુ તે સન્તુ કૂપ્યાઃ ।
શ-ન્તે નીહારો વર્ષતુ શમુ પૃષ્વા-ઽવશીયતામ્ ॥ 9 ॥
અનુવાકં 4
ય-ન્તે અગ્નિમમન્થામ વૃષભાયેવ પક્તવે ।
ઇમ-ન્તગ્ં શમયામસિ ક્ષીરેણ ચોદકેન ચ ॥
યન્ત્વમગ્ને સમદહસ્ત્વમુ નિર્વાપયા પુનઃ ।
ક્યામ્બૂરત્ર જાયતા-મ્પાકદૂર્વા વ્યલ્કશા ॥
શીતિકે શીતિકાવતિ હ્લાદુકે હ્લાદુકાવતિ ।
મણ્ડૂક્યા સુસઙ્ગમયેમગ્ગ્ સ્વગ્નિગ્ં શમય ॥ શ-ન્તે ધન્વન્યા આપ-શ્શમુ તે સન્ત્વનૂક્યાઃ । શ-ન્તે સમુદ્રિયા આપ-શ્શમુ તે સન્તુ વર્ષ્યાઃ ॥
શ-ન્તે સ્રવન્તી-સ્તનુવે શમુ તે સન્તુ કૂપ્યાઃ ।
શ-ન્તે નીહારો વર્ષતુ શમુ પૃષ્વા-ઽવશીયતામ્ ॥ 9 ॥
અવ સૃજ પુનરગ્ને પિતૃભ્યો યસ્ત આહુતશ્ચરતિ સ્વધાભિઃ । આયુર્વસાન ઉપ યાતુ શેષગ્ં સઙ્ગચ્છતા-ન્તનુવા જાતવેદઃ ॥
સઙ્ગચ્છસ્વ પિતૃભિ-સ્સગ્ગ્ સ્વધાભિ-સ્સમિષ્ટાપૂર્તેન પરમે વ્યોમન્ન્ ।
યત્ર ભૂમ્યૈ વૃણસે તત્ર ગચ્છ તત્ર ત્વા દેવ-સ્સવિતા દધાતુ ॥ યત્તે કૃષ્ણ-શ્શકુન આતુતોદ પિપીલ-સ્સર્પ ઉત વા શ્વાપદઃ ।
અગ્નિષ્ટ-દ્વિશ્વાદનૃણ-ઙ્કૃણોતુ સોમશ્ચ યો બ્રાહ્મણમાવિવેશ ॥ ઉત્તિષ્ઠાત-સ્તનુવગ્ં સમ્ભરસ્વ મેહ ગાત્રમવહા મા શરીરમ્ ।
યત્ર ભૂમ્યૈ વૃણસે તત્ર ગચ્છ તત્ર ત્વા દેવ-સ્સવિતા દધાતુ ॥ ઇદ-ન્ત એક-મ્પર ઊત એક-ન્તૃતીયેન જ્યોતિષા સંવિઁશસ્વ ।
સંવેઁશન-સ્તનુવૈ ચારુરેધિ પ્રિયો દેવાના-મ્પરમે સધસ્થે ॥ ઉત્તિષ્ઠ પ્રેહિ પ્રદ્રવૌકઃ કૃણુષ્વ પરમે વ્યોમન્ન્ । યમેન ત્વમ્ ઁયમ્યા સંવિઁદાનોત્-તમ-ન્નાકમધિ રોહેમમ્ ॥
અશ્મન્વતી રેવતી-સ્સગ્ં રભદ્ધ્વ મુત્તિષ્ઠત પ્રતરતા સખાયઃ । અત્રા જહામ યે અસન્નશેવા-શ્શિવાન્ વયમભિ વાજાનુત્તરેમ ॥ યદ્વૈ દેવસ્ય સવિતુઃ પવિત્રગ્ં સહસ્રધારમ્ ઁવિતતમન્તરિક્ષે । યેનાપુનાદિન્દ્રમનાર્ત-માર્ત્યૈ તેનાહ-મ્માગ્ં સર્વતનુ-મ્પુનામિ ॥ યા રાષ્ટ્રા-ત્પન્નાદપ યન્તિ શાખા અભિમૃતા નૃપતિમિચ્છમાનાઃ । ધાતુસ્તા-સ્સર્વાઃ પવનેન પૂતાઃ પ્રજયા-ઽસ્માન્-રય્યા વર્ચસા સગ્ંસૃજાથ ॥ યા રાષ્ટ્રા-ત્પન્નાદપ યન્તિ શાખા અભિમૃતા નૃપતિમિચ્છમાનાઃ । ધાતુસ્તા-સ્સર્વાઃ પવનેન પૂતાઃ પ્રજયા-ઽસ્માન્-રય્યા વર્ચસા સગ્ંસૃજાથ ॥ ધાતા પુનાતુ સવિતા પુનાતુ । અગ્નેસ્તેજસા સૂર્યસ્ય વર્ચસા ॥
અસ્માત્ત્વમધિ જાતો-ઽસ્યય-ન્ત્વદધિજાયતામ્ ।
અગ્નયે વૈશ્વાનરાય સુવર્ગાય લોકાય સ્વાહા ॥ 10 ॥
સઙ્ગચ્છસ્વ પિતૃભિ-સ્સગ્ગ્ સ્વધાભિ-સ્સમિષ્ટાપૂર્તેન પરમે વ્યોમન્ન્ ।
યત્ર ભૂમ્યૈ વૃણસે તત્ર ગચ્છ તત્ર ત્વા દેવ-સ્સવિતા દધાતુ ॥ યત્તે કૃષ્ણ-શ્શકુન આતુતોદ પિપીલ-સ્સર્પ ઉત વા શ્વાપદઃ ।
અગ્નિષ્ટ-દ્વિશ્વાદનૃણ-ઙ્કૃણોતુ સોમશ્ચ યો બ્રાહ્મણમાવિવેશ ॥ ઉત્તિષ્ઠાત-સ્તનુવગ્ં સમ્ભરસ્વ મેહ ગાત્રમવહા મા શરીરમ્ ।
યત્ર ભૂમ્યૈ વૃણસે તત્ર ગચ્છ તત્ર ત્વા દેવ-સ્સવિતા દધાતુ ॥ ઇદ-ન્ત એક-મ્પર ઊત એક-ન્તૃતીયેન જ્યોતિષા સંવિઁશસ્વ ।
સંવેઁશન-સ્તનુવૈ ચારુરેધિ પ્રિયો દેવાના-મ્પરમે સધસ્થે ॥ ઉત્તિષ્ઠ પ્રેહિ પ્રદ્રવૌકઃ કૃણુષ્વ પરમે વ્યોમન્ન્ । યમેન ત્વમ્ ઁયમ્યા સંવિઁદાનોત્-તમ-ન્નાકમધિ રોહેમમ્ ॥
અશ્મન્વતી રેવતી-સ્સગ્ં રભદ્ધ્વ મુત્તિષ્ઠત પ્રતરતા સખાયઃ । અત્રા જહામ યે અસન્નશેવા-શ્શિવાન્ વયમભિ વાજાનુત્તરેમ ॥ યદ્વૈ દેવસ્ય સવિતુઃ પવિત્રગ્ં સહસ્રધારમ્ ઁવિતતમન્તરિક્ષે । યેનાપુનાદિન્દ્રમનાર્ત-માર્ત્યૈ તેનાહ-મ્માગ્ં સર્વતનુ-મ્પુનામિ ॥ યા રાષ્ટ્રા-ત્પન્નાદપ યન્તિ શાખા અભિમૃતા નૃપતિમિચ્છમાનાઃ । ધાતુસ્તા-સ્સર્વાઃ પવનેન પૂતાઃ પ્રજયા-ઽસ્માન્-રય્યા વર્ચસા સગ્ંસૃજાથ ॥ યા રાષ્ટ્રા-ત્પન્નાદપ યન્તિ શાખા અભિમૃતા નૃપતિમિચ્છમાનાઃ । ધાતુસ્તા-સ્સર્વાઃ પવનેન પૂતાઃ પ્રજયા-ઽસ્માન્-રય્યા વર્ચસા સગ્ંસૃજાથ ॥ ધાતા પુનાતુ સવિતા પુનાતુ । અગ્નેસ્તેજસા સૂર્યસ્ય વર્ચસા ॥
