o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
anuvākaṃ 1 - daśahotṛmantrasya kratvarthapuruṣārthaprayogau
prajāpa̭tirakāmayata prajā-ssṛ̭jeyeti̭ | sa eta-ndaśa̭hotāra-mapaśyat | ta-mmana̭sā 'nudrutya̭ darbhastambḙ-'juhot | tato vai sa prajā a̭sṛjata | tā a̭smāthsṛṣṭā apākrāmann | tā grahḙṇāgṛhṇāt | tadgraha̭sya grahatvam | yaḥ kāmayḙta prajā̭yeyeti̭ | sa daśa̭hotāra-mmana̭sā 'nudrutya̭ darbhastambe jṷhuyāt | prajāpa̭tirvai daśa̭hotā || 1 ||
prajāpa̭tireva bhūtvā pra jā̭yate || mana̭sā juhoti | mana̭ iva hi prajāpa̭tiḥ | prajāpa̭terāptyai || pūrṇayā̭ juhoti | pūrṇa i̭va hi prajāpa̭tiḥ | prajāpa̭terāptyai || nyṷ̄nayā juhoti | nyṷ̄nāddhi prajāpa̭tiḥ prajā asṛ̭jata | prajānāgṃ sṛṣṭyai || 2 ||
darbhastambe jṷhoti | etasmādvai yoneḥ prajāpa̭tiḥ prajā a̭sṛjata | yasmā̭deva yoneḥ prajāpa̭tiḥ prajā asṛ̭jata | tasmā̭deva yoneḥ pra jā̭yate || brāhmaṇo da̭kṣiṇata upāste | brāhmaṇo vai prajānā̭-mupadraṣṭā | upadraṣṭumatyeva pra jā̭yate || graho̭ bhavati | prajānāgṃ̭ sṛṣṭānā-ndhṛtyai || ya-mbrāhmaṇaṃ-vi~dyāṃ-vi~dvāgṃsaṃ-ya~śo narcchet || 3 ||
so-'ra̭ṇya-mparetya̭ | darbhastamba-mudgratthya̭ | brāhmaṇa-nda̭kṣiṇato niṣādya̭ | catṷrhotṝn vyāca̭kṣīta | etadvai devānā-mparama-ṅguhya-mbrahma̭ | yaccatṷrhotāraḥ | tadeva pra̭kāśa-ṅga̭mayati | tadḙna-mprakāśa-ṅgatam | prakāśa-mprajānā-ṅgamayati || darbhastamba-mudgratthya vyāca̭ṣṭe || 4 ||
agnivān. vai da̭rbhastambaḥ | agnivatyeva vyāca̭ṣṭe || brāhmaṇo da̭kṣiṇata upāste | brāhmaṇo vai prajānā̭-mupadraṣṭā | upadraṣṭu-matyevainaṃ-ya~śa̭ ṛcchati || īśvara-ntaṃ-ya~śo-'rtorityā̭huḥ | yasyānte vyācaṣṭa iti̭ | varastasmai deyaḥ̭ | yadevaina-ntatro̭pa nama̭ti | tadevāva̭ rundhe || 5 ||
agnimādadhā̭no daśa̭hotrā 'raṇimava̭daddhyāt | prajā̭tamevaina-mādha̭tte | tenaivoddrutyāgnihotra-ñjṷhuyāt | prajā̭tamevaina̭jjuhoti | havirni̭rvaphsyan-daśa̭hotāraṃ-vyā~ca̭kṣīta | prajā̭tamevaina-nnirva̭pati | sāmidhenī-ra̭nuvakṣyan-daśa̭hotāraṃ-vyā~ca̭kṣīta | sāmidhenīreva sṛṣṭvā-''rabhya pra ta̭nute | atho̭ yajño vai daśa̭hotā | yajñameva ta̭nute || 6 ||
abhicaran-daśa̭hotāra-ñjuhuyāt | nava vai purṷṣe prāṇāḥ | nābhi̭rdaśamī | saprā̭ṇamevaina̭-mabhica̭rati | etāvadvai purṷṣasya svam | yāva̭-tprāṇāḥ | yāva̭devāsyāsti̭ | tadabhica̭rati || svakṛ̭ta iri̭ṇe juhoti pradare vā | etadvā asyai nir-ṛ̭tigṛhītam | nir-ṛ̭ti gṛhīta evaina-nnir-ṛ̭tyā grāhayati || ya-dvācaḥ krūram | tena vaṣa̭ṭkaroti | vāca evaina̭-ṅkrūreṇa pra vṛ̭ścati | tājagārtimārccha̭ti || 7 ||
