Lord Prajapati

2.2 - hotṛbrāhmaṇam - kṛṣṇa yajurveda taittirīya brāhmaṇa pāṭhaḥ - prajāpatirakāmayata prajāḥ

(Hotrubrahmanam in English (IAST))

From Krishna Yajurveda Taittiriya Brahmana

The Hotrubrahmanam is a significant portion of the second Ashtaka of the Taittiriya Brahmana from the Krishna Yajurveda. It focuses on the Dashahotru mantras, which delineate the profound sacrificial rituals performed by Prajapati, the creator deity, to manifest creation. By narrating the origin and the meditative performance of these sacred rites, the text serves as a spiritual manual for aligning one's internal consciousness with the cosmic order. Chanting these verses is believed to bestow divine intellect, grant success in ritualistic endeavors, and harmonize the practitioner with the creative energies of the universe.

kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya brāhmaṇe dvitīyāṣṭake dvitīyaḥ prapāṭhakaḥ - hotṛbrāhmaṇam
o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
śrī gurubhyo namaḥ | ha॒riḥ॒ om ||
anuvākaṃ 1 - daśahotṛmantrasya kratvarthapuruṣārthaprayogau
pra॒jāpa̭tirakāmayata pra॒jā-ssṛ̭je॒yeti̭ | sa e॒ta-ndaśa̭hotāra-mapaśyat | ta-mmana̭sā 'nu॒drutya̭ darbhasta॒mbḙ-'juhot | tato॒ vai sa pra॒jā a̭sṛjata | tā a̭smāthsṛ॒ṣṭā apā᳚krāmann | tā grahḙṇāgṛhṇāt | tadgraha̭sya graha॒tvam | yaḥ kā॒mayḙta॒ prajā̭ye॒yeti̭ | sa daśa̭hotāra॒-mmana̭sā 'nu॒drutya̭ darbhasta॒mbe jṷhuyāt | pra॒jāpa̭ti॒rvai daśa̭hotā || 1 ||
pra॒jāpa̭tire॒va bhū॒tvā pra jā̭yate || mana̭sā juhoti | mana̭ iva॒ hi pra॒jāpa̭tiḥ | pra॒jāpa̭te॒rāptyai᳚ || pū॒rṇayā̭ juhoti | pū॒rṇa i̭va॒ hi pra॒jāpa̭tiḥ | pra॒jāpa̭te॒rāptyai᳚ || nyṷ̄nayā juhoti | nyṷ̄nā॒ddhi pra॒jāpa̭tiḥ pra॒jā asṛ̭jata | pra॒jānā॒gṃ॒ sṛṣṭyai᳚ || 2 ||
da॒rbha॒sta॒mbe jṷhoti | e॒tasmā॒dvai yoneḥ᳚ pra॒jāpa̭tiḥ pra॒jā a̭sṛjata | yasmā̭de॒va yoneḥ᳚ pra॒jāpa̭tiḥ pra॒jā asṛ̭jata | tasmā̭de॒va yoneḥ॒ pra jā̭yate || brā॒hma॒ṇo da̭kṣiṇa॒ta upā᳚ste | brā॒hma॒ṇo vai pra॒jānā̭-mupadra॒ṣṭā | u॒pa॒dra॒ṣṭu॒matye॒va pra jā̭yate || graho̭ bhavati | pra॒jānāgṃ̭ sṛ॒ṣṭānā॒-ndhṛtyai᳚ || ya-mbrā᳚hma॒ṇaṃ-vi~॒dyāṃ-vi~॒dvāgṃsaṃ॒-ya~śo॒ narcchet || 3 ||
so-'ra̭ṇya-mpa॒retya̭ | da॒rbha॒sta॒mba-mu॒dgratthya̭ | brā॒hma॒ṇa-nda̭kṣiṇa॒to ni॒ṣādya̭ | catṷr​hotṝ॒n vyāca̭kṣīta | e॒tadvai de॒vānā᳚-mpara॒ma-ṅguhya॒-mbrahma̭ | yaccatṷr​hotāraḥ | tade॒va pra̭kā॒śa-ṅga̭mayati | tadḙna-mprakā॒śa-ṅga॒tam | pra॒kā॒śa-mpra॒jānā᳚-ṅgamayati || da॒rbha॒sta॒mba-mu॒dgratthya॒ vyāca̭ṣṭe || 4 ||
a॒gni॒vān. vai da̭rbhasta॒mbaḥ | a॒gni॒vatye॒va vyāca̭ṣṭe || brā॒hma॒ṇo da̭kṣiṇa॒ta upā᳚ste | brā॒hma॒ṇo vai pra॒jānā̭-mupadra॒ṣṭā | u॒pa॒dra॒ṣṭu॒-matye॒vainaṃ॒-ya~śa̭ ṛcchati || ī॒śva॒ra-ntaṃ-ya~śo-'rto॒rityā̭huḥ | yasyānte᳚ vyā॒caṣṭa॒ iti̭ | vara॒stasmai॒ deyaḥ̭ | yade॒vaina॒-ntatro̭pa॒ nama̭ti | tade॒vāva̭ rundhe || 5 ||
a॒gnimā॒dadhā̭no॒ daśa̭hotrā॒ 'raṇi॒mava̭daddhyāt | prajā̭tame॒vaina॒-mādha̭tte | tenai॒voddrutyā᳚gniho॒tra-ñjṷhuyāt | prajā̭tame॒vaina̭jjuhoti | ha॒virni̭rva॒phsyan-daśa̭hotāraṃ॒-vyā~ca̭kṣīta | prajā̭tame॒vaina॒-nnirva̭pati | sā॒mi॒dhe॒nī-ra̭nuva॒kṣyan-daśa̭hotāraṃ॒-vyā~ca̭kṣīta | sā॒mi॒dhe॒nīre॒va sṛ॒ṣṭvā-''rabhya॒ pra ta̭nute | atho̭ ya॒jño vai daśa̭hotā | ya॒jñame॒va ta̭nute || 6 ||
a॒bhi॒cara॒n-daśa̭hotāra-ñjuhuyāt | nava॒ vai purṷṣe prā॒ṇāḥ | nābhi̭rdaśa॒mī | saprā̭ṇame॒vaina̭-ma॒bhica̭rati | e॒tāva॒dvai purṷṣasya॒ svam | yāva̭-tprā॒ṇāḥ | yāva̭de॒vāsyāsti̭ | tada॒bhica̭rati || svakṛ̭ta॒ iri̭ṇe juhoti prada॒re vā᳚ | e॒tadvā a॒syai nir-ṛ̭tigṛhītam | nir-ṛ̭ti gṛhīta e॒vaina॒-nnir-ṛ̭tyā grāhayati || ya-dvā॒caḥ krū॒ram | tena॒ vaṣa̭ṭkaroti | vā॒ca e॒vaina̭-ṅkrū॒reṇa॒ pra vṛ̭ścati | tā॒jagārti॒mārccha̭ti || 7 ||