અસ્માત્ત્વમધિ જાતો-ઽસ્યય-ન્ત્વદધિજાયતામ્ ।
અગ્નયે વૈશ્વાનરાય સુવર્ગાય લોકાય સ્વાહા ॥ 10 ॥
(અવશીયતાગ્ં - સધસ્થે પઞ્ચ ચ) (અ. 4)
અનુવાકં 5
આયાતુ દેવ-સ્સુમનાભિ-રૂતિભિ-ર્યમો હવેહ પ્રયતાભિરક્તા । આસીદતાગ્ં સુપ્રયતેહ બર્હિષ્યૂર્જાય જાત્યૈ મમ શત્રુહત્યૈ ॥
યમે ઇવ યતમાને યદૈત-મ્પ્રવામ્ભર-ન્માનુષા દેવયન્તઃ । આસીદતગ્ગ્ સ્વમુ લોકમ્ ઁવિદાને સ્વાસસ્થે ભવતમિન્દવે નઃ ॥
યમાય સોમગ્ં સુનુત યમાય જુહુતા હવિઃ ।
યમગ્ં હ યજ્ઞો ગચ્છત્યગ્નિદૂતો અરઙ્કૃતઃ ॥
યમાય ઘૃતવદ્ધવિર્જુહોત પ્ર ચ તિષ્ઠત ।
સ નો દેવેષ્વાયમ-દ્દીર્ઘમાયુઃ પ્ર જીવસે ॥
યમાય મધુમત્તમગ્ં રાજ્ઞે હવ્ય-ઞ્જુહોતન । ઇદ-ન્નમ ઋષિભ્યઃ પૂર્વજેભ્યઃ પૂર્વેભ્યઃ પથિકૃદ્ભ્યઃ ॥ 11 ॥
અનુવાકં 5
આયાતુ દેવ-સ્સુમનાભિ-રૂતિભિ-ર્યમો હવેહ પ્રયતાભિરક્તા । આસીદતાગ્ં સુપ્રયતેહ બર્હિષ્યૂર્જાય જાત્યૈ મમ શત્રુહત્યૈ ॥
યમે ઇવ યતમાને યદૈત-મ્પ્રવામ્ભર-ન્માનુષા દેવયન્તઃ । આસીદતગ્ગ્ સ્વમુ લોકમ્ ઁવિદાને સ્વાસસ્થે ભવતમિન્દવે નઃ ॥
યમાય સોમગ્ં સુનુત યમાય જુહુતા હવિઃ ।
યમગ્ં હ યજ્ઞો ગચ્છત્યગ્નિદૂતો અરઙ્કૃતઃ ॥
યમાય ઘૃતવદ્ધવિર્જુહોત પ્ર ચ તિષ્ઠત ।
સ નો દેવેષ્વાયમ-દ્દીર્ઘમાયુઃ પ્ર જીવસે ॥
યમાય મધુમત્તમગ્ં રાજ્ઞે હવ્ય-ઞ્જુહોતન । ઇદ-ન્નમ ઋષિભ્યઃ પૂર્વજેભ્યઃ પૂર્વેભ્યઃ પથિકૃદ્ભ્યઃ ॥ 11 ॥
યો-ઽસ્ય કૌષ્ઠ્ય જગતઃ પાર્થિવસ્યૈક ઇદ્વશી ।
યમ-મ્ભઙ્ગ્યશ્રવો ગાય યો રાજા-ઽનપરોદ્ધ્યઃ ॥ યમ-ઙ્ગાય ભઙ્ગ્યશ્રવો યો રાજા-ઽનપરોદ્ધ્યઃ । યેનાપો નદ્યો ધન્વાનિ યેન દ્યૌઃ પૃથિવી દૃઢા ॥ હિરણ્યકક્ષ્યાન્-થ્સુધુરાન્. હિરણ્યાક્ષા-નયશ્શફાન્ । અશ્વા-નનશ્યતો દાનમ્ ઁયમો રાજા-ઽભિતિષ્ઠતિ ॥ યમો દાધાર પૃથિવીં-યઁમો વિશ્વમિદ-ઞ્જગત્ । યમાય સર્વમિત્રસ્થે ય-ત્પ્રાણ-દ્વાયુરક્ષિતમ્ ॥ યથા પઞ્ચ યથા ષડ્ યથા પઞ્ચ દશર્ષયઃ । યમમ્ ઁયો વિદ્યાથ્સ બ્રૂયાદ્યથૈક ઋષિર્વિજાનતે ॥ 12 ॥
યમ-મ્ભઙ્ગ્યશ્રવો ગાય યો રાજા-ઽનપરોદ્ધ્યઃ ॥ યમ-ઙ્ગાય ભઙ્ગ્યશ્રવો યો રાજા-ઽનપરોદ્ધ્યઃ । યેનાપો નદ્યો ધન્વાનિ યેન દ્યૌઃ પૃથિવી દૃઢા ॥ હિરણ્યકક્ષ્યાન્-થ્સુધુરાન્. હિરણ્યાક્ષા-નયશ્શફાન્ । અશ્વા-નનશ્યતો દાનમ્ ઁયમો રાજા-ઽભિતિષ્ઠતિ ॥ યમો દાધાર પૃથિવીં-યઁમો વિશ્વમિદ-ઞ્જગત્ । યમાય સર્વમિત્રસ્થે ય-ત્પ્રાણ-દ્વાયુરક્ષિતમ્ ॥ યથા પઞ્ચ યથા ષડ્ યથા પઞ્ચ દશર્ષયઃ । યમમ્ ઁયો વિદ્યાથ્સ બ્રૂયાદ્યથૈક ઋષિર્વિજાનતે ॥ 12 ॥
ત્રિકદ્રુકેભિઃ પતતિ ષડુર્વી-રેકમિ-દ્બૃહત્ ।
ગાયત્રી ત્રિષ્ટુપ્છન્દાગ્ંસિ સર્વા તા યમ આહિતા ॥
અહરહર્નયમાનો ગામશ્વ-મ્પુરુષ-ઞ્જગત્ ।
વૈવસ્વતો ન તૃપ્યતિ પઞ્ચભિર્માનવૈર્યમઃ ॥
વૈવસ્વતે વિવિચ્યન્તે યમે રાજનિ તે જનાઃ ।
યે ચેહ સત્યેનેચ્છન્તે ય ઉ ચાનૃતવાદિનઃ ॥
તે રાજન્નિહ વિવિચ્યન્તે-ઽથા યન્તિ ત્વામુપ ।
દેવાગ્શ્ચ યે નમસ્યન્તિ બ્રાહ્મણાગ્શ્ચાપચિત્યતિ ॥
યસ્મિન્ વૃક્ષે સુપલાશે દેવૈ-સ્સપિમ્બતે યમઃ ।
અત્રા નો વિશ્પતિઃ પિતા પુરાણા અનુવેનતિ ॥ 13 ॥
ગાયત્રી ત્રિષ્ટુપ્છન્દાગ્ંસિ સર્વા તા યમ આહિતા ॥
અહરહર્નયમાનો ગામશ્વ-મ્પુરુષ-ઞ્જગત્ ।
વૈવસ્વતો ન તૃપ્યતિ પઞ્ચભિર્માનવૈર્યમઃ ॥
વૈવસ્વતે વિવિચ્યન્તે યમે રાજનિ તે જનાઃ ।
યે ચેહ સત્યેનેચ્છન્તે ય ઉ ચાનૃતવાદિનઃ ॥
તે રાજન્નિહ વિવિચ્યન્તે-ઽથા યન્તિ ત્વામુપ ।
દેવાગ્શ્ચ યે નમસ્યન્તિ બ્રાહ્મણાગ્શ્ચાપચિત્યતિ ॥
યસ્મિન્ વૃક્ષે સુપલાશે દેવૈ-સ્સપિમ્બતે યમઃ ।
અત્રા નો વિશ્પતિઃ પિતા પુરાણા અનુવેનતિ ॥ 13 ॥
(પથિકૃદ્ભ્યો - વિજાનતે - ઽનુવેનતિ) (અ. 5)
અનુવાકં 6