anuvākaṃ 2 - caturhotrādimantrāṇā-ṅkratvarthaprayogaḥ
graho̭ bhavati | darśapūrṇamāsayo-ssṛṣṭayordhṛtyai || so̭-'kāmayata cāturmāsyāni̭ sṛjeyeti̭ | sa eta-mpañca̭hotāra-mapaśyat | ta-mmana̭sā-'nudrutyā̭ havanīyḙ-'juhot | tato vai sa cā̭turmāsyānya̭sṛjata | tānya̭smā-thsṛṣṭānyapākrāmann | tāni grahḙṇāgṛhṇāt | tadgraha̭sya grahatvam | cāturmāsyānyālabha̭mānaḥ || 9 ||
pañca̭hotāra-mmana̭sā-'nudrutyā̭ havanīyḙ juhuyāt | cāturmāsyānyeva sṛṣṭvā-''rabhya pra ta̭nute | graho̭ bhavati | cāturmāsyānāgṃ̭ sṛṣṭānā-ndhṛtyai || so̭-'kāmayata paśubandhagṃ sṛ̭jeyeti̭ | sa etagṃ ṣaḍḍho̭tāra-mapaśyat | ta-mmana̭sā-'nudrutyā̭ havanīyḙ-'juhot | tato vai sa pa̭śubandhama̭sṛjata | so-'smā-thsṛṣṭo 'pākrāmat | ta-ṅgrahḙṇāgṛhṇāt || 10 ||
tadgraha̭sya grahatvam | paśubandhena̭ yakṣyamā̭ṇaḥ | ṣaḍḍho̭tāra-mmana̭sā 'nudrutyā̭ havanīyḙ juhuyāt | paśubandhameva sṛṣṭvā-''rabhya pra ta̭nute | graho̭ bhavati | paśubandhasya̭ sṛṣṭasya dhṛtyai || so̭-'kāmayata saumya-ma̭ddhvaragṃ sṛ̭jeyeti̭ | sa etagṃ saptaho̭tāra-mapaśyat | ta-mmana̭sā-'nudrutyā̭ havanīyḙ 'juhot | tato vai sa saumya-ma̭ddhvara-ma̭sṛjata || 11 ||
so-'smā-thsṛṣṭo-'pākrāmat | ta-ṅgrahḙṇāgṛhṇāt | tadgraha̭sya grahatvam | dīkṣiṣyamā̭ṇaḥ | saptaho̭tāra-mmana̭sā-'nudrutyā̭ havanīyḙ juhuyāt | saumyamevāddhvaragṃ sṛṣṭvā-''rabhya pra ta̭nute | graho̭ bhavati | saumyasyā-ddhvarasya̭ sṛṣṭasya dhṛtyai || devebhyo vai yajño na prābha̭vat | tamḙtāvaccha-ssama̭bharann || 12 ||
ya-thsa̭bhāṃrāḥ | tato vai tebhyo̭ yajñaḥ prābha̭vat | ya-thsa̭bhāṃrā bhava̭nti | yajñasya prabhūtyai || ātitthyamāsādya vyāca̭ṣṭe | yajñamukhaṃ-vā~ ā̭tithyam | mukhata eva yajñagṃ sabhṛntya pra ta̭nute || aya̭jño vā eṣaḥ | yo̭-'patnīkaḥ̭ | na prajāḥ pra jā̭yerann | patnīrvyāca̭ṣṭe | yajñamevākaḥ̭ | prajānā-mprajana̭nāya || upasathsu vyāca̭ṣṭe | etadvai patnī̭nā-māyata̭nam | sva evainā̭ āyatane-'va̭ kalpayati || 13 ||
anuvākaṃ 3 - caturhotṛpañcahotṛmantragrahabhāgayoḥ puruṣārtha prayogaḥ