(daśa̭hotā॒ - sṛṣṭyā̭ - ṛ॒cche-d- vyāca̭ṣṭe - rundha - e॒va ta̭nute॒ - nir-ṛ̭tigṛhīta॒-mpañca̭ ca) (a. 1)
anuvākaṃ 2 - catur​hotrādimantrāṇā-ṅkratvarthaprayogaḥ
pra॒jāpa̭tirakāmayata dar​śapūrṇamā॒sau sṛ̭je॒yeti̭ | sa e॒ta-ñcatṷr​hotāra-mapaśyat | ta-mmana̭sā-'nu॒drutyā̭ hava॒nīyḙ-'juhot | tato॒ vai sa da̭r​śapūrṇamā॒sāva̭sṛjata | tāva̭smā-thsṛ॒ṣṭāvapā᳚krāmatām | tau grahḙṇā gṛhṇāt | tadgraha̭sya graha॒tvam | da॒r॒śa॒pū॒rṇa॒mā॒sā-vā॒labha̭mānaḥ | catṷr​hotāra॒-mmana̭sā-'nu॒drutyā̭-hava॒nīyḙ juhuyāt | da॒r॒śa॒pū॒rṇa॒mā॒sāve॒va sṛ॒ṣṭvā-''rabhya॒ pra ta̭nute || 8 ||
graho̭ bhavati | da॒r॒śa॒pū॒rṇa॒mā॒sayo᳚-ssṛ॒ṣṭayo॒rdhṛtyai᳚ || so̭-'kāmayata cāturmā॒syāni̭ sṛje॒yeti̭ | sa e॒ta-mpañca̭hotāra-mapaśyat | ta-mmana̭sā-'nu॒drutyā̭ hava॒nīyḙ-'juhot | tato॒ vai sa cā̭turmā॒syānya̭sṛjata | tānya̭smā-thsṛ॒ṣṭānyapā᳚krāmann | tāni॒ grahḙṇāgṛhṇāt | tadgraha̭sya graha॒tvam | cā॒tu॒rmā॒syānyā॒labha̭mānaḥ || 9 ||
pañca̭hotāra॒-mmana̭sā-'nu॒drutyā̭ hava॒nīyḙ juhuyāt | cā॒tu॒rmā॒syānye॒va sṛ॒ṣṭvā-''rabhya॒ pra ta̭nute | graho̭ bhavati | cā॒tu॒rmā॒syānāgṃ̭ sṛ॒ṣṭānā॒-ndhṛtyai᳚ || so̭-'kāmayata paśuba॒ndhagṃ sṛ̭je॒yeti̭ | sa e॒tagṃ ṣaḍḍho̭tāra-mapaśyat | ta-mmana̭sā-'nu॒drutyā̭ hava॒nīyḙ-'juhot | tato॒ vai sa pa̭śuba॒ndhama̭sṛjata | so᳚-'smā-thsṛ॒ṣṭo 'pā᳚krāmat | ta-ṅgrahḙṇāgṛhṇāt || 10 ||
tadgraha̭sya graha॒tvam | pa॒śu॒ba॒ndhena̭ ya॒kṣyamā̭ṇaḥ | ṣaḍḍho̭tāra॒-mmana̭sā 'nu॒drutyā̭ hava॒nīyḙ juhuyāt | pa॒śu॒ba॒ndhame॒va sṛ॒ṣṭvā-''rabhya॒ pra ta̭nute | graho̭ bhavati | pa॒śu॒ba॒ndhasya̭ sṛ॒ṣṭasya॒ dhṛtyai᳚ || so̭-'kāmayata sau॒mya-ma̭ddhva॒ragṃ sṛ̭je॒yeti̭ | sa e॒tagṃ sa॒ptaho̭tāra-mapaśyat | ta-mmana̭sā-'nu॒drutyā̭ hava॒nīyḙ 'juhot | tato॒ vai sa sau॒mya-ma̭ddhva॒ra-ma̭sṛjata || 11 ||
so᳚-'smā-thsṛ॒ṣṭo-'pā᳚krāmat | ta-ṅgrahḙṇāgṛhṇāt | tadgraha̭sya graha॒tvam | dī॒kṣi॒ṣyamā̭ṇaḥ | sa॒ptaho̭tāra॒-mmana̭sā-'nu॒drutyā̭ hava॒nīyḙ juhuyāt | sau॒myame॒vāddhva॒ragṃ sṛ॒ṣṭvā-''rabhya॒ pra ta̭nute | graho̭ bhavati | sau॒myasyā᳚-ddhva॒rasya̭ sṛ॒ṣṭasya॒ dhṛtyai᳚ || de॒vebhyo॒ vai ya॒jño na prābha̭vat | tamḙtāva॒ccha-ssama̭bharann || 12 ||
ya-thsa̭bhāṃ॒rāḥ | tato॒ vai tebhyo̭ ya॒jñaḥ prābha̭vat | ya-thsa̭bhāṃ॒rā bhava̭nti | ya॒jñasya॒ prabhū᳚tyai || ā॒ti॒tthyamā॒sādya॒ vyāca̭ṣṭe | ya॒jña॒mu॒khaṃ-vā~ ā̭ti॒thyam | mu॒kha॒ta e॒va ya॒jñagṃ sa॒bhṛntya॒ pra ta̭nute || aya̭jño॒ vā e॒ṣaḥ | yo̭-'pa॒tnīkaḥ̭ | na pra॒jāḥ pra jā̭yerann | patnī॒rvyāca̭ṣṭe | ya॒jñame॒vākaḥ̭ | pra॒jānā᳚-mpra॒jana̭nāya || u॒pa॒sathsu॒ vyāca̭ṣṭe | e॒tadvai patnī̭nā-mā॒yata̭nam | sva e॒vainā̭ ā॒yata॒ne-'va̭ kalpayati || 13 ||
(ta॒nu॒ta॒ - ā॒labha̭māno - 'gṛhṇā - dasṛja - tābhara - ñjāyera॒n-thṣaṭca̭) (a. 2)
anuvākaṃ 3 - catur​hotṛpañcahotṛmantragrahabhāgayoḥ puruṣārtha prayogaḥ
pra॒jāpa̭ti-rakāmayata॒ pra jā̭ye॒yeti̭ | sa tapo̭-'tapyata | sa tri॒vṛta॒gg॒ stoma̭-masṛjata | ta-mpa̭ñcada॒śastomo̭ maddhya॒ta uda̭tṛṇat | tau pū᳚rvapa॒kṣaścā̭parapa॒kṣaścā̭bhavatām | pū॒rva॒pa॒kṣa-nde॒vā anvasṛ̭jyanta | a॒pa॒ra॒pa॒kṣa-manvasṷrāḥ | tato̭ de॒vā abha̭vann | parā-'sṷrāḥ | ya-ṅkā॒mayḙta॒ vasī̭yān-thsyā॒diti̭ || 14 ||
ta-mpū᳚rvapa॒kṣe yā̭jayet | vasī̭yāne॒va bha̭vati | ya-ṅkā॒mayḙta॒ pāpī̭yān-thsyā॒diti̭ | tama̭parapa॒kṣe yā̭jayet | pāpī̭yāne॒va bha̭vati | tasmā᳚-tpūrvapa॒kṣo̭ ¶pa॒kṣāt-ka̭ru॒ṇya̭taraḥ || pra॒jāpa̭ti॒rvai daśa̭hotā | catṷr​hotā॒ pañca̭hotā | ṣaḍḍho̭tā sa॒ptaho̭tā | ṛ॒tavaḥ̭ saṃ​va~thsa॒raḥ || 15 ||
pra॒jāḥ pa॒śava̭ i॒me lo॒kāḥ | ya e॒va-mpra॒jāpa̭ti-mba॒horbhūyāgṃ̭saṃ॒-ve~da̭ | ba॒hore॒va bhūyā᳚-nbhavati || pra॒jāpa̭ti-rdevāsu॒rāna̭sṛjata | sa indra॒mapi॒ nāsṛ̭jata | ta-nde॒vā a̭bruvann | indra̭-nno jana॒yeti̭ | so᳚-'bravīt | yathā॒ 'haṃ-yu~॒ṣmāg​ stapa॒sā 'sṛ̭kṣi | e॒vamindra̭-ñjanayaddhva॒miti̭ || 16 ||