વૈશ્વાનરે હવિરિદ-ઞ્જુહોમિ સાહસ્ર-મુથ્સગ્ં શતધારમેતમ્ । તસ્મિન્નેષ પિતર-મ્પિતામહ-મ્પ્રપિતામહ-મ્બિભર-ત્પિન્વમાને ॥
દ્રફ્સશ્ચસ્કન્દ પૃથિવીમનુ દ્યામિમઞ્ચ યોનિમનુ યશ્ચ પૂર્વઃ ।
તૃતીયમ્ ઁયોનિમનુ સઞ્ચરન્ત-ન્દ્રફ્સ-ઞ્જુહોમ્યનુ સપ્ત હોત્રાઃ ॥
ઇમગ્ં સમુદ્રગ્ં શતધારમુથ્સમ્ ઁવ્યચ્યમાન-મ્ભુવનસ્ય મદ્ધ્યે ।
ઘૃત-ન્દુહાનામદિતિ-ઞ્જનાયાગ્ને મા હિગ્ંસીઃ પરમે વ્યોમન્ન્ ॥ અપેત વીત વિ ચ સર્પતાતો યે-ઽત્ર સ્થ પુરાણા યે ચ નૂતનાઃ ।
અહોભિરદ્ભિ-રક્તુભિ-ર્વ્યક્તમ્ ઁયમો દદા-ત્વવસાનમસ્મૈ ॥ સવિતૈતાનિ શરીરાણિ પૃથિવ્યૈ માતુરુપસ્થ આદધે ।
તેભિ-ર્યુજ્યન્તા-મઘ્નિયાઃ ॥ 14 ॥
અનુવાકં 6
વૈશ્વાનરે હવિરિદ-ઞ્જુહોમિ સાહસ્ર-મુથ્સગ્ં શતધારમેતમ્ । તસ્મિન્નેષ પિતર-મ્પિતામહ-મ્પ્રપિતામહ-મ્બિભર-ત્પિન્વમાને ॥
દ્રફ્સશ્ચસ્કન્દ પૃથિવીમનુ દ્યામિમઞ્ચ યોનિમનુ યશ્ચ પૂર્વઃ ।
તૃતીયમ્ ઁયોનિમનુ સઞ્ચરન્ત-ન્દ્રફ્સ-ઞ્જુહોમ્યનુ સપ્ત હોત્રાઃ ॥
ઇમગ્ં સમુદ્રગ્ં શતધારમુથ્સમ્ ઁવ્યચ્યમાન-મ્ભુવનસ્ય મદ્ધ્યે ।
ઘૃત-ન્દુહાનામદિતિ-ઞ્જનાયાગ્ને મા હિગ્ંસીઃ પરમે વ્યોમન્ન્ ॥ અપેત વીત વિ ચ સર્પતાતો યે-ઽત્ર સ્થ પુરાણા યે ચ નૂતનાઃ ।
અહોભિરદ્ભિ-રક્તુભિ-ર્વ્યક્તમ્ ઁયમો દદા-ત્વવસાનમસ્મૈ ॥ સવિતૈતાનિ શરીરાણિ પૃથિવ્યૈ માતુરુપસ્થ આદધે ।
તેભિ-ર્યુજ્યન્તા-મઘ્નિયાઃ ॥ 14 ॥
શુનમ્ ઁવાહા-શ્શુન-ન્નારા-શ્શુન-ઙ્કૃષતુ લાઙ્ગલમ્ ।
શુનમ્ ઁવરત્રા બદ્ધ્યન્તાગ્ં શુન-મષ્ટ્રા-મુદિઙ્ગય શુનાસીરા શુનમસ્માસુ ધત્તમ્ ॥
શુનાસીરાવિમામ્ ઁવાચમ્ ઁય-દ્દિવિ ચક્રથુઃ પયઃ । તેનેમા-મુપસિઞ્ચતમ્ ॥
સીતે વન્દામહે ત્વા-ઽર્વાચી સુભગે ભવ ।
યથા ન-સ્સુભગા સસિ યથા ન-સ્સુફલા સસિ ॥
સવિતૈતાનિ શરીરાણિ પૃથિવ્યૈ માતુરુપસ્થ આદધે । તેભિરદિતે શ-મ્ભવ ॥
વિમુચ્યદ્ધ્વ-મઘ્નિયા દેવયાના અતારિષ્મ તમસસ્પારમસ્ય ।
જ્યોતિરાપામ સુવરગન્મ ॥ 15 ॥
શુનમ્ ઁવરત્રા બદ્ધ્યન્તાગ્ં શુન-મષ્ટ્રા-મુદિઙ્ગય શુનાસીરા શુનમસ્માસુ ધત્તમ્ ॥
શુનાસીરાવિમામ્ ઁવાચમ્ ઁય-દ્દિવિ ચક્રથુઃ પયઃ । તેનેમા-મુપસિઞ્ચતમ્ ॥
સીતે વન્દામહે ત્વા-ઽર્વાચી સુભગે ભવ ।
યથા ન-સ્સુભગા સસિ યથા ન-સ્સુફલા સસિ ॥
સવિતૈતાનિ શરીરાણિ પૃથિવ્યૈ માતુરુપસ્થ આદધે । તેભિરદિતે શ-મ્ભવ ॥
વિમુચ્યદ્ધ્વ-મઘ્નિયા દેવયાના અતારિષ્મ તમસસ્પારમસ્ય ।
જ્યોતિરાપામ સુવરગન્મ ॥ 15 ॥
પ્ર વાતા વાન્તિ પતયન્તિ વિદ્યુત ઉદોષધીર્જિહતે પિન્વતે સુવઃ । ઇરા વિશ્વસ્મૈ ભુવનાય જાયતે ય-ત્પર્જન્યઃ પૃથિવીગ્ં રેતસા-ઽવતિ ॥
યથા યમાય હાર્મ્ય-મવપ-ન્પઞ્ચમાનવાઃ ।
એવમ્ ઁવપામિ હાર્મ્યમ્ ઁયથા-ઽસામ જીવલોકે ભૂરયઃ ॥ ચિતઃ સ્થ પરિચિત ઊર્ધ્વચિતઃ શ્રયદ્ધ્વ-મ્પિતરો દેવતા ।
પ્રજાપતિર્વ-સ્સાદયતુ તયા દેવતયા ॥
આ પ્યાયસ્વ સમેતુ તે વિશ્વતઃ સોમ વૃષ્ણિયમ્ । ભવા વાજસ્ય સઙ્ગથે ॥ સ-ન્તે પયાગ્ંસિ સમુ યન્તુ વાજા-સ્સં-વૃઁષ્ણિયા-ન્યભિમાતિષાહઃ । આપ્યાયમાનો અમૃતાય સોમ દિવિ શ્રવાગ્સ્યુત્તમાનિ ધિષ્વ ॥ 16 ॥
યથા યમાય હાર્મ્ય-મવપ-ન્પઞ્ચમાનવાઃ ।
એવમ્ ઁવપામિ હાર્મ્યમ્ ઁયથા-ઽસામ જીવલોકે ભૂરયઃ ॥ ચિતઃ સ્થ પરિચિત ઊર્ધ્વચિતઃ શ્રયદ્ધ્વ-મ્પિતરો દેવતા ।
પ્રજાપતિર્વ-સ્સાદયતુ તયા દેવતયા ॥
આ પ્યાયસ્વ સમેતુ તે વિશ્વતઃ સોમ વૃષ્ણિયમ્ । ભવા વાજસ્ય સઙ્ગથે ॥ સ-ન્તે પયાગ્ંસિ સમુ યન્તુ વાજા-સ્સં-વૃઁષ્ણિયા-ન્યભિમાતિષાહઃ । આપ્યાયમાનો અમૃતાય સોમ દિવિ શ્રવાગ્સ્યુત્તમાનિ ધિષ્વ ॥ 16 ॥
(અઘ્નિયા - અગન્મ - +સપ્ત ચ) (અ. 6)
અનુવાકં 7
ઉત્તે તભ્નોમિ પૃથિવી-ન્ત્વત્પરીમમ્ ઁલોક-ન્નિદધન્મો અહગ્ં રિષમ્ । એતાગ્ સ્થૂણા-મ્પિતરો ધારયન્તુ તે-ઽત્રા યમ-સ્સાદનાત્તે મિનોતુ ॥