prajāpa̭ti-rakāmayata pra jā̭yeyeti̭ | sa tapo̭-'tapyata | sa trivṛtagg stoma̭-masṛjata | ta-mpa̭ñcadaśastomo̭ maddhyata uda̭tṛṇat | tau pūrvapakṣaścā̭parapakṣaścā̭bhavatām | pūrvapakṣa-ndevā anvasṛ̭jyanta | aparapakṣa-manvasṷrāḥ | tato̭ devā abha̭vann | parā-'sṷrāḥ | ya-ṅkāmayḙta vasī̭yān-thsyāditi̭ || 14 ||
ta-mpūrvapakṣe yā̭jayet | vasī̭yāneva bha̭vati | ya-ṅkāmayḙta pāpī̭yān-thsyāditi̭ | tama̭parapakṣe yā̭jayet | pāpī̭yāneva bha̭vati | tasmā-tpūrvapakṣo̭ ¶pakṣāt-ka̭ruṇya̭taraḥ || prajāpa̭tirvai daśa̭hotā | catṷrhotā pañca̭hotā | ṣaḍḍho̭tā saptaho̭tā | ṛtavaḥ̭ saṃva~thsaraḥ || 15 ||
prajāḥ paśava̭ ime lokāḥ | ya eva-mprajāpa̭ti-mbahorbhūyāgṃ̭saṃ-ve~da̭ | bahoreva bhūyā-nbhavati || prajāpa̭ti-rdevāsurāna̭sṛjata | sa indramapi nāsṛ̭jata | ta-ndevā a̭bruvann | indra̭-nno janayeti̭ | so-'bravīt | yathā 'haṃ-yu~ṣmāg stapasā 'sṛ̭kṣi | evamindra̭-ñjanayaddhvamiti̭ || 16 ||
te tapo̭-'tapyanta | ta ātmannindra̭-mapaśyann | tama̭bruvann | jāyasveti̭ | so-'bravīt | ki-mbhā̭gadheya̭-mabhija̭niṣya iti̭ | ṛtūn-thsaṃ̭va~thsaram | prajāḥ paśūn | imāl ~lokānitya̭bruvann | taṃ-vai~ mā-''hṷtyā praja̭nayatetya̭bravīt || 17 ||
ta-ñcatṷrhotrā prāja̭nayann || yaḥ kāmayḙta vīro ma ā jā̭yeteti̭ | sa catṷrhotāra-ñjuhuyāt | prajāpa̭tirvai catṷrhotā | prajāpa̭tireva bhūtvā prajā̭yate | jajanadindra̭-mindriyāya svāheti grahḙṇa juhoti | ā-'sya̭ vīro jā̭yate | vīragṃ hi devā etayā ''hṷtyā prāja̭nayann || ādityāścāṅgi̭rasaśca suvarge loke 'spardhanta | vaya-mpūrvḙ suvargaṃ-lo~kami̭yāma vaya-mpūrva iti̭ || 18 ||
ta ā̭dityā eta-mpañca̭hotāra-mapaśyann | ta-mpurā prā̭taranuvākādāgnīddhre 'juhavuḥ | tato vai te pūrvḙ suvargaṃ-lo~kamā̭yann | ya-ssṷvargakā̭ma-ssyāt | sa pañca̭hotāra-mpurā prā̭taranuvākādāgnīddhre juhuyāt | saṃva~thsaro vai pañca̭hotā | saṃva~thsara-ssṷvargo lokaḥ | saṃva~thsara evartuṣṷ pratiṣṭhāya̭ | suvargaṃ-lo~kamḙti || tebruva-nnaṅgi̭rasa ādityān || 19 ||
kva̭ stha | kva̭ va-ssadbhyo havyaṃ-va~̭kṣyāma iti̭ | chanda-ssvitya̭bruvann | gāyatriyā-ntriṣṭubhi-jaga̭tyāmiti̭ | tasmācchandaḥ̭ su sadbhya ā̭dityebhyaḥ̭ | āṅgīrasīḥ prajā havyaṃ-va~̭hanti | vaha̭ntyasmai prajā balim | ainamapra̭tikhyāta-ṅgacchati | ya evaṃ-ve~da̭ || dvāda̭śa māsāḥ pañcartavaḥ̭ | traya̭ ime lokāḥ | asāvā̭ditya ḙkavigṃśaḥ | etasmin vā eṣa śritaḥ | etasmin-prati̭ṣṭhitaḥ | ya evametagg śrita-mprati̭ṣṭhitaṃ-ve~da̭ | pratyeva ti̭ṣṭhati || 20 ||