te tapo̭-'tapyanta | ta ā॒tmannindra̭-mapaśyann | tama̭bruvann | jāya॒sveti̭ | so᳚-'bravīt | ki-mbhā̭ga॒dheya̭-ma॒bhija̭niṣya॒ iti̭ | ṛ॒tūn-thsaṃ̭​va~thsa॒ram | pra॒jāḥ pa॒śūn | i॒māl ~lo॒kānitya̭bruvann | taṃ-vai~ mā-''hṷtyā॒ praja̭naya॒tetya̭bravīt || 17 ||
ta-ñcatṷr​hotrā॒ prāja̭nayann || yaḥ kā॒mayḙta vī॒ro ma॒ ā jā̭ye॒teti̭ | sa catṷr​hotāra-ñjuhuyāt | pra॒jāpa̭ti॒rvai catṷr​hotā | pra॒jāpa̭tire॒va bhū॒tvā prajā̭yate | ja॒jana॒dindra̭-mindri॒yāya॒ svāheti॒ grahḙṇa juhoti | ā-'sya̭ vī॒ro jā̭yate | vī॒ragṃ hi de॒vā e॒tayā ''hṷtyā॒ prāja̭nayann || ā॒di॒tyāścāṅgi̭rasaśca suva॒rge lo॒ke᳚ 'spardhanta | va॒ya-mpūrvḙ suva॒rgaṃ-lo~॒kami̭yāma va॒ya-mpūrva॒ iti̭ || 18 ||
ta ā̭di॒tyā e॒ta-mpañca̭hotāra-mapaśyann | ta-mpu॒rā prā̭taranuvā॒kādāgnī᳚ddhre 'juhavuḥ | tato॒ vai te pūrvḙ suva॒rgaṃ-lo~॒kamā̭yann | ya-ssṷva॒rgakā̭ma॒-ssyāt | sa pañca̭hotāra-mpu॒rā prā̭taranuvā॒kādāgnī᳚ddhre juhuyāt | saṃ॒​va~॒thsa॒ro vai pañca̭hotā | saṃ॒​va~॒thsa॒ra-ssṷva॒rgo lo॒kaḥ | saṃ॒​va~॒thsa॒ra e॒vartuṣṷ prati॒ṣṭhāya̭ | su॒va॒rgaṃ-lo~॒kamḙti || te᳚bruva॒-nnaṅgi̭rasa ādi॒tyān || 19 ||
kva̭ stha | kva̭ va-ssa॒dbhyo ha॒vyaṃ-va~̭kṣyāma॒ iti̭ | chanda॒-ssvitya̭bruvann | gā॒ya॒tri॒yā-ntri॒ṣṭubhi॒-jaga̭tyā॒miti̭ | tasmā॒cchandaḥ̭ su sa॒dbhya ā̭di॒tyebhyaḥ̭ | ā॒ṅgī॒ra॒sīḥ pra॒jā ha॒vyaṃ-va~̭hanti | vaha̭ntyasmai pra॒jā ba॒lim | aina॒mapra̭tikhyāta-ṅgacchati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || dvāda̭śa॒ māsāḥ॒ pañca॒rtavaḥ̭ | traya̭ i॒me lo॒kāḥ | a॒sāvā̭di॒tya ḙkavi॒gṃ॒śaḥ | e॒tasmi॒n vā e॒ṣa śri॒taḥ | e॒tasmi॒n-prati̭ṣṭhitaḥ | ya e॒vame॒tagg​ śri॒ta-mprati̭ṣṭhitaṃ॒-ve~da̭ | pratye॒va ti̭ṣṭhati || 20 ||
(syā॒diti̭ - saṃ​va~thsa॒ro - ja̭nayaddhva॒mitī - tya̭bravī॒t - pūrva॒ ityā̭ - di॒tyān - ṛ॒tava॒-ṣṣaṭca̭) (a. 3)
anuvākaṃ 4 - jaga-thsṛṣṭikathanamukhena hotṛmantrapraśaṃsā
pra॒jāpa̭ti-rakāmayata॒ prajā̭ye॒yeti̭ | sa e॒ta-ndaśa̭hotāra-mapaśyat | tena̭ daśa॒dhā ''tmānaṃ̭-vi~॒dhāya̭ | daśa̭hotrā 'tapyata | tasya॒ citti॒-ssrugāsī᳚t | ci॒ttamājya᳚m | tasyai॒tāv̭atye॒va vāgāsī᳚t | e॒tāvāṋ. yajñakra॒tuḥ || sa catṷr​hotāra-masṛjata | so̭-'nandat || 21 ||
asṛ̭kṣi॒ vā i॒mamiti̭ | tasya॒ somo̭ ha॒virāsī᳚t | sa catṷr​hotrā 'tapyata | so̭-'tāmyat | sa bhūriti॒ vyāha̭rat | sa bhūmi̭masṛjata | a॒gni॒ho॒tra-nda̭r​śapūrṇamā॒sau yajūgṃ̭ṣi | sa dvi॒tīya̭matapyata | so̭-'tāmyat | sa bhuva॒ iti॒ vyāha̭rat || 22 ||
so᳚-'ntari̭kṣa-masṛjata | cā॒tu॒rmā॒syāni॒ sāmā̭ni | sa tṛ॒tīya̭matapyata | so̭-'tāmyat | sa suva॒riti॒ vyāha̭rat | sa diva̭masṛjata | a॒gni॒ṣṭo॒ma-mu॒kthya̭-matirā॒tramṛcaḥ̭ | e॒tā vai vyāhṛ̭taya i॒me lo॒kāḥ | i॒mā-nkhalu॒ vai lo॒kānanṷ pra॒jāḥ pa॒śava॒śchandāgṃ̭si॒ prājā̭yanta | ya e॒vame॒tāḥ pra॒jāpa̭teḥ pratha॒mā vyāhṛ̭tīḥ॒ prajā̭tā॒ veda̭ || 23 ||
pra pra॒jayā̭ pa॒śubhi̭-rmithu॒nai-rjā̭yate || sa pañca̭hotāra-masṛjata | sa ha॒virnā-vi̭ndata | tasmai॒ soma̭-sta॒nuva॒-mprāya̭cchat | e॒ta-ttḙ ha॒viriti̭ | sa pañca̭hotrā 'tapyata | so̭-'tāmyat | sa pra॒tyaṅṅa̭bādhata | so-'sṷrā-nasṛjata | tada॒syā pri̭yamāsīt || 24 ||
ta-ddu॒rvarṇa॒gṃ॒ hira̭ṇyamabhavat | ta-ddu॒rvarṇa̭sya॒ hira̭ṇyasya॒ janma̭ | sa dvi॒tīya̭matapyata | so̭-'tāmyat | sa prāṃa̭bādhata | sa de॒vāna̭sṛjata | tada̭sya pri॒yamā̭sīt | ta-thsu॒varṇa॒gṃ॒ hira̭ṇyamabhavat | ta-thsu॒varṇa̭sya॒ hira̭ṇyasya॒ janma̭ | ya e॒vagṃ su॒varṇa̭sya॒ hira̭ṇyasya॒ janma॒ veda̭ || 25 ||
su॒varṇa̭ ā॒tmanā̭ bhavati | du॒rvarṇo᳚-'sya॒ bhrātṛ̭vyaḥ | tasmā᳚-thsu॒varṇa॒gṃ॒ hira̭ṇya-mbhā॒rya᳚m | su॒varṇa̭ e॒va bha̭vati | aina̭-mpri॒ya-ṅga̭cchati॒ nāpri̭yam || sa sa॒ptaho̭tāra-masṛjata | sa sa॒ptaho᳚trai॒va sṷva॒rgaṃ-lo~॒kamai᳚t || tri॒ṇa॒vena॒ stomḙnai॒bhyo lo॒kebhyo-'sṷrā॒-nprāṇṷdata | tra॒ya॒stri॒gṃ॒śena॒ pratya̭tiṣṭhat | e॒ka॒vi॒gṃ॒śena॒ ruca̭madhatta || 26 ||