ઉપસર્પ માતર-મ્ભૂમિમેતા-મુરુવ્યચસ-મ્પૃથિવીગ્ં સુશેવામ્ । ઊર્ણમ્રદા યુવતિ-ર્દક્ષિણાવત્યેષા ત્વા પાતુ નિર્-ઋત્યા ઉપસ્થે ॥
ઉચ્છ્મઞ્ચસ્વ પૃથિવિ મા વિબાધિથા-સ્સૂપાયના-ઽસ્મૈ ભવ સૂપવઞ્ચના । માતા પુત્રમ્ ઁયથા સિચા-ઽભ્યેન-મ્ભૂમિ વૃણુ ॥ ઉચ્છ્મઞ્ચમાના પૃથિવી હિ તિષ્ઠસિ સહસ્રમ્મિત ઉપ હિ શ્રયન્તામ્ ।
તે ગૃહાસો મધુશ્ચુતો વિશ્વાહાસ્મૈ શરણા-સ્સન્ત્વત્ર ॥ એણીર્ધાના હરિણીરર્જુની-સ્સન્તુ ધેનવઃ । તિલવથ્સા ઊર્જમસ્મૈ દુહાના વિશ્વાહા સન્ત્વનપસ્ફુરન્તીઃ ॥ 17 ॥
અનુવાકં 7
ઉત્તે તભ્નોમિ પૃથિવી-ન્ત્વત્પરીમમ્ ઁલોક-ન્નિદધન્મો અહગ્ં રિષમ્ । એતાગ્ સ્થૂણા-મ્પિતરો ધારયન્તુ તે-ઽત્રા યમ-સ્સાદનાત્તે મિનોતુ ॥
ઉપસર્પ માતર-મ્ભૂમિમેતા-મુરુવ્યચસ-મ્પૃથિવીગ્ં સુશેવામ્ । ઊર્ણમ્રદા યુવતિ-ર્દક્ષિણાવત્યેષા ત્વા પાતુ નિર્-ઋત્યા ઉપસ્થે ॥
ઉચ્છ્મઞ્ચસ્વ પૃથિવિ મા વિબાધિથા-સ્સૂપાયના-ઽસ્મૈ ભવ સૂપવઞ્ચના । માતા પુત્રમ્ ઁયથા સિચા-ઽભ્યેન-મ્ભૂમિ વૃણુ ॥ ઉચ્છ્મઞ્ચમાના પૃથિવી હિ તિષ્ઠસિ સહસ્રમ્મિત ઉપ હિ શ્રયન્તામ્ ।
તે ગૃહાસો મધુશ્ચુતો વિશ્વાહાસ્મૈ શરણા-સ્સન્ત્વત્ર ॥ એણીર્ધાના હરિણીરર્જુની-સ્સન્તુ ધેનવઃ । તિલવથ્સા ઊર્જમસ્મૈ દુહાના વિશ્વાહા સન્ત્વનપસ્ફુરન્તીઃ ॥ 17 ॥
એષા તે યમસાદને સ્વધા નિધીયતે ગૃહે । અક્ષિતિર્નામ તે અસૌ ॥ ઇદ-મ્પિતૃભ્યઃ પ્રભરેમ બર્હિ-ર્દેવેભ્યો જીવન્ત ઉત્તર-મ્ભરેમ ।
તત્ત્વમારોહાસો મેઘ્યો ભવમ્ ઁયમેન ત્વમ્ ઁયમ્યા સંવિઁદાનઃ ॥ મા ત્વા વૃક્ષૌ સમ્બાધિષ્ટા-મ્મા માતા પૃથિવિ ત્વમ્ ।
પિતૄન્. હિ યત્ર ગચ્છાસ્યેધાસમ્ ઁયમરાજ્યે ॥
મા ત્વા વૃક્ષૌ સમ્બાધેથા-મ્મા માતા પૃથિવી મહી । વૈવસ્વતગ્ં હિ ગચ્છાસિ યમરાજ્યે વિરાજસિ ॥
નલ-મ્પ્લવમારોહૈત-ન્નલેન પથો-ઽન્વિહિ ।
સ ત્વ-ન્નલપ્લવો ભૂત્વા સન્તર પ્રતરોત્તર ॥ 18 ॥
તત્ત્વમારોહાસો મેઘ્યો ભવમ્ ઁયમેન ત્વમ્ ઁયમ્યા સંવિઁદાનઃ ॥ મા ત્વા વૃક્ષૌ સમ્બાધિષ્ટા-મ્મા માતા પૃથિવિ ત્વમ્ ।
પિતૄન્. હિ યત્ર ગચ્છાસ્યેધાસમ્ ઁયમરાજ્યે ॥
મા ત્વા વૃક્ષૌ સમ્બાધેથા-મ્મા માતા પૃથિવી મહી । વૈવસ્વતગ્ં હિ ગચ્છાસિ યમરાજ્યે વિરાજસિ ॥
નલ-મ્પ્લવમારોહૈત-ન્નલેન પથો-ઽન્વિહિ ।
સ ત્વ-ન્નલપ્લવો ભૂત્વા સન્તર પ્રતરોત્તર ॥ 18 ॥
સવિતૈતાનિ શરીરાણિ પૃથિવ્યૈ માતુરુપસ્થ આદધે । તેભ્યઃ પૃથિવિ શ-મ્ભવ ॥
ષડ્ઢોતા સૂર્ય-ન્તે ચક્ષુ-ર્ગચ્છતુ વાતમાત્મા દ્યા-ઞ્ચ ગચ્છ પૃથિવી-ઞ્ચ ધર્મણા ।
અપો વા ગચ્છ યદિ તત્ર તે હિતમોષધીષુ પ્રતિતિષ્ઠા શરીરૈઃ ॥ પર-મ્મૃત્યો અનુ પરેહિ પન્થામ્ ઁયસ્તે સ્વ ઇતરો દેવયાનાત્ ।
ચક્ષુષ્મતે શૃણ્વતે તે બ્રવીમિ મા નઃ પ્રજાગ્ં રીરિષો મોત વીરાન્ ॥
શમ્ ઁવાત-શ્શગ્ં હિ તે ઘૃણિ-શ્શમુ તે સન્ત્વોષધીઃ । કલ્પન્તા-મ્મે દિશઃ શગ્માઃ ॥
પૃથિવ્યાસ્ત્વા લોકે સાદયામ્યમુષ્ય શર્માસિ પિતરો દેવતા । પ્રજાપતિસ્ત્વા સાદયતુ તયા દેવતયા ॥ અન્તરિક્ષસ્ય ત્વા દિવસ્ત્વા દિશા-ન્ત્વા નાકસ્ય ત્વા પૃષ્ઠે બ્રદ્ધ્નસ્ય ત્વા વિષ્ટપે સાદયામ્યમુષ્ય શર્માસિ પિતરો દેવતા ।
પ્રજાપતિસ્ત્વા સાદયતુ તયા દેવતયા ॥ 19 ॥
ષડ્ઢોતા સૂર્ય-ન્તે ચક્ષુ-ર્ગચ્છતુ વાતમાત્મા દ્યા-ઞ્ચ ગચ્છ પૃથિવી-ઞ્ચ ધર્મણા ।
અપો વા ગચ્છ યદિ તત્ર તે હિતમોષધીષુ પ્રતિતિષ્ઠા શરીરૈઃ ॥ પર-મ્મૃત્યો અનુ પરેહિ પન્થામ્ ઁયસ્તે સ્વ ઇતરો દેવયાનાત્ ।
ચક્ષુષ્મતે શૃણ્વતે તે બ્રવીમિ મા નઃ પ્રજાગ્ં રીરિષો મોત વીરાન્ ॥
શમ્ ઁવાત-શ્શગ્ં હિ તે ઘૃણિ-શ્શમુ તે સન્ત્વોષધીઃ । કલ્પન્તા-મ્મે દિશઃ શગ્માઃ ॥
પૃથિવ્યાસ્ત્વા લોકે સાદયામ્યમુષ્ય શર્માસિ પિતરો દેવતા । પ્રજાપતિસ્ત્વા સાદયતુ તયા દેવતયા ॥ અન્તરિક્ષસ્ય ત્વા દિવસ્ત્વા દિશા-ન્ત્વા નાકસ્ય ત્વા પૃષ્ઠે બ્રદ્ધ્નસ્ય ત્વા વિષ્ટપે સાદયામ્યમુષ્ય શર્માસિ પિતરો દેવતા ।
