কৃষ্ণ যজুৰ্ৱেদীয তৈত্তিৰীয ব্ৰাহ্মণে দ্ৱিতীযাষ্টকে দ্ৱিতীযঃ প্ৰপাঠকঃ - হোতৃব্ৰাহ্মণম্
ও-ন্নমঃ পৰমাত্মনে, শ্ৰী মহাগণপতযে নমঃ,
ও-ন্নমঃ পৰমাত্মনে, শ্ৰী মহাগণপতযে নমঃ,
শ্ৰী গুৰুভ্যো নমঃ । হৰিঃ ওম্ ॥
অনুৱাকং 1 - দশহোতৃমন্ত্ৰস্য ক্ৰত্ৱৰ্থপুৰুষাৰ্থপ্ৰযোগৌ
প্ৰজাপতিৰকামযত প্ৰজা-স্সৃজেযেতি । স এত-ন্দশহোতাৰ-মপশ্যত্ । ত-ম্মনসা ঽনুদ্ৰুত্য দৰ্ভস্তম্বে-ঽজুহোত্ । ততো ৱৈ স প্ৰজা অসৃজত । তা অস্মাথ্সৃষ্টা অপাক্ৰামন্ন্ । তা গ্ৰহেণাগৃহ্ণাত্ । তদ্গ্ৰহস্য গ্ৰহত্ৱম্ । যঃ কামযেত প্ৰজাযেযেতি । স দশহোতাৰ-ম্মনসা ঽনুদ্ৰুত্য দৰ্ভস্তম্বে জুহুযাত্ । প্ৰজাপতিৰ্ৱৈ দশহোতা ॥ 1 ॥
প্ৰজাপতিৰেৱ ভূত্ৱা প্ৰ জাযতে ॥ মনসা জুহোতি । মন ইৱ হি প্ৰজাপতিঃ । প্ৰজাপতেৰাপ্ত্যৈ ॥ পূৰ্ণযা জুহোতি । পূৰ্ণ ইৱ হি প্ৰজাপতিঃ । প্ৰজাপতেৰাপ্ত্যৈ ॥ ন্যূনযা জুহোতি । ন্যূনাদ্ধি প্ৰজাপতিঃ প্ৰজা অসৃজত । প্ৰজানাগ্ং সৃষ্ট্যৈ ॥ 2 ॥
দৰ্ভস্তম্বে জুহোতি । এতস্মাদ্ৱৈ যোনেঃ প্ৰজাপতিঃ প্ৰজা অসৃজত । যস্মাদেৱ যোনেঃ প্ৰজাপতিঃ প্ৰজা অসৃজত । তস্মাদেৱ যোনেঃ প্ৰ জাযতে ॥ ব্ৰাহ্মণো দক্ষিণত উপাস্তে । ব্ৰাহ্মণো ৱৈ প্ৰজানা-মুপদ্ৰষ্টা । উপদ্ৰষ্টুমত্যেৱ প্ৰ জাযতে ॥ গ্ৰহো ভৱতি । প্ৰজানাগ্ং সৃষ্টানা-ন্ধৃত্যৈ ॥ য-ম্ব্ৰাহ্মণং-ৱিঁদ্যাং-ৱিঁদ্ৱাগ্ংসং-যঁশো নৰ্চ্ছেত্ ॥ 3 ॥
সো-ঽৰণ্য-ম্পৰেত্য । দৰ্ভস্তম্ব-মুদ্গ্ৰত্থ্য । ব্ৰাহ্মণ-ন্দক্ষিণতো নিষাদ্য । চতুৰ্হোতৄন্ ৱ্যাচক্ষীত । এতদ্ৱৈ দেৱানা-ম্পৰম-ঙ্গুহ্য-ম্ব্ৰহ্ম । যচ্চতুৰ্হোতাৰঃ । তদেৱ প্ৰকাশ-ঙ্গমযতি । তদেন-ম্প্ৰকাশ-ঙ্গতম্ । প্ৰকাশ-ম্প্ৰজানা-ঙ্গমযতি ॥ দৰ্ভস্তম্ব-মুদ্গ্ৰত্থ্য ৱ্যাচষ্টে ॥ 4 ॥
অগ্নিৱান্. ৱৈ দৰ্ভস্তম্বঃ । অগ্নিৱত্যেৱ ৱ্যাচষ্টে ॥ ব্ৰাহ্মণো দক্ষিণত উপাস্তে । ব্ৰাহ্মণো ৱৈ প্ৰজানা-মুপদ্ৰষ্টা । উপদ্ৰষ্টু-মত্যেৱৈনং-যঁশ ঋচ্ছতি ॥ ঈশ্ৱৰ-ন্তং-যঁশো-ঽৰ্তোৰিত্যাহুঃ । যস্যান্তে ৱ্যাচষ্ট ইতি । ৱৰস্তস্মৈ দেযঃ । যদেৱৈন-ন্তত্ৰোপ নমতি । তদেৱাৱ ৰুন্ধে ॥ 5 ॥
অগ্নিমাদধানো দশহোত্ৰা ঽৰণিমৱদদ্ধ্যাত্ । প্ৰজাতমেৱৈন-মাধত্তে । তেনৈৱোদ্দ্ৰুত্যাগ্নিহোত্ৰ-ঞ্জুহুযাত্ । প্ৰজাতমেৱৈনজ্জুহোতি । হৱিৰ্নিৰ্ৱফ্স্যন্-দশহোতাৰং-ৱ্যাঁচক্ষীত । প্ৰজাতমেৱৈন-ন্নিৰ্ৱপতি । সামিধেনী-ৰনুৱক্ষ্যন্-দশহোতাৰং-ৱ্যাঁচক্ষীত । সামিধেনীৰেৱ সৃষ্ট্ৱা-ঽঽৰভ্য প্ৰ তনুতে । অথো যজ্ঞো ৱৈ দশহোতা । যজ্ঞমেৱ তনুতে ॥ 6 ॥
অভিচৰন্-দশহোতাৰ-ঞ্জুহুযাত্ । নৱ ৱৈ পুৰুষে প্ৰাণাঃ । নাভিৰ্দশমী । সপ্ৰাণমেৱৈন-মভিচৰতি । এতাৱদ্ৱৈ পুৰুষস্য স্ৱম্ । যাৱ-ত্প্ৰাণাঃ । যাৱদেৱাস্যাস্তি । তদভিচৰতি ॥ স্ৱকৃত ইৰিণে জুহোতি প্ৰদৰে ৱা । এতদ্ৱা অস্যৈ নিৰ্-ঋতিগৃহীতম্ । নিৰ্-ঋতি গৃহীত এৱৈন-ন্নিৰ্-ঋত্যা গ্ৰাহযতি ॥ য-দ্ৱাচঃ ক্ৰূৰম্ । তেন ৱষট্কৰোতি । ৱাচ এৱৈন-ঙ্ক্ৰূৰেণ প্ৰ ৱৃশ্চতি । তাজগাৰ্তিমাৰ্চ্ছতি ॥ 7 ॥
অনুৱাকং 1 - দশহোতৃমন্ত্ৰস্য ক্ৰত্ৱৰ্থপুৰুষাৰ্থপ্ৰযোগৌ
প্ৰজাপতিৰকামযত প্ৰজা-স্সৃজেযেতি । স এত-ন্দশহোতাৰ-মপশ্যত্ । ত-ম্মনসা ঽনুদ্ৰুত্য দৰ্ভস্তম্বে-ঽজুহোত্ । ততো ৱৈ স প্ৰজা অসৃজত । তা অস্মাথ্সৃষ্টা অপাক্ৰামন্ন্ । তা গ্ৰহেণাগৃহ্ণাত্ । তদ্গ্ৰহস্য গ্ৰহত্ৱম্ । যঃ কামযেত প্ৰজাযেযেতি । স দশহোতাৰ-ম্মনসা ঽনুদ্ৰুত্য দৰ্ভস্তম্বে জুহুযাত্ । প্ৰজাপতিৰ্ৱৈ দশহোতা ॥ 1 ॥
প্ৰজাপতিৰেৱ ভূত্ৱা প্ৰ জাযতে ॥ মনসা জুহোতি । মন ইৱ হি প্ৰজাপতিঃ । প্ৰজাপতেৰাপ্ত্যৈ ॥ পূৰ্ণযা জুহোতি । পূৰ্ণ ইৱ হি প্ৰজাপতিঃ । প্ৰজাপতেৰাপ্ত্যৈ ॥ ন্যূনযা জুহোতি । ন্যূনাদ্ধি প্ৰজাপতিঃ প্ৰজা অসৃজত । প্ৰজানাগ্ং সৃষ্ট্যৈ ॥ 2 ॥
দৰ্ভস্তম্বে জুহোতি । এতস্মাদ্ৱৈ যোনেঃ প্ৰজাপতিঃ প্ৰজা অসৃজত । যস্মাদেৱ যোনেঃ প্ৰজাপতিঃ প্ৰজা অসৃজত । তস্মাদেৱ যোনেঃ প্ৰ জাযতে ॥ ব্ৰাহ্মণো দক্ষিণত উপাস্তে । ব্ৰাহ্মণো ৱৈ প্ৰজানা-মুপদ্ৰষ্টা । উপদ্ৰষ্টুমত্যেৱ প্ৰ জাযতে ॥ গ্ৰহো ভৱতি । প্ৰজানাগ্ং সৃষ্টানা-ন্ধৃত্যৈ ॥ য-ম্ব্ৰাহ্মণং-ৱিঁদ্যাং-ৱিঁদ্ৱাগ্ংসং-যঁশো নৰ্চ্ছেত্ ॥ 3 ॥
সো-ঽৰণ্য-ম্পৰেত্য । দৰ্ভস্তম্ব-মুদ্গ্ৰত্থ্য । ব্ৰাহ্মণ-ন্দক্ষিণতো নিষাদ্য । চতুৰ্হোতৄন্ ৱ্যাচক্ষীত । এতদ্ৱৈ দেৱানা-ম্পৰম-ঙ্গুহ্য-ম্ব্ৰহ্ম । যচ্চতুৰ্হোতাৰঃ । তদেৱ প্ৰকাশ-ঙ্গমযতি । তদেন-ম্প্ৰকাশ-ঙ্গতম্ । প্ৰকাশ-ম্প্ৰজানা-ঙ্গমযতি ॥ দৰ্ভস্তম্ব-মুদ্গ্ৰত্থ্য ৱ্যাচষ্টে ॥ 4 ॥
অগ্নিৱান্. ৱৈ দৰ্ভস্তম্বঃ । অগ্নিৱত্যেৱ ৱ্যাচষ্টে ॥ ব্ৰাহ্মণো দক্ষিণত উপাস্তে । ব্ৰাহ্মণো ৱৈ প্ৰজানা-মুপদ্ৰষ্টা । উপদ্ৰষ্টু-মত্যেৱৈনং-যঁশ ঋচ্ছতি ॥ ঈশ্ৱৰ-ন্তং-যঁশো-ঽৰ্তোৰিত্যাহুঃ । যস্যান্তে ৱ্যাচষ্ট ইতি । ৱৰস্তস্মৈ দেযঃ । যদেৱৈন-ন্তত্ৰোপ নমতি । তদেৱাৱ ৰুন্ধে ॥ 5 ॥
অগ্নিমাদধানো দশহোত্ৰা ঽৰণিমৱদদ্ধ্যাত্ । প্ৰজাতমেৱৈন-মাধত্তে । তেনৈৱোদ্দ্ৰুত্যাগ্নিহোত্ৰ-ঞ্জুহুযাত্ । প্ৰজাতমেৱৈনজ্জুহোতি । হৱিৰ্নিৰ্ৱফ্স্যন্-দশহোতাৰং-ৱ্যাঁচক্ষীত । প্ৰজাতমেৱৈন-ন্নিৰ্ৱপতি । সামিধেনী-ৰনুৱক্ষ্যন্-দশহোতাৰং-ৱ্যাঁচক্ষীত । সামিধেনীৰেৱ সৃষ্ট্ৱা-ঽঽৰভ্য প্ৰ তনুতে । অথো যজ্ঞো ৱৈ দশহোতা । যজ্ঞমেৱ তনুতে ॥ 6 ॥
অভিচৰন্-দশহোতাৰ-ঞ্জুহুযাত্ । নৱ ৱৈ পুৰুষে প্ৰাণাঃ । নাভিৰ্দশমী । সপ্ৰাণমেৱৈন-মভিচৰতি । এতাৱদ্ৱৈ পুৰুষস্য স্ৱম্ । যাৱ-ত্প্ৰাণাঃ । যাৱদেৱাস্যাস্তি । তদভিচৰতি ॥ স্ৱকৃত ইৰিণে জুহোতি প্ৰদৰে ৱা । এতদ্ৱা অস্যৈ নিৰ্-ঋতিগৃহীতম্ । নিৰ্-ঋতি গৃহীত এৱৈন-ন্নিৰ্-ঋত্যা গ্ৰাহযতি ॥ য-দ্ৱাচঃ ক্ৰূৰম্ । তেন ৱষট্কৰোতি । ৱাচ এৱৈন-ঙ্ক্ৰূৰেণ প্ৰ ৱৃশ্চতি । তাজগাৰ্তিমাৰ্চ্ছতি ॥ 7 ॥
(দশহোতা - সৃষ্ট্যা - ঋচ্ছে-দ্- ৱ্যাচষ্টে - ৰুন্ধ - এৱ তনুতে - নিৰ্-ঋতিগৃহীত-ম্পঞ্চ চ) (অ. 1)
অনুৱাকং 2 - চতুৰ্হোত্ৰাদিমন্ত্ৰাণা-ঙ্ক্ৰত্ৱৰ্থপ্ৰযোগঃ
অনুৱাকং 2 - চতুৰ্হোত্ৰাদিমন্ত্ৰাণা-ঙ্ক্ৰত্ৱৰ্থপ্ৰযোগঃ
প্ৰজাপতিৰকামযত দৰ্শপূৰ্ণমাসৌ সৃজেযেতি । স এত-ঞ্চতুৰ্হোতাৰ-মপশ্যত্ । ত-ম্মনসা-ঽনুদ্ৰুত্যা হৱনীযে-ঽজুহোত্ । ততো ৱৈ স দৰ্শপূৰ্ণমাসাৱসৃজত । তাৱস্মা-থ্সৃষ্টাৱপাক্ৰামতাম্ । তৌ গ্ৰহেণা গৃহ্ণাত্ । তদ্গ্ৰহস্য গ্ৰহত্ৱম্ । দৰ্শপূৰ্ণমাসা-ৱালভমানঃ । চতুৰ্হোতাৰ-ম্মনসা-ঽনুদ্ৰুত্যা-হৱনীযে জুহুযাত্ । দৰ্শপূৰ্ণমাসাৱেৱ সৃষ্ট্ৱা-ঽঽৰভ্য প্ৰ তনুতে ॥ 8 ॥
গ্ৰহো ভৱতি । দৰ্শপূৰ্ণমাসযো-স্সৃষ্টযোৰ্ধৃত্যৈ ॥ সো-ঽকামযত চাতুৰ্মাস্যানি সৃজেযেতি । স এত-ম্পঞ্চহোতাৰ-মপশ্যত্ । ত-ম্মনসা-ঽনুদ্ৰুত্যা হৱনীযে-ঽজুহোত্ । ততো ৱৈ স চাতুৰ্মাস্যান্যসৃজত । তান্যস্মা-থ্সৃষ্টান্যপাক্ৰামন্ন্ । তানি গ্ৰহেণাগৃহ্ণাত্ । তদ্গ্ৰহস্য গ্ৰহত্ৱম্ । চাতুৰ্মাস্যান্যালভমানঃ ॥ 9 ॥