sa॒pta॒da॒śena॒ prājā̭yata | ya e॒vaṃ-vi~॒dvān-thsomḙna॒ yaja̭te | sa॒ptaho᳚trai॒va sṷva॒rgaṃ-lo~॒kamḙti | tri॒ṇa॒vena॒ stomḙnai॒bhyo lo॒kebhyo॒ bhrātṛ̭vyā॒n-praṇṷdate | tra॒ya॒stri॒gṃ॒śena॒ prati̭ tiṣṭhati | e॒ka॒vi॒gṃ॒śena॒ ruca̭-ndhatte | sa॒pta॒da॒śena॒ prajā̭yate | tasmā᳚-thsaptada॒śa-sstomo॒ na ni॒r॒hṛtyaḥ̭ | pra॒jāpa̭ti॒ rvai sa̭ptada॒śaḥ | pra॒jāpa̭time॒va ma̭ddhya॒to dha̭tte॒ prajā᳚tyai || 27 ||
(a॒na॒nda॒-d- bhuva॒ iti॒ vyāha̭ra॒-d- vedā̭ - sī॒-d- vedā̭ - dhatta॒ - prajā᳚tyai) (a. 4)
anuvākaṃ 5 - dakṣiṇāpratigrahamantravyākhyānam
de॒vā vai varṷṇamayājayann | sa yasyai̭ yasyai de॒vatā̭yai॒ dakṣi̭ṇā॒mana̭yat | tāma̭vlīnāt | te᳚-'bruvann | vyā॒vṛtya॒ prati̭ gṛhṇāma | tathā̭ no॒ dakṣi̭ṇā॒ na vle᳚ṣya॒tīti̭ | te vyā॒vṛtya॒ pratya̭gṛhṇann | tato॒ vai tā-ndakṣi̭ṇā॒ nāvlī̭nāt | ya e॒vaṃ-vi~॒dvān vyā॒vṛtya॒ dakṣi̭ṇā-mpratigṛ॒hṇāti̭ | naina॒-ndakṣi̭ṇā vlīnāti || 28 ||
rājā᳚ tvā॒ varṷṇo nayatu devi dakṣiṇe॒-'gnaye॒ hira̭ṇya॒mityā̭ha | ā॒gne॒yaṃ-vai~ hira̭ṇyam | svayai॒vaina̭-dde॒vata̭yā॒ prati̭ gṛhṇāti | somā̭ya॒ vāsa॒ ityā̭ha | sau॒myaṃ-vai~ vāsaḥ̭ | svayai॒vaina̭-dde॒vata̭yā॒ prati̭ gṛhṇāti | ru॒drāya॒ gāmityā̭ha | rau॒drī vai gauḥ | svayai॒vainā᳚-nde॒vata̭yā॒ prati̭ gṛhṇāti | varṷṇā॒yāśva॒mityā̭ha || 29 ||
vā॒ru॒ṇo vā aśvaḥ̭ | svayai॒vaina̭-nde॒vata̭yā॒ prati̭ gṛhṇāti | pra॒jāpa̭taye॒ purṷṣa॒mityā̭ha | prā॒jā॒pa॒tyo vai purṷṣaḥ | svayai॒vaina̭-nde॒vata̭yā॒ prati̭ gṛhṇāti | mana̭ve॒ talpa॒mityā̭ha | mā॒na॒vo vai talpaḥ̭ | svayai॒vaina̭-nde॒vata̭yā॒ prati̭ gṛhṇāti | u॒ttā॒nāyā᳚ṅgīra॒sāyāna॒ ityā̭ha | i॒yaṃ-vā~ ṷttā॒na ā᳚ṅgīra॒saḥ || 30 ||
a॒nayai॒vaina॒t-prati̭ gṛhṇāti || vai॒śvā॒na॒ryarcā ratha॒-mprati̭ gṛhṇāti | vai॒śvā॒na॒ro vai de॒vata̭yā॒ rathaḥ̭ | svayai॒vaina̭-nde॒vata̭yā॒ prati̭ gṛhṇāti || tenā̭mṛta॒tvama̭śyā॒-mityā̭ha | a॒mṛta̭me॒vātman-dha̭tte || vayo̭ dā॒tra ityā̭ha | vaya̭ e॒vaina̭-ṅkṛ॒tvā | su॒va॒rgaṃ-lo~॒ka-ṅga̭mayati || mayo॒ mahya̭mastu pratigrahī॒tra ityā̭ha || 31 ||
yadvai śi॒vam | tanmayaḥ̭ | ā॒tmana̭ e॒vaiṣā parī᳚ttiḥ || ka i॒da-ṅkasmā̭ adā॒dityā̭ha | pra॒jāpa̭ti॒rvai kaḥ | sa pra॒jāpa̭taye dadāti || kāmaḥ॒ kāmā॒yetyā̭ha | kāmḙna॒ hi dadā̭ti | kāmḙna pratigṛ॒hṇāti̭ || kāmo̭ dā॒tā kāmaḥ̭ prati grahī॒tetyā̭ha || 32 ||
kāmo॒ hi dā॒tā | kāmaḥ̭ prati grahī॒tā || kāmagṃ̭ samu॒dra-māvi॒śetyā̭ha | sa॒mu॒dra i̭va॒ hi kāmaḥ̭ | neva॒ hi kāma॒syānto-'sti̭ | na sa̭mu॒drasya̭ || kāmḙna tvā॒ prati̭ gṛhṇā॒mītyā̭ha | yena॒ kāmḙna prati gṛ॒hṇāti̭ | sa e॒vaina̭ma॒muṣmi̭l ~lo॒ke kāma॒ āga̭cchati || kāmai॒tatta̭ e॒ṣā tḙ kāma॒ dakṣi॒ṇetyā̭ha | kāma̭ e॒va ta-dyaja̭māno॒-'muṣmi̭l ~lo॒ke dakṣi̭ṇāmicchati | na pra̭tigrahī॒tari̭ || ya e॒vaṃ-vi~॒dvān-dakṣi̭ṇā-mpratigṛ॒hṇāti̭ | a॒nṛ॒ṇāme॒vainā॒-mprati̭ gṛhṇāti || 33 ||
(vlī॒nā॒tya - śva॒mityā̭hā - ṅgira॒saḥ - pra̭tigrahī॒tra ityā̭ha - pratigrahī॒tetyā̭ha॒ - dakṣi॒ṇetyā̭ha ca॒tvāri̭ ca) (a. 5)
anuvākaṃ 6 - dvādaśāhadaśame-'hani hotṛmantrāḥ
anto॒ vā e॒ṣa ya॒jñasya̭ | ya-dda̭śa॒mamahaḥ̭ | da॒śa॒me-'ha᳚n-thsarparā॒jñiyā̭ ṛ॒gbhi-sstṷvanti | ya॒jñasyai॒vānta̭-ṅga॒tvā | a॒nnādya॒mava̭rundhate || ti॒sṛbhiḥ̭ stuvanti | traya̭ i॒me lo॒kāḥ | e॒bhya e॒va lo॒kebhyo॒-'nnādya॒mava̭rundhate | pṛśni̭vatī-rbhavanti | annaṃ॒-vai~ pṛśni̭ || 34 ||
anna̭me॒vāva̭-rundhate || mana̭sā॒ prastaṷti | mana॒sodgā̭yati | mana̭sā॒ prati̭ harati | mana̭ iva॒ hi pra॒jāpa̭tiḥ | pra॒jāpa̭te॒rāptyai᳚ || de॒vā vai sa॒rpāḥ | teṣā̭mi॒yagṃ rājñī᳚ | ya-thsa̭rparā॒jñiyā̭ ṛ॒gbhi-sstu॒vanti̭ | a॒syāme॒va prati̭ tiṣṭhanti || 35 ||
catṷr​hotṝ॒n॒. hotā॒ vyāca̭ṣṭe | stu॒tamanṷśagṃsati॒ śāntyai᳚ || anto॒ vā e॒ṣa ya॒jñasya̭ | ya-dda̭śa॒mamahaḥ̭ | e॒ta-tkhalu॒ vai de॒vānā᳚-mpara॒ma-ṅguhya॒-mbrahma̭ | yaccatṷr​hotāraḥ | da॒śa॒me-'ha॒gg॒-ścatṷr​hotṝ॒n vyāca̭ṣṭe | ya॒jñasyai॒vānta̭-ṅga॒tvā | pa॒ra॒ma-nde॒vānā॒-ṅguhya॒-mbrahmāva̭rundhe | tade॒va pra̭kā॒śa-ṅga̭mayati || 36 ||