anuvākaṃ 4 - jaga-thsṛṣṭikathanamukhena hotṛmantrapraśaṃsā
asṛ̭kṣi vā imamiti̭ | tasya somo̭ havirāsīt | sa catṷrhotrā 'tapyata | so̭-'tāmyat | sa bhūriti vyāha̭rat | sa bhūmi̭masṛjata | agnihotra-nda̭rśapūrṇamāsau yajūgṃ̭ṣi | sa dvitīya̭matapyata | so̭-'tāmyat | sa bhuva iti vyāha̭rat || 22 ||
so-'ntari̭kṣa-masṛjata | cāturmāsyāni sāmā̭ni | sa tṛtīya̭matapyata | so̭-'tāmyat | sa suvariti vyāha̭rat | sa diva̭masṛjata | agniṣṭoma-mukthya̭-matirātramṛcaḥ̭ | etā vai vyāhṛ̭taya ime lokāḥ | imā-nkhalu vai lokānanṷ prajāḥ paśavaśchandāgṃ̭si prājā̭yanta | ya evametāḥ prajāpa̭teḥ prathamā vyāhṛ̭tīḥ prajā̭tā veda̭ || 23 ||
pra prajayā̭ paśubhi̭-rmithunai-rjā̭yate || sa pañca̭hotāra-masṛjata | sa havirnā-vi̭ndata | tasmai soma̭-stanuva-mprāya̭cchat | eta-ttḙ haviriti̭ | sa pañca̭hotrā 'tapyata | so̭-'tāmyat | sa pratyaṅṅa̭bādhata | so-'sṷrā-nasṛjata | tadasyā pri̭yamāsīt || 24 ||
ta-ddurvarṇagṃ hira̭ṇyamabhavat | ta-ddurvarṇa̭sya hira̭ṇyasya janma̭ | sa dvitīya̭matapyata | so̭-'tāmyat | sa prāṃa̭bādhata | sa devāna̭sṛjata | tada̭sya priyamā̭sīt | ta-thsuvarṇagṃ hira̭ṇyamabhavat | ta-thsuvarṇa̭sya hira̭ṇyasya janma̭ | ya evagṃ suvarṇa̭sya hira̭ṇyasya janma veda̭ || 25 ||
suvarṇa̭ ātmanā̭ bhavati | durvarṇo-'sya bhrātṛ̭vyaḥ | tasmā-thsuvarṇagṃ hira̭ṇya-mbhāryam | suvarṇa̭ eva bha̭vati | aina̭-mpriya-ṅga̭cchati nāpri̭yam || sa saptaho̭tāra-masṛjata | sa saptahotraiva sṷvargaṃ-lo~kamait || triṇavena stomḙnaibhyo lokebhyo-'sṷrā-nprāṇṷdata | trayastrigṃśena pratya̭tiṣṭhat | ekavigṃśena ruca̭madhatta || 26 ||
saptadaśena prājā̭yata | ya evaṃ-vi~dvān-thsomḙna yaja̭te | saptahotraiva sṷvargaṃ-lo~kamḙti | triṇavena stomḙnaibhyo lokebhyo bhrātṛ̭vyān-praṇṷdate | trayastrigṃśena prati̭ tiṣṭhati | ekavigṃśena ruca̭-ndhatte | saptadaśena prajā̭yate | tasmā-thsaptadaśa-sstomo na nirhṛtyaḥ̭ | prajāpa̭ti rvai sa̭ptadaśaḥ | prajāpa̭timeva ma̭ddhyato dha̭tte prajātyai || 27 ||
anuvākaṃ 5 - dakṣiṇāpratigrahamantravyākhyānam
rājā tvā varṷṇo nayatu devi dakṣiṇe-'gnaye hira̭ṇyamityā̭ha | āgneyaṃ-vai~ hira̭ṇyam | svayaivaina̭-ddevata̭yā prati̭ gṛhṇāti | somā̭ya vāsa ityā̭ha | saumyaṃ-vai~ vāsaḥ̭ | svayaivaina̭-ddevata̭yā prati̭ gṛhṇāti | rudrāya gāmityā̭ha | raudrī vai gauḥ | svayaivainā-ndevata̭yā prati̭ gṛhṇāti | varṷṇāyāśvamityā̭ha || 29 ||