પ્રજાપતિસ્ત્વા સાદયતુ તયા દેવતયા ॥ 19 ॥
(અનપસ્ફુરન્તી - રુત્તર - દેવતયા દ્વે ચ) (અ. 7)
અનુવાકં 8
અપૂપવા-ન્ઘૃતવાગ્શ્ચરુરેહ સીદતૂત્તભ્નુવ-ન્પૃથિવી-ન્દ્યામુતોપરિ । યોનિકૃતઃ પથિકૃતઃ સપર્યત યે દેવાના-ઙ્ઘૃતભાગા ઇહ સ્થ ।
એષા તે યમસાદને સ્વધા નિધીયતે ગૃહે-ઽસૌ ।
દશાક્ષરા તાગ્ં રક્ષસ્વ તા-ઙ્ગોપાયસ્વ તા-ન્તે પરિ દદામિ તસ્યા-ન્ત્વા મા દભ-ન્પિતરો દેવતા ।
પ્રજાપતિસ્ત્વા સાદયતુ તયા દેવતયા ॥
અપૂપવા-ઞ્છૃતવાન્-ક્ષીરવાન્-દધિવા-ન્મધુમાગ્-શ્ચરુરેહ સીદતૂત્તભ્નુવન્-પૃથિવી-ન્દ્યામુતોપરિ । યોનિકૃતઃ પથિકૃતઃ સપર્યત યે દેવાનાગ્ં શૃતભાગાઃ, ક્ષીરભાગા દધિભાગા મધુભાગા ઇહ સ્થ । એષા તે યમસાદને સ્વધા નિધીયતે ગૃહે-ઽસૌ । શતાક્ષરા સહસ્રાક્ષરા-ઽયુતાક્ષરા-ઽચ્યુતાક્ષરા તાગ્ં રક્ષસ્વ તા-ઙ્ગોપાયસ્વ તા-ન્તે પરિદદામિ તસ્યા-ન્ત્વા મા દભ-ન્પિતરો દેવતા । પ્રજાપતિસ્ત્વા સાદયતુ તયા દેવતયા ॥ 20 ॥
અનુવાકં 8
અપૂપવા-ન્ઘૃતવાગ્શ્ચરુરેહ સીદતૂત્તભ્નુવ-ન્પૃથિવી-ન્દ્યામુતોપરિ । યોનિકૃતઃ પથિકૃતઃ સપર્યત યે દેવાના-ઙ્ઘૃતભાગા ઇહ સ્થ ।
એષા તે યમસાદને સ્વધા નિધીયતે ગૃહે-ઽસૌ ।
દશાક્ષરા તાગ્ં રક્ષસ્વ તા-ઙ્ગોપાયસ્વ તા-ન્તે પરિ દદામિ તસ્યા-ન્ત્વા મા દભ-ન્પિતરો દેવતા ।
પ્રજાપતિસ્ત્વા સાદયતુ તયા દેવતયા ॥
અપૂપવા-ઞ્છૃતવાન્-ક્ષીરવાન્-દધિવા-ન્મધુમાગ્-શ્ચરુરેહ સીદતૂત્તભ્નુવન્-પૃથિવી-ન્દ્યામુતોપરિ । યોનિકૃતઃ પથિકૃતઃ સપર્યત યે દેવાનાગ્ં શૃતભાગાઃ, ક્ષીરભાગા દધિભાગા મધુભાગા ઇહ સ્થ । એષા તે યમસાદને સ્વધા નિધીયતે ગૃહે-ઽસૌ । શતાક્ષરા સહસ્રાક્ષરા-ઽયુતાક્ષરા-ઽચ્યુતાક્ષરા તાગ્ં રક્ષસ્વ તા-ઙ્ગોપાયસ્વ તા-ન્તે પરિદદામિ તસ્યા-ન્ત્વા મા દભ-ન્પિતરો દેવતા । પ્રજાપતિસ્ત્વા સાદયતુ તયા દેવતયા ॥ 20 ॥
(અપૂપવાનસૌ દશ) (અ. 8)
અનુવાકં 9
એતાસ્તે સ્વધા અમૃતાઃ કરોમિ યાસ્તે ધાનાઃ પરિકિરામ્યત્ર । તાસ્તે યમઃ પિતૃભિઃ સંવિઁદાનો-ઽત્ર ધેનૂઃ કામદુઘાઃ કરોતુ ॥
ત્વામર્જુનૌષધીના-મ્પયો બ્રહ્માણ ઇદ્વિદુઃ ।
તાસા-ન્ત્વા મદ્ધ્યાદાદદે ચરુભ્યો અપિધાતવે ॥
દૂર્વાણાગ્ સ્તમ્બમાહરૈતા-મ્પ્રિયતમા-મ્મમ । ઇમા-ન્દિશ-મ્મનુષ્યાણા-મ્ભૂયિષ્ઠા-ઽનુ વિ રોહતુ ॥ કાશાનાગ્ સ્તમ્બમાહર રક્ષસામપહત્યૈ ।
ય એતસ્યૈ દિશઃ પરાભવન્નઘાયવો યથા તે નાભવા-ન્પુનઃ ॥ દર્ભાણાગ્ સ્તમ્બમાહર પિતૃણામોષધી-મ્પ્રિયામ્ । અન્વસ્યૈ મૂલ-ઞ્જીવાદનુ કાણ્ડમથો ફલમ્ ॥ 21 ॥
અનુવાકં 9
એતાસ્તે સ્વધા અમૃતાઃ કરોમિ યાસ્તે ધાનાઃ પરિકિરામ્યત્ર । તાસ્તે યમઃ પિતૃભિઃ સંવિઁદાનો-ઽત્ર ધેનૂઃ કામદુઘાઃ કરોતુ ॥
ત્વામર્જુનૌષધીના-મ્પયો બ્રહ્માણ ઇદ્વિદુઃ ।
તાસા-ન્ત્વા મદ્ધ્યાદાદદે ચરુભ્યો અપિધાતવે ॥
દૂર્વાણાગ્ સ્તમ્બમાહરૈતા-મ્પ્રિયતમા-મ્મમ । ઇમા-ન્દિશ-મ્મનુષ્યાણા-મ્ભૂયિષ્ઠા-ઽનુ વિ રોહતુ ॥ કાશાનાગ્ સ્તમ્બમાહર રક્ષસામપહત્યૈ ।
ય એતસ્યૈ દિશઃ પરાભવન્નઘાયવો યથા તે નાભવા-ન્પુનઃ ॥ દર્ભાણાગ્ સ્તમ્બમાહર પિતૃણામોષધી-મ્પ્રિયામ્ । અન્વસ્યૈ મૂલ-ઞ્જીવાદનુ કાણ્ડમથો ફલમ્ ॥ 21 ॥
લોક-મ્પૃણ છિદ્ર-મ્પૃણાથો સીદ શિવા ત્વમ્ । ઇન્દ્રાગ્ની ત્વા બૃહસ્પતિરસ્મિન્ યોનાવસીષદન્ન્ ॥ તા અસ્ય સૂદદોહસ-સ્સોમગ્ગ્ શ્રીણન્તિ પૃશ્નયઃ । જન્મ-ન્દેવાનાં-વિઁશસ્ત્રિષ્વા રોચને દિવઃ ॥
શમ્ ઁવાત-શ્શગ્ંહિ તે ઘૃણિ-શ્શમુ તે સન્ત્વોષધીઃ । કલ્પન્તા-ન્તે દિશ-સ્સર્વાઃ ॥ ઇદમેવ મેતો-ઽપરામાર્તિમારામ કાઞ્ચન ।
તથા તદશ્વિભ્યા-ઙ્કૃત-મ્મિત્રેણ વરુણેન ચ ॥
વરણો વારયાદિદ-ન્દેવો વનસ્પતિઃ ।
આર્ત્યૈ નિર્-ઋત્યૈ દ્વેષાચ્ચ વનસ્પતિઃ ॥
