કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય આરણ્યકે નવમઃ પ્રપાઠકઃ - ભૃગુવલ્લી
ઓ-ન્નમઃ પરમાત્મને, શ્રી મહાગણપતયે નમઃ,
શ્રી ગુરુભ્યો નમઃ । હરિઃ ઓમ્ ॥
ભૃગુ વલ્લી
સહ ના વવતુ । સહ નૌ ભુનક્તુ । સહ વીર્ય-ઙ્કરવાવહૈ । તેજસ્વિના વધીતમસ્તુ મા વિદ્વિષાવહૈ ॥
ૐ શાન્તિ-શ્શાન્તિ-શ્શાન્તિઃ ॥
અનુવાકં 15
ભૃગુર્વૈ વારુણિઃ । વરુણ-મ્પિતર-મુપસસાર । અધીહિ ભગવો બ્રહ્મેતિ ॥ તસ્મા એત-ત્પ્રોવાચ । અન્ન-મ્પ્રાણ-ઞ્ચક્ષુ-શ્શ્રોત્ર-મ્મનો વાચમિતિ ॥
તગ્ં હોવાચ । યતો વા ઇમાનિ ભૂતાનિ જાયન્તે ।
યેન જાતાનિ જીવન્તિ । ય-ત્પ્રયન્ત્યભિ સંવિઁશન્તિ ।
ત-દ્વિજિજ્ઞાસસ્વ । ત-દ્બ્રહ્મેતિ ॥
સ તપો-ઽતપ્યત । સ તપ-સ્તપ્ત્વા ॥ 35 ॥
ઓ-ન્નમઃ પરમાત્મને, શ્રી મહાગણપતયે નમઃ,
શ્રી ગુરુભ્યો નમઃ । હરિઃ ઓમ્ ॥
ભૃગુ વલ્લી
સહ ના વવતુ । સહ નૌ ભુનક્તુ । સહ વીર્ય-ઙ્કરવાવહૈ । તેજસ્વિના વધીતમસ્તુ મા વિદ્વિષાવહૈ ॥
ૐ શાન્તિ-શ્શાન્તિ-શ્શાન્તિઃ ॥
અનુવાકં 15
ભૃગુર્વૈ વારુણિઃ । વરુણ-મ્પિતર-મુપસસાર । અધીહિ ભગવો બ્રહ્મેતિ ॥ તસ્મા એત-ત્પ્રોવાચ । અન્ન-મ્પ્રાણ-ઞ્ચક્ષુ-શ્શ્રોત્ર-મ્મનો વાચમિતિ ॥
તગ્ં હોવાચ । યતો વા ઇમાનિ ભૂતાનિ જાયન્તે ।
યેન જાતાનિ જીવન્તિ । ય-ત્પ્રયન્ત્યભિ સંવિઁશન્તિ ।
ત-દ્વિજિજ્ઞાસસ્વ । ત-દ્બ્રહ્મેતિ ॥
સ તપો-ઽતપ્યત । સ તપ-સ્તપ્ત્વા ॥ 35 ॥
અન્ન-મ્બ્રહ્મેતિ વ્યજાનાત્ । અન્નાદ્ધ્યેવ ખલ્વિમાનિ ભૂતાનિ જાયન્તે । અન્નેન જાતાનિ જીવન્તિ । અન્ન-મ્પ્રયન્ત્યભિ-સંવિઁશન્તીતિ ॥ ત-દ્વિજ્ઞાય । પુનરેવ વરુણ-મ્પિતર-મુપસસાર । અધીહિ ભગવો બ્રહ્મેતિ । તગ્ં હોવાચ । તપસા બ્રહ્મ વિજિજ્ઞાસસ્વ ।
તપો બ્રહ્મેતિ । સ તપો-ઽતપ્યત । સ તપ-સ્તપ્ત્વા ॥ 36 ॥
તપો બ્રહ્મેતિ । સ તપો-ઽતપ્યત । સ તપ-સ્તપ્ત્વા ॥ 36 ॥