vāruṇo vā aśvaḥ̭ | svayaivaina̭-ndevata̭yā prati̭ gṛhṇāti | prajāpa̭taye purṷṣamityā̭ha | prājāpatyo vai purṷṣaḥ | svayaivaina̭-ndevata̭yā prati̭ gṛhṇāti | mana̭ve talpamityā̭ha | mānavo vai talpaḥ̭ | svayaivaina̭-ndevata̭yā prati̭ gṛhṇāti | uttānāyāṅgīrasāyāna ityā̭ha | iyaṃ-vā~ ṷttāna āṅgīrasaḥ || 30 ||
anayaivainat-prati̭ gṛhṇāti || vaiśvānaryarcā ratha-mprati̭ gṛhṇāti | vaiśvānaro vai devata̭yā rathaḥ̭ | svayaivaina̭-ndevata̭yā prati̭ gṛhṇāti || tenā̭mṛtatvama̭śyā-mityā̭ha | amṛta̭mevātman-dha̭tte || vayo̭ dātra ityā̭ha | vaya̭ evaina̭-ṅkṛtvā | suvargaṃ-lo~ka-ṅga̭mayati || mayo mahya̭mastu pratigrahītra ityā̭ha || 31 ||
yadvai śivam | tanmayaḥ̭ | ātmana̭ evaiṣā parīttiḥ || ka ida-ṅkasmā̭ adādityā̭ha | prajāpa̭tirvai kaḥ | sa prajāpa̭taye dadāti || kāmaḥ kāmāyetyā̭ha | kāmḙna hi dadā̭ti | kāmḙna pratigṛhṇāti̭ || kāmo̭ dātā kāmaḥ̭ prati grahītetyā̭ha || 32 ||
kāmo hi dātā | kāmaḥ̭ prati grahītā || kāmagṃ̭ samudra-māviśetyā̭ha | samudra i̭va hi kāmaḥ̭ | neva hi kāmasyānto-'sti̭ | na sa̭mudrasya̭ || kāmḙna tvā prati̭ gṛhṇāmītyā̭ha | yena kāmḙna prati gṛhṇāti̭ | sa evaina̭mamuṣmi̭l ~loke kāma āga̭cchati || kāmaitatta̭ eṣā tḙ kāma dakṣiṇetyā̭ha | kāma̭ eva ta-dyaja̭māno-'muṣmi̭l ~loke dakṣi̭ṇāmicchati | na pra̭tigrahītari̭ || ya evaṃ-vi~dvān-dakṣi̭ṇā-mpratigṛhṇāti̭ | anṛṇāmevainā-mprati̭ gṛhṇāti || 33 ||
anuvākaṃ 6 - dvādaśāhadaśame-'hani hotṛmantrāḥ
anna̭mevāva̭-rundhate || mana̭sā prastaṷti | manasodgā̭yati | mana̭sā prati̭ harati | mana̭ iva hi prajāpa̭tiḥ | prajāpa̭terāptyai || devā vai sarpāḥ | teṣā̭miyagṃ rājñī | ya-thsa̭rparājñiyā̭ ṛgbhi-sstuvanti̭ | asyāmeva prati̭ tiṣṭhanti || 35 ||
catṷrhotṝn. hotā vyāca̭ṣṭe | stutamanṷśagṃsati śāntyai || anto vā eṣa yajñasya̭ | ya-dda̭śamamahaḥ̭ | eta-tkhalu vai devānā-mparama-ṅguhya-mbrahma̭ | yaccatṷrhotāraḥ | daśame-'hagg-ścatṷrhotṝn vyāca̭ṣṭe | yajñasyaivānta̭-ṅgatvā | parama-ndevānā-ṅguhya-mbrahmāva̭rundhe | tadeva pra̭kāśa-ṅga̭mayati || 36 ||
tadḙna-mprakāśa-ṅgatam | prakāśa-mprajānā-ṅgamayati || vācaṃ̭-ya~cchati | yajñasya dhṛtyai || yajamānadevatyaṃ̭-vā~ ahaḥ̭ | bhrātṛvyadevatyā̭ rātriḥ̭ | ahnā rātri̭-ndhyāyet | bhrātṛ̭vyasyaiva tallokaṃ-vṛ~̭ṅkte | yaddivā vācaṃ̭-vi~sṛjet | aharbhrātṛ̭vyāyocchigṃ̭ṣet | yannaktaṃ̭-vi~sṛjet | rātri-mbhrātṛ̭vyāyocchigṃ̭ṣet | adhivṛkṣasūrye vācaṃ-vi~sṛ̭jati | etāva̭ntamevāsmai̭ lokamucchigṃ̭ṣati | yāva̭dādityo-'stameti̭ || 37 ||