વિધૃતિરસિ વિધારયાસ્મદઘા દ્વેષાગ્ંસિ શમિ શમયાસ્મદઘા દ્વેષાગ્ંસિ યવ યવયાસ્મદઘા દ્વેષાગ્ંસિ ॥
પૃથિવી-ઙ્ગચ્છાન્તરિક્ષ-ઙ્ગચ્છ દિવ-ઙ્ગચ્છ દિશો ગચ્છ સુવર્ગચ્છ સુવર્ગચ્છ દિશો ગચ્છ દિવ-ઙ્ગચ્છાન્તરિક્ષ-ઙ્ગચ્છ પૃથિવી-ઙ્ગચ્છાપો વા ગચ્છ યદિ તત્ર તે હિતમોષધીષુ પ્રતિતિષ્ઠા શરીરૈઃ ॥ લોક-મ્પૃણ છિદ્ર-મ્પૃણાથો સીદ શિવા ત્વમ્ । ઇન્દ્રાગ્ની ત્વા બૃહસ્પતિરસ્મિન્ યોનાવસીષદન્ન્ ॥ તા અસ્ય સૂદદોહસ-સ્સોમગ્ગ્ શ્રીણન્તિ પૃશ્નયઃ । જન્મ-ન્દેવાનાં-વિઁશસ્ત્રિષ્વા રોચને દિવઃ ॥
અશ્મન્વતી રેવતી-સ્સગ્ં રભદ્ધ્વ મુત્તિષ્ઠત પ્રતરતા સખાયઃ । અત્રા જહામ યે અસન્નશેવા-શ્શિવાન્ વયમભિ વાજાનુત્તરેમ ॥ યદ્વૈ દેવસ્ય સવિતુઃ પવિત્રગ્ં સહસ્રધારમ્ ઁવિતતમન્તરિક્ષે । યેનાપુનાદિન્દ્રમનાર્ત-માર્ત્યૈ તેનાહ-મ્માગ્ં સર્વતનુ-મ્પુનામિ ॥
ધાતા યા રાષ્ટ્રા-ત્પન્નાદપ યન્તિ શાખા અભિમૃતા નૃપતિમિચ્છમાનાઃ । ધાતુસ્તા-સ્સર્વાઃ પવનેન પૂતાઃ પ્રજયા-ઽસ્માન્-રય્યા વર્ચસા સગ્ંસૃજાથ ॥( ) ॥ 22 ॥
શમ્ ઁવાત-શ્શગ્ંહિ તે ઘૃણિ-શ્શમુ તે સન્ત્વોષધીઃ । કલ્પન્તા-ન્તે દિશ-સ્સર્વાઃ ॥ ઇદમેવ મેતો-ઽપરામાર્તિમારામ કાઞ્ચન ।
તથા તદશ્વિભ્યા-ઙ્કૃત-મ્મિત્રેણ વરુણેન ચ ॥
વરણો વારયાદિદ-ન્દેવો વનસ્પતિઃ ।
આર્ત્યૈ નિર્-ઋત્યૈ દ્વેષાચ્ચ વનસ્પતિઃ ॥
વિધૃતિરસિ વિધારયાસ્મદઘા દ્વેષાગ્ંસિ શમિ શમયાસ્મદઘા દ્વેષાગ્ંસિ યવ યવયાસ્મદઘા દ્વેષાગ્ંસિ ॥
પૃથિવી-ઙ્ગચ્છાન્તરિક્ષ-ઙ્ગચ્છ દિવ-ઙ્ગચ્છ દિશો ગચ્છ સુવર્ગચ્છ સુવર્ગચ્છ દિશો ગચ્છ દિવ-ઙ્ગચ્છાન્તરિક્ષ-ઙ્ગચ્છ પૃથિવી-ઙ્ગચ્છાપો વા ગચ્છ યદિ તત્ર તે હિતમોષધીષુ પ્રતિતિષ્ઠા શરીરૈઃ ॥ લોક-મ્પૃણ છિદ્ર-મ્પૃણાથો સીદ શિવા ત્વમ્ । ઇન્દ્રાગ્ની ત્વા બૃહસ્પતિરસ્મિન્ યોનાવસીષદન્ન્ ॥ તા અસ્ય સૂદદોહસ-સ્સોમગ્ગ્ શ્રીણન્તિ પૃશ્નયઃ । જન્મ-ન્દેવાનાં-વિઁશસ્ત્રિષ્વા રોચને દિવઃ ॥
અશ્મન્વતી રેવતી-સ્સગ્ં રભદ્ધ્વ મુત્તિષ્ઠત પ્રતરતા સખાયઃ । અત્રા જહામ યે અસન્નશેવા-શ્શિવાન્ વયમભિ વાજાનુત્તરેમ ॥ યદ્વૈ દેવસ્ય સવિતુઃ પવિત્રગ્ં સહસ્રધારમ્ ઁવિતતમન્તરિક્ષે । યેનાપુનાદિન્દ્રમનાર્ત-માર્ત્યૈ તેનાહ-મ્માગ્ં સર્વતનુ-મ્પુનામિ ॥
ધાતા યા રાષ્ટ્રા-ત્પન્નાદપ યન્તિ શાખા અભિમૃતા નૃપતિમિચ્છમાનાઃ । ધાતુસ્તા-સ્સર્વાઃ પવનેન પૂતાઃ પ્રજયા-ઽસ્માન્-રય્યા વર્ચસા સગ્ંસૃજાથ ॥( ) ॥ 22 ॥
(અથો ફલમ્ - ધાતા પુનાતુ) (અ. 9)
અનુવાકં 10
આરોહતાયુ-ર્જરસ-ઙ્ગૃણાના અનુપૂર્વમ્ ઁયતમાના યતિષ્ટ । ઇહ ત્વષ્ટા સુજનિમા સુરત્નો દીર્ઘમાયુઃ કરતુ જીવસે વઃ ॥
યથા-ઽહાન્યનુપૂર્વ-મ્ભવન્તિ યથર્તવ ઋતુભિ-ર્યન્તિ ક્લૃપ્તાઃ । યથા ન પૂર્વમપરો જહાત્યેવા ધાતરાયૂગ્ંષિ કલ્પયૈષામ્ ॥
ન હિ તે અગ્ને તનુવૈ ક્રૂર-ઞ્ચકાર મર્ત્યઃ ।
કપિ-ર્બભસ્તિ તેજન-મ્પુનર્જરાયુ ગૌરિવ ।
અપ ન-શ્શોશુચદઘમગ્ને શુશુદ્ધ્યા રયિમ્ ।
અપ ન-શ્શોશુચદઘ-મ્મૃત્યવે સ્વાહા ॥
અનડ્વાહ-મન્વારભામહે સ્વસ્તયે ।
સ ન ઇન્દ્ર ઇવ દેવેભ્યો વહ્નિઃ સપાંરણો ભવ ॥ 23 ॥
અનુવાકં 10
આરોહતાયુ-ર્જરસ-ઙ્ગૃણાના અનુપૂર્વમ્ ઁયતમાના યતિષ્ટ । ઇહ ત્વષ્ટા સુજનિમા સુરત્નો દીર્ઘમાયુઃ કરતુ જીવસે વઃ ॥
યથા-ઽહાન્યનુપૂર્વ-મ્ભવન્તિ યથર્તવ ઋતુભિ-ર્યન્તિ ક્લૃપ્તાઃ । યથા ન પૂર્વમપરો જહાત્યેવા ધાતરાયૂગ્ંષિ કલ્પયૈષામ્ ॥
ન હિ તે અગ્ને તનુવૈ ક્રૂર-ઞ્ચકાર મર્ત્યઃ ।
કપિ-ર્બભસ્તિ તેજન-મ્પુનર્જરાયુ ગૌરિવ ।
અપ ન-શ્શોશુચદઘમગ્ને શુશુદ્ધ્યા રયિમ્ ।
અપ ન-શ્શોશુચદઘ-મ્મૃત્યવે સ્વાહા ॥
અનડ્વાહ-મન્વારભામહે સ્વસ્તયે ।
સ ન ઇન્દ્ર ઇવ દેવેભ્યો વહ્નિઃ સપાંરણો ભવ ॥ 23 ॥