પ્રાણો બ્રહ્મેતિ વ્યજાનાત્ । પ્રાણાદ્ધ્યેવ ખલ્વિમાનિ ભૂતાનિ જાયન્તે । પ્રાણેન જાતાનિ જીવન્તિ ।
પ્રાણ-મ્પ્રયન્ત્યભિ-સંવિઁશન્તીતિ ॥ ત-દ્વિજ્ઞાય ।
પુનરેવ વરુણ-મ્પિતર-મુપસસાર । અધીહિ ભગવો બ્રહ્મેતિ । તગ્ં હોવાચ । તપસા બ્રહ્મ વિજિજ્ઞાસસ્વ । તપો બ્રહ્મેતિ । સ તપો-ઽતપ્યત । સ તપ-સ્તપ્ત્વા ॥ 37 ॥
પ્રાણ-મ્પ્રયન્ત્યભિ-સંવિઁશન્તીતિ ॥ ત-દ્વિજ્ઞાય ।
પુનરેવ વરુણ-મ્પિતર-મુપસસાર । અધીહિ ભગવો બ્રહ્મેતિ । તગ્ં હોવાચ । તપસા બ્રહ્મ વિજિજ્ઞાસસ્વ । તપો બ્રહ્મેતિ । સ તપો-ઽતપ્યત । સ તપ-સ્તપ્ત્વા ॥ 37 ॥
મનો બ્રહ્મેતિ વ્યજાનાત્ । મનસો હ્યેવ ખલ્વિમાનિ ભૂતાનિ જાયન્તે । મનસા જાતાનિ જીવન્તિ । મનઃ પ્રયન્ત્યભિ-સંવિઁશન્તીતિ ॥ ત-દ્વિજ્ઞાય । પુનરેવ વરુણ-મ્પિતર-મુપસસાર । અધીહિ ભગવો બ્રહ્મેતિ । તગ્ં હોવાચ । તપસા બ્રહ્મ વિજિજ્ઞાસસ્વ ।
તપો બ્રહ્મેતિ । સ તપો-ઽતપ્યત । સ તપ-સ્તપ્ત્વા ॥ 38 ॥
તપો બ્રહ્મેતિ । સ તપો-ઽતપ્યત । સ તપ-સ્તપ્ત્વા ॥ 38 ॥
વિજ્ઞાન-મ્બ્રહ્મેતિ વ્યજાનાત્ ।
વિજ્ઞાના-દ્ધ્યેવ ખલ્વિમાનિ ભૂતાનિ જાયન્તે ।
વિજ્ઞાનેન જાતાનિ જીવન્તિ । વિજ્ઞાન-મ્પ્રયન્ત્યભિ-સંવિઁશન્તીતિ ॥
ત-દ્વિજ્ઞાય । પુનરેવ વરુણ-મ્પિતર-મુપસસાર । અધીહિ ભગવો બ્રહ્મેતિ । તગ્ં હોવાચ । તપસા બ્રહ્મ વિજિજ્ઞાસસ્વ । તપો બ્રહ્મેતિ । સ તપો-ઽતપ્યત । સ તપ-સ્તપ્ત્વા ॥ 39 ॥
વિજ્ઞાના-દ્ધ્યેવ ખલ્વિમાનિ ભૂતાનિ જાયન્તે ।
વિજ્ઞાનેન જાતાનિ જીવન્તિ । વિજ્ઞાન-મ્પ્રયન્ત્યભિ-સંવિઁશન્તીતિ ॥
ત-દ્વિજ્ઞાય । પુનરેવ વરુણ-મ્પિતર-મુપસસાર । અધીહિ ભગવો બ્રહ્મેતિ । તગ્ં હોવાચ । તપસા બ્રહ્મ વિજિજ્ઞાસસ્વ । તપો બ્રહ્મેતિ । સ તપો-ઽતપ્યત । સ તપ-સ્તપ્ત્વા ॥ 39 ॥
આનન્દો બ્રહ્મેતિ વ્યજાનાત્ । આનન્દા-દ્ધ્યેવ-ખલ્વિમાનિ ભૂતાનિ જાયન્તે ।