পঞ্চহোতাৰ-ম্মনসা-ঽনুদ্ৰুত্যা হৱনীযে জুহুযাত্ । চাতুৰ্মাস্যান্যেৱ সৃষ্ট্ৱা-ঽঽৰভ্য প্ৰ তনুতে । গ্ৰহো ভৱতি । চাতুৰ্মাস্যানাগ্ং সৃষ্টানা-ন্ধৃত্যৈ ॥ সো-ঽকামযত পশুবন্ধগ্ং সৃজেযেতি । স এতগ্ং ষড্ঢোতাৰ-মপশ্যত্ । ত-ম্মনসা-ঽনুদ্ৰুত্যা হৱনীযে-ঽজুহোত্ । ততো ৱৈ স পশুবন্ধমসৃজত । সো-ঽস্মা-থ্সৃষ্টো ঽপাক্ৰামত্ । ত-ঙ্গ্ৰহেণাগৃহ্ণাত্ ॥ 10 ॥
তদ্গ্ৰহস্য গ্ৰহত্ৱম্ । পশুবন্ধেন যক্ষ্যমাণঃ । ষড্ঢোতাৰ-ম্মনসা ঽনুদ্ৰুত্যা হৱনীযে জুহুযাত্ । পশুবন্ধমেৱ সৃষ্ট্ৱা-ঽঽৰভ্য প্ৰ তনুতে । গ্ৰহো ভৱতি । পশুবন্ধস্য সৃষ্টস্য ধৃত্যৈ ॥ সো-ঽকামযত সৌম্য-মদ্ধ্ৱৰগ্ং সৃজেযেতি । স এতগ্ং সপ্তহোতাৰ-মপশ্যত্ । ত-ম্মনসা-ঽনুদ্ৰুত্যা হৱনীযে ঽজুহোত্ । ততো ৱৈ স সৌম্য-মদ্ধ্ৱৰ-মসৃজত ॥ 11 ॥
সো-ঽস্মা-থ্সৃষ্টো-ঽপাক্ৰামত্ । ত-ঙ্গ্ৰহেণাগৃহ্ণাত্ । তদ্গ্ৰহস্য গ্ৰহত্ৱম্ । দীক্ষিষ্যমাণঃ । সপ্তহোতাৰ-ম্মনসা-ঽনুদ্ৰুত্যা হৱনীযে জুহুযাত্ । সৌম্যমেৱাদ্ধ্ৱৰগ্ং সৃষ্ট্ৱা-ঽঽৰভ্য প্ৰ তনুতে । গ্ৰহো ভৱতি । সৌম্যস্যা-দ্ধ্ৱৰস্য সৃষ্টস্য ধৃত্যৈ ॥ দেৱেভ্যো ৱৈ যজ্ঞো ন প্ৰাভৱত্ । তমেতাৱচ্ছ-স্সমভৰন্ন্ ॥ 12 ॥
য-থ্সভাংৰাঃ । ততো ৱৈ তেভ্যো যজ্ঞঃ প্ৰাভৱত্ । য-থ্সভাংৰা ভৱন্তি । যজ্ঞস্য প্ৰভূত্যৈ ॥ আতিত্থ্যমাসাদ্য ৱ্যাচষ্টে । যজ্ঞমুখং-ৱাঁ আতিথ্যম্ । মুখত এৱ যজ্ঞগ্ং সভৃন্ত্য প্ৰ তনুতে ॥ অযজ্ঞো ৱা এষঃ । যো-ঽপত্নীকঃ । ন প্ৰজাঃ প্ৰ জাযেৰন্ন্ । পত্নীৰ্ৱ্যাচষ্টে । যজ্ঞমেৱাকঃ । প্ৰজানা-ম্প্ৰজননায ॥ উপসথ্সু ৱ্যাচষ্টে । এতদ্ৱৈ পত্নীনা-মাযতনম্ । স্ৱ এৱৈনা আযতনে-ঽৱ কল্পযতি ॥ 13 ॥
গ্ৰহো ভৱতি । দৰ্শপূৰ্ণমাসযো-স্সৃষ্টযোৰ্ধৃত্যৈ ॥ সো-ঽকামযত চাতুৰ্মাস্যানি সৃজেযেতি । স এত-ম্পঞ্চহোতাৰ-মপশ্যত্ । ত-ম্মনসা-ঽনুদ্ৰুত্যা হৱনীযে-ঽজুহোত্ । ততো ৱৈ স চাতুৰ্মাস্যান্যসৃজত । তান্যস্মা-থ্সৃষ্টান্যপাক্ৰামন্ন্ । তানি গ্ৰহেণাগৃহ্ণাত্ । তদ্গ্ৰহস্য গ্ৰহত্ৱম্ । চাতুৰ্মাস্যান্যালভমানঃ ॥ 9 ॥
পঞ্চহোতাৰ-ম্মনসা-ঽনুদ্ৰুত্যা হৱনীযে জুহুযাত্ । চাতুৰ্মাস্যান্যেৱ সৃষ্ট্ৱা-ঽঽৰভ্য প্ৰ তনুতে । গ্ৰহো ভৱতি । চাতুৰ্মাস্যানাগ্ং সৃষ্টানা-ন্ধৃত্যৈ ॥ সো-ঽকামযত পশুবন্ধগ্ং সৃজেযেতি । স এতগ্ং ষড্ঢোতাৰ-মপশ্যত্ । ত-ম্মনসা-ঽনুদ্ৰুত্যা হৱনীযে-ঽজুহোত্ । ততো ৱৈ স পশুবন্ধমসৃজত । সো-ঽস্মা-থ্সৃষ্টো ঽপাক্ৰামত্ । ত-ঙ্গ্ৰহেণাগৃহ্ণাত্ ॥ 10 ॥
তদ্গ্ৰহস্য গ্ৰহত্ৱম্ । পশুবন্ধেন যক্ষ্যমাণঃ । ষড্ঢোতাৰ-ম্মনসা ঽনুদ্ৰুত্যা হৱনীযে জুহুযাত্ । পশুবন্ধমেৱ সৃষ্ট্ৱা-ঽঽৰভ্য প্ৰ তনুতে । গ্ৰহো ভৱতি । পশুবন্ধস্য সৃষ্টস্য ধৃত্যৈ ॥ সো-ঽকামযত সৌম্য-মদ্ধ্ৱৰগ্ং সৃজেযেতি । স এতগ্ং সপ্তহোতাৰ-মপশ্যত্ । ত-ম্মনসা-ঽনুদ্ৰুত্যা হৱনীযে ঽজুহোত্ । ততো ৱৈ স সৌম্য-মদ্ধ্ৱৰ-মসৃজত ॥ 11 ॥
সো-ঽস্মা-থ্সৃষ্টো-ঽপাক্ৰামত্ । ত-ঙ্গ্ৰহেণাগৃহ্ণাত্ । তদ্গ্ৰহস্য গ্ৰহত্ৱম্ । দীক্ষিষ্যমাণঃ । সপ্তহোতাৰ-ম্মনসা-ঽনুদ্ৰুত্যা হৱনীযে জুহুযাত্ । সৌম্যমেৱাদ্ধ্ৱৰগ্ং সৃষ্ট্ৱা-ঽঽৰভ্য প্ৰ তনুতে । গ্ৰহো ভৱতি । সৌম্যস্যা-দ্ধ্ৱৰস্য সৃষ্টস্য ধৃত্যৈ ॥ দেৱেভ্যো ৱৈ যজ্ঞো ন প্ৰাভৱত্ । তমেতাৱচ্ছ-স্সমভৰন্ন্ ॥ 12 ॥
য-থ্সভাংৰাঃ । ততো ৱৈ তেভ্যো যজ্ঞঃ প্ৰাভৱত্ । য-থ্সভাংৰা ভৱন্তি । যজ্ঞস্য প্ৰভূত্যৈ ॥ আতিত্থ্যমাসাদ্য ৱ্যাচষ্টে । যজ্ঞমুখং-ৱাঁ আতিথ্যম্ । মুখত এৱ যজ্ঞগ্ং সভৃন্ত্য প্ৰ তনুতে ॥ অযজ্ঞো ৱা এষঃ । যো-ঽপত্নীকঃ । ন প্ৰজাঃ প্ৰ জাযেৰন্ন্ । পত্নীৰ্ৱ্যাচষ্টে । যজ্ঞমেৱাকঃ । প্ৰজানা-ম্প্ৰজননায ॥ উপসথ্সু ৱ্যাচষ্টে । এতদ্ৱৈ পত্নীনা-মাযতনম্ । স্ৱ এৱৈনা আযতনে-ঽৱ কল্পযতি ॥ 13 ॥
(তনুত - আলভমানো - ঽগৃহ্ণা - দসৃজ - তাভৰ - ঞ্জাযেৰন্-থ্ষট্চ) (অ. 2)
অনুৱাকং 3 - চতুৰ্হোতৃপঞ্চহোতৃমন্ত্ৰগ্ৰহভাগযোঃ পুৰুষাৰ্থ প্ৰযোগঃ
প্ৰজাপতি-ৰকামযত প্ৰ জাযেযেতি । স তপো-ঽতপ্যত । স ত্ৰিৱৃতগ্গ্ স্তোম-মসৃজত । ত-ম্পঞ্চদশস্তোমো মদ্ধ্যত উদতৃণত্ । তৌ পূৰ্ৱপক্ষশ্চাপৰপক্ষশ্চাভৱতাম্ । পূৰ্ৱপক্ষ-ন্দেৱা অন্ৱসৃজ্যন্ত । অপৰপক্ষ-মন্ৱসুৰাঃ । ততো দেৱা অভৱন্ন্ । পৰা-ঽসুৰাঃ । য-ঙ্কামযেত ৱসীযান্-থ্স্যাদিতি ॥ 14 ॥
ত-ম্পূৰ্ৱপক্ষে যাজযেত্ । ৱসীযানেৱ ভৱতি । য-ঙ্কামযেত পাপীযান্-থ্স্যাদিতি । তমপৰপক্ষে যাজযেত্ । পাপীযানেৱ ভৱতি । তস্মা-ত্পূৰ্ৱপক্ষো ¶পক্ষাত্-কৰুণ্যতৰঃ ॥ প্ৰজাপতিৰ্ৱৈ দশহোতা । চতুৰ্হোতা পঞ্চহোতা । ষড্ঢোতা সপ্তহোতা । ঋতৱঃ সংৱঁথ্সৰঃ ॥ 15 ॥
প্ৰজাঃ পশৱ ইমে লোকাঃ । য এৱ-ম্প্ৰজাপতি-ম্বহোৰ্ভূযাগ্ংসং-ৱেঁদ । বহোৰেৱ ভূযা-ন্ভৱতি ॥ প্ৰজাপতি-ৰ্দেৱাসুৰানসৃজত । স ইন্দ্ৰমপি নাসৃজত । ত-ন্দেৱা অব্ৰুৱন্ন্ । ইন্দ্ৰ-ন্নো জনযেতি । সো-ঽব্ৰৱীত্ । যথা ঽহং-যুঁষ্মাগ্ স্তপসা ঽসৃক্ষি । এৱমিন্দ্ৰ-ঞ্জনযদ্ধ্ৱমিতি ॥ 16 ॥
তে তপো-ঽতপ্যন্ত । ত আত্মন্নিন্দ্ৰ-মপশ্যন্ন্ । তমব্ৰুৱন্ন্ । জাযস্ৱেতি । সো-ঽব্ৰৱীত্ । কি-ম্ভাগধেয-মভিজনিষ্য ইতি । ঋতূন্-থ্সংৱঁথ্সৰম্ । প্ৰজাঃ পশূন্ । ইমাল্ ঁলোকানিত্যব্ৰুৱন্ন্ । তং-ৱৈঁ মা-ঽঽহুত্যা প্ৰজনযতেত্যব্ৰৱীত্ ॥ 17 ॥
ত-ঞ্চতুৰ্হোত্ৰা প্ৰাজনযন্ন্ ॥ যঃ কামযেত ৱীৰো ম আ জাযেতেতি । স চতুৰ্হোতাৰ-ঞ্জুহুযাত্ । প্ৰজাপতিৰ্ৱৈ চতুৰ্হোতা । প্ৰজাপতিৰেৱ ভূত্ৱা প্ৰজাযতে । জজনদিন্দ্ৰ-মিন্দ্ৰিযায স্ৱাহেতি গ্ৰহেণ জুহোতি । আ-ঽস্য ৱীৰো জাযতে । ৱীৰগ্ং হি দেৱা এতযা ঽঽহুত্যা প্ৰাজনযন্ন্ ॥ আদিত্যাশ্চাঙ্গিৰসশ্চ সুৱৰ্গে লোকে ঽস্পৰ্ধন্ত । ৱয-ম্পূৰ্ৱে সুৱৰ্গং-লোঁকমিযাম ৱয-ম্পূৰ্ৱ ইতি ॥ 18 ॥
ত আদিত্যা এত-ম্পঞ্চহোতাৰ-মপশ্যন্ন্ । ত-ম্পুৰা প্ৰাতৰনুৱাকাদাগ্নীদ্ধ্ৰে ঽজুহৱুঃ । ততো ৱৈ তে পূৰ্ৱে সুৱৰ্গং-লোঁকমাযন্ন্ । য-স্সুৱৰ্গকাম-স্স্যাত্ । স পঞ্চহোতাৰ-ম্পুৰা প্ৰাতৰনুৱাকাদাগ্নীদ্ধ্ৰে জুহুযাত্ । সংৱঁথ্সৰো ৱৈ পঞ্চহোতা । সংৱঁথ্সৰ-স্সুৱৰ্গো লোকঃ । সংৱঁথ্সৰ এৱৰ্তুষু প্ৰতিষ্ঠায । সুৱৰ্গং-লোঁকমেতি ॥ তেব্ৰুৱ-ন্নঙ্গিৰস আদিত্যান্ ॥ 19 ॥
ক্ৱ স্থ । ক্ৱ ৱ-স্সদ্ভ্যো হৱ্যং-ৱঁক্ষ্যাম ইতি । ছন্দ-স্স্ৱিত্যব্ৰুৱন্ন্ । গাযত্ৰিযা-ন্ত্ৰিষ্টুভি-জগত্যামিতি । তস্মাচ্ছন্দঃ সু সদ্ভ্য আদিত্যেভ্যঃ । আঙ্গীৰসীঃ প্ৰজা হৱ্যং-ৱঁহন্তি । ৱহন্ত্যস্মৈ প্ৰজা বলিম্ । ঐনমপ্ৰতিখ্যাত-ঙ্গচ্ছতি । য এৱং-ৱেঁদ ॥ দ্ৱাদশ মাসাঃ পঞ্চৰ্তৱঃ । ত্ৰয ইমে লোকাঃ । অসাৱাদিত্য একৱিগ্ংশঃ । এতস্মিন্ ৱা এষ শ্ৰিতঃ । এতস্মিন্-প্ৰতিষ্ঠিতঃ । য এৱমেতগ্গ্ শ্ৰিত-ম্প্ৰতিষ্ঠিতং-ৱেঁদ । প্ৰত্যেৱ তিষ্ঠতি ॥ 20 ॥