tadḙna-mprakā॒śa-ṅga॒tam | pra॒kā॒śa-mpra॒jānā᳚-ṅgamayati || vācaṃ̭-ya~cchati | ya॒jñasya॒ dhṛtyai᳚ || ya॒ja॒mā॒na॒de॒va॒tyaṃ̭-vā~ ahaḥ̭ | bhrā॒tṛ॒vya॒de॒va॒tyā̭ rātriḥ̭ | ahnā॒ rātri̭-ndhyāyet | bhrātṛ̭vyasyai॒va tallo॒kaṃ-vṛ~̭ṅkte | yaddivā॒ vācaṃ̭-vi~sṛ॒jet | aha॒rbhrātṛ̭vyā॒yocchigṃ̭ṣet | yannaktaṃ̭-vi~sṛ॒jet | rātri॒-mbhrātṛ̭vyā॒yocchigṃ̭ṣet | a॒dhi॒vṛ॒kṣa॒sū॒rye vācaṃ॒-vi~sṛ̭jati | e॒tāva̭ntame॒vāsmai̭ lo॒kamucchigṃ̭ṣati | yāva̭dādi॒tyo᳚-'sta॒meti̭ || 37 ||
(pṛśni̭ - tiṣṭhanti - gamayati - śigṃṣe॒-tpañca̭ ca) (a. 6)
anuvākaṃ 7 - saptahotṛmantrasādhyayajñapraśaṃsā
pra॒jāpa̭tiḥ pra॒jā a̭sṛjata | tā-ssṛ॒ṣṭā-ssama̭śliṣyann | tā rū॒peṇānu॒ prāvi̭śat | tasmā̭dāhuḥ | rū॒paṃ-vai~ pra॒jāpa̭ti॒riti̭ | tā nāmnā-'nu॒ prāvi̭śat | tasmā̭dāhuḥ | nāma॒ vai pra॒jāpa̭ti॒riti̭ | tasmā॒dapyā̭ 'mi॒trau sa॒gantya̭ | nāmnā॒ ceddhvayḙte || 38 ||
mi॒trame॒va bha̭vataḥ || pra॒jāpa̭ti-rdevāsu॒rāna̭sṛjata | sa indra॒mapi॒ nāsṛ̭jata | ta-nde॒vā a̭bruvann | indra̭-nno jana॒yeti̭ | sa ā॒tma-nnindra̭-mapaśyat | tama̭sṛjata | ta-ntri॒ṣṭug-vī॒rya̭-mbhū॒tvā-'nu॒ prāvi̭śat | tasya॒ vajraḥ̭ pañcada॒śo hasta॒ āpa̭dyata | teno॒dayyāsṷrāna॒bhya̭ bhavat || 39 ||
ya e॒vaṃ-ve~da̭ | a॒bhi bhrātṛ̭vyā-nbhavati || te de॒vā asṷrai-rvi॒jitya̭ | su॒va॒rgaṃ-lo~॒kamā̭yann | tḙ-'muṣmi̭l ~lo॒ke vya̭kṣuddhyann | te᳚-'bruvann | a॒mutaḥ̭ pradānaṃ॒-vā~ upa̭jijīvi॒meti̭ | te sa॒ptaho̭tāraṃ-ya~॒jñaṃ-vi~॒dhāyā॒yāsya᳚m | ā॒ṅgī॒ra॒sa-mprāhi̭ṇvann | e॒tenā॒mutra̭ kalpa॒yeti̭ || 40 ||
tasya॒ vā i॒ya-ṅklṛptiḥ̭ | yadi॒da-ṅki-ñca̭ | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | kalpa̭te-'smai | sa vā a॒ya-mma̭nu॒ṣyḙṣu ya॒jña-ssa॒ptaho̭tā | a॒mutra̭ sa॒dbhyo de॒vebhyo̭ ha॒vyaṃ-va~̭hati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | upai̭naṃ-ya~॒jño na̭mati || so̭-'manyata | a॒bhi vā i॒me᳚-'smā-llo॒kāda॒muṃ​lo~॒ka-ṅka̭miṣyanta॒ iti̭ | sa vāca̭spate॒ hṛditi॒ vyāha̭rat | tasmā᳚-tpu॒tro hṛda̭yam | tasmā̭da॒smā-llo॒kāda॒muṃ-lo~॒ka-nnābhikā̭mayante | pu॒tro hi hṛda̭yam || 41 ||
(hvayḙta - abhavat - kalpa॒ye - tīti̭ ca॒tvāri̭ ca) (a. 7)
anuvākaṃ 8 - hotṛmantrāṇāṃ somayāgāṅgatvam
de॒vā vai catṷr​hotṛbhi-rya॒jñama̭tanvata | te vi pā॒pmanā॒ bhrātṛ̭vye॒ṇāja̭yanta | a॒bhi sṷva॒rgaṃ-lo~॒kama̭jayann | ya e॒vaṃ-vi~॒dvāg​-ścatṷr​hotṛbhirya॒jña-nta̭nu॒te | vi pā॒pmanā॒ bhrātṛ̭vyeṇa jayate | a॒bhi sṷva॒rgaṃ-lo~॒ka-ñja̭yati || ṣaḍḍho᳚trā prāya॒ṇīya॒māsā̭dayati | a॒muṣmai॒ vai lo॒kāya॒ ṣaḍḍho̭tā | ghnanti॒ khalu॒ vā e॒ta-thsoma᳚m | yada̭bhiṣu॒ṇvanti̭ || 42 ||
ṛ॒ju॒dhaivaina̭ma॒muṃ-lo~॒ka-ṅga̭mayati | catṷr​hotrā ''ti॒tthyam | yaśo॒ vai catṷr​hotā | yaśa̭ e॒vātman-dha̭tte | pañca̭hotrā pa॒śumupa̭ sādayati | su॒va॒rgyo̭ vai pañca̭hotā | yaja̭mānaḥ pa॒śuḥ | yaja̭māname॒va sṷva॒rgaṃ-lo~॒ka-ṅga̭mayati | grahā᳚n-gṛhī॒tvā sa॒ptaho̭tāra-ñjuhoti | i॒ndri॒yaṃ-vai~ sa॒ptaho̭tā || 43 ||
i॒ndri॒yame॒vātman-dha̭tte || yo vai catṷr​hotṝ-nanusava॒na-nta॒rpaya̭ti | tṛpya̭ti pra॒jayā̭ pa॒śubhiḥ̭ | upai̭nagṃ somapī॒tho na̭mati | ba॒hi॒ṣpava॒mā॒ne daśa̭hotāraṃ॒-vyā~ca̭kṣīta | māddhya̭ndine॒ pava̭māne॒ catṷr​hotāram | ārbha̭ve॒ pava̭māne॒ pañca̭hotāram | pi॒tṛ॒ya॒jñe ṣaḍḍho̭tāram | ya॒jñā॒ya॒jñiya̭sya sto॒tre sa॒ptaho̭tāram | a॒nu॒sa॒va॒name॒vaināg̭ starpayati || 44 ||
tṛpya̭ti pra॒jayā̭ pa॒śubhiḥ̭ | upai̭nagṃ somapī॒tho na̭mati || de॒vā vai catṷr​hotṛbhi-ssa॒tramā̭sata | ṛddhi̭parimitaṃ॒-ya~śa̭skāmāḥ | te᳚-'bruvann | yannaḥ̭ pratha॒maṃ-ya~śa̭ ṛ॒cchāt | sarvḙṣā-nna॒sta-thsa॒hāsa॒diti̭ | soma॒ścatṷr​hotrā | a॒gniḥ pañca̭hotrā | dhā॒tā ṣaḍḍho᳚trā || 45 ||