આનન્દેન જાતાનિ જીવન્તિ । આનન્દ-મ્પ્રયન્ત્યભિ-સંવિઁશન્તીતિ ॥ સૈષા ભાર્ગવી વારુણી વિદ્યા । પરમે વ્યોમ-ન્પ્રતિષ્ઠિતા ॥ ય એવં-વેઁદ પ્રતિતિષ્ઠતિ । અન્નવાનન્નાદો ભવતિ ।
મહા-ન્ભવતિ પ્રજયા પશુભિ-ર્બ્રહ્મવર્ચસેન ।
મહાન્ કીર્ત્યા ॥ 40 ॥
આનન્દેન જાતાનિ જીવન્તિ । આનન્દ-મ્પ્રયન્ત્યભિ-સંવિઁશન્તીતિ ॥ સૈષા ભાર્ગવી વારુણી વિદ્યા । પરમે વ્યોમ-ન્પ્રતિષ્ઠિતા ॥ ય એવં-વેઁદ પ્રતિતિષ્ઠતિ । અન્નવાનન્નાદો ભવતિ ।
મહા-ન્ભવતિ પ્રજયા પશુભિ-ર્બ્રહ્મવર્ચસેન ।
મહાન્ કીર્ત્યા ॥ 40 ॥
અન્ન-ન્ન નિન્દ્યાત્ । ત-દ્વ્રતમ્ ॥ પ્રાણો વા અન્નમ્ । શરીરમન્નાદમ્ । પ્રાણે શરીર-મ્પ્રતિષ્ઠિતમ્ । શરીરે પ્રાણઃ પ્રતિષ્ઠિતઃ ।
તદેત-દન્ન-મન્ને પ્રતિષ્ઠિતમ્ ॥
સ ય એત-દન્ન-મન્ને પ્રતિષ્ઠિતં-વેઁદ પ્રતિતિષ્ઠતિ । અન્નવા-નન્નાદો ભવતિ ।
મહા-ન્ભવતિ પ્રજયા પશુભિ-ર્બ્રહ્મવર્ચસેન ।
મહાન્ કીર્ત્યા ॥ 41 ॥
તદેત-દન્ન-મન્ને પ્રતિષ્ઠિતમ્ ॥
સ ય એત-દન્ન-મન્ને પ્રતિષ્ઠિતં-વેઁદ પ્રતિતિષ્ઠતિ । અન્નવા-નન્નાદો ભવતિ ।
મહા-ન્ભવતિ પ્રજયા પશુભિ-ર્બ્રહ્મવર્ચસેન ।
મહાન્ કીર્ત્યા ॥ 41 ॥
અન્ન-ન્ન પરિચક્ષીત । ત-દ્વ્રતમ્ । આપો વા અન્નમ્ । જ્યોતિરન્નાદમ્ । અફ્સુ જ્યોતિઃ પ્રતિષ્ઠિતમ્ । જ્યોતિષ્યાપઃ પ્રતિષ્ઠિતાઃ ।
તદેત-દન્ન-મન્ને પ્રતિષ્ઠિતમ્ ॥
સ ય એત-દન્ન-મન્ને પ્રતિષ્ઠિતં-વેઁદ પ્રતિતિષ્ઠતિ । અન્નવા-નન્નાદો ભવતિ । મહા-ન્ભવતિ પ્રજયા પશુભિ-ર્બ્રહ્મવર્ચસેન ।
મહાન્ કીર્ત્યા ॥ 42 ॥
તદેત-દન્ન-મન્ને પ્રતિષ્ઠિતમ્ ॥
સ ય એત-દન્ન-મન્ને પ્રતિષ્ઠિતં-વેઁદ પ્રતિતિષ્ઠતિ । અન્નવા-નન્નાદો ભવતિ । મહા-ન્ભવતિ પ્રજયા પશુભિ-ર્બ્રહ્મવર્ચસેન ।
મહાન્ કીર્ત્યા ॥ 42 ॥
અન્ન-મ્બહુ કુર્વીત । ત-દ્વ્રતમ્ ॥ પૃથિવી વા અન્નમ્ । આકાશો-ઽન્નાદઃ । પૃથિવ્યા-માકાશઃ પ્રતિષ્ઠિતઃ । આકાશે પૃથિવી પ્રતિષ્ઠિતા ।
તદેત-દન્ન-મન્ને પ્રતિષ્ઠિતમ્ ॥
