କୃଷ୍ଣ ଯଜୁର୍ଵେଦୀଯ ତୈତ୍ତିରୀଯ ଆରଣ୍ଯକେ ନଵମଃ ପ୍ରପାଠକଃ - ଭୃଗୁଵଲ୍ଲୀ
ଓ-ନ୍ନମଃ ପରମାତ୍ମନେ, ଶ୍ରୀ ମହାଗଣପତଯେ ନମଃ,
ଶ୍ରୀ ଗୁରୁଭ୍ଯୋ ନମଃ । ହରିଃ ଓମ୍ ॥
ଭୃଗୁ ଵଲ୍ଲୀ
ସହ ନା ଵଵତୁ । ସହ ନୌ ଭୁନକ୍ତୁ । ସହ ଵୀର୍ଯ-ଙ୍କରଵାଵହୈ । ତେଜସ୍ଵିନା ଵଧୀତମସ୍ତୁ ମା ଵିଦ୍ଵିଷାଵହୈ ॥
ଓଁ ଶାନ୍ତି-ଶ୍ଶାନ୍ତି-ଶ୍ଶାନ୍ତିଃ ॥
ଅନୁଵାକଂ 15
ଭୃଗୁର୍ଵୈ ଵାରୁଣିଃ । ଵରୁଣ-ମ୍ପିତର-ମୁପସସାର । ଅଧୀହି ଭଗଵୋ ବ୍ରହ୍ମେତି ॥ ତସ୍ମା ଏତ-ତ୍ପ୍ରୋଵାଚ । ଅନ୍ନ-ମ୍ପ୍ରାଣ-ଞ୍ଚକ୍ଷୁ-ଶ୍ଶ୍ରୋତ୍ର-ମ୍ମନୋ ଵାଚମିତି ॥
ତଗ୍ଂ ହୋଵାଚ । ଯତୋ ଵା ଇମାନି ଭୂତାନି ଜାଯନ୍ତେ ।
ଯେନ ଜାତାନି ଜୀଵନ୍ତି । ଯ-ତ୍ପ୍ରଯନ୍ତ୍ଯଭି ସଂଵିଁଶନ୍ତି ।
ତ-ଦ୍ଵିଜିଜ୍ଞାସସ୍ଵ । ତ-ଦ୍ବ୍ରହ୍ମେତି ॥
ସ ତପୋ-ଽତପ୍ଯତ । ସ ତପ-ସ୍ତପ୍ତ୍ଵା ॥ 35 ॥
ଅନ୍ନ-ମ୍ବ୍ରହ୍ମେତି ଵ୍ଯଜାନାତ୍ । ଅନ୍ନାଦ୍ଧ୍ଯେଵ ଖଲ୍ଵିମାନି ଭୂତାନି ଜାଯନ୍ତେ । ଅନ୍ନେନ ଜାତାନି ଜୀଵନ୍ତି । ଅନ୍ନ-ମ୍ପ୍ରଯନ୍ତ୍ଯଭି-ସଂଵିଁଶନ୍ତୀତି ॥ ତ-ଦ୍ଵିଜ୍ଞାଯ । ପୁନରେଵ ଵରୁଣ-ମ୍ପିତର-ମୁପସସାର । ଅଧୀହି ଭଗଵୋ ବ୍ରହ୍ମେତି । ତଗ୍ଂ ହୋଵାଚ । ତପସା ବ୍ରହ୍ମ ଵିଜିଜ୍ଞାସସ୍ଵ ।
ତପୋ ବ୍ରହ୍ମେତି । ସ ତପୋ-ଽତପ୍ଯତ । ସ ତପ-ସ୍ତପ୍ତ୍ଵା ॥ 36 ॥
ପ୍ରାଣୋ ବ୍ରହ୍ମେତି ଵ୍ଯଜାନାତ୍ । ପ୍ରାଣାଦ୍ଧ୍ଯେଵ ଖଲ୍ଵିମାନି ଭୂତାନି ଜାଯନ୍ତେ । ପ୍ରାଣେନ ଜାତାନି ଜୀଵନ୍ତି ।
ପ୍ରାଣ-ମ୍ପ୍ରଯନ୍ତ୍ଯଭି-ସଂଵିଁଶନ୍ତୀତି ॥ ତ-ଦ୍ଵିଜ୍ଞାଯ ।
ପୁନରେଵ ଵରୁଣ-ମ୍ପିତର-ମୁପସସାର । ଅଧୀହି ଭଗଵୋ ବ୍ରହ୍ମେତି । ତଗ୍ଂ ହୋଵାଚ । ତପସା ବ୍ରହ୍ମ ଵିଜିଜ୍ଞାସସ୍ଵ । ତପୋ ବ୍ରହ୍ମେତି । ସ ତପୋ-ଽତପ୍ଯତ । ସ ତପ-ସ୍ତପ୍ତ୍ଵା ॥ 37 ॥
ମନୋ ବ୍ରହ୍ମେତି ଵ୍ଯଜାନାତ୍ । ମନସୋ ହ୍ଯେଵ ଖଲ୍ଵିମାନି ଭୂତାନି ଜାଯନ୍ତେ । ମନସା ଜାତାନି ଜୀଵନ୍ତି । ମନଃ ପ୍ରଯନ୍ତ୍ଯଭି-ସଂଵିଁଶନ୍ତୀତି ॥ ତ-ଦ୍ଵିଜ୍ଞାଯ । ପୁନରେଵ ଵରୁଣ-ମ୍ପିତର-ମୁପସସାର । ଅଧୀହି ଭଗଵୋ ବ୍ରହ୍ମେତି । ତଗ୍ଂ ହୋଵାଚ । ତପସା ବ୍ରହ୍ମ ଵିଜିଜ୍ଞାସସ୍ଵ ।
ତପୋ ବ୍ରହ୍ମେତି । ସ ତପୋ-ଽତପ୍ଯତ । ସ ତପ-ସ୍ତପ୍ତ୍ଵା ॥ 38 ॥
ଵିଜ୍ଞାନ-ମ୍ବ୍ରହ୍ମେତି ଵ୍ଯଜାନାତ୍ ।
ଵିଜ୍ଞାନା-ଦ୍ଧ୍ଯେଵ ଖଲ୍ଵିମାନି ଭୂତାନି ଜାଯନ୍ତେ ।
ଵିଜ୍ଞାନେନ ଜାତାନି ଜୀଵନ୍ତି । ଵିଜ୍ଞାନ-ମ୍ପ୍ରଯନ୍ତ୍ଯଭି-ସଂଵିଁଶନ୍ତୀତି ॥
ତ-ଦ୍ଵିଜ୍ଞାଯ । ପୁନରେଵ ଵରୁଣ-ମ୍ପିତର-ମୁପସସାର । ଅଧୀହି ଭଗଵୋ ବ୍ରହ୍ମେତି । ତଗ୍ଂ ହୋଵାଚ । ତପସା ବ୍ରହ୍ମ ଵିଜିଜ୍ଞାସସ୍ଵ । ତପୋ ବ୍ରହ୍ମେତି । ସ ତପୋ-ଽତପ୍ଯତ । ସ ତପ-ସ୍ତପ୍ତ୍ଵା ॥ 39 ॥
ଆନନ୍ଦୋ ବ୍ରହ୍ମେତି ଵ୍ଯଜାନାତ୍ । ଆନନ୍ଦା-ଦ୍ଧ୍ଯେଵ-ଖଲ୍ଵିମାନି ଭୂତାନି ଜାଯନ୍ତେ ।
ଆନନ୍ଦେନ ଜାତାନି ଜୀଵନ୍ତି । ଆନନ୍ଦ-ମ୍ପ୍ରଯନ୍ତ୍ଯଭି-ସଂଵିଁଶନ୍ତୀତି ॥ ସୈଷା ଭାର୍ଗଵୀ ଵାରୁଣୀ ଵିଦ୍ଯା । ପରମେ ଵ୍ଯୋମ-ନ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠିତା ॥ ଯ ଏଵଂ-ଵେଁଦ ପ୍ରତିତିଷ୍ଠତି । ଅନ୍ନଵାନନ୍ନାଦୋ ଭଵତି ।
ମହା-ନ୍ଭଵତି ପ୍ରଜଯା ପଶୁଭି-ର୍ବ୍ରହ୍ମଵର୍ଚସେନ ।
ମହାନ୍ କୀର୍ତ୍ଯା ॥ 40 ॥
ଅନ୍ନ-ନ୍ନ ନିନ୍ଦ୍ଯାତ୍ । ତ-ଦ୍ଵ୍ରତମ୍ ॥ ପ୍ରାଣୋ ଵା ଅନ୍ନମ୍ । ଶରୀରମନ୍ନାଦମ୍ । ପ୍ରାଣେ ଶରୀର-ମ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍ । ଶରୀରେ ପ୍ରାଣଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଃ ।
ତଦେତ-ଦନ୍ନ-ମନ୍ନେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍ ॥
ସ ଯ ଏତ-ଦନ୍ନ-ମନ୍ନେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଂ-ଵେଁଦ ପ୍ରତିତିଷ୍ଠତି । ଅନ୍ନଵା-ନନ୍ନାଦୋ ଭଵତି ।
ମହା-ନ୍ଭଵତି ପ୍ରଜଯା ପଶୁଭି-ର୍ବ୍ରହ୍ମଵର୍ଚସେନ ।
ମହାନ୍ କୀର୍ତ୍ଯା ॥ 41 ॥
ଅନ୍ନ-ନ୍ନ ପରିଚକ୍ଷୀତ । ତ-ଦ୍ଵ୍ରତମ୍ । ଆପୋ ଵା ଅନ୍ନମ୍ । ଜ୍ଯୋତିରନ୍ନାଦମ୍ । ଅଫ୍ସୁ ଜ୍ଯୋତିଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍ । ଜ୍ଯୋତିଷ୍ଯାପଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତାଃ ।
ତଦେତ-ଦନ୍ନ-ମନ୍ନେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍ ॥
ସ ଯ ଏତ-ଦନ୍ନ-ମନ୍ନେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଂ-ଵେଁଦ ପ୍ରତିତିଷ୍ଠତି । ଅନ୍ନଵା-ନନ୍ନାଦୋ ଭଵତି । ମହା-ନ୍ଭଵତି ପ୍ରଜଯା ପଶୁଭି-ର୍ବ୍ରହ୍ମଵର୍ଚସେନ ।
ମହାନ୍ କୀର୍ତ୍ଯା ॥ 42 ॥
ଅନ୍ନ-ମ୍ବହୁ କୁର୍ଵୀତ । ତ-ଦ୍ଵ୍ରତମ୍ ॥ ପୃଥିଵୀ ଵା ଅନ୍ନମ୍ । ଆକାଶୋ-ଽନ୍ନାଦଃ । ପୃଥିଵ୍ଯା-ମାକାଶଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଃ । ଆକାଶେ ପୃଥିଵୀ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତା ।
ତଦେତ-ଦନ୍ନ-ମନ୍ନେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍ ॥
ସ ଯ ଏତ-ଦନ୍ନ-ମନ୍ନେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଂ-ଵେଁଦ ପ୍ରତିତିଷ୍ଠତି । ଅନ୍ନଵାନନ୍ନାଦୋ ଭଵତି । ମହା-ନ୍ଭଵତି ପ୍ରଜଯା ପଶୁଭି-ର୍ବ୍ରହ୍ମଵର୍ଚସେନ ।
ମହାନ୍ କୀର୍ତ୍ଯା ॥ 43 ॥
ନ କଞ୍ଚନ ଵସତୌ ପ୍ରତ୍ଯାଚକ୍ଷୀତ । ତ-ଦ୍ଵ୍ରତମ୍ ॥
ତସ୍ମାଦ୍ଯଯା କଯା ଚ ଵିଧଯା ବହ୍ଵନ୍ନ-ମ୍ପ୍ରାପ୍ନୁଯାତ୍ ॥
ଅରାଦ୍ଧ୍ଯସ୍ମା ଅନ୍ନମିତ୍ଯାଚକ୍ଷତେ ॥ ଏତଦ୍ଵୈ ମୁଖତୋ-ଽନ୍ନଗ୍ଂ ରାଦ୍ଧମ୍ ।
ମୁଖତୋ-ଽସ୍ମା ଅନ୍ନଗ୍ଂ ରାଦ୍ଧ୍ଯତେ । ଏତଦ୍ଵୈ ମଦ୍ଧ୍ଯତୋ-ଽନ୍ନଗ୍ଂ ରାଦ୍ଧମ୍ ।
ମଦ୍ଧ୍ଯତୋ-ଽସ୍ମା ଅନ୍ନଗ୍ଂ ରାଦ୍ଧ୍ଯତେ ।
ଏଦଦ୍ଵା ଅନ୍ତତୋ-ଽନ୍ନଗ୍ଂ ରାଦ୍ଧମ୍ ।
ଅନ୍ତତୋ-ଽସ୍ମା ଅନ୍ନଗ୍ଂ ରାଦ୍ଧ୍ଯତେ । ॥ 44-ଽ ॥
ଯ ଏଵଂ-ଵେଁଦ ॥ କ୍ଷେମ ଇତି ଵାଚି । ଯୋଗକ୍ଷେମ
ଇତି ପ୍ରାଣାପାନଯୋଃ । କର୍ମେତି ହସ୍ତଯୋଃ । ଗତି-ରିତି ପାଦଯୋଃ । ଵିମୁକ୍ତି-ରିତି ପାଯୌ । ଇତି ମାନୁଷୀ-ସ୍ସମାଜ୍ଞାଃ ॥ ଅଥ ଦୈଵୀଃ । ତୃପ୍ତି-ରିତି ଵୃଷ୍ଟୌ । ବଲ-ମିତି ଵିଦ୍ଯୁତି । ॥ 44.ବ୍ ॥
ଯଶ ଇତି ପଶୁଷୁ । ଜ୍ଯୋତିରିତି ନକ୍ଷତ୍ରେଷୁ ।
ପ୍ରଜାତି-ରମୃତ-ମାନନ୍ଦ ଇତ୍ଯୁପସ୍ଥେ । ସର୍ଵ ମିତ୍ଯାକାଶେ ॥
ତ-ତ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠେ-ତ୍ଯୁପାସୀତ । ପ୍ରତିଷ୍ଠାଵା-ନ୍ଭଵତି । ତନ୍ମହ ଇତ୍ଯୁପାସୀତ । ମହା-ନ୍ଭଵତି । ତନ୍ମନ ଇତ୍ଯୁପାସୀତ । ମାନଵା-ନ୍ଭଵତି । ॥ 44.ଚ୍ ॥
ତନ୍ନମ ଇତ୍ଯୁପାସୀତ । ନମ୍ଯନ୍ତେ-ଽସ୍ମୈ କାମାଃ । ତଦ୍ବ୍ରହ୍ମେ-ତ୍ଯୁପାସୀତ । ବ୍ରହ୍ମଵା-ନ୍ଭଵତି । ତ-ଦ୍ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପରିମର ଇତ୍ଯୁପାସୀତ । ପର୍ଯେଣ-ମ୍ମ୍ରିଯନ୍ତେ ଦ୍ଵିଷନ୍ତଃ ସପତ୍ନାଃ । ପରି ଯେ-ଽପ୍ରିଯା ଭ୍ରାତୃଵ୍ଯାଃ ॥ ସ ଯଶ୍ଚାଯ-ମ୍ପୁରୁଷେ । ଯଶ୍ଚାସା-ଵାଦିତ୍ଯେ । ସ ଏକଃ । ॥ 44.ଦ୍ ॥
ସ ଯ ଏଵଂ-ଵିଁତ୍ । ଅସ୍ମାଲ୍-ଲୋକା-ତ୍ପ୍ରେତ୍ଯ ।
ଏତମନ୍ନମଯ-ମାତ୍ମାନ-ମୁପସଙ୍କ୍ରମ୍ଯ ।
ଏତ-ମ୍ପ୍ରାଣମଯ-ମାତ୍ମାନ-ମୁପସଙ୍କ୍ରମ୍ଯ ।
ଏତ-ମ୍ମନୋମଯ-ମାତ୍ମାନ-ମୁପସଙ୍କ୍ରମ୍ଯ ।
ଏତଂ-ଵିଁଜ୍ଞାନମଯ-ମାତ୍ମାନ-ମୁପସଙ୍କ୍ରମ୍ଯ ।
ଏତ ମାନନ୍ଦମଯ ମାତ୍ମାନ ମୁପସଙ୍କ୍ରମ୍ଯ ।
ଇମାନ୍ ଁଲୋକାନ୍ କାମାନ୍ନୀ କାମ-ରୂପ୍ଯନୁସଞ୍ଚରନ୍ନ୍ ।
ଏତ-ଥ୍ସାମ ଗାଯନ୍ନାସ୍ତେ ॥ ହା(3) ଵୁ ହା(3) ଵୁ ହା(3) ଵୁ । ॥ 44ଏ ॥
ଅହ-ମନ୍ନ-ମହ-ମନ୍ନ-ମହମନ୍ନମ୍ ।
ଅହମନ୍ନାଦୋ(2)-ଽହମନ୍ନାଦୋ(2) ଽହମନ୍ନାଦଃ ।
ଅହଗ୍ଗ୍ ଶ୍ଲୋକକୃ-ଦହଗ୍ଗ୍ ଶ୍ଲୋକକୃ-ଦହଗ୍ଗ୍ ଶ୍ଲୋକକୃତ୍ । ଅହମସ୍ମି ପ୍ରଥମଜା ଋତା(3) ସ୍ଯ ।
ପୂର୍ଵ-ନ୍ଦେଵେଭ୍ଯୋ ଅମୃତସ୍ଯ ନା(3) ଭା ଇ ।
ଯୋ ମା ଦଦାତି ସ ଇଦେଵ ମା(3)ଵାଃ ।
ଅହ-ମନ୍ନ-ମନ୍ନ-ମଦନ୍ତ-ମା(3) ଦ୍ମି ।
ଅହଂ-ଵିଁଶ୍ଵ-ମ୍ଭୁଵନ-ମଭ୍ଯଭଵାମ୍ । ସୁଵର୍ନ ଜ୍ଯୋତୀଃ ॥ ଯ ଏଵଂ-ଵେଁଦ ॥ ଇତ୍ଯୁପନିଷତ୍ ॥ 44.f ॥
ସହ ନା ଵଵତୁ । ସହ ନୌ ଭୁନକ୍ତୁ । ସହ ଵୀର୍ଯ-ଙ୍କରଵାଵହୈ । ତେଜସ୍ଵିନା ଵଧୀତମସ୍ତୁ ମା ଵିଦ୍ଵିଷାଵହୈ ॥ ଓଁ ଶାନ୍ତି-ଶ୍ଶାନ୍ତି-ଶ୍ଶାନ୍ତିଃ ॥
(ଭୃଗୁସ୍ତ୍ରଯୋଦଶା - ନ୍ନମ୍ - ପ୍ରାଣୋ - ମନୋ - ଵିଜ୍ଞାନ-ନ୍ଦ୍ଵାଦଶ ଦ୍ଵାଦଶା - ନନ୍ଦୋ ଦଶା - ନ୍ନ-ନ୍ନ ନିନ୍ଦ୍ଯା - ଦନ୍ନ-ନ୍ନ ପରିଚକ୍ଷୀତା -ନ୍ନ-ମ୍ବହୁକୁର୍ଵି ତୈକାଦଶୈକାଦଶ - ନ କଞ୍ଚ ନୈକଷଷ୍ଟିର୍ଦଶ ) (ଅ. 15)
॥ ଇତି ଭୃଗୁଵଲ୍ଲୀ ସମାପ୍ତା ॥
(ଶ-ନ୍ନଃ - ଶୀକ୍ଷାଗ୍ଂ - ସହ ନୌ - ଯ 007ଆ;ଛନ୍ଦସାମ୍ - ଭୂଃ - ସ ଯଃ - ପୃଥି - ଵ୍ଯୋମି - ତ୍ଯୃତ-ଞ୍ଚା - ହମ୍ - ଁଵେଦମନୁଚ୍ଯ - ଶ-ନ୍ନଃ - ସହ ନାଵଵତୁ - ବ୍ରହ୍ମଵି-ଦ୍- ଭୃଗୁଃ ପଞ୍ଚଦଶ)
(ଶ-ନ୍ନୋ - ମହ ଇତ୍ଯାଦିତ୍ଯୋ - ନୋ ଇତରାଣ୍ଯ - ସନ୍ନେଵା - ନ୍ନ-ନ୍ନ ନିନ୍ଦ୍ଯାଚ୍ଚତୁଶ୍ଚତ୍ଵାରିଗ୍ଂଶତ୍ )
(ଶନ୍ନ - ଇତ୍ଯୁପନିଷତ୍ )
॥ ହରିଃ ଓମ୍ ॥
॥ କୃଷ୍ଣ ଯଜୁର୍ଵେଦୀଯ ତୈତ୍ତିରୀଯ ଆରଣ୍ଯକେ ନଵମଃ ପ୍ରପାଠକ-ସ୍ସମାପ୍ତଃ ॥