indraḥ̭ sa॒ptaho᳚trā | pra॒jāpa̭ti॒-rdaśa̭hotrā | teṣā॒gṃ॒ soma॒gṃ॒ rājā̭naṃ॒-ya~śa̭ ārcchat || tannya̭kāmayata | tenāpā᳚krāmat | tena̭ pra॒lāya̭macarat | ta-nde॒vāḥ prai॒ṣaiḥ praiṣa̭maicchann | tat-prai॒ṣāṇā᳚-mpraiṣa॒tvam | ni॒vidbhi॒rnya̭vedayann | tanni॒vidā᳚-nnivi॒ttvam || 46 ||
ā॒prībhi̭rāpnuvann | tadā॒prīṇā̭māpri॒tvam | tama̭ghnann | tasya॒ yaśo॒ vya̭gṛhṇata | te grahā̭ abhavann | tadgrahā̭ṇā-ṅgraha॒tvam | yasyai॒vaṃ-vi~॒duṣo॒ grahā̭ gṛ॒hyante᳚ | tasya॒ tvḙva gṛ̭hī॒tāḥ || te᳚-'bruvann | yo vai na॒-śśreṣṭho-'bhū᳚t || 47 ||
tama̭vadhiṣma | puna̭ri॒magṃ sṷvāmahā॒ iti̭ | ta-ñchando̭bhi-rasuvanta | tacchanda̭sā-ñchanda॒stvam | sāmnā॒ samāna̭yann | ta-thsāmnaḥ̭ sāma॒tvam | u॒kthai-ruda̭sthāpayann | tadu॒kthānā̭-muktha॒tvam | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | pratye॒va ti̭ṣṭhati || 48 ||
sarva॒māyṷreti || somo॒ vai yaśaḥ̭ | ya e॒vaṃ-vi~॒dvān-thsoma̭mā॒gaccha̭ti | yaśa̭ e॒vaina̭mṛcchati | tasmā̭dāhuḥ | yaścai॒vaṃ-ve~da॒ yaśca॒ na | tāvu॒bhau soma॒-māga̭cchataḥ | somo॒ hi yaśaḥ̭ | ta-ntvā-'va yaśa̭ ṛccha॒tītyā̭huḥ | ya-ssome॒ soma॒-mprāheti̭ | tasmā॒-thsome॒ somaḥ॒ procyaḥ̭ | yaśa̭ e॒vaina̭mṛcchati || 49 ||
(a॒bhi॒ṣu॒ṇvanti̭ - sa॒ptaho̭tā - tarpayati॒ - ṣaḍḍho᳚trā - nivi॒ttva - mabhū᳚t - tiṣṭhati॒ - prāheti॒ dve ca̭) (a. 8)
anuvākaṃ 9 - hotṛmantrotpattikathanaprasaṅgena jaga-thsṛṣṭiḥ
i॒daṃ-vā~ agre॒ naiva kiñca॒nāsī᳚t | na dyaurā̭sīt | na pṛ̭thi॒vī | nāntari̭kṣam | tadasa̭de॒va sanmano̭ 'kuruta॒ syāmiti̭ | tada̭tapyata | tasmā᳚t-tepā॒nāddhū॒mo̭-'jāyata | ta-dbhūyo̭-'tapyata | tasmā᳚t-tepā॒nāda॒gni-ra̭jāyata | ta-dbhūyo̭-'tapyata || 50 ||
tasmā᳚t-tepā॒nājjyoti̭-rajāyata | ta-dbhūyo̭-'tapyata | tasmā᳚t-tepā॒nāda॒rci-ra̭jāyata | ta-dbhūyo̭-'tapyata | tasmā᳚t-tepā॒nānmarī̭cayo-'jāyanta | ta-dbhūyo̭-'tapyata | tasmā᳚t-tepā॒nādṷdā॒rā a̭jāyanta | ta-dbhūyo̭-'tapyata | tada॒bhrami̭va॒ sama̭hanyata || ta-dva॒stima̭bhinat || 51 ||
sa sa̭mu॒dro̭-'bhavat | tasmā᳚-thsamu॒drasya॒ na pi̭banti | pra॒jana̭namiva॒ hi manya̭nte | tasmā᳚-tpa॒śo-rjāya̭mānā॒dāpaḥ̭ pu॒rastā᳚-dyanti || ta-ddaśa̭ho॒tā-'nva̭sṛjyata | pra॒jāpa̭ti॒rvai daśa̭ hotā || ya e॒va-ntapa̭so vī॒ryaṃ̭-vi~॒dvāg​stapya̭te | bhava̭tye॒va || tadvā i॒damāpaḥ̭ sali॒la-mā̭sīt | so̭-'rodīt-pra॒jāpa̭tiḥ || 52 ||
sa kasmā̭ ajñi | ya-dya॒syā apra̭tiṣṭhāyā॒ iti̭ | yada॒phsva̭-vāpa̭dyata | sā pṛ̭thi॒vya̭bhavat | yadvyamṛ̭ṣṭa | tada॒ntari̭kṣa-mabhavat | yadū॒rdhva-mu॒damṛ̭ṣṭa | sā dyaura̭bhavat | yadaro̭dīt | tada॒nayo̭ roda॒stvam || 53 ||
ya e॒vaṃ-ve~da̭ | nāsya̭ gṛ॒he rṷdanti | e॒tadvā e॒ṣāṃ-lo~॒kānā॒-ñjanma̭ | ya e॒vame॒ṣāṃ-lo~॒kānā॒-ñjanma॒ veda̭ | naiṣu lo॒ke-ṣvārti॒mārccha̭ti | sa i॒mā-mpra̭ti॒ṣṭhā-ma̭vindata || sa i॒mā-mpra̭ti॒ṣṭhāṃ-vi~॒ttvā 'kā̭mayata॒ prajā̭ye॒yeti̭ | sa tapo̭-'tapyata | so᳚-'ntarvā̭nabhavat | sa ja॒ghanā॒dasṷrā-nasṛjata || 54 ||
tebhyo̭ mṛ॒nmaye॒ pātre-'nna̭maduhat | yā-'sya॒ sā ta॒nūrāsī᳚t | tāmapā̭hata | sā tami̭srā-'bhavat || so̭-'kāmayata॒ prajā̭ye॒yeti̭ | sa tapo̭-'tapyata | so᳚-'ntarvā̭-nabhavat | sa pra॒jana̭nāde॒va pra॒jā a̭sṛjata | tasmā̭di॒mā bhūyi̭ṣṭhāḥ | pra॒jana̭nā॒ddhyḙnā॒ asṛ̭jata || 55 ||
tābhyo̭ dāru॒maye॒ pātre॒ payo̭-'duhat | yā-'sya॒ sā ta॒nūrāsī᳚t | tāmapā̭hata | sā jothsnā̭ 'bhavat || so̭-'kāmayata॒ prajā̭ye॒yeti̭ | satapo̭-'tapyata | so᳚-'ntarvā̭-nabhavat | sa ṷpapa॒kṣābhyā̭-me॒vartūna̭sṛjata | tebhyo̭ raja॒te pātrḙ ghṛ॒tama̭duhat | yā-'sya॒ sā ta॒nūrāsī᳚t || 56 ||
tāmapā̭hata | so̭-'horā॒trayo᳚-ssa॒ndhi-ra̭bhavat || so̭-'kāmayata॒ prajā̭ye॒yeti̭ | sa tapo̭-'tapyata | so᳚-'ntarvā̭-nabhavat | sa mukhā᳚-dde॒vā-na̭sṛjata | tebhyo॒ hari̭te॒ pātre॒ soma̭maduhat | yā-'sya॒ sā ta॒nūrāsī᳚t | tāmapā̭hata | tadaha̭rabhavat || 57 ||