સ ય એત-દન્ન-મન્ને પ્રતિષ્ઠિતં-વેઁદ પ્રતિતિષ્ઠતિ । અન્નવાનન્નાદો ભવતિ । મહા-ન્ભવતિ પ્રજયા પશુભિ-ર્બ્રહ્મવર્ચસેન ।
મહાન્ કીર્ત્યા ॥ 43 ॥
ન કઞ્ચન વસતૌ પ્રત્યાચક્ષીત । ત-દ્વ્રતમ્ ॥
તસ્માદ્યયા કયા ચ વિધયા બહ્વન્ન-મ્પ્રાપ્નુયાત્ ॥
અરાદ્ધ્યસ્મા અન્નમિત્યાચક્ષતે ॥ એતદ્વૈ મુખતો-ઽન્નગ્ં રાદ્ધમ્ ।
મુખતો-ઽસ્મા અન્નગ્ં રાદ્ધ્યતે । એતદ્વૈ મદ્ધ્યતો-ઽન્નગ્ં રાદ્ધમ્ ।
મદ્ધ્યતો-ઽસ્મા અન્નગ્ં રાદ્ધ્યતે ।
એદદ્વા અન્તતો-ઽન્નગ્ં રાદ્ધમ્ ।
અન્તતો-ઽસ્મા અન્નગ્ં રાદ્ધ્યતે । ॥ 44-ઽ ॥
ય એવં-વેઁદ ॥ ક્ષેમ ઇતિ વાચિ । યોગક્ષેમ
તદેત-દન્ન-મન્ને પ્રતિષ્ઠિતમ્ ॥
સ ય એત-દન્ન-મન્ને પ્રતિષ્ઠિતં-વેઁદ પ્રતિતિષ્ઠતિ । અન્નવાનન્નાદો ભવતિ । મહા-ન્ભવતિ પ્રજયા પશુભિ-ર્બ્રહ્મવર્ચસેન ।
મહાન્ કીર્ત્યા ॥ 43 ॥
ન કઞ્ચન વસતૌ પ્રત્યાચક્ષીત । ત-દ્વ્રતમ્ ॥
તસ્માદ્યયા કયા ચ વિધયા બહ્વન્ન-મ્પ્રાપ્નુયાત્ ॥
અરાદ્ધ્યસ્મા અન્નમિત્યાચક્ષતે ॥ એતદ્વૈ મુખતો-ઽન્નગ્ં રાદ્ધમ્ ।
મુખતો-ઽસ્મા અન્નગ્ં રાદ્ધ્યતે । એતદ્વૈ મદ્ધ્યતો-ઽન્નગ્ં રાદ્ધમ્ ।
મદ્ધ્યતો-ઽસ્મા અન્નગ્ં રાદ્ધ્યતે ।
એદદ્વા અન્તતો-ઽન્નગ્ં રાદ્ધમ્ ।
અન્તતો-ઽસ્મા અન્નગ્ં રાદ્ધ્યતે । ॥ 44-ઽ ॥
ય એવં-વેઁદ ॥ ક્ષેમ ઇતિ વાચિ । યોગક્ષેમ
ઇતિ પ્રાણાપાનયોઃ । કર્મેતિ હસ્તયોઃ । ગતિ-રિતિ પાદયોઃ । વિમુક્તિ-રિતિ પાયૌ । ઇતિ માનુષી-સ્સમાજ્ઞાઃ ॥ અથ દૈવીઃ । તૃપ્તિ-રિતિ વૃષ્ટૌ । બલ-મિતિ વિદ્યુતિ । ॥ 44.બ્ ॥
યશ ઇતિ પશુષુ । જ્યોતિરિતિ નક્ષત્રેષુ ।
પ્રજાતિ-રમૃત-માનન્દ ઇત્યુપસ્થે । સર્વ મિત્યાકાશે ॥
ત-ત્પ્રતિષ્ઠે-ત્યુપાસીત । પ્રતિષ્ઠાવા-ન્ભવતિ । તન્મહ ઇત્યુપાસીત । મહા-ન્ભવતિ । તન્મન ઇત્યુપાસીત । માનવા-ન્ભવતિ । ॥ 44.ચ્ ॥