anuvākaṃ 7 - saptahotṛmantrasādhyayajñapraśaṃsā
mitrameva bha̭vataḥ || prajāpa̭ti-rdevāsurāna̭sṛjata | sa indramapi nāsṛ̭jata | ta-ndevā a̭bruvann | indra̭-nno janayeti̭ | sa ātma-nnindra̭-mapaśyat | tama̭sṛjata | ta-ntriṣṭug-vīrya̭-mbhūtvā-'nu prāvi̭śat | tasya vajraḥ̭ pañcadaśo hasta āpa̭dyata | tenodayyāsṷrānabhya̭ bhavat || 39 ||
ya evaṃ-ve~da̭ | abhi bhrātṛ̭vyā-nbhavati || te devā asṷrai-rvijitya̭ | suvargaṃ-lo~kamā̭yann | tḙ-'muṣmi̭l ~loke vya̭kṣuddhyann | te-'bruvann | amutaḥ̭ pradānaṃ-vā~ upa̭jijīvimeti̭ | te saptaho̭tāraṃ-ya~jñaṃ-vi~dhāyāyāsyam | āṅgīrasa-mprāhi̭ṇvann | etenāmutra̭ kalpayeti̭ || 40 ||
tasya vā iya-ṅklṛptiḥ̭ | yadida-ṅki-ñca̭ | ya evaṃ-ve~da̭ | kalpa̭te-'smai | sa vā aya-mma̭nuṣyḙṣu yajña-ssaptaho̭tā | amutra̭ sadbhyo devebhyo̭ havyaṃ-va~̭hati | ya evaṃ-ve~da̭ | upai̭naṃ-ya~jño na̭mati || so̭-'manyata | abhi vā ime-'smā-llokādamuṃlo~ka-ṅka̭miṣyanta iti̭ | sa vāca̭spate hṛditi vyāha̭rat | tasmā-tputro hṛda̭yam | tasmā̭dasmā-llokādamuṃ-lo~ka-nnābhikā̭mayante | putro hi hṛda̭yam || 41 ||
anuvākaṃ 8 - hotṛmantrāṇāṃ somayāgāṅgatvam
ṛjudhaivaina̭mamuṃ-lo~ka-ṅga̭mayati | catṷrhotrā ''titthyam | yaśo vai catṷrhotā | yaśa̭ evātman-dha̭tte | pañca̭hotrā paśumupa̭ sādayati | suvargyo̭ vai pañca̭hotā | yaja̭mānaḥ paśuḥ | yaja̭mānameva sṷvargaṃ-lo~ka-ṅga̭mayati | grahān-gṛhītvā saptaho̭tāra-ñjuhoti | indriyaṃ-vai~ saptaho̭tā || 43 ||
indriyamevātman-dha̭tte || yo vai catṷrhotṝ-nanusavana-ntarpaya̭ti | tṛpya̭ti prajayā̭ paśubhiḥ̭ | upai̭nagṃ somapītho na̭mati | bahiṣpavamāne daśa̭hotāraṃ-vyā~ca̭kṣīta | māddhya̭ndine pava̭māne catṷrhotāram | ārbha̭ve pava̭māne pañca̭hotāram | pitṛyajñe ṣaḍḍho̭tāram | yajñāyajñiya̭sya stotre saptaho̭tāram | anusavanamevaināg̭ starpayati || 44 ||
tṛpya̭ti prajayā̭ paśubhiḥ̭ | upai̭nagṃ somapītho na̭mati || devā vai catṷrhotṛbhi-ssatramā̭sata | ṛddhi̭parimitaṃ-ya~śa̭skāmāḥ | te-'bruvann | yannaḥ̭ prathamaṃ-ya~śa̭ ṛcchāt | sarvḙṣā-nnasta-thsahāsaditi̭ | somaścatṷrhotrā | agniḥ pañca̭hotrā | dhātā ṣaḍḍhotrā || 45 ||