ઇમે જીવા વિમૃતૈરાવવ-ર્તિન્નભૂ-દ્ભદ્રા દેવહૂતિ-ન્નો અદ્ય । પ્રાઞ્જો-ઽગામા નૃતયે હસાય દ્રાઘીય આયુઃ પ્રતરા-ન્દધાનાઃ ॥
મૃત્યોઃ પદમ્ ઁયોપયન્તો યદૈમ દ્રાઘીય આયુઃ પ્રતરા-ન્દધાનાઃ । આપ્યાયમાનાઃ પ્રજયા ધનેન શુદ્ધાઃ પૂતા ભવથ યજ્ઞિયાસઃ ॥
ઇમ-ઞ્જીવેભ્યઃ પરિધિ-ન્દધામિ મા નો નુ ગાદપરો અર્ધમેતમ્ ।
શત-ઞ્જીવન્તુ શરદઃ પુરૂચીસ્તિરો મૃત્યુ-ન્દદ્મહે પર્વતેન ॥ ઇમા નારીરવિધવા-સ્સુપત્નીરાઞ્જનેન સર્પિષા સમ્મૃશન્તામ્ ।
અનશ્રવો અનમીવા-સ્સુશેવા આરોહન્તુ જનયો યોનિમગ્રે ॥ યદાઞ્જન-ન્ત્રૈકકુદ-ઞ્જાતગ્ં હિમવતસ્પરિ ।
તેનામૃતસ્ય મૂલેનારાતી-ર્જમ્ભયામસિ ॥
યથા ત્વ-મુદ્ભિન-થ્સ્યોષધે પૃથિવ્યા અધિ ।
એવમિમ ઉદ્ભિન્દન્તુ કીર્ત્યા યશસા બ્રહ્મવર્ચસેન ॥ અજો-ઽસ્યજાસ્મદઘા દ્વેષાગ્ંસિ યવો-ઽસિ યવયાસ્મદઘા દ્વેષાગ્ંસિ ॥ 24 ॥
મૃત્યોઃ પદમ્ ઁયોપયન્તો યદૈમ દ્રાઘીય આયુઃ પ્રતરા-ન્દધાનાઃ । આપ્યાયમાનાઃ પ્રજયા ધનેન શુદ્ધાઃ પૂતા ભવથ યજ્ઞિયાસઃ ॥
ઇમ-ઞ્જીવેભ્યઃ પરિધિ-ન્દધામિ મા નો નુ ગાદપરો અર્ધમેતમ્ ।
શત-ઞ્જીવન્તુ શરદઃ પુરૂચીસ્તિરો મૃત્યુ-ન્દદ્મહે પર્વતેન ॥ ઇમા નારીરવિધવા-સ્સુપત્નીરાઞ્જનેન સર્પિષા સમ્મૃશન્તામ્ ।
અનશ્રવો અનમીવા-સ્સુશેવા આરોહન્તુ જનયો યોનિમગ્રે ॥ યદાઞ્જન-ન્ત્રૈકકુદ-ઞ્જાતગ્ં હિમવતસ્પરિ ।
તેનામૃતસ્ય મૂલેનારાતી-ર્જમ્ભયામસિ ॥
યથા ત્વ-મુદ્ભિન-થ્સ્યોષધે પૃથિવ્યા અધિ ।
એવમિમ ઉદ્ભિન્દન્તુ કીર્ત્યા યશસા બ્રહ્મવર્ચસેન ॥ અજો-ઽસ્યજાસ્મદઘા દ્વેષાગ્ંસિ યવો-ઽસિ યવયાસ્મદઘા દ્વેષાગ્ંસિ ॥ 24 ॥
(ભવ - જમ્ભયામસિ ત્રીણિ ચ) (અ. 10)
અનુવાકં 11
અપ ન-શ્શોશુચદઘમગ્ને શુશુદ્ધ્યા રયિમ્ । અપ ન-શ્શોશુચદઘમ્ ॥ સુક્ષેત્રિયા સુગાતુયા વસૂયા ચ યજામહે । અપ ન-શ્શોશુચદઘમ્ ॥
પ્ર ય-દ્ભન્દિષ્ઠ એષા-મ્પ્રાસ્માકાસશ્ચ સૂરયઃ । અપ ન-શ્શોશુચદઘમ્ ॥ પ્રયદગ્ને-સ્સહસ્વતો વિશ્વતો યન્તિ સૂરયઃ । અપ ન-શ્શોશુચદઘમ્ ॥
પ્રયત્તે અગ્ને સૂરયો જાયેમહિ પ્ર તે વયમ્ ।
અપ ન-શ્શોશુચદઘમ્ ॥ 25 ॥
અનુવાકં 11
અપ ન-શ્શોશુચદઘમગ્ને શુશુદ્ધ્યા રયિમ્ । અપ ન-શ્શોશુચદઘમ્ ॥ સુક્ષેત્રિયા સુગાતુયા વસૂયા ચ યજામહે । અપ ન-શ્શોશુચદઘમ્ ॥
પ્ર ય-દ્ભન્દિષ્ઠ એષા-મ્પ્રાસ્માકાસશ્ચ સૂરયઃ । અપ ન-શ્શોશુચદઘમ્ ॥ પ્રયદગ્ને-સ્સહસ્વતો વિશ્વતો યન્તિ સૂરયઃ । અપ ન-શ્શોશુચદઘમ્ ॥
પ્રયત્તે અગ્ને સૂરયો જાયેમહિ પ્ર તે વયમ્ ।
અપ ન-શ્શોશુચદઘમ્ ॥ 25 ॥
ત્વગ્ં હિ વિશ્વતોમુખ વિશ્વતઃ પરિભૂરસિ । અપ ન-શ્શોશુચદઘમ્ ॥ દ્વિષો નો વિશ્વતોમુખાતિ નાવેવ પારય । અપ ન-શ્શોશુચદઘમ્ ॥ સ ન-સ્સિન્ધુમિવ નાવયા-ઽતિ પર્ષા સ્વસ્તયે । અપ ન-શ્શોશુચદઘમ્ ॥ આપઃ પ્રવણાદિવ યતી-રપાસ્મ-થ્સ્યન્દતામઘમ્ । અપ ન-શ્શોશુચદઘમ્ ॥ ઉદ્વના-દુદકાનીવાપાસ્મ-થ્સ્યન્દતામઘમ્ ।
અપ ન-શ્શોશુચદઘમ્ ॥ આનન્દાય પ્રમોદાય પુનરાગાગ્ સ્વાન્ગૃહાન્ । અપ ન-શ્શોશુચદઘમ્ ॥ ન વૈ તત્ર પ્રમીયતે ગૌરશ્વઃ પુરુષઃ પશુઃ ।
યત્રેદ-મ્બ્રહ્મ ક્રિયતે પરિધિર્જીવનાય કમપ ન-શ્શોશુચદઘમ્ ॥ 26 ॥
અપ ન-શ્શોશુચદઘમ્ ॥ આનન્દાય પ્રમોદાય પુનરાગાગ્ સ્વાન્ગૃહાન્ । અપ ન-શ્શોશુચદઘમ્ ॥ ન વૈ તત્ર પ્રમીયતે ગૌરશ્વઃ પુરુષઃ પશુઃ ।
યત્રેદ-મ્બ્રહ્મ ક્રિયતે પરિધિર્જીવનાય કમપ ન-શ્શોશુચદઘમ્ ॥ 26 ॥
(અઘ - મઘ-ઞ્ચત્વારિ ચ) (અ. 11)
અનુવાકં 12
અપશ્યામ યુવતિ-માચરન્તી-મ્મૃતાય જીવા-મ્પરિણીયમાનામ્ । અન્ધેન યા તમસા પ્રાવૃતા-ઽસિ પ્રાચીમવાચી-મવય-ન્નરિષ્ટ્યૈ ॥
મયૈતા-મ્માગ્સ્તા-મ્ભ્રિયમાણા દેવી સતી પિતૃલોકમ્ ઁયદૈષિ । વિશ્વવારા નભસા સંવ્યઁયન્ત્યુભૌ નો લોકૌ પયસા-ઽઽવૃણીહિ ॥
રયિષ્ઠામગ્નિ-મ્મધુમન્તમૂર્મિણમૂર્જઃ સન્ત-ન્ત્વા પયસોપ સગ્ંસદેમ ।
સગ્ં રય્યા સમુ વર્ચસા સચસ્વા ન-સ્સ્વસ્તયે ॥
યે જીવા યે ચ મૃતા યે જાતા યે ચ જન્ત્યાઃ ।
તેભ્યો ઘૃતસ્ય ધારયિતુ-મ્મધુધારા વ્યુન્દતી ॥
માતા રુદ્રાણા-ન્દુહિતા વસૂનાગ્ સ્વસા-ઽઽદિત્યાનામ-મૃતસ્ય નાભિઃ ।
પ્રણુવોચ-ઞ્ચિકિતુષે જનાય મા ગામનાગામદિતિમ્ ઁવધિષ્ટ ॥
પિબતૂદક-ન્તૃણાન્યત્તુ । ઓમુ-થ્સૃજત ॥ 27 ॥
(વધિષ્ટ દ્વે ચ) (અ. 12)
(પરેયુવાગ્ંસ-મ્પ્ર વિદ્વા-ન્ભુવનસ્યાભ્યાવ વૃથ્સ્વા જો ભાગો-ઽયમ્ ઁવૈ ચતુશ્ચત્વારિગ્ંશત્ ।
ય એતસ્ય ત્વ-ત્પઞ્ચ । પ્રકેતુનેદન્તે નાકે સુપર્ણમ્ ઁયૌ તે યે યુદ્ધ્યન્તે તપસા-ઽશ્મન્વતી રેવતી-સ્સગ્ંરભદ્ધ્વમષ્ટાવિગ્ંશતિઃ । ય-ન્તે યત્ત ઉત્તિષ્ઠાત ઇદન્ત ઉત્તિષ્ઠ
પ્રેહ્યશ્મન્. યદ્વા ઉદ્વયમય-મ્પઞ્ચવિગ્ંશતિઃ । આયાતુ ત્રિગ્ંશત્ । વૈશ્વાનરે તસ્મિ-ન્દ્રફ્સ ઇમમપેતાહોભિ-ર્યુજ્યન્તામઘ્નિયા અદિતે પારમ્ ઁવ આ પ્યાયસ્વ સપ્તવિગ્ંશતિઃ । ઉત્તે ગૃહે-ઽખાષિતિસ્તેભ્યઃ પૃથિવ્યા અન્તરિક્ષસ્ય દ્વાત્રિગ્ંશત્ । અપૂપવાનસૌ દશ શત દશ । એતાસ્તે તે દિશ-સ્સર્વા ઇદમશ્મન્ વિગ્ંશતિઃ । ઓરોહત તનુવૈ ક્રૂર-ઞ્ચકાર પુનર્મૃત્યવે મા નો નુ ગા-દ્દદ્મહ ઇમા નારીઃ પરિ ત્રયોવિગ્ંશતિઃ ।
અપ ન-સ્સુક્ષેત્રિયા પ્ર યદ્ભ-ન્દિષ્ઠઃ પ્ર યદગ્નેઃ પ્ર યત્તે અગ્ને ત્વગ્ં હિ દ્વિષ-સ્સ ન-સ્સિન્ધુમાપઃ પ્રવણાદુ-દ્વનાદાનન્દાય ન વૈ તત્ર યત્રેદ-ઞ્ચતુર્વિગ્ંશતિઃ । અપશ્યામાવૃણીહિ દ્વાદશ દ્વાદશ ।)
(પરેયુવાગ્ંસ - માયા - ત્વેતાસ્તે સપ્તવિગ્ંશતિઃ )
(પરેયુવાગ્ંસ - મોમુથ્સૃજત )
॥ હરિઃ ઓમ્ ॥
॥ કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય આરણ્યકે ષષ્ઠઃ પ્રપાઠક-સ્સમાપ્તઃ ॥
અનુવાકં 12
અપશ્યામ યુવતિ-માચરન્તી-મ્મૃતાય જીવા-મ્પરિણીયમાનામ્ । અન્ધેન યા તમસા પ્રાવૃતા-ઽસિ પ્રાચીમવાચી-મવય-ન્નરિષ્ટ્યૈ ॥
મયૈતા-મ્માગ્સ્તા-મ્ભ્રિયમાણા દેવી સતી પિતૃલોકમ્ ઁયદૈષિ । વિશ્વવારા નભસા સંવ્યઁયન્ત્યુભૌ નો લોકૌ પયસા-ઽઽવૃણીહિ ॥
રયિષ્ઠામગ્નિ-મ્મધુમન્તમૂર્મિણમૂર્જઃ સન્ત-ન્ત્વા પયસોપ સગ્ંસદેમ ।
સગ્ં રય્યા સમુ વર્ચસા સચસ્વા ન-સ્સ્વસ્તયે ॥
યે જીવા યે ચ મૃતા યે જાતા યે ચ જન્ત્યાઃ ।
તેભ્યો ઘૃતસ્ય ધારયિતુ-મ્મધુધારા વ્યુન્દતી ॥
માતા રુદ્રાણા-ન્દુહિતા વસૂનાગ્ સ્વસા-ઽઽદિત્યાનામ-મૃતસ્ય નાભિઃ ।
પ્રણુવોચ-ઞ્ચિકિતુષે જનાય મા ગામનાગામદિતિમ્ ઁવધિષ્ટ ॥
પિબતૂદક-ન્તૃણાન્યત્તુ । ઓમુ-થ્સૃજત ॥ 27 ॥
(વધિષ્ટ દ્વે ચ) (અ. 12)
(પરેયુવાગ્ંસ-મ્પ્ર વિદ્વા-ન્ભુવનસ્યાભ્યાવ વૃથ્સ્વા જો ભાગો-ઽયમ્ ઁવૈ ચતુશ્ચત્વારિગ્ંશત્ ।
ય એતસ્ય ત્વ-ત્પઞ્ચ । પ્રકેતુનેદન્તે નાકે સુપર્ણમ્ ઁયૌ તે યે યુદ્ધ્યન્તે તપસા-ઽશ્મન્વતી રેવતી-સ્સગ્ંરભદ્ધ્વમષ્ટાવિગ્ંશતિઃ । ય-ન્તે યત્ત ઉત્તિષ્ઠાત ઇદન્ત ઉત્તિષ્ઠ
પ્રેહ્યશ્મન્. યદ્વા ઉદ્વયમય-મ્પઞ્ચવિગ્ંશતિઃ । આયાતુ ત્રિગ્ંશત્ । વૈશ્વાનરે તસ્મિ-ન્દ્રફ્સ ઇમમપેતાહોભિ-ર્યુજ્યન્તામઘ્નિયા અદિતે પારમ્ ઁવ આ પ્યાયસ્વ સપ્તવિગ્ંશતિઃ । ઉત્તે ગૃહે-ઽખાષિતિસ્તેભ્યઃ પૃથિવ્યા અન્તરિક્ષસ્ય દ્વાત્રિગ્ંશત્ । અપૂપવાનસૌ દશ શત દશ । એતાસ્તે તે દિશ-સ્સર્વા ઇદમશ્મન્ વિગ્ંશતિઃ । ઓરોહત તનુવૈ ક્રૂર-ઞ્ચકાર પુનર્મૃત્યવે મા નો નુ ગા-દ્દદ્મહ ઇમા નારીઃ પરિ ત્રયોવિગ્ંશતિઃ ।
અપ ન-સ્સુક્ષેત્રિયા પ્ર યદ્ભ-ન્દિષ્ઠઃ પ્ર યદગ્નેઃ પ્ર યત્તે અગ્ને ત્વગ્ં હિ દ્વિષ-સ્સ ન-સ્સિન્ધુમાપઃ પ્રવણાદુ-દ્વનાદાનન્દાય ન વૈ તત્ર યત્રેદ-ઞ્ચતુર્વિગ્ંશતિઃ । અપશ્યામાવૃણીહિ દ્વાદશ દ્વાદશ ।)
(પરેયુવાગ્ંસ - માયા - ત્વેતાસ્તે સપ્તવિગ્ંશતિઃ )
(પરેયુવાગ્ંસ - મોમુથ્સૃજત )
॥ હરિઃ ઓમ્ ॥
॥ કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય આરણ્યકે ષષ્ઠઃ પ્રપાઠક-સ્સમાપ્તઃ ॥