તન્નમ ઇત્યુપાસીત । નમ્યન્તે-ઽસ્મૈ કામાઃ । તદ્બ્રહ્મે-ત્યુપાસીત । બ્રહ્મવા-ન્ભવતિ । ત-દ્બ્રહ્મણઃ પરિમર ઇત્યુપાસીત । પર્યેણ-મ્મ્રિયન્તે દ્વિષન્તઃ સપત્નાઃ । પરિ યે-ઽપ્રિયા ભ્રાતૃવ્યાઃ ॥ સ યશ્ચાય-મ્પુરુષે । યશ્ચાસા-વાદિત્યે । સ એકઃ । ॥ 44.દ્ ॥
સ ય એવં-વિઁત્ । અસ્માલ્-લોકા-ત્પ્રેત્ય ।
એતમન્નમય-માત્માન-મુપસઙ્ક્રમ્ય ।
એત-મ્પ્રાણમય-માત્માન-મુપસઙ્ક્રમ્ય ।
એત-મ્મનોમય-માત્માન-મુપસઙ્ક્રમ્ય ।
એતં-વિઁજ્ઞાનમય-માત્માન-મુપસઙ્ક્રમ્ય ।
એત માનન્દમય માત્માન મુપસઙ્ક્રમ્ય ।
ઇમાન્ ઁલોકાન્ કામાન્ની કામ-રૂપ્યનુસઞ્ચરન્ન્ ।
એત-થ્સામ ગાયન્નાસ્તે ॥ હા(3) વુ હા(3) વુ હા(3) વુ । ॥ 44એ ॥
અહ-મન્ન-મહ-મન્ન-મહમન્નમ્ ।
અહમન્નાદો(2)-ઽહમન્નાદો(2) ઽહમન્નાદઃ ।
અહગ્ગ્ શ્લોકકૃ-દહગ્ગ્ શ્લોકકૃ-દહગ્ગ્ શ્લોકકૃત્ । અહમસ્મિ પ્રથમજા ઋતા(3) સ્ય ।
પૂર્વ-ન્દેવેભ્યો અમૃતસ્ય ના(3) ભા ઇ ।
યો મા દદાતિ સ ઇદેવ મા(3)વાઃ ।
અહ-મન્ન-મન્ન-મદન્ત-મા(3) દ્મિ ।
અહં-વિઁશ્વ-મ્ભુવન-મભ્યભવામ્ । સુવર્ન જ્યોતીઃ ॥ ય એવં-વેઁદ ॥ ઇત્યુપનિષત્ ॥ 44.f ॥
સહ ના વવતુ । સહ નૌ ભુનક્તુ । સહ વીર્ય-ઙ્કરવાવહૈ । તેજસ્વિના વધીતમસ્તુ મા વિદ્વિષાવહૈ ॥ ૐ શાન્તિ-શ્શાન્તિ-શ્શાન્તિઃ ॥
(ભૃગુસ્ત્રયોદશા - ન્નમ્ - પ્રાણો - મનો - વિજ્ઞાન-ન્દ્વાદશ દ્વાદશા - નન્દો દશા - ન્ન-ન્ન નિન્દ્યા - દન્ન-ન્ન પરિચક્ષીતા -ન્ન-મ્બહુકુર્વિ તૈકાદશૈકાદશ - ન કઞ્ચ નૈકષષ્ટિર્દશ ) (અ. 15)
॥ ઇતિ ભૃગુવલ્લી સમાપ્તા ॥
(શ-ન્નઃ - શીક્ષાગ્ં - સહ નૌ - ય 007આ;છન્દસામ્ - ભૂઃ - સ યઃ - પૃથિ - વ્યોમિ - ત્યૃત-ઞ્ચા - હમ્ - ઁવેદમનુચ્ય - શ-ન્નઃ - સહ નાવવતુ - બ્રહ્મવિ-દ્- ભૃગુઃ પઞ્ચદશ)
(શ-ન્નો - મહ ઇત્યાદિત્યો - નો ઇતરાણ્ય - સન્નેવા - ન્ન-ન્ન નિન્દ્યાચ્ચતુશ્ચત્વારિગ્ંશત્ )
(શન્ન - ઇત્યુપનિષત્ )
॥ હરિઃ ઓમ્ ॥
॥ કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય આરણ્યકે નવમઃ પ્રપાઠક-સ્સમાપ્તઃ ॥