indraḥ̭ saptahotrā | prajāpa̭ti-rdaśa̭hotrā | teṣāgṃ somagṃ rājā̭naṃ-ya~śa̭ ārcchat || tannya̭kāmayata | tenāpākrāmat | tena̭ pralāya̭macarat | ta-ndevāḥ praiṣaiḥ praiṣa̭maicchann | tat-praiṣāṇā-mpraiṣatvam | nividbhirnya̭vedayann | tannividā-nnivittvam || 46 ||
āprībhi̭rāpnuvann | tadāprīṇā̭māpritvam | tama̭ghnann | tasya yaśo vya̭gṛhṇata | te grahā̭ abhavann | tadgrahā̭ṇā-ṅgrahatvam | yasyaivaṃ-vi~duṣo grahā̭ gṛhyante | tasya tvḙva gṛ̭hītāḥ || te-'bruvann | yo vai na-śśreṣṭho-'bhūt || 47 ||
tama̭vadhiṣma | puna̭rimagṃ sṷvāmahā iti̭ | ta-ñchando̭bhi-rasuvanta | tacchanda̭sā-ñchandastvam | sāmnā samāna̭yann | ta-thsāmnaḥ̭ sāmatvam | ukthai-ruda̭sthāpayann | tadukthānā̭-mukthatvam | ya evaṃ-ve~da̭ | pratyeva ti̭ṣṭhati || 48 ||
sarvamāyṷreti || somo vai yaśaḥ̭ | ya evaṃ-vi~dvān-thsoma̭māgaccha̭ti | yaśa̭ evaina̭mṛcchati | tasmā̭dāhuḥ | yaścaivaṃ-ve~da yaśca na | tāvubhau soma-māga̭cchataḥ | somo hi yaśaḥ̭ | ta-ntvā-'va yaśa̭ ṛcchatītyā̭huḥ | ya-ssome soma-mprāheti̭ | tasmā-thsome somaḥ procyaḥ̭ | yaśa̭ evaina̭mṛcchati || 49 ||
anuvākaṃ 9 - hotṛmantrotpattikathanaprasaṅgena jaga-thsṛṣṭiḥ
tasmāt-tepānājjyoti̭-rajāyata | ta-dbhūyo̭-'tapyata | tasmāt-tepānādarci-ra̭jāyata | ta-dbhūyo̭-'tapyata | tasmāt-tepānānmarī̭cayo-'jāyanta | ta-dbhūyo̭-'tapyata | tasmāt-tepānādṷdārā a̭jāyanta | ta-dbhūyo̭-'tapyata | tadabhrami̭va sama̭hanyata || ta-dvastima̭bhinat || 51 ||
sa sa̭mudro̭-'bhavat | tasmā-thsamudrasya na pi̭banti | prajana̭namiva hi manya̭nte | tasmā-tpaśo-rjāya̭mānādāpaḥ̭ purastā-dyanti || ta-ddaśa̭hotā-'nva̭sṛjyata | prajāpa̭tirvai daśa̭ hotā || ya eva-ntapa̭so vīryaṃ̭-vi~dvāgstapya̭te | bhava̭tyeva || tadvā idamāpaḥ̭ salila-mā̭sīt | so̭-'rodīt-prajāpa̭tiḥ || 52 ||
sa kasmā̭ ajñi | ya-dyasyā apra̭tiṣṭhāyā iti̭ | yadaphsva̭-vāpa̭dyata | sā pṛ̭thivya̭bhavat | yadvyamṛ̭ṣṭa | tadantari̭kṣa-mabhavat | yadūrdhva-mudamṛ̭ṣṭa | sā dyaura̭bhavat | yadaro̭dīt | tadanayo̭ rodastvam || 53 ||
ya evaṃ-ve~da̭ | nāsya̭ gṛhe rṷdanti | etadvā eṣāṃ-lo~kānā-ñjanma̭ | ya evameṣāṃ-lo~kānā-ñjanma veda̭ | naiṣu loke-ṣvārtimārccha̭ti | sa imā-mpra̭tiṣṭhā-ma̭vindata || sa imā-mpra̭tiṣṭhāṃ-vi~ttvā 'kā̭mayata prajā̭yeyeti̭ | sa tapo̭-'tapyata | so-'ntarvā̭nabhavat | sa jaghanādasṷrā-nasṛjata || 54 ||