e॒te vai pra॒jāpa̭te॒rdohāḥ᳚ | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | du॒ha e॒va pra॒jāḥ || divā॒ vai no̭-'bhū॒diti̭ | ta-dde॒vānā᳚-ndeva॒tvam | ya e॒va-nde॒vānā᳚-ndeva॒tvaṃ-ve~da̭ | de॒vavā̭ne॒va bha̭vati || e॒tadvā a̭horā॒trāṇā॒-ñjanma̭ | ya e॒vama̭horā॒trāṇā॒-ñjanma॒ veda̭ | nāho̭rā॒treṣvārti॒mārccha̭ti || 58 ||
asa॒to-'dhi॒ mano̭-'sṛjyata | manaḥ̭ pra॒jāpa̭ti-masṛjata | pra॒jāpa̭tiḥ pra॒jā a̭sṛjata | tadvā i॒da-mmana̭sye॒va pa̭ra॒ma-mprati̭ṣṭhitam | yadi॒da-ṅkiñca̭ | tade॒tacchvo̭vasya॒ sannāma॒ brahma̭ || vyu॒cchantī᳚ vyucchantyasmai॒ vasya̭sī vasyasī॒ vyṷcchati | prajā̭yate pra॒jayā̭ pa॒śubhiḥ̭ | pra pa̭rame॒ṣṭhino॒ mātrā̭-māpnoti | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 59 ||
(a॒gnira̭jāyata॒ tadbhūyo̭-'tapyatā - bhinada - rodī-tpra॒jāpa̭tī - roda॒stva - ma̭sṛja॒ - tāsṛ̭jata - ghṛ॒tama̭duha॒dyā-'sya॒ sā ta॒nūrāsī॒ - daha̭rabhava-d- ṛcchati॒ - veda̭) (a. 9)
(i॒da-ndhū॒mo᳚ 'gni-rjyoti̭ ra॒rci-rmarī̭caya udā॒rā stada॒bhragṃ /
sa ja॒ghanā॒-thsā tami̭srā॒ sa pra॒jana̭nā॒-thsā jothsnā॒ sa ṷpapa॒kṣābhyā॒gṃ॒ so̭ 'horā॒trayo᳚-ssa॒ndhi-ssamukhā॒-ttadaha̭-rde॒vavā᳚n / mṛ॒nmayḙ dāru॒mayḙ raja॒te hari̭te॒ tebhya॒stābhyo॒ dve tebhyo-'nna॒-mpayo̭
ghṛ॒tagṃ soma᳚m)
anuvākaṃ 10 - devasṛṣṭimadhye-'vasthitasyendrasya devatādhipatitvam
pra॒jāpa̭ti॒-rindra̭masṛja-tānujāva॒ra-nde॒vānā᳚m | ta-mprāhi̭ṇot | parḙhi | e॒teṣā᳚-nde॒vānā॒-madhi̭patire॒dhīti̭ | ta-nde॒vā a̭bruvann | kastvamasi̭ | va॒yaṃ-vai~ tvacchreyāgṃ̭sa-ssma॒ iti̭ | so᳚-'bravīt | kastvamasi̭ va॒yaṃ-vai~ tvacchreyāgṃ̭sa-ssma॒ iti̭ mā de॒vā a̭voca॒nniti̭ || atha॒ vā i॒da-ntar​hi̭ pra॒jāpa̭tau॒ hara̭ āsīt || 60 ||
yada॒sminnā̭di॒tye | tadḙnamabravīt | e॒tanme॒ praya̭ccha | athā॒hame॒teṣā᳚-nde॒vānā॒-madhi̭pati-rbhaviṣyā॒mīti̭ | ko̭hagg​-syā॒mitya̭bravīt | e॒ta-tpra॒dāyeti̭ | e॒ta-thsyā॒ itya̭bravīt | yade॒tadbravī॒ṣīti̭ | ko ha॒ vai nāma̭ pra॒jāpa̭tiḥ | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 61 ||
vi॒durḙna॒-nnāmnā᳚ | tada̭smai ru॒kma-ṅkṛ॒tvā pratya̭muñcat | tato॒ vā indro̭ de॒vānā॒-madhi̭pati-rabhavat | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | adhi̭patire॒va sa̭mā॒nānā᳚-mbhavati || so̭-'manyata | ki-ṅkiṃ॒-vā~ a̭kara॒miti̭ | sa ca॒ndra-mma॒ āha॒reti॒ prāla̭pat | tacca॒ndrama̭sa-ścandrama॒stvam | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 62 ||
ca॒ndravā̭ne॒va bha̭vati || ta-nde॒vā a̭bruvann | su॒vīryo̭ 'maryā॒ yathā̭ gopā॒yata॒ iti̭ | ta-thsūrya̭sya sūrya॒tvam | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | naina̭-ndabhnoti || kaśca॒ nāsmi॒nvā i॒dami̭ndri॒ya-mpratya̭sthā॒diti̭ | tadindra̭-syendra॒tvam | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | i॒ndri॒yā॒vyḙva bha̭vati || 63 ||
a॒yaṃ-vā~ i॒da-mpa̭ra॒mo̭-'bhū॒diti̭ | tat-pa̭rame॒ṣṭhinaḥ̭ parameṣṭhi॒tvam | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | pa॒ra॒māme॒va kāṣṭhā᳚-ṅgacchati || ta-nde॒vā-ssa̭ma॒nta-mparya̭viśann | vasa̭vaḥ pu॒rastā᳚t | ru॒drā da̭kṣiṇa॒taḥ | ā॒di॒tyāḥ pa॒ścāt | viśvḙ de॒vā ṷttara॒taḥ | aṅgi̭rasaḥ pra॒tyañca᳚m || 64 ||
sā॒ddhyāḥ parā᳚ñcam | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | upai̭nagṃ samā॒nā-ssaṃ-vi~̭śanti || sa pra॒jāpa̭tire॒va bhū॒tvā pra॒jā āva̭yat | tā a̭smai॒ nāti̭ṣṭhantā॒nnādyā̭ya | tā mukha̭-mpu॒rastā॒t-paśya̭ntīḥ | da॒kṣi॒ṇa॒taḥ paryā̭yann | sa da̭kṣiṇa॒taḥ parya̭vartayata | tā mukha̭-mpu॒rastā॒t-paśya̭ntīḥ | mukha̭-ndakṣiṇa॒taḥ || 65 ||
pa॒ścāt-paryā̭yann | sa pa॒ścāt-parya̭vartayata | tā mukha̭-mpu॒rastā॒t-paśya̭ntīḥ | mukha̭-ndakṣiṇa॒taḥ | mukha̭-mpa॒ścāt | u॒tta॒ra॒taḥ paryā̭yann | sa ṷttara॒taḥ parya̭vartayata | tā mukha̭-mpu॒rastā॒t-paśya̭ntīḥ | mukha̭-ndakṣiṇa॒taḥ | mukha̭-mpa॒ścāt || 66 ||
mukha̭muttara॒taḥ | ū॒rdhvā udā̭yann | sa u॒pari̭ṣṭā॒nnya̭-vartayata | tā-ssa॒rvato̭mukho bhū॒tvā ''va̭yat | tato॒ vai tasmai᳚ pra॒jā ati̭ṣṭhantā॒nnādyā̭ya || ya e॒vaṃ-vi~॒dvā-npari̭ ca va॒rtaya̭te॒ ni ca̭ | pra॒jāpa̭tire॒va bhū॒tvā pra॒jā a̭tti | tiṣṭha̭nte-'smai pra॒jā a॒nnādyā̭ya | a॒nnā॒da e॒va bha̭vati || 67 ||