অনুৱাকং 3 - চতুৰ্হোতৃপঞ্চহোতৃমন্ত্ৰগ্ৰহভাগযোঃ পুৰুষাৰ্থ প্ৰযোগঃ
প্ৰজাপতি-ৰকামযত প্ৰ জাযেযেতি । স তপো-ঽতপ্যত । স ত্ৰিৱৃতগ্গ্ স্তোম-মসৃজত । ত-ম্পঞ্চদশস্তোমো মদ্ধ্যত উদতৃণত্ । তৌ পূৰ্ৱপক্ষশ্চাপৰপক্ষশ্চাভৱতাম্ । পূৰ্ৱপক্ষ-ন্দেৱা অন্ৱসৃজ্যন্ত । অপৰপক্ষ-মন্ৱসুৰাঃ । ততো দেৱা অভৱন্ন্ । পৰা-ঽসুৰাঃ । য-ঙ্কামযেত ৱসীযান্-থ্স্যাদিতি ॥ 14 ॥
ত-ম্পূৰ্ৱপক্ষে যাজযেত্ । ৱসীযানেৱ ভৱতি । য-ঙ্কামযেত পাপীযান্-থ্স্যাদিতি । তমপৰপক্ষে যাজযেত্ । পাপীযানেৱ ভৱতি । তস্মা-ত্পূৰ্ৱপক্ষো ¶পক্ষাত্-কৰুণ্যতৰঃ ॥ প্ৰজাপতিৰ্ৱৈ দশহোতা । চতুৰ্হোতা পঞ্চহোতা । ষড্ঢোতা সপ্তহোতা । ঋতৱঃ সংৱঁথ্সৰঃ ॥ 15 ॥
প্ৰজাঃ পশৱ ইমে লোকাঃ । য এৱ-ম্প্ৰজাপতি-ম্বহোৰ্ভূযাগ্ংসং-ৱেঁদ । বহোৰেৱ ভূযা-ন্ভৱতি ॥ প্ৰজাপতি-ৰ্দেৱাসুৰানসৃজত । স ইন্দ্ৰমপি নাসৃজত । ত-ন্দেৱা অব্ৰুৱন্ন্ । ইন্দ্ৰ-ন্নো জনযেতি । সো-ঽব্ৰৱীত্ । যথা ঽহং-যুঁষ্মাগ্ স্তপসা ঽসৃক্ষি । এৱমিন্দ্ৰ-ঞ্জনযদ্ধ্ৱমিতি ॥ 16 ॥
তে তপো-ঽতপ্যন্ত । ত আত্মন্নিন্দ্ৰ-মপশ্যন্ন্ । তমব্ৰুৱন্ন্ । জাযস্ৱেতি । সো-ঽব্ৰৱীত্ । কি-ম্ভাগধেয-মভিজনিষ্য ইতি । ঋতূন্-থ্সংৱঁথ্সৰম্ । প্ৰজাঃ পশূন্ । ইমাল্ ঁলোকানিত্যব্ৰুৱন্ন্ । তং-ৱৈঁ মা-ঽঽহুত্যা প্ৰজনযতেত্যব্ৰৱীত্ ॥ 17 ॥
ত-ঞ্চতুৰ্হোত্ৰা প্ৰাজনযন্ন্ ॥ যঃ কামযেত ৱীৰো ম আ জাযেতেতি । স চতুৰ্হোতাৰ-ঞ্জুহুযাত্ । প্ৰজাপতিৰ্ৱৈ চতুৰ্হোতা । প্ৰজাপতিৰেৱ ভূত্ৱা প্ৰজাযতে । জজনদিন্দ্ৰ-মিন্দ্ৰিযায স্ৱাহেতি গ্ৰহেণ জুহোতি । আ-ঽস্য ৱীৰো জাযতে । ৱীৰগ্ং হি দেৱা এতযা ঽঽহুত্যা প্ৰাজনযন্ন্ ॥ আদিত্যাশ্চাঙ্গিৰসশ্চ সুৱৰ্গে লোকে ঽস্পৰ্ধন্ত । ৱয-ম্পূৰ্ৱে সুৱৰ্গং-লোঁকমিযাম ৱয-ম্পূৰ্ৱ ইতি ॥ 18 ॥
ত আদিত্যা এত-ম্পঞ্চহোতাৰ-মপশ্যন্ন্ । ত-ম্পুৰা প্ৰাতৰনুৱাকাদাগ্নীদ্ধ্ৰে ঽজুহৱুঃ । ততো ৱৈ তে পূৰ্ৱে সুৱৰ্গং-লোঁকমাযন্ন্ । য-স্সুৱৰ্গকাম-স্স্যাত্ । স পঞ্চহোতাৰ-ম্পুৰা প্ৰাতৰনুৱাকাদাগ্নীদ্ধ্ৰে জুহুযাত্ । সংৱঁথ্সৰো ৱৈ পঞ্চহোতা । সংৱঁথ্সৰ-স্সুৱৰ্গো লোকঃ । সংৱঁথ্সৰ এৱৰ্তুষু প্ৰতিষ্ঠায । সুৱৰ্গং-লোঁকমেতি ॥ তেব্ৰুৱ-ন্নঙ্গিৰস আদিত্যান্ ॥ 19 ॥
ক্ৱ স্থ । ক্ৱ ৱ-স্সদ্ভ্যো হৱ্যং-ৱঁক্ষ্যাম ইতি । ছন্দ-স্স্ৱিত্যব্ৰুৱন্ন্ । গাযত্ৰিযা-ন্ত্ৰিষ্টুভি-জগত্যামিতি । তস্মাচ্ছন্দঃ সু সদ্ভ্য আদিত্যেভ্যঃ । আঙ্গীৰসীঃ প্ৰজা হৱ্যং-ৱঁহন্তি । ৱহন্ত্যস্মৈ প্ৰজা বলিম্ । ঐনমপ্ৰতিখ্যাত-ঙ্গচ্ছতি । য এৱং-ৱেঁদ ॥ দ্ৱাদশ মাসাঃ পঞ্চৰ্তৱঃ । ত্ৰয ইমে লোকাঃ । অসাৱাদিত্য একৱিগ্ংশঃ । এতস্মিন্ ৱা এষ শ্ৰিতঃ । এতস্মিন্-প্ৰতিষ্ঠিতঃ । য এৱমেতগ্গ্ শ্ৰিত-ম্প্ৰতিষ্ঠিতং-ৱেঁদ । প্ৰত্যেৱ তিষ্ঠতি ॥ 20 ॥
(স্যাদিতি - সংৱঁথ্সৰো - জনযদ্ধ্ৱমিতী - ত্যব্ৰৱীত্ - পূৰ্ৱ ইত্যা - দিত্যান্ - ঋতৱ-ষ্ষট্চ) (অ. 3)
অনুৱাকং 4 - জগ-থ্সৃষ্টিকথনমুখেন হোতৃমন্ত্ৰপ্ৰশংসা
অনুৱাকং 4 - জগ-থ্সৃষ্টিকথনমুখেন হোতৃমন্ত্ৰপ্ৰশংসা
প্ৰজাপতি-ৰকামযত প্ৰজাযেযেতি । স এত-ন্দশহোতাৰ-মপশ্যত্ । তেন দশধা ঽঽত্মানং-ৱিঁধায । দশহোত্ৰা ঽতপ্যত । তস্য চিত্তি-স্স্ৰুগাসীত্ । চিত্তমাজ্যম্ । তস্যৈতাৱ্অত্যেৱ ৱাগাসীত্ । এতাৱান্. যজ্ঞক্ৰতুঃ ॥ স চতুৰ্হোতাৰ-মসৃজত । সো-ঽনন্দত্ ॥ 21 ॥
অসৃক্ষি ৱা ইমমিতি । তস্য সোমো হৱিৰাসীত্ । স চতুৰ্হোত্ৰা ঽতপ্যত । সো-ঽতাম্যত্ । স ভূৰিতি ৱ্যাহৰত্ । স ভূমিমসৃজত । অগ্নিহোত্ৰ-ন্দৰ্শপূৰ্ণমাসৌ যজূগ্ংষি । স দ্ৱিতীযমতপ্যত । সো-ঽতাম্যত্ । স ভুৱ ইতি ৱ্যাহৰত্ ॥ 22 ॥
সো-ঽন্তৰিক্ষ-মসৃজত । চাতুৰ্মাস্যানি সামানি । স তৃতীযমতপ্যত । সো-ঽতাম্যত্ । স সুৱৰিতি ৱ্যাহৰত্ । স দিৱমসৃজত । অগ্নিষ্টোম-মুক্থ্য-মতিৰাত্ৰমৃচঃ । এতা ৱৈ ৱ্যাহৃতয ইমে লোকাঃ । ইমা-ন্খলু ৱৈ লোকাননু প্ৰজাঃ পশৱশ্ছন্দাগ্ংসি প্ৰাজাযন্ত । য এৱমেতাঃ প্ৰজাপতেঃ প্ৰথমা ৱ্যাহৃতীঃ প্ৰজাতা ৱেদ ॥ 23 ॥
প্ৰ প্ৰজযা পশুভি-ৰ্মিথুনৈ-ৰ্জাযতে ॥ স পঞ্চহোতাৰ-মসৃজত । স হৱিৰ্না-ৱিন্দত । তস্মৈ সোম-স্তনুৱ-ম্প্ৰাযচ্ছত্ । এত-ত্তে হৱিৰিতি । স পঞ্চহোত্ৰা ঽতপ্যত । সো-ঽতাম্যত্ । স প্ৰত্যঙ্ঙবাধত । সো-ঽসুৰা-নসৃজত । তদস্যা প্ৰিযমাসীত্ ॥ 24 ॥
ত-দ্দুৰ্ৱৰ্ণগ্ং হিৰণ্যমভৱত্ । ত-দ্দুৰ্ৱৰ্ণস্য হিৰণ্যস্য জন্ম । স দ্ৱিতীযমতপ্যত । সো-ঽতাম্যত্ । স প্ৰাংঅবাধত । স দেৱানসৃজত । তদস্য প্ৰিযমাসীত্ । ত-থ্সুৱৰ্ণগ্ং হিৰণ্যমভৱত্ । ত-থ্সুৱৰ্ণস্য হিৰণ্যস্য জন্ম । য এৱগ্ং সুৱৰ্ণস্য হিৰণ্যস্য জন্ম ৱেদ ॥ 25 ॥
সুৱৰ্ণ আত্মনা ভৱতি । দুৰ্ৱৰ্ণো-ঽস্য ভ্ৰাতৃৱ্যঃ । তস্মা-থ্সুৱৰ্ণগ্ং হিৰণ্য-ম্ভাৰ্যম্ । সুৱৰ্ণ এৱ ভৱতি । ঐন-ম্প্ৰিয-ঙ্গচ্ছতি নাপ্ৰিযম্ ॥ স সপ্তহোতাৰ-মসৃজত । স সপ্তহোত্ৰৈৱ সুৱৰ্গং-লোঁকমৈত্ ॥ ত্ৰিণৱেন স্তোমেনৈভ্যো লোকেভ্যো-ঽসুৰা-ন্প্ৰাণুদত । ত্ৰযস্ত্ৰিগ্ংশেন প্ৰত্যতিষ্ঠত্ । একৱিগ্ংশেন ৰুচমধত্ত ॥ 26 ॥
সপ্তদশেন প্ৰাজাযত । য এৱং-ৱিঁদ্ৱান্-থ্সোমেন যজতে । সপ্তহোত্ৰৈৱ সুৱৰ্গং-লোঁকমেতি । ত্ৰিণৱেন স্তোমেনৈভ্যো লোকেভ্যো ভ্ৰাতৃৱ্যান্-প্ৰণুদতে । ত্ৰযস্ত্ৰিগ্ংশেন প্ৰতি তিষ্ঠতি । একৱিগ্ংশেন ৰুচ-ন্ধত্তে । সপ্তদশেন প্ৰজাযতে । তস্মা-থ্সপ্তদশ-স্স্তোমো ন নিৰ্হৃত্যঃ । প্ৰজাপতি ৰ্ৱৈ সপ্তদশঃ । প্ৰজাপতিমেৱ মদ্ধ্যতো ধত্তে প্ৰজাত্যৈ ॥ 27 ॥
অসৃক্ষি ৱা ইমমিতি । তস্য সোমো হৱিৰাসীত্ । স চতুৰ্হোত্ৰা ঽতপ্যত । সো-ঽতাম্যত্ । স ভূৰিতি ৱ্যাহৰত্ । স ভূমিমসৃজত । অগ্নিহোত্ৰ-ন্দৰ্শপূৰ্ণমাসৌ যজূগ্ংষি । স দ্ৱিতীযমতপ্যত । সো-ঽতাম্যত্ । স ভুৱ ইতি ৱ্যাহৰত্ ॥ 22 ॥
সো-ঽন্তৰিক্ষ-মসৃজত । চাতুৰ্মাস্যানি সামানি । স তৃতীযমতপ্যত । সো-ঽতাম্যত্ । স সুৱৰিতি ৱ্যাহৰত্ । স দিৱমসৃজত । অগ্নিষ্টোম-মুক্থ্য-মতিৰাত্ৰমৃচঃ । এতা ৱৈ ৱ্যাহৃতয ইমে লোকাঃ । ইমা-ন্খলু ৱৈ লোকাননু প্ৰজাঃ পশৱশ্ছন্দাগ্ংসি প্ৰাজাযন্ত । য এৱমেতাঃ প্ৰজাপতেঃ প্ৰথমা ৱ্যাহৃতীঃ প্ৰজাতা ৱেদ ॥ 23 ॥
প্ৰ প্ৰজযা পশুভি-ৰ্মিথুনৈ-ৰ্জাযতে ॥ স পঞ্চহোতাৰ-মসৃজত । স হৱিৰ্না-ৱিন্দত । তস্মৈ সোম-স্তনুৱ-ম্প্ৰাযচ্ছত্ । এত-ত্তে হৱিৰিতি । স পঞ্চহোত্ৰা ঽতপ্যত । সো-ঽতাম্যত্ । স প্ৰত্যঙ্ঙবাধত । সো-ঽসুৰা-নসৃজত । তদস্যা প্ৰিযমাসীত্ ॥ 24 ॥
ত-দ্দুৰ্ৱৰ্ণগ্ং হিৰণ্যমভৱত্ । ত-দ্দুৰ্ৱৰ্ণস্য হিৰণ্যস্য জন্ম । স দ্ৱিতীযমতপ্যত । সো-ঽতাম্যত্ । স প্ৰাংঅবাধত । স দেৱানসৃজত । তদস্য প্ৰিযমাসীত্ । ত-থ্সুৱৰ্ণগ্ং হিৰণ্যমভৱত্ । ত-থ্সুৱৰ্ণস্য হিৰণ্যস্য জন্ম । য এৱগ্ং সুৱৰ্ণস্য হিৰণ্যস্য জন্ম ৱেদ ॥ 25 ॥
সুৱৰ্ণ আত্মনা ভৱতি । দুৰ্ৱৰ্ণো-ঽস্য ভ্ৰাতৃৱ্যঃ । তস্মা-থ্সুৱৰ্ণগ্ং হিৰণ্য-ম্ভাৰ্যম্ । সুৱৰ্ণ এৱ ভৱতি । ঐন-ম্প্ৰিয-ঙ্গচ্ছতি নাপ্ৰিযম্ ॥ স সপ্তহোতাৰ-মসৃজত । স সপ্তহোত্ৰৈৱ সুৱৰ্গং-লোঁকমৈত্ ॥ ত্ৰিণৱেন স্তোমেনৈভ্যো লোকেভ্যো-ঽসুৰা-ন্প্ৰাণুদত । ত্ৰযস্ত্ৰিগ্ংশেন প্ৰত্যতিষ্ঠত্ । একৱিগ্ংশেন ৰুচমধত্ত ॥ 26 ॥
সপ্তদশেন প্ৰাজাযত । য এৱং-ৱিঁদ্ৱান্-থ্সোমেন যজতে । সপ্তহোত্ৰৈৱ সুৱৰ্গং-লোঁকমেতি । ত্ৰিণৱেন স্তোমেনৈভ্যো লোকেভ্যো ভ্ৰাতৃৱ্যান্-প্ৰণুদতে । ত্ৰযস্ত্ৰিগ্ংশেন প্ৰতি তিষ্ঠতি । একৱিগ্ংশেন ৰুচ-ন্ধত্তে । সপ্তদশেন প্ৰজাযতে । তস্মা-থ্সপ্তদশ-স্স্তোমো ন নিৰ্হৃত্যঃ । প্ৰজাপতি ৰ্ৱৈ সপ্তদশঃ । প্ৰজাপতিমেৱ মদ্ধ্যতো ধত্তে প্ৰজাত্যৈ ॥ 27 ॥
(অনন্দ-দ্- ভুৱ ইতি ৱ্যাহৰ-দ্- ৱেদা - সী-দ্- ৱেদা - ধত্ত - প্ৰজাত্যৈ) (অ. 4)
অনুৱাকং 5 - দক্ষিণাপ্ৰতিগ্ৰহমন্ত্ৰৱ্যাখ্যানম্
অনুৱাকং 5 - দক্ষিণাপ্ৰতিগ্ৰহমন্ত্ৰৱ্যাখ্যানম্
দেৱা ৱৈ ৱৰুণমযাজযন্ন্ । স যস্যৈ যস্যৈ দেৱতাযৈ দক্ষিণামনযত্ । তামৱ্লীনাত্ । তে-ঽব্ৰুৱন্ন্ । ৱ্যাৱৃত্য প্ৰতি গৃহ্ণাম । তথা নো দক্ষিণা ন ৱ্লেষ্যতীতি । তে ৱ্যাৱৃত্য প্ৰত্যগৃহ্ণন্ন্ । ততো ৱৈ তা-ন্দক্ষিণা নাৱ্লীনাত্ । য এৱং-ৱিঁদ্ৱান্ ৱ্যাৱৃত্য দক্ষিণা-ম্প্ৰতিগৃহ্ণাতি । নৈন-ন্দক্ষিণা ৱ্লীনাতি ॥ 28 ॥
ৰাজা ত্ৱা ৱৰুণো নযতু দেৱি দক্ষিণে-ঽগ্নযে হিৰণ্যমিত্যাহ । আগ্নেযং-ৱৈঁ হিৰণ্যম্ । স্ৱযৈৱৈন-দ্দেৱতযা প্ৰতি গৃহ্ণাতি । সোমায ৱাস ইত্যাহ । সৌম্যং-ৱৈঁ ৱাসঃ । স্ৱযৈৱৈন-দ্দেৱতযা প্ৰতি গৃহ্ণাতি । ৰুদ্ৰায গামিত্যাহ । ৰৌদ্ৰী ৱৈ গৌঃ । স্ৱযৈৱৈনা-ন্দেৱতযা প্ৰতি গৃহ্ণাতি । ৱৰুণাযাশ্ৱমিত্যাহ ॥ 29 ॥
ৱাৰুণো ৱা অশ্ৱঃ । স্ৱযৈৱৈন-ন্দেৱতযা প্ৰতি গৃহ্ণাতি । প্ৰজাপতযে পুৰুষমিত্যাহ । প্ৰাজাপত্যো ৱৈ পুৰুষঃ । স্ৱযৈৱৈন-ন্দেৱতযা প্ৰতি গৃহ্ণাতি । মনৱে তল্পমিত্যাহ । মানৱো ৱৈ তল্পঃ । স্ৱযৈৱৈন-ন্দেৱতযা প্ৰতি গৃহ্ণাতি । উত্তানাযাঙ্গীৰসাযান ইত্যাহ । ইযং-ৱাঁ উত্তান আঙ্গীৰসঃ ॥ 30 ॥
অনযৈৱৈনত্-প্ৰতি গৃহ্ণাতি ॥ ৱৈশ্ৱানৰ্যৰ্চা ৰথ-ম্প্ৰতি গৃহ্ণাতি । ৱৈশ্ৱানৰো ৱৈ দেৱতযা ৰথঃ । স্ৱযৈৱৈন-ন্দেৱতযা প্ৰতি গৃহ্ণাতি ॥ তেনামৃতত্ৱমশ্যা-মিত্যাহ । অমৃতমেৱাত্মন্-ধত্তে ॥ ৱযো দাত্ৰ ইত্যাহ । ৱয এৱৈন-ঙ্কৃত্ৱা । সুৱৰ্গং-লোঁক-ঙ্গমযতি ॥ মযো মহ্যমস্তু প্ৰতিগ্ৰহীত্ৰ ইত্যাহ ॥ 31 ॥
যদ্ৱৈ শিৱম্ । তন্মযঃ । আত্মন এৱৈষা পৰীত্তিঃ ॥ ক ইদ-ঙ্কস্মা অদাদিত্যাহ । প্ৰজাপতিৰ্ৱৈ কঃ । স প্ৰজাপতযে দদাতি ॥ কামঃ কামাযেত্যাহ । কামেন হি দদাতি । কামেন প্ৰতিগৃহ্ণাতি ॥ কামো দাতা কামঃ প্ৰতি গ্ৰহীতেত্যাহ ॥ 32 ॥
কামো হি দাতা । কামঃ প্ৰতি গ্ৰহীতা ॥ কামগ্ং সমুদ্ৰ-মাৱিশেত্যাহ । সমুদ্ৰ ইৱ হি কামঃ । নেৱ হি কামস্যান্তো-ঽস্তি । ন সমুদ্ৰস্য ॥ কামেন ত্ৱা প্ৰতি গৃহ্ণামীত্যাহ । যেন কামেন প্ৰতি গৃহ্ণাতি । স এৱৈনমমুষ্মিল্ ঁলোকে কাম আগচ্ছতি ॥ কামৈতত্ত এষা তে কাম দক্ষিণেত্যাহ । কাম এৱ ত-দ্যজমানো-ঽমুষ্মিল্ ঁলোকে দক্ষিণামিচ্ছতি । ন প্ৰতিগ্ৰহীতৰি ॥ য এৱং-ৱিঁদ্ৱান্-দক্ষিণা-ম্প্ৰতিগৃহ্ণাতি । অনৃণামেৱৈনা-ম্প্ৰতি গৃহ্ণাতি ॥ 33 ॥
ৰাজা ত্ৱা ৱৰুণো নযতু দেৱি দক্ষিণে-ঽগ্নযে হিৰণ্যমিত্যাহ । আগ্নেযং-ৱৈঁ হিৰণ্যম্ । স্ৱযৈৱৈন-দ্দেৱতযা প্ৰতি গৃহ্ণাতি । সোমায ৱাস ইত্যাহ । সৌম্যং-ৱৈঁ ৱাসঃ । স্ৱযৈৱৈন-দ্দেৱতযা প্ৰতি গৃহ্ণাতি । ৰুদ্ৰায গামিত্যাহ । ৰৌদ্ৰী ৱৈ গৌঃ । স্ৱযৈৱৈনা-ন্দেৱতযা প্ৰতি গৃহ্ণাতি । ৱৰুণাযাশ্ৱমিত্যাহ ॥ 29 ॥
ৱাৰুণো ৱা অশ্ৱঃ । স্ৱযৈৱৈন-ন্দেৱতযা প্ৰতি গৃহ্ণাতি । প্ৰজাপতযে পুৰুষমিত্যাহ । প্ৰাজাপত্যো ৱৈ পুৰুষঃ । স্ৱযৈৱৈন-ন্দেৱতযা প্ৰতি গৃহ্ণাতি । মনৱে তল্পমিত্যাহ । মানৱো ৱৈ তল্পঃ । স্ৱযৈৱৈন-ন্দেৱতযা প্ৰতি গৃহ্ণাতি । উত্তানাযাঙ্গীৰসাযান ইত্যাহ । ইযং-ৱাঁ উত্তান আঙ্গীৰসঃ ॥ 30 ॥
অনযৈৱৈনত্-প্ৰতি গৃহ্ণাতি ॥ ৱৈশ্ৱানৰ্যৰ্চা ৰথ-ম্প্ৰতি গৃহ্ণাতি । ৱৈশ্ৱানৰো ৱৈ দেৱতযা ৰথঃ । স্ৱযৈৱৈন-ন্দেৱতযা প্ৰতি গৃহ্ণাতি ॥ তেনামৃতত্ৱমশ্যা-মিত্যাহ । অমৃতমেৱাত্মন্-ধত্তে ॥ ৱযো দাত্ৰ ইত্যাহ । ৱয এৱৈন-ঙ্কৃত্ৱা । সুৱৰ্গং-লোঁক-ঙ্গমযতি ॥ মযো মহ্যমস্তু প্ৰতিগ্ৰহীত্ৰ ইত্যাহ ॥ 31 ॥
যদ্ৱৈ শিৱম্ । তন্মযঃ । আত্মন এৱৈষা পৰীত্তিঃ ॥ ক ইদ-ঙ্কস্মা অদাদিত্যাহ । প্ৰজাপতিৰ্ৱৈ কঃ । স প্ৰজাপতযে দদাতি ॥ কামঃ কামাযেত্যাহ । কামেন হি দদাতি । কামেন প্ৰতিগৃহ্ণাতি ॥ কামো দাতা কামঃ প্ৰতি গ্ৰহীতেত্যাহ ॥ 32 ॥
কামো হি দাতা । কামঃ প্ৰতি গ্ৰহীতা ॥ কামগ্ং সমুদ্ৰ-মাৱিশেত্যাহ । সমুদ্ৰ ইৱ হি কামঃ । নেৱ হি কামস্যান্তো-ঽস্তি । ন সমুদ্ৰস্য ॥ কামেন ত্ৱা প্ৰতি গৃহ্ণামীত্যাহ । যেন কামেন প্ৰতি গৃহ্ণাতি । স এৱৈনমমুষ্মিল্ ঁলোকে কাম আগচ্ছতি ॥ কামৈতত্ত এষা তে কাম দক্ষিণেত্যাহ । কাম এৱ ত-দ্যজমানো-ঽমুষ্মিল্ ঁলোকে দক্ষিণামিচ্ছতি । ন প্ৰতিগ্ৰহীতৰি ॥ য এৱং-ৱিঁদ্ৱান্-দক্ষিণা-ম্প্ৰতিগৃহ্ণাতি । অনৃণামেৱৈনা-ম্প্ৰতি গৃহ্ণাতি ॥ 33 ॥
(ৱ্লীনাত্য - শ্ৱমিত্যাহা - ঙ্গিৰসঃ - প্ৰতিগ্ৰহীত্ৰ ইত্যাহ - প্ৰতিগ্ৰহীতেত্যাহ - দক্ষিণেত্যাহ চত্ৱাৰি চ) (অ. 5)
অনুৱাকং 6 - দ্ৱাদশাহদশমে-ঽহনি হোতৃমন্ত্ৰাঃ
অনুৱাকং 6 - দ্ৱাদশাহদশমে-ঽহনি হোতৃমন্ত্ৰাঃ
অন্তো ৱা এষ যজ্ঞস্য । য-দ্দশমমহঃ । দশমে-ঽহন্-থ্সৰ্পৰাজ্ঞিযা ঋগ্ভি-স্স্তুৱন্তি । যজ্ঞস্যৈৱান্ত-ঙ্গত্ৱা । অন্নাদ্যমৱৰুন্ধতে ॥ তিসৃভিঃ স্তুৱন্তি । ত্ৰয ইমে লোকাঃ । এভ্য এৱ লোকেভ্যো-ঽন্নাদ্যমৱৰুন্ধতে । পৃশ্নিৱতী-ৰ্ভৱন্তি । অন্নং-ৱৈঁ পৃশ্নি ॥ 34 ॥
অন্নমেৱাৱ-ৰুন্ধতে ॥ মনসা প্ৰস্তৌতি । মনসোদ্গাযতি । মনসা প্ৰতি হৰতি । মন ইৱ হি প্ৰজাপতিঃ । প্ৰজাপতেৰাপ্ত্যৈ ॥ দেৱা ৱৈ সৰ্পাঃ । তেষামিযগ্ং ৰাজ্ঞী । য-থ্সৰ্পৰাজ্ঞিযা ঋগ্ভি-স্স্তুৱন্তি । অস্যামেৱ প্ৰতি তিষ্ঠন্তি ॥ 35 ॥
চতুৰ্হোতৄন্. হোতা ৱ্যাচষ্টে । স্তুতমনুশগ্ংসতি শান্ত্যৈ ॥ অন্তো ৱা এষ যজ্ঞস্য । য-দ্দশমমহঃ । এত-ত্খলু ৱৈ দেৱানা-ম্পৰম-ঙ্গুহ্য-ম্ব্ৰহ্ম । যচ্চতুৰ্হোতাৰঃ । দশমে-ঽহগ্গ্-শ্চতুৰ্হোতৄন্ ৱ্যাচষ্টে । যজ্ঞস্যৈৱান্ত-ঙ্গত্ৱা । পৰম-ন্দেৱানা-ঙ্গুহ্য-ম্ব্ৰহ্মাৱৰুন্ধে । তদেৱ প্ৰকাশ-ঙ্গমযতি ॥ 36 ॥
তদেন-ম্প্ৰকাশ-ঙ্গতম্ । প্ৰকাশ-ম্প্ৰজানা-ঙ্গমযতি ॥ ৱাচং-যঁচ্ছতি । যজ্ঞস্য ধৃত্যৈ ॥ যজমানদেৱত্যং-ৱাঁ অহঃ । ভ্ৰাতৃৱ্যদেৱত্যা ৰাত্ৰিঃ । অহ্না ৰাত্ৰি-ন্ধ্যাযেত্ । ভ্ৰাতৃৱ্যস্যৈৱ তল্লোকং-ৱৃঁঙ্ক্তে । যদ্দিৱা ৱাচং-ৱিঁসৃজেত্ । অহৰ্ভ্ৰাতৃৱ্যাযোচ্ছিগ্ংষেত্ । যন্নক্তং-ৱিঁসৃজেত্ । ৰাত্ৰি-ম্ভ্ৰাতৃৱ্যাযোচ্ছিগ্ংষেত্ । অধিৱৃক্ষসূৰ্যে ৱাচং-ৱিঁসৃজতি । এতাৱন্তমেৱাস্মৈ লোকমুচ্ছিগ্ংষতি । যাৱদাদিত্যো-ঽস্তমেতি ॥ 37 ॥
অন্নমেৱাৱ-ৰুন্ধতে ॥ মনসা প্ৰস্তৌতি । মনসোদ্গাযতি । মনসা প্ৰতি হৰতি । মন ইৱ হি প্ৰজাপতিঃ । প্ৰজাপতেৰাপ্ত্যৈ ॥ দেৱা ৱৈ সৰ্পাঃ । তেষামিযগ্ং ৰাজ্ঞী । য-থ্সৰ্পৰাজ্ঞিযা ঋগ্ভি-স্স্তুৱন্তি । অস্যামেৱ প্ৰতি তিষ্ঠন্তি ॥ 35 ॥
চতুৰ্হোতৄন্. হোতা ৱ্যাচষ্টে । স্তুতমনুশগ্ংসতি শান্ত্যৈ ॥ অন্তো ৱা এষ যজ্ঞস্য । য-দ্দশমমহঃ । এত-ত্খলু ৱৈ দেৱানা-ম্পৰম-ঙ্গুহ্য-ম্ব্ৰহ্ম । যচ্চতুৰ্হোতাৰঃ । দশমে-ঽহগ্গ্-শ্চতুৰ্হোতৄন্ ৱ্যাচষ্টে । যজ্ঞস্যৈৱান্ত-ঙ্গত্ৱা । পৰম-ন্দেৱানা-ঙ্গুহ্য-ম্ব্ৰহ্মাৱৰুন্ধে । তদেৱ প্ৰকাশ-ঙ্গমযতি ॥ 36 ॥
তদেন-ম্প্ৰকাশ-ঙ্গতম্ । প্ৰকাশ-ম্প্ৰজানা-ঙ্গমযতি ॥ ৱাচং-যঁচ্ছতি । যজ্ঞস্য ধৃত্যৈ ॥ যজমানদেৱত্যং-ৱাঁ অহঃ । ভ্ৰাতৃৱ্যদেৱত্যা ৰাত্ৰিঃ । অহ্না ৰাত্ৰি-ন্ধ্যাযেত্ । ভ্ৰাতৃৱ্যস্যৈৱ তল্লোকং-ৱৃঁঙ্ক্তে । যদ্দিৱা ৱাচং-ৱিঁসৃজেত্ । অহৰ্ভ্ৰাতৃৱ্যাযোচ্ছিগ্ংষেত্ । যন্নক্তং-ৱিঁসৃজেত্ । ৰাত্ৰি-ম্ভ্ৰাতৃৱ্যাযোচ্ছিগ্ংষেত্ । অধিৱৃক্ষসূৰ্যে ৱাচং-ৱিঁসৃজতি । এতাৱন্তমেৱাস্মৈ লোকমুচ্ছিগ্ংষতি । যাৱদাদিত্যো-ঽস্তমেতি ॥ 37 ॥
(পৃশ্নি - তিষ্ঠন্তি - গমযতি - শিগ্ংষে-ত্পঞ্চ চ) (অ. 6)
অনুৱাকং 7 - সপ্তহোতৃমন্ত্ৰসাধ্যযজ্ঞপ্ৰশংসা
অনুৱাকং 7 - সপ্তহোতৃমন্ত্ৰসাধ্যযজ্ঞপ্ৰশংসা
প্ৰজাপতিঃ প্ৰজা অসৃজত । তা-স্সৃষ্টা-স্সমশ্লিষ্যন্ন্ । তা ৰূপেণানু প্ৰাৱিশত্ । তস্মাদাহুঃ । ৰূপং-ৱৈঁ প্ৰজাপতিৰিতি । তা নাম্না-ঽনু প্ৰাৱিশত্ । তস্মাদাহুঃ । নাম ৱৈ প্ৰজাপতিৰিতি । তস্মাদপ্যা ঽমিত্ৰৌ সগন্ত্য । নাম্না চেদ্ধ্ৱযেতে ॥ 38 ॥
মিত্ৰমেৱ ভৱতঃ ॥ প্ৰজাপতি-ৰ্দেৱাসুৰানসৃজত । স ইন্দ্ৰমপি নাসৃজত । ত-ন্দেৱা অব্ৰুৱন্ন্ । ইন্দ্ৰ-ন্নো জনযেতি । স আত্ম-ন্নিন্দ্ৰ-মপশ্যত্ । তমসৃজত । ত-ন্ত্ৰিষ্টুগ্-ৱীৰ্য-ম্ভূত্ৱা-ঽনু প্ৰাৱিশত্ । তস্য ৱজ্ৰঃ পঞ্চদশো হস্ত আপদ্যত । তেনোদয্যাসুৰানভ্য ভৱত্ ॥ 39 ॥
য এৱং-ৱেঁদ । অভি ভ্ৰাতৃৱ্যা-ন্ভৱতি ॥ তে দেৱা অসুৰৈ-ৰ্ৱিজিত্য । সুৱৰ্গং-লোঁকমাযন্ন্ । তে-ঽমুষ্মিল্ ঁলোকে ৱ্যক্ষুদ্ধ্যন্ন্ । তে-ঽব্ৰুৱন্ন্ । অমুতঃ প্ৰদানং-ৱাঁ উপজিজীৱিমেতি । তে সপ্তহোতাৰং-যঁজ্ঞং-ৱিঁধাযাযাস্যম্ । আঙ্গীৰস-ম্প্ৰাহিণ্ৱন্ন্ । এতেনামুত্ৰ কল্পযেতি ॥ 40 ॥
তস্য ৱা ইয-ঙ্ক্লৃপ্তিঃ । যদিদ-ঙ্কি-ঞ্চ । য এৱং-ৱেঁদ । কল্পতে-ঽস্মৈ । স ৱা অয-ম্মনুষ্যেষু যজ্ঞ-স্সপ্তহোতা । অমুত্ৰ সদ্ভ্যো দেৱেভ্যো হৱ্যং-ৱঁহতি । য এৱং-ৱেঁদ । উপৈনং-যঁজ্ঞো নমতি ॥ সো-ঽমন্যত । অভি ৱা ইমে-ঽস্মা-ল্লোকাদমুংলোঁক-ঙ্কমিষ্যন্ত ইতি । স ৱাচস্পতে হৃদিতি ৱ্যাহৰত্ । তস্মা-ত্পুত্ৰো হৃদযম্ । তস্মাদস্মা-ল্লোকাদমুং-লোঁক-ন্নাভিকামযন্তে । পুত্ৰো হি হৃদযম্ ॥ 41 ॥
মিত্ৰমেৱ ভৱতঃ ॥ প্ৰজাপতি-ৰ্দেৱাসুৰানসৃজত । স ইন্দ্ৰমপি নাসৃজত । ত-ন্দেৱা অব্ৰুৱন্ন্ । ইন্দ্ৰ-ন্নো জনযেতি । স আত্ম-ন্নিন্দ্ৰ-মপশ্যত্ । তমসৃজত । ত-ন্ত্ৰিষ্টুগ্-ৱীৰ্য-ম্ভূত্ৱা-ঽনু প্ৰাৱিশত্ । তস্য ৱজ্ৰঃ পঞ্চদশো হস্ত আপদ্যত । তেনোদয্যাসুৰানভ্য ভৱত্ ॥ 39 ॥
য এৱং-ৱেঁদ । অভি ভ্ৰাতৃৱ্যা-ন্ভৱতি ॥ তে দেৱা অসুৰৈ-ৰ্ৱিজিত্য । সুৱৰ্গং-লোঁকমাযন্ন্ । তে-ঽমুষ্মিল্ ঁলোকে ৱ্যক্ষুদ্ধ্যন্ন্ । তে-ঽব্ৰুৱন্ন্ । অমুতঃ প্ৰদানং-ৱাঁ উপজিজীৱিমেতি । তে সপ্তহোতাৰং-যঁজ্ঞং-ৱিঁধাযাযাস্যম্ । আঙ্গীৰস-ম্প্ৰাহিণ্ৱন্ন্ । এতেনামুত্ৰ কল্পযেতি ॥ 40 ॥
তস্য ৱা ইয-ঙ্ক্লৃপ্তিঃ । যদিদ-ঙ্কি-ঞ্চ । য এৱং-ৱেঁদ । কল্পতে-ঽস্মৈ । স ৱা অয-ম্মনুষ্যেষু যজ্ঞ-স্সপ্তহোতা । অমুত্ৰ সদ্ভ্যো দেৱেভ্যো হৱ্যং-ৱঁহতি । য এৱং-ৱেঁদ । উপৈনং-যঁজ্ঞো নমতি ॥ সো-ঽমন্যত । অভি ৱা ইমে-ঽস্মা-ল্লোকাদমুংলোঁক-ঙ্কমিষ্যন্ত ইতি । স ৱাচস্পতে হৃদিতি ৱ্যাহৰত্ । তস্মা-ত্পুত্ৰো হৃদযম্ । তস্মাদস্মা-ল্লোকাদমুং-লোঁক-ন্নাভিকামযন্তে । পুত্ৰো হি হৃদযম্ ॥ 41 ॥
(হ্ৱযেত - অভৱত্ - কল্পযে - তীতি চত্ৱাৰি চ) (অ. 7)
অনুৱাকং 8 - হোতৃমন্ত্ৰাণাং সোমযাগাঙ্গত্ৱম্
অনুৱাকং 8 - হোতৃমন্ত্ৰাণাং সোমযাগাঙ্গত্ৱম্
দেৱা ৱৈ চতুৰ্হোতৃভি-ৰ্যজ্ঞমতন্ৱত । তে ৱি পাপ্মনা ভ্ৰাতৃৱ্যেণাজযন্ত । অভি সুৱৰ্গং-লোঁকমজযন্ন্ । য এৱং-ৱিঁদ্ৱাগ্-শ্চতুৰ্হোতৃভিৰ্যজ্ঞ-ন্তনুতে । ৱি পাপ্মনা ভ্ৰাতৃৱ্যেণ জযতে । অভি সুৱৰ্গং-লোঁক-ঞ্জযতি ॥ ষড্ঢোত্ৰা প্ৰাযণীযমাসাদযতি । অমুষ্মৈ ৱৈ লোকায ষড্ঢোতা । ঘ্নন্তি খলু ৱা এত-থ্সোমম্ । যদভিষুণ্ৱন্তি ॥ 42 ॥
ঋজুধৈৱৈনমমুং-লোঁক-ঙ্গমযতি । চতুৰ্হোত্ৰা ঽঽতিত্থ্যম্ । যশো ৱৈ চতুৰ্হোতা । যশ এৱাত্মন্-ধত্তে । পঞ্চহোত্ৰা পশুমুপ সাদযতি । সুৱৰ্গ্যো ৱৈ পঞ্চহোতা । যজমানঃ পশুঃ । যজমানমেৱ সুৱৰ্গং-লোঁক-ঙ্গমযতি । গ্ৰহান্-গৃহীত্ৱা সপ্তহোতাৰ-ঞ্জুহোতি । ইন্দ্ৰিযং-ৱৈঁ সপ্তহোতা ॥ 43 ॥
ইন্দ্ৰিযমেৱাত্মন্-ধত্তে ॥ যো ৱৈ চতুৰ্হোতৄ-ননুসৱন-ন্তৰ্পযতি । তৃপ্যতি প্ৰজযা পশুভিঃ । উপৈনগ্ং সোমপীথো নমতি । বহিষ্পৱমানে দশহোতাৰং-ৱ্যাঁচক্ষীত । মাদ্ধ্যন্দিনে পৱমানে চতুৰ্হোতাৰম্ । আৰ্ভৱে পৱমানে পঞ্চহোতাৰম্ । পিতৃযজ্ঞে ষড্ঢোতাৰম্ । যজ্ঞাযজ্ঞিযস্য স্তোত্ৰে সপ্তহোতাৰম্ । অনুসৱনমেৱৈনাগ্ স্তৰ্পযতি ॥ 44 ॥
তৃপ্যতি প্ৰজযা পশুভিঃ । উপৈনগ্ং সোমপীথো নমতি ॥ দেৱা ৱৈ চতুৰ্হোতৃভি-স্সত্ৰমাসত । ঋদ্ধিপৰিমিতং-যঁশস্কামাঃ । তে-ঽব্ৰুৱন্ন্ । যন্নঃ প্ৰথমং-যঁশ ঋচ্ছাত্ । সৰ্ৱেষা-ন্নস্ত-থ্সহাসদিতি । সোমশ্চতুৰ্হোত্ৰা । অগ্নিঃ পঞ্চহোত্ৰা । ধাতা ষড্ঢোত্ৰা ॥ 45 ॥
ইন্দ্ৰঃ সপ্তহোত্ৰা । প্ৰজাপতি-ৰ্দশহোত্ৰা । তেষাগ্ং সোমগ্ং ৰাজানং-যঁশ আৰ্চ্ছত্ ॥ তন্ন্যকামযত । তেনাপাক্ৰামত্ । তেন প্ৰলাযমচৰত্ । ত-ন্দেৱাঃ প্ৰৈষৈঃ প্ৰৈষমৈচ্ছন্ন্ । তত্-প্ৰৈষাণা-ম্প্ৰৈষত্ৱম্ । নিৱিদ্ভিৰ্ন্যৱেদযন্ন্ । তন্নিৱিদা-ন্নিৱিত্ত্ৱম্ ॥ 46 ॥
আপ্ৰীভিৰাপ্নুৱন্ন্ । তদাপ্ৰীণামাপ্ৰিত্ৱম্ । তমঘ্নন্ন্ । তস্য যশো ৱ্যগৃহ্ণত । তে গ্ৰহা অভৱন্ন্ । তদ্গ্ৰহাণা-ঙ্গ্ৰহত্ৱম্ । যস্যৈৱং-ৱিঁদুষো গ্ৰহা গৃহ্যন্তে । তস্য ত্ৱেৱ গৃহীতাঃ ॥ তে-ঽব্ৰুৱন্ন্ । যো ৱৈ ন-শ্শ্ৰেষ্ঠো-ঽভূত্ ॥ 47 ॥
তমৱধিষ্ম । পুনৰিমগ্ং সুৱামহা ইতি । ত-ঞ্ছন্দোভি-ৰসুৱন্ত । তচ্ছন্দসা-ঞ্ছন্দস্ত্ৱম্ । সাম্না সমানযন্ন্ । ত-থ্সাম্নঃ সামত্ৱম্ । উক্থৈ-ৰুদস্থাপযন্ন্ । তদুক্থানা-মুক্থত্ৱম্ । য এৱং-ৱেঁদ । প্ৰত্যেৱ তিষ্ঠতি ॥ 48 ॥
সৰ্ৱমাযুৰেতি ॥ সোমো ৱৈ যশঃ । য এৱং-ৱিঁদ্ৱান্-থ্সোমমাগচ্ছতি । যশ এৱৈনমৃচ্ছতি । তস্মাদাহুঃ । যশ্চৈৱং-ৱেঁদ যশ্চ ন । তাৱুভৌ সোম-মাগচ্ছতঃ । সোমো হি যশঃ । ত-ন্ত্ৱা-ঽৱ যশ ঋচ্ছতীত্যাহুঃ । য-স্সোমে সোম-ম্প্ৰাহেতি । তস্মা-থ্সোমে সোমঃ প্ৰোচ্যঃ । যশ এৱৈনমৃচ্ছতি ॥ 49 ॥
ঋজুধৈৱৈনমমুং-লোঁক-ঙ্গমযতি । চতুৰ্হোত্ৰা ঽঽতিত্থ্যম্ । যশো ৱৈ চতুৰ্হোতা । যশ এৱাত্মন্-ধত্তে । পঞ্চহোত্ৰা পশুমুপ সাদযতি । সুৱৰ্গ্যো ৱৈ পঞ্চহোতা । যজমানঃ পশুঃ । যজমানমেৱ সুৱৰ্গং-লোঁক-ঙ্গমযতি । গ্ৰহান্-গৃহীত্ৱা সপ্তহোতাৰ-ঞ্জুহোতি । ইন্দ্ৰিযং-ৱৈঁ সপ্তহোতা ॥ 43 ॥
ইন্দ্ৰিযমেৱাত্মন্-ধত্তে ॥ যো ৱৈ চতুৰ্হোতৄ-ননুসৱন-ন্তৰ্পযতি । তৃপ্যতি প্ৰজযা পশুভিঃ । উপৈনগ্ং সোমপীথো নমতি । বহিষ্পৱমানে দশহোতাৰং-ৱ্যাঁচক্ষীত । মাদ্ধ্যন্দিনে পৱমানে চতুৰ্হোতাৰম্ । আৰ্ভৱে পৱমানে পঞ্চহোতাৰম্ । পিতৃযজ্ঞে ষড্ঢোতাৰম্ । যজ্ঞাযজ্ঞিযস্য স্তোত্ৰে সপ্তহোতাৰম্ । অনুসৱনমেৱৈনাগ্ স্তৰ্পযতি ॥ 44 ॥
তৃপ্যতি প্ৰজযা পশুভিঃ । উপৈনগ্ং সোমপীথো নমতি ॥ দেৱা ৱৈ চতুৰ্হোতৃভি-স্সত্ৰমাসত । ঋদ্ধিপৰিমিতং-যঁশস্কামাঃ । তে-ঽব্ৰুৱন্ন্ । যন্নঃ প্ৰথমং-যঁশ ঋচ্ছাত্ । সৰ্ৱেষা-ন্নস্ত-থ্সহাসদিতি । সোমশ্চতুৰ্হোত্ৰা । অগ্নিঃ পঞ্চহোত্ৰা । ধাতা ষড্ঢোত্ৰা ॥ 45 ॥
ইন্দ্ৰঃ সপ্তহোত্ৰা । প্ৰজাপতি-ৰ্দশহোত্ৰা । তেষাগ্ং সোমগ্ং ৰাজানং-যঁশ আৰ্চ্ছত্ ॥ তন্ন্যকামযত । তেনাপাক্ৰামত্ । তেন প্ৰলাযমচৰত্ । ত-ন্দেৱাঃ প্ৰৈষৈঃ প্ৰৈষমৈচ্ছন্ন্ । তত্-প্ৰৈষাণা-ম্প্ৰৈষত্ৱম্ । নিৱিদ্ভিৰ্ন্যৱেদযন্ন্ । তন্নিৱিদা-ন্নিৱিত্ত্ৱম্ ॥ 46 ॥
আপ্ৰীভিৰাপ্নুৱন্ন্ । তদাপ্ৰীণামাপ্ৰিত্ৱম্ । তমঘ্নন্ন্ । তস্য যশো ৱ্যগৃহ্ণত । তে গ্ৰহা অভৱন্ন্ । তদ্গ্ৰহাণা-ঙ্গ্ৰহত্ৱম্ । যস্যৈৱং-ৱিঁদুষো গ্ৰহা গৃহ্যন্তে । তস্য ত্ৱেৱ গৃহীতাঃ ॥ তে-ঽব্ৰুৱন্ন্ । যো ৱৈ ন-শ্শ্ৰেষ্ঠো-ঽভূত্ ॥ 47 ॥
তমৱধিষ্ম । পুনৰিমগ্ং সুৱামহা ইতি । ত-ঞ্ছন্দোভি-ৰসুৱন্ত । তচ্ছন্দসা-ঞ্ছন্দস্ত্ৱম্ । সাম্না সমানযন্ন্ । ত-থ্সাম্নঃ সামত্ৱম্ । উক্থৈ-ৰুদস্থাপযন্ন্ । তদুক্থানা-মুক্থত্ৱম্ । য এৱং-ৱেঁদ । প্ৰত্যেৱ তিষ্ঠতি ॥ 48 ॥
সৰ্ৱমাযুৰেতি ॥ সোমো ৱৈ যশঃ । য এৱং-ৱিঁদ্ৱান্-থ্সোমমাগচ্ছতি । যশ এৱৈনমৃচ্ছতি । তস্মাদাহুঃ । যশ্চৈৱং-ৱেঁদ যশ্চ ন । তাৱুভৌ সোম-মাগচ্ছতঃ । সোমো হি যশঃ । ত-ন্ত্ৱা-ঽৱ যশ ঋচ্ছতীত্যাহুঃ । য-স্সোমে সোম-ম্প্ৰাহেতি । তস্মা-থ্সোমে সোমঃ প্ৰোচ্যঃ । যশ এৱৈনমৃচ্ছতি ॥ 49 ॥
(অভিষুণ্ৱন্তি - সপ্তহোতা - তৰ্পযতি - ষড্ঢোত্ৰা - নিৱিত্ত্ৱ - মভূত্ - তিষ্ঠতি - প্ৰাহেতি দ্ৱে চ) (অ. 8)
অনুৱাকং 9 - হোতৃমন্ত্ৰোত্পত্তিকথনপ্ৰসঙ্গেন জগ-থ্সৃষ্টিঃ
অনুৱাকং 9 - হোতৃমন্ত্ৰোত্পত্তিকথনপ্ৰসঙ্গেন জগ-থ্সৃষ্টিঃ
ইদং-ৱাঁ অগ্ৰে নৈৱ কিঞ্চনাসীত্ । ন দ্যৌৰাসীত্ । ন পৃথিৱী । নান্তৰিক্ষম্ । তদসদেৱ সন্মনো ঽকুৰুত স্যামিতি । তদতপ্যত । তস্মাত্-তেপানাদ্ধূমো-ঽজাযত । ত-দ্ভূযো-ঽতপ্যত । তস্মাত্-তেপানাদগ্নি-ৰজাযত । ত-দ্ভূযো-ঽতপ্যত ॥ 50 ॥
তস্মাত্-তেপানাজ্জ্যোতি-ৰজাযত । ত-দ্ভূযো-ঽতপ্যত । তস্মাত্-তেপানাদৰ্চি-ৰজাযত । ত-দ্ভূযো-ঽতপ্যত । তস্মাত্-তেপানান্মৰীচযো-ঽজাযন্ত । ত-দ্ভূযো-ঽতপ্যত । তস্মাত্-তেপানাদুদাৰা অজাযন্ত । ত-দ্ভূযো-ঽতপ্যত । তদভ্ৰমিৱ সমহন্যত ॥ ত-দ্ৱস্তিমভিনত্ ॥ 51 ॥
স সমুদ্ৰো-ঽভৱত্ । তস্মা-থ্সমুদ্ৰস্য ন পিবন্তি । প্ৰজননমিৱ হি মন্যন্তে । তস্মা-ত্পশো-ৰ্জাযমানাদাপঃ পুৰস্তা-দ্যন্তি ॥ ত-দ্দশহোতা-ঽন্ৱসৃজ্যত । প্ৰজাপতিৰ্ৱৈ দশ হোতা ॥ য এৱ-ন্তপসো ৱীৰ্যং-ৱিঁদ্ৱাগ্স্তপ্যতে । ভৱত্যেৱ ॥ তদ্ৱা ইদমাপঃ সলিল-মাসীত্ । সো-ঽৰোদীত্-প্ৰজাপতিঃ ॥ 52 ॥
স কস্মা অজ্ঞি । য-দ্যস্যা অপ্ৰতিষ্ঠাযা ইতি । যদফ্স্ৱ-ৱাপদ্যত । সা পৃথিৱ্যভৱত্ । যদ্ৱ্যমৃষ্ট । তদন্তৰিক্ষ-মভৱত্ । যদূৰ্ধ্ৱ-মুদমৃষ্ট । সা দ্যৌৰভৱত্ । যদৰোদীত্ । তদনযো ৰোদস্ত্ৱম্ ॥ 53 ॥
য এৱং-ৱেঁদ । নাস্য গৃহে ৰুদন্তি । এতদ্ৱা এষাং-লোঁকানা-ঞ্জন্ম । য এৱমেষাং-লোঁকানা-ঞ্জন্ম ৱেদ । নৈষু লোকে-ষ্ৱাৰ্তিমাৰ্চ্ছতি । স ইমা-ম্প্ৰতিষ্ঠা-মৱিন্দত ॥ স ইমা-ম্প্ৰতিষ্ঠাং-ৱিঁত্ত্ৱা ঽকামযত প্ৰজাযেযেতি । স তপো-ঽতপ্যত । সো-ঽন্তৰ্ৱানভৱত্ । স জঘনাদসুৰা-নসৃজত ॥ 54 ॥
তেভ্যো মৃন্মযে পাত্ৰে-ঽন্নমদুহত্ । যা-ঽস্য সা তনূৰাসীত্ । তামপাহত । সা তমিস্ৰা-ঽভৱত্ ॥ সো-ঽকামযত প্ৰজাযেযেতি । স তপো-ঽতপ্যত । সো-ঽন্তৰ্ৱা-নভৱত্ । স প্ৰজননাদেৱ প্ৰজা অসৃজত । তস্মাদিমা ভূযিষ্ঠাঃ । প্ৰজননাদ্ধ্যেনা অসৃজত ॥ 55 ॥
তাভ্যো দাৰুমযে পাত্ৰে পযো-ঽদুহত্ । যা-ঽস্য সা তনূৰাসীত্ । তামপাহত । সা জোথ্স্না ঽভৱত্ ॥ সো-ঽকামযত প্ৰজাযেযেতি । সতপো-ঽতপ্যত । সো-ঽন্তৰ্ৱা-নভৱত্ । স উপপক্ষাভ্যা-মেৱৰ্তূনসৃজত । তেভ্যো ৰজতে পাত্ৰে ঘৃতমদুহত্ । যা-ঽস্য সা তনূৰাসীত্ ॥ 56 ॥
তামপাহত । সো-ঽহোৰাত্ৰযো-স্সন্ধি-ৰভৱত্ ॥ সো-ঽকামযত প্ৰজাযেযেতি । স তপো-ঽতপ্যত । সো-ঽন্তৰ্ৱা-নভৱত্ । স মুখা-দ্দেৱা-নসৃজত । তেভ্যো হৰিতে পাত্ৰে সোমমদুহত্ । যা-ঽস্য সা তনূৰাসীত্ । তামপাহত । তদহৰভৱত্ ॥ 57 ॥
এতে ৱৈ প্ৰজাপতেৰ্দোহাঃ । য এৱং-ৱেঁদ । দুহ এৱ প্ৰজাঃ ॥ দিৱা ৱৈ নো-ঽভূদিতি । ত-দ্দেৱানা-ন্দেৱত্ৱম্ । য এৱ-ন্দেৱানা-ন্দেৱত্ৱং-ৱেঁদ । দেৱৱানেৱ ভৱতি ॥ এতদ্ৱা অহোৰাত্ৰাণা-ঞ্জন্ম । য এৱমহোৰাত্ৰাণা-ঞ্জন্ম ৱেদ । নাহোৰাত্ৰেষ্ৱাৰ্তিমাৰ্চ্ছতি ॥ 58 ॥
অসতো-ঽধি মনো-ঽসৃজ্যত । মনঃ প্ৰজাপতি-মসৃজত । প্ৰজাপতিঃ প্ৰজা অসৃজত । তদ্ৱা ইদ-ম্মনস্যেৱ পৰম-ম্প্ৰতিষ্ঠিতম্ । যদিদ-ঙ্কিঞ্চ । তদেতচ্ছ্ৱোৱস্য সন্নাম ব্ৰহ্ম ॥ ৱ্যুচ্ছন্তী ৱ্যুচ্ছন্ত্যস্মৈ ৱস্যসী ৱস্যসী ৱ্যুচ্ছতি । প্ৰজাযতে প্ৰজযা পশুভিঃ । প্ৰ পৰমেষ্ঠিনো মাত্ৰা-মাপ্নোতি । য এৱং-ৱেঁদ ॥ 59 ॥
তস্মাত্-তেপানাজ্জ্যোতি-ৰজাযত । ত-দ্ভূযো-ঽতপ্যত । তস্মাত্-তেপানাদৰ্চি-ৰজাযত । ত-দ্ভূযো-ঽতপ্যত । তস্মাত্-তেপানান্মৰীচযো-ঽজাযন্ত । ত-দ্ভূযো-ঽতপ্যত । তস্মাত্-তেপানাদুদাৰা অজাযন্ত । ত-দ্ভূযো-ঽতপ্যত । তদভ্ৰমিৱ সমহন্যত ॥ ত-দ্ৱস্তিমভিনত্ ॥ 51 ॥
স সমুদ্ৰো-ঽভৱত্ । তস্মা-থ্সমুদ্ৰস্য ন পিবন্তি । প্ৰজননমিৱ হি মন্যন্তে । তস্মা-ত্পশো-ৰ্জাযমানাদাপঃ পুৰস্তা-দ্যন্তি ॥ ত-দ্দশহোতা-ঽন্ৱসৃজ্যত । প্ৰজাপতিৰ্ৱৈ দশ হোতা ॥ য এৱ-ন্তপসো ৱীৰ্যং-ৱিঁদ্ৱাগ্স্তপ্যতে । ভৱত্যেৱ ॥ তদ্ৱা ইদমাপঃ সলিল-মাসীত্ । সো-ঽৰোদীত্-প্ৰজাপতিঃ ॥ 52 ॥
স কস্মা অজ্ঞি । য-দ্যস্যা অপ্ৰতিষ্ঠাযা ইতি । যদফ্স্ৱ-ৱাপদ্যত । সা পৃথিৱ্যভৱত্ । যদ্ৱ্যমৃষ্ট । তদন্তৰিক্ষ-মভৱত্ । যদূৰ্ধ্ৱ-মুদমৃষ্ট । সা দ্যৌৰভৱত্ । যদৰোদীত্ । তদনযো ৰোদস্ত্ৱম্ ॥ 53 ॥
য এৱং-ৱেঁদ । নাস্য গৃহে ৰুদন্তি । এতদ্ৱা এষাং-লোঁকানা-ঞ্জন্ম । য এৱমেষাং-লোঁকানা-ঞ্জন্ম ৱেদ । নৈষু লোকে-ষ্ৱাৰ্তিমাৰ্চ্ছতি । স ইমা-ম্প্ৰতিষ্ঠা-মৱিন্দত ॥ স ইমা-ম্প্ৰতিষ্ঠাং-ৱিঁত্ত্ৱা ঽকামযত প্ৰজাযেযেতি । স তপো-ঽতপ্যত । সো-ঽন্তৰ্ৱানভৱত্ । স জঘনাদসুৰা-নসৃজত ॥ 54 ॥
তেভ্যো মৃন্মযে পাত্ৰে-ঽন্নমদুহত্ । যা-ঽস্য সা তনূৰাসীত্ । তামপাহত । সা তমিস্ৰা-ঽভৱত্ ॥ সো-ঽকামযত প্ৰজাযেযেতি । স তপো-ঽতপ্যত । সো-ঽন্তৰ্ৱা-নভৱত্ । স প্ৰজননাদেৱ প্ৰজা অসৃজত । তস্মাদিমা ভূযিষ্ঠাঃ । প্ৰজননাদ্ধ্যেনা অসৃজত ॥ 55 ॥
তাভ্যো দাৰুমযে পাত্ৰে পযো-ঽদুহত্ । যা-ঽস্য সা তনূৰাসীত্ । তামপাহত । সা জোথ্স্না ঽভৱত্ ॥ সো-ঽকামযত প্ৰজাযেযেতি । সতপো-ঽতপ্যত । সো-ঽন্তৰ্ৱা-নভৱত্ । স উপপক্ষাভ্যা-মেৱৰ্তূনসৃজত । তেভ্যো ৰজতে পাত্ৰে ঘৃতমদুহত্ । যা-ঽস্য সা তনূৰাসীত্ ॥ 56 ॥
তামপাহত । সো-ঽহোৰাত্ৰযো-স্সন্ধি-ৰভৱত্ ॥ সো-ঽকামযত প্ৰজাযেযেতি । স তপো-ঽতপ্যত । সো-ঽন্তৰ্ৱা-নভৱত্ । স মুখা-দ্দেৱা-নসৃজত । তেভ্যো হৰিতে পাত্ৰে সোমমদুহত্ । যা-ঽস্য সা তনূৰাসীত্ । তামপাহত । তদহৰভৱত্ ॥ 57 ॥
এতে ৱৈ প্ৰজাপতেৰ্দোহাঃ । য এৱং-ৱেঁদ । দুহ এৱ প্ৰজাঃ ॥ দিৱা ৱৈ নো-ঽভূদিতি । ত-দ্দেৱানা-ন্দেৱত্ৱম্ । য এৱ-ন্দেৱানা-ন্দেৱত্ৱং-ৱেঁদ । দেৱৱানেৱ ভৱতি ॥ এতদ্ৱা অহোৰাত্ৰাণা-ঞ্জন্ম । য এৱমহোৰাত্ৰাণা-ঞ্জন্ম ৱেদ । নাহোৰাত্ৰেষ্ৱাৰ্তিমাৰ্চ্ছতি ॥ 58 ॥
অসতো-ঽধি মনো-ঽসৃজ্যত । মনঃ প্ৰজাপতি-মসৃজত । প্ৰজাপতিঃ প্ৰজা অসৃজত । তদ্ৱা ইদ-ম্মনস্যেৱ পৰম-ম্প্ৰতিষ্ঠিতম্ । যদিদ-ঙ্কিঞ্চ । তদেতচ্ছ্ৱোৱস্য সন্নাম ব্ৰহ্ম ॥ ৱ্যুচ্ছন্তী ৱ্যুচ্ছন্ত্যস্মৈ ৱস্যসী ৱস্যসী ৱ্যুচ্ছতি । প্ৰজাযতে প্ৰজযা পশুভিঃ । প্ৰ পৰমেষ্ঠিনো মাত্ৰা-মাপ্নোতি । য এৱং-ৱেঁদ ॥ 59 ॥
(অগ্নিৰজাযত তদ্ভূযো-ঽতপ্যতা - ভিনদ - ৰোদী-ত্প্ৰজাপতী - ৰোদস্ত্ৱ - মসৃজ - তাসৃজত - ঘৃতমদুহদ্যা-ঽস্য সা তনূৰাসী - দহৰভৱ-দ্- ঋচ্ছতি - ৱেদ) (অ. 9)
(ইদ-ন্ধূমো ঽগ্নি-ৰ্জ্যোতি ৰৰ্চি-ৰ্মৰীচয উদাৰা স্তদভ্ৰগ্ং /
(ইদ-ন্ধূমো ঽগ্নি-ৰ্জ্যোতি ৰৰ্চি-ৰ্মৰীচয উদাৰা স্তদভ্ৰগ্ং /
স জঘনা-থ্সা তমিস্ৰা স প্ৰজননা-থ্সা জোথ্স্না স উপপক্ষাভ্যাগ্ং সো ঽহোৰাত্ৰযো-স্সন্ধি-স্সমুখা-ত্তদহ-ৰ্দেৱৱান্ / মৃন্মযে দাৰুমযে ৰজতে হৰিতে তেভ্যস্তাভ্যো দ্ৱে তেভ্যো-ঽন্ন-ম্পযো
ঘৃতগ্ং সোমম্)
অনুৱাকং 10 - দেৱসৃষ্টিমধ্যে-ঽৱস্থিতস্যেন্দ্ৰস্য দেৱতাধিপতিত্ৱম্
অনুৱাকং 10 - দেৱসৃষ্টিমধ্যে-ঽৱস্থিতস্যেন্দ্ৰস্য দেৱতাধিপতিত্ৱম্
প্ৰজাপতি-ৰিন্দ্ৰমসৃজ-তানুজাৱৰ-ন্দেৱানাম্ । ত-ম্প্ৰাহিণোত্ । পৰেহি । এতেষা-ন্দেৱানা-মধিপতিৰেধীতি । ত-ন্দেৱা অব্ৰুৱন্ন্ । কস্ত্ৱমসি । ৱযং-ৱৈঁ ত্ৱচ্ছ্ৰেযাগ্ংস-স্স্ম ইতি । সো-ঽব্ৰৱীত্ । কস্ত্ৱমসি ৱযং-ৱৈঁ ত্ৱচ্ছ্ৰেযাগ্ংস-স্স্ম ইতি মা দেৱা অৱোচন্নিতি ॥ অথ ৱা ইদ-ন্তৰ্হি প্ৰজাপতৌ হৰ আসীত্ ॥ 60 ॥
যদস্মিন্নাদিত্যে । তদেনমব্ৰৱীত্ । এতন্মে প্ৰযচ্ছ । অথাহমেতেষা-ন্দেৱানা-মধিপতি-ৰ্ভৱিষ্যামীতি । কোহগ্গ্-স্যামিত্যব্ৰৱীত্ । এত-ত্প্ৰদাযেতি । এত-থ্স্যা ইত্যব্ৰৱীত্ । যদেতদ্ব্ৰৱীষীতি । কো হ ৱৈ নাম প্ৰজাপতিঃ । য এৱং-ৱেঁদ ॥ 61 ॥
ৱিদুৰেন-ন্নাম্না । তদস্মৈ ৰুক্ম-ঙ্কৃত্ৱা প্ৰত্যমুঞ্চত্ । ততো ৱা ইন্দ্ৰো দেৱানা-মধিপতি-ৰভৱত্ । য এৱং-ৱেঁদ । অধিপতিৰেৱ সমানানা-ম্ভৱতি ॥ সো-ঽমন্যত । কি-ঙ্কিং-ৱাঁ অকৰমিতি । স চন্দ্ৰ-ম্ম আহৰেতি প্ৰালপত্ । তচ্চন্দ্ৰমস-শ্চন্দ্ৰমস্ত্ৱম্ । য এৱং-ৱেঁদ ॥ 62 ॥
চন্দ্ৰৱানেৱ ভৱতি ॥ ত-ন্দেৱা অব্ৰুৱন্ন্ । সুৱীৰ্যো ঽমৰ্যা যথা গোপাযত ইতি । ত-থ্সূৰ্যস্য সূৰ্যত্ৱম্ । য এৱং-ৱেঁদ । নৈন-ন্দভ্নোতি ॥ কশ্চ নাস্মিন্ৱা ইদমিন্দ্ৰিয-ম্প্ৰত্যস্থাদিতি । তদিন্দ্ৰ-স্যেন্দ্ৰত্ৱম্ । য এৱং-ৱেঁদ । ইন্দ্ৰিযাৱ্যেৱ ভৱতি ॥ 63 ॥
অযং-ৱাঁ ইদ-ম্পৰমো-ঽভূদিতি । তত্-পৰমেষ্ঠিনঃ পৰমেষ্ঠিত্ৱম্ । য এৱং-ৱেঁদ । পৰমামেৱ কাষ্ঠা-ঙ্গচ্ছতি ॥ ত-ন্দেৱা-স্সমন্ত-ম্পৰ্যৱিশন্ন্ । ৱসৱঃ পুৰস্তাত্ । ৰুদ্ৰা দক্ষিণতঃ । আদিত্যাঃ পশ্চাত্ । ৱিশ্ৱে দেৱা উত্তৰতঃ । অঙ্গিৰসঃ প্ৰত্যঞ্চম্ ॥ 64 ॥
সাদ্ধ্যাঃ পৰাঞ্চম্ । য এৱং-ৱেঁদ । উপৈনগ্ং সমানা-স্সং-ৱিঁশন্তি ॥ স প্ৰজাপতিৰেৱ ভূত্ৱা প্ৰজা আৱযত্ । তা অস্মৈ নাতিষ্ঠন্তান্নাদ্যায । তা মুখ-ম্পুৰস্তাত্-পশ্যন্তীঃ । দক্ষিণতঃ পৰ্যাযন্ন্ । স দক্ষিণতঃ পৰ্যৱৰ্তযত । তা মুখ-ম্পুৰস্তাত্-পশ্যন্তীঃ । মুখ-ন্দক্ষিণতঃ ॥ 65 ॥
পশ্চাত্-পৰ্যাযন্ন্ । স পশ্চাত্-পৰ্যৱৰ্তযত । তা মুখ-ম্পুৰস্তাত্-পশ্যন্তীঃ । মুখ-ন্দক্ষিণতঃ । মুখ-ম্পশ্চাত্ । উত্তৰতঃ পৰ্যাযন্ন্ । স উত্তৰতঃ পৰ্যৱৰ্তযত । তা মুখ-ম্পুৰস্তাত্-পশ্যন্তীঃ । মুখ-ন্দক্ষিণতঃ । মুখ-ম্পশ্চাত্ ॥ 66 ॥
মুখমুত্তৰতঃ । ঊৰ্ধ্ৱা উদাযন্ন্ । স উপৰিষ্টান্ন্য-ৱৰ্তযত । তা-স্সৰ্ৱতোমুখো ভূত্ৱা ঽঽৱযত্ । ততো ৱৈ তস্মৈ প্ৰজা অতিষ্ঠন্তান্নাদ্যায ॥ য এৱং-ৱিঁদ্ৱা-ন্পৰি চ ৱৰ্তযতে নি চ । প্ৰজাপতিৰেৱ ভূত্ৱা প্ৰজা অত্তি । তিষ্ঠন্তে-ঽস্মৈ প্ৰজা অন্নাদ্যায । অন্নাদ এৱ ভৱতি ॥ 67 ॥
যদস্মিন্নাদিত্যে । তদেনমব্ৰৱীত্ । এতন্মে প্ৰযচ্ছ । অথাহমেতেষা-ন্দেৱানা-মধিপতি-ৰ্ভৱিষ্যামীতি । কোহগ্গ্-স্যামিত্যব্ৰৱীত্ । এত-ত্প্ৰদাযেতি । এত-থ্স্যা ইত্যব্ৰৱীত্ । যদেতদ্ব্ৰৱীষীতি । কো হ ৱৈ নাম প্ৰজাপতিঃ । য এৱং-ৱেঁদ ॥ 61 ॥
ৱিদুৰেন-ন্নাম্না । তদস্মৈ ৰুক্ম-ঙ্কৃত্ৱা প্ৰত্যমুঞ্চত্ । ততো ৱা ইন্দ্ৰো দেৱানা-মধিপতি-ৰভৱত্ । য এৱং-ৱেঁদ । অধিপতিৰেৱ সমানানা-ম্ভৱতি ॥ সো-ঽমন্যত । কি-ঙ্কিং-ৱাঁ অকৰমিতি । স চন্দ্ৰ-ম্ম আহৰেতি প্ৰালপত্ । তচ্চন্দ্ৰমস-শ্চন্দ্ৰমস্ত্ৱম্ । য এৱং-ৱেঁদ ॥ 62 ॥
চন্দ্ৰৱানেৱ ভৱতি ॥ ত-ন্দেৱা অব্ৰুৱন্ন্ । সুৱীৰ্যো ঽমৰ্যা যথা গোপাযত ইতি । ত-থ্সূৰ্যস্য সূৰ্যত্ৱম্ । য এৱং-ৱেঁদ । নৈন-ন্দভ্নোতি ॥ কশ্চ নাস্মিন্ৱা ইদমিন্দ্ৰিয-ম্প্ৰত্যস্থাদিতি । তদিন্দ্ৰ-স্যেন্দ্ৰত্ৱম্ । য এৱং-ৱেঁদ । ইন্দ্ৰিযাৱ্যেৱ ভৱতি ॥ 63 ॥
অযং-ৱাঁ ইদ-ম্পৰমো-ঽভূদিতি । তত্-পৰমেষ্ঠিনঃ পৰমেষ্ঠিত্ৱম্ । য এৱং-ৱেঁদ । পৰমামেৱ কাষ্ঠা-ঙ্গচ্ছতি ॥ ত-ন্দেৱা-স্সমন্ত-ম্পৰ্যৱিশন্ন্ । ৱসৱঃ পুৰস্তাত্ । ৰুদ্ৰা দক্ষিণতঃ । আদিত্যাঃ পশ্চাত্ । ৱিশ্ৱে দেৱা উত্তৰতঃ । অঙ্গিৰসঃ প্ৰত্যঞ্চম্ ॥ 64 ॥
সাদ্ধ্যাঃ পৰাঞ্চম্ । য এৱং-ৱেঁদ । উপৈনগ্ং সমানা-স্সং-ৱিঁশন্তি ॥ স প্ৰজাপতিৰেৱ ভূত্ৱা প্ৰজা আৱযত্ । তা অস্মৈ নাতিষ্ঠন্তান্নাদ্যায । তা মুখ-ম্পুৰস্তাত্-পশ্যন্তীঃ । দক্ষিণতঃ পৰ্যাযন্ন্ । স দক্ষিণতঃ পৰ্যৱৰ্তযত । তা মুখ-ম্পুৰস্তাত্-পশ্যন্তীঃ । মুখ-ন্দক্ষিণতঃ ॥ 65 ॥
পশ্চাত্-পৰ্যাযন্ন্ । স পশ্চাত্-পৰ্যৱৰ্তযত । তা মুখ-ম্পুৰস্তাত্-পশ্যন্তীঃ । মুখ-ন্দক্ষিণতঃ । মুখ-ম্পশ্চাত্ । উত্তৰতঃ পৰ্যাযন্ন্ । স উত্তৰতঃ পৰ্যৱৰ্তযত । তা মুখ-ম্পুৰস্তাত্-পশ্যন্তীঃ । মুখ-ন্দক্ষিণতঃ । মুখ-ম্পশ্চাত্ ॥ 66 ॥
মুখমুত্তৰতঃ । ঊৰ্ধ্ৱা উদাযন্ন্ । স উপৰিষ্টান্ন্য-ৱৰ্তযত । তা-স্সৰ্ৱতোমুখো ভূত্ৱা ঽঽৱযত্ । ততো ৱৈ তস্মৈ প্ৰজা অতিষ্ঠন্তান্নাদ্যায ॥ য এৱং-ৱিঁদ্ৱা-ন্পৰি চ ৱৰ্তযতে নি চ । প্ৰজাপতিৰেৱ ভূত্ৱা প্ৰজা অত্তি । তিষ্ঠন্তে-ঽস্মৈ প্ৰজা অন্নাদ্যায । অন্নাদ এৱ ভৱতি ॥ 67 ॥
(আসী-দ্- ৱেদ - চন্দ্ৰমস্ত্ৱং-যঁ এৱং-ৱেঁদে - ন্দ্ৰিযাৱ্যেৱ ভৱতি - প্ৰত্যঞ্চ - মুখ-ন্দক্ষিণতো - মুখ-ম্পশ্চান্ - +নৱ চ) (আ10 )
অনুৱাকং 11 - হোতৃমন্ত্ৰাণা-ম্পুৰুষাৰ্থপ্ৰযোগঃ
অনুৱাকং 11 - হোতৃমন্ত্ৰাণা-ম্পুৰুষাৰ্থপ্ৰযোগঃ
প্ৰজাপতি-ৰকামযত বহোৰ্ভূযান্-থ্স্যামিতি । স এত-ন্দশহোতাৰ-মপশ্যত্ । ত-ম্প্ৰাযুঙ্ক্ত । তস্য প্ৰযুক্তি বহোৰ্ভূযানভৱত্ । যঃ কামযেত বহোৰ্ভূযান্-থ্স্যামিতি । স দশহোতাৰ-ম্প্ৰযুঞ্জীত । বহোৰেৱ ভূযান্-ভৱতি ॥ সো-ঽকামযত ৱীৰো ম আজাযেতেতি । স দশহোতুশ্চতুৰ্হোতাৰ-ন্নিৰমিমীত । ত-ম্প্ৰাযুঙ্ক্ত ॥ 68 ॥
তস্য প্ৰযুক্তীন্দ্ৰো ঽজাযত । যঃ কামযেত ৱীৰো ম আজাযেতেতি । স চতুৰ্হোতাৰ-ম্প্ৰযুঞ্জীত । আ-ঽস্য ৱীৰো জাযতে ॥ সো-ঽকামযত পশুমান্-থ্স্যামিতি । স চতুৰ্হোতুঃ পঞ্চহোতাৰ-ন্নিৰমিমীত । ত-ম্প্ৰাযুঙ্ক্ত । তস্য প্ৰযুক্তি পশুমানভৱত্ । যঃ কামযেত পশুমান্-থ্স্যামিতি । স পঞ্চহোতাৰ-ম্প্ৰযুঞ্জীত ॥ 69 ॥
পশুমানেৱ ভৱতি ॥ সো-ঽকামযতৰ্তৱো মে কল্পেৰন্নিতি । স পঞ্চহোতু-ষ্ষড্ঢোতাৰ-ন্নিৰমিমীত । ত-ম্প্ৰাযুঙ্ক্ত । তস্য প্ৰযুক্ত্যৃতৱো-ঽস্মা অকল্পন্ত । যঃ কামযেতৰ্তৱো মে কল্পেৰন্নিতি । স ষড্ঢোতাৰ-ম্প্ৰযুঞ্জীত । কল্পন্তে-ঽস্মা ঋতৱঃ ॥ সো-ঽকামযত সোমপ-স্সোমযাজী স্যাম্ । আ মে সোমপ-স্সোমযাজী জাযেতেতি ॥ 70 ॥
স ষড্ঢোতু-স্সপ্তহোতাৰ-ন্নিৰমিমীত । ত-ম্প্ৰাযুঙ্ক্ত । তস্য প্ৰযুক্তি সোমপ-স্সোমযাজ্যভৱত্ । আ-ঽস্য সোমপ-স্সোমযাজ্যজাযত । যঃ কামযেত সোমপ-স্সোমযাজী স্যাম্ । আ মে সোমপ-স্সোমযাজী জাযেতেতি । স সপ্তহোতাৰ-ম্প্ৰযুঞ্জীত । সোমপ এৱ সোমযাজী ভৱতি । আ-ঽস্য সোমপ-স্সোমযাজী জাযতে ॥ স ৱা এষ পশুঃ পঞ্চধা প্ৰতি তিষ্ঠতি ॥ 71 ॥
পদ্ভিৰ্মুখেন ॥ তে দেৱাঃ পশূন্. ৱিত্ত্ৱা । সুৱৰ্গং-লোঁকমাযন্ন্ ॥ তে-ঽমুষ্মিল্ ঁলোকে ৱ্যক্ষুদ্ধ্যন্ন্ । তে-ঽব্ৰুৱন্ন্ । অমুতঃ প্ৰদানং-ৱাঁ উপজিজীৱিমেতি । তে সপ্তহোতাৰং-যঁজ্ঞং-ৱিঁধাযাযাস্যম্ । আঙ্গীৰস-ম্প্ৰাহিণ্ৱন্ন্ । এতেনামুত্ৰ কল্পযেতি । তস্য ৱা ইয-ঙ্ক্লৃপ্তিঃ ॥ 72 ॥
যদিদ-ঙ্কিঞ্চ । য এৱং-ৱেঁদ । কল্পতে-ঽস্মৈ । স ৱা অয-ম্মনুষ্যেষু যজ্ঞ-স্সপ্তহোতা । অমুত্ৰ সদ্ভ্যো দেৱেভ্যো হৱ্যং-ৱঁহতি । য এৱং-ৱেঁদ । উপৈনং-যঁজ্ঞো নমতি ॥ যো ৱৈ চতুৰ্হোতৃণা-ন্নিদানং-ৱেঁদ । নিদানৱা-ন্ভৱতি । অগ্নিহোত্ৰং-ৱৈঁ দশহোতুৰ্নিদানম্ । দৰ্শপূৰ্ণমাসৌ চতুৰ্হোতুঃ । চাতুৰ্মাস্যানি পঞ্চ হোতুঃ । পশুবন্ধ-ষ্ষড্ঢোতুঃ । সৌম্যো-ঽদ্ধ্ৱৰ-স্সপ্তহোতুঃ । এতদ্ৱৈ চতুৰ্হোতৃণা-ন্নিদানম্ । য এৱং-ৱেঁদ । নিদানৱা-ন্ভৱতি ॥ 73 ॥
তস্য প্ৰযুক্তীন্দ্ৰো ঽজাযত । যঃ কামযেত ৱীৰো ম আজাযেতেতি । স চতুৰ্হোতাৰ-ম্প্ৰযুঞ্জীত । আ-ঽস্য ৱীৰো জাযতে ॥ সো-ঽকামযত পশুমান্-থ্স্যামিতি । স চতুৰ্হোতুঃ পঞ্চহোতাৰ-ন্নিৰমিমীত । ত-ম্প্ৰাযুঙ্ক্ত । তস্য প্ৰযুক্তি পশুমানভৱত্ । যঃ কামযেত পশুমান্-থ্স্যামিতি । স পঞ্চহোতাৰ-ম্প্ৰযুঞ্জীত ॥ 69 ॥
পশুমানেৱ ভৱতি ॥ সো-ঽকামযতৰ্তৱো মে কল্পেৰন্নিতি । স পঞ্চহোতু-ষ্ষড্ঢোতাৰ-ন্নিৰমিমীত । ত-ম্প্ৰাযুঙ্ক্ত । তস্য প্ৰযুক্ত্যৃতৱো-ঽস্মা অকল্পন্ত । যঃ কামযেতৰ্তৱো মে কল্পেৰন্নিতি । স ষড্ঢোতাৰ-ম্প্ৰযুঞ্জীত । কল্পন্তে-ঽস্মা ঋতৱঃ ॥ সো-ঽকামযত সোমপ-স্সোমযাজী স্যাম্ । আ মে সোমপ-স্সোমযাজী জাযেতেতি ॥ 70 ॥
স ষড্ঢোতু-স্সপ্তহোতাৰ-ন্নিৰমিমীত । ত-ম্প্ৰাযুঙ্ক্ত । তস্য প্ৰযুক্তি সোমপ-স্সোমযাজ্যভৱত্ । আ-ঽস্য সোমপ-স্সোমযাজ্যজাযত । যঃ কামযেত সোমপ-স্সোমযাজী স্যাম্ । আ মে সোমপ-স্সোমযাজী জাযেতেতি । স সপ্তহোতাৰ-ম্প্ৰযুঞ্জীত । সোমপ এৱ সোমযাজী ভৱতি । আ-ঽস্য সোমপ-স্সোমযাজী জাযতে ॥ স ৱা এষ পশুঃ পঞ্চধা প্ৰতি তিষ্ঠতি ॥ 71 ॥
পদ্ভিৰ্মুখেন ॥ তে দেৱাঃ পশূন্. ৱিত্ত্ৱা । সুৱৰ্গং-লোঁকমাযন্ন্ ॥ তে-ঽমুষ্মিল্ ঁলোকে ৱ্যক্ষুদ্ধ্যন্ন্ । তে-ঽব্ৰুৱন্ন্ । অমুতঃ প্ৰদানং-ৱাঁ উপজিজীৱিমেতি । তে সপ্তহোতাৰং-যঁজ্ঞং-ৱিঁধাযাযাস্যম্ । আঙ্গীৰস-ম্প্ৰাহিণ্ৱন্ন্ । এতেনামুত্ৰ কল্পযেতি । তস্য ৱা ইয-ঙ্ক্লৃপ্তিঃ ॥ 72 ॥
যদিদ-ঙ্কিঞ্চ । য এৱং-ৱেঁদ । কল্পতে-ঽস্মৈ । স ৱা অয-ম্মনুষ্যেষু যজ্ঞ-স্সপ্তহোতা । অমুত্ৰ সদ্ভ্যো দেৱেভ্যো হৱ্যং-ৱঁহতি । য এৱং-ৱেঁদ । উপৈনং-যঁজ্ঞো নমতি ॥ যো ৱৈ চতুৰ্হোতৃণা-ন্নিদানং-ৱেঁদ । নিদানৱা-ন্ভৱতি । অগ্নিহোত্ৰং-ৱৈঁ দশহোতুৰ্নিদানম্ । দৰ্শপূৰ্ণমাসৌ চতুৰ্হোতুঃ । চাতুৰ্মাস্যানি পঞ্চ হোতুঃ । পশুবন্ধ-ষ্ষড্ঢোতুঃ । সৌম্যো-ঽদ্ধ্ৱৰ-স্সপ্তহোতুঃ । এতদ্ৱৈ চতুৰ্হোতৃণা-ন্নিদানম্ । য এৱং-ৱেঁদ । নিদানৱা-ন্ভৱতি ॥ 73 ॥
(অমিমীত ত-ম্প্ৰাযুঙ্ক্ত - পঞ্চহোতাৰ-ম্প্ৰযুঞ্জিত - জাযেতেতি - তিষ্ঠতি - ক্লৃপ্তি--ৰ্ দশহোতু-ৰ্নিদানগ্ং সপ্ত চ ) (অ. 11)
(প্ৰজাপতিৰকামযত প্ৰজা-স্সৃজেযেতি - প্ৰজাপতিৰকামযত দৰ্শপূৰ্ণমাসৌ সৃজেযেতি - প্ৰজাপতিৰকামযত প্ৰজাযেযেতি স তপ-স্স ত্ৰিৱৃতং - প্ৰজাপতিৰকামযত দশহোতাৰ-ন্তেন দশধা-ঽঽত্মানং - দেৱা ৱৈ ৱৰুণ - মন্তো ৱৈ - প্ৰজাপতিস্তা-স্সৃষ্টা-স্সমশ্লিষ্যন্ - দেৱা ৱৈ চতুৰ্হোতৃভি - ৰিদং-ৱাঁ অগ্ৰে - প্ৰজাপতিৰিন্দ্ৰং - প্ৰজাপতিৰকামযত বহোৰ্ভূযানেকাদশ)
(প্ৰজাপতি - স্তদ্গ্ৰহস্য - প্ৰজাপতিৰকামযতা - নযৈৱৈনত্ - তস্য ৱা ইয-ঙ্ক্লৃপ্তি - স্তস্মা-ত্তেপানাজ্জ্যোতি--ৰ্ যদস্মিন্নাদিত্যে -সষড্ঢোতু-স্সপ্তহোতাৰ-ন্ত্ৰিসপ্ততিঃ)
(প্ৰজাপতিৰকামযত - নিদানৱান্ভৱতি)
॥ হৰিঃ ওম্ ॥
॥ কৃষ্ণ যজুৰ্ৱেদীয তৈত্তিৰীয ব্ৰাহ্মণে দ্ৱিতীযাষ্টকে দ্ৱিতীযঃ প্ৰপাঠক-স্সমাপ্তঃ ॥