tebhyo̭ mṛnmaye pātre-'nna̭maduhat | yā-'sya sā tanūrāsīt | tāmapā̭hata | sā tami̭srā-'bhavat || so̭-'kāmayata prajā̭yeyeti̭ | sa tapo̭-'tapyata | so-'ntarvā̭-nabhavat | sa prajana̭nādeva prajā a̭sṛjata | tasmā̭dimā bhūyi̭ṣṭhāḥ | prajana̭nāddhyḙnā asṛ̭jata || 55 ||
tābhyo̭ dārumaye pātre payo̭-'duhat | yā-'sya sā tanūrāsīt | tāmapā̭hata | sā jothsnā̭ 'bhavat || so̭-'kāmayata prajā̭yeyeti̭ | satapo̭-'tapyata | so-'ntarvā̭-nabhavat | sa ṷpapakṣābhyā̭-mevartūna̭sṛjata | tebhyo̭ rajate pātrḙ ghṛtama̭duhat | yā-'sya sā tanūrāsīt || 56 ||
tāmapā̭hata | so̭-'horātrayo-ssandhi-ra̭bhavat || so̭-'kāmayata prajā̭yeyeti̭ | sa tapo̭-'tapyata | so-'ntarvā̭-nabhavat | sa mukhā-ddevā-na̭sṛjata | tebhyo hari̭te pātre soma̭maduhat | yā-'sya sā tanūrāsīt | tāmapā̭hata | tadaha̭rabhavat || 57 ||
ete vai prajāpa̭terdohāḥ | ya evaṃ-ve~da̭ | duha eva prajāḥ || divā vai no̭-'bhūditi̭ | ta-ddevānā-ndevatvam | ya eva-ndevānā-ndevatvaṃ-ve~da̭ | devavā̭neva bha̭vati || etadvā a̭horātrāṇā-ñjanma̭ | ya evama̭horātrāṇā-ñjanma veda̭ | nāho̭rātreṣvārtimārccha̭ti || 58 ||
asato-'dhi mano̭-'sṛjyata | manaḥ̭ prajāpa̭ti-masṛjata | prajāpa̭tiḥ prajā a̭sṛjata | tadvā ida-mmana̭syeva pa̭rama-mprati̭ṣṭhitam | yadida-ṅkiñca̭ | tadetacchvo̭vasya sannāma brahma̭ || vyucchantī vyucchantyasmai vasya̭sī vasyasī vyṷcchati | prajā̭yate prajayā̭ paśubhiḥ̭ | pra pa̭rameṣṭhino mātrā̭-māpnoti | ya evaṃ-ve~da̭ || 59 ||
(ida-ndhūmo 'gni-rjyoti̭ rarci-rmarī̭caya udārā stadabhragṃ /
anuvākaṃ 10 - devasṛṣṭimadhye-'vasthitasyendrasya devatādhipatitvam
yadasminnā̭ditye | tadḙnamabravīt | etanme praya̭ccha | athāhameteṣā-ndevānā-madhi̭pati-rbhaviṣyāmīti̭ | ko̭hagg-syāmitya̭bravīt | eta-tpradāyeti̭ | eta-thsyā itya̭bravīt | yadetadbravīṣīti̭ | ko ha vai nāma̭ prajāpa̭tiḥ | ya evaṃ-ve~da̭ || 61 ||
vidurḙna-nnāmnā | tada̭smai rukma-ṅkṛtvā pratya̭muñcat | tato vā indro̭ devānā-madhi̭pati-rabhavat | ya evaṃ-ve~da̭ | adhi̭patireva sa̭mānānā-mbhavati || so̭-'manyata | ki-ṅkiṃ-vā~ a̭karamiti̭ | sa candra-mma āhareti prāla̭pat | taccandrama̭sa-ścandramastvam | ya evaṃ-ve~da̭ || 62 ||
candravā̭neva bha̭vati || ta-ndevā a̭bruvann | suvīryo̭ 'maryā yathā̭ gopāyata iti̭ | ta-thsūrya̭sya sūryatvam | ya evaṃ-ve~da̭ | naina̭-ndabhnoti || kaśca nāsminvā idami̭ndriya-mpratya̭sthāditi̭ | tadindra̭