(ā॒sī॒-d- veda̭ - candrama॒stvaṃ-ya~ e॒vaṃ-ve~de᳚ - ndriyā॒vyḙva bha̭vati - pra॒tyañca॒ - mukha̭-ndakṣiṇa॒to - mukha̭-mpa॒ścān - +nava̭ ca) (ā10 )
anuvākaṃ 11 - hotṛmantrāṇā-mpuruṣārthaprayogaḥ
pra॒jāpa̭ti-rakāmayata ba॒horbhūyā᳚n-thsyā॒miti̭ | sa e॒ta-ndaśa̭hotāra-mapaśyat | ta-mprāyṷṅkta | tasya॒ prayṷkti ba॒horbhūyā̭nabhavat | yaḥ kā॒mayḙta ba॒horbhūyā᳚n-thsyā॒miti̭ | sa daśa̭hotāra॒-mprayṷñjīta | ba॒hore॒va bhūyā᳚n-bhavati || so̭-'kāmayata vī॒ro ma॒ ājā̭ye॒teti̭ | sa daśa̭hotu॒ścatṷr​hotāra॒-nnira̭mimīta | ta-mprāyṷṅkta || 68 ||
tasya॒ prayu॒ktīndro̭ 'jāyata | yaḥ kā॒mayḙta vī॒ro ma॒ ājā̭ye॒teti̭ | sa catṷr​hotāra॒-mprayṷñjīta | ā-'sya̭ vī॒ro jā̭yate || so̭-'kāmayata paśu॒mān-thsyā॒miti̭ | sa catṷr​hotuḥ॒ pañca̭hotāra॒-nnira̭mimīta | ta-mprāyṷṅkta | tasya॒ prayṷkti paśu॒māna̭bhavat | yaḥ kā॒mayḙta paśu॒mān-thsyā॒miti̭ | sa pañca̭hotāra॒-mprayṷñjīta || 69 ||
pa॒śu॒māne॒va bha̭vati || so̭-'kāmayata॒rtavo̭ me kalpera॒nniti̭ | sa pañca̭hotu॒-ṣṣaḍḍho̭tāra॒-nnira̭mimīta | ta-mprāyṷṅkta | tasya॒ prayṷktyṛ॒tavo᳚-'smā akalpanta | yaḥ kā॒mayḙta॒rtavo̭ me kalpera॒nniti̭ | sa ṣaḍḍho̭tāra॒-mprayṷñjīta | kalpa̭nte-'smā ṛ॒tavaḥ̭ || so̭-'kāmayata soma॒pa-sso̭mayā॒jī syā᳚m | ā mḙ soma॒pa-sso̭mayā॒jī jā̭ye॒teti̭ || 70 ||
sa ṣaḍḍho̭tu-ssa॒ptaho̭tāra॒-nnira̭mimīta | ta-mprāyṷṅkta | tasya॒ prayṷkti soma॒pa-sso̭mayā॒jya̭bhavat | ā-'sya̭ soma॒pa-sso̭mayā॒jya̭jāyata | yaḥ kā॒mayḙta soma॒pa-sso̭mayā॒jī syā᳚m | ā mḙ soma॒pa-sso̭mayā॒jī jā̭ye॒teti̭ | sa sa॒ptaho̭tāra॒-mprayṷñjīta | so॒ma॒pa e॒va so̭mayā॒jī bha̭vati | ā-'sya̭ soma॒pa-sso̭mayā॒jī jā̭yate || sa vā e॒ṣa pa॒śuḥ pa̭ñca॒dhā prati̭ tiṣṭhati || 71 ||
pa॒dbhirmukhḙna || te de॒vāḥ pa॒śūn. vi॒ttvā | su॒va॒rgaṃ-lo~॒kamā̭yann || tḙ-'muṣmi̭l ~lo॒ke vya̭kṣuddhyann | te᳚-'bruvann | a॒mutaḥ̭ pradānaṃ॒-vā~ upa̭jijīvi॒meti̭ | te sa॒ptaho̭tāraṃ-ya~॒jñaṃ-vi~॒dhāyā॒yāsya᳚m | ā॒ṅgī॒ra॒sa-mprāhi̭ṇvann | e॒tenā॒mutra̭ kalpa॒yeti̭ | tasya॒ vā i॒ya-ṅklṛptiḥ̭ || 72 ||
yadi॒da-ṅkiñca̭ | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | kalpa̭te-'smai | sa vā a॒ya-mma̭nu॒ṣyḙṣu ya॒jña-ssa॒ptaho̭tā | a॒mutra̭ sa॒dbhyo de॒vebhyo̭ ha॒vyaṃ-va~̭hati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | upai̭naṃ-ya~॒jño na̭mati || yo vai catṷr​hotṛṇā-nni॒dānaṃ॒-ve~da̭ | ni॒dāna̭vā-nbhavati | a॒gni॒ho॒traṃ-vai~ daśa̭hoturni॒dāna᳚m | da॒r॒śa॒pū॒rṇa॒mā॒sau catṷr​hotuḥ | cā॒tu॒rmā॒syāni॒ pañca̭ hotuḥ | pa॒śu॒ba॒ndha-ṣṣaḍḍho̭tuḥ | sau॒myo᳚-'ddhva॒ra-ssa॒ptaho̭tuḥ | e॒tadvai catṷr​hotṛṇā-nni॒dāna᳚m | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | ni॒dāna̭vā-nbhavati || 73 ||
(a॒mi॒mī॒ta॒ ta-mprāyṷṅkta॒ - pañca̭hotāra॒-mprayṷñjita - jāye॒teti̭ - tiṣṭhati॒ - klṛpti॒--r daśa̭hotu-rni॒dānagṃ̭ sa॒pta ca̭ ) (a. 11) (pra॒jāpa̭tirakāmayata pra॒jā-ssṛ̭je॒yeti̭ - pra॒jāpa̭tirakāmayata dar​śapūrṇamā॒sau sṛ̭je॒yeti̭ - pra॒jāpa̭tirakāmayata॒ prajā̭ye॒yeti॒ sa tapa॒-ssa tri॒vṛtaṃ̭ - pra॒jāpa̭tirakāmayata॒ daśa̭hotāra॒-ntena̭ daśa॒dhā-''tmānaṃ̭ - de॒vā vai varṷṇa॒ - manto॒ vai - pra॒jāpa̭ti॒stā-ssṛ॒ṣṭā-ssama̭śliṣyan - de॒vā vai catṷr​hotṛbhi - ri॒daṃ-vā~ agre᳚ - pra॒jāpa̭ti॒rindraṃ̭ - pra॒jāpa̭tirakāmayata ba॒horbhūyā॒nekā̭daśa) (pra॒jāpa̭ti॒ - stadgraha̭sya - pra॒jā̭patirakāmayatā॒ - nayai॒vaina॒t - tasya॒ vā i॒ya-ṅklṛpti॒ - stasmā᳚-ttepā॒nājjyoti॒--r yada॒sminnā̭di॒tye -saṣaḍḍho̭tu-ssa॒ptaho̭tāra॒-ntrisa̭ptatiḥ) (pra॒jāpa̭tirakāmayata - ni॒dāna̭vānbhavati) || hariḥ̭ om || || kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya brāhmaṇe dvitīyāṣṭake dvitīyaḥ prapāṭhaka-ssamāptaḥ ||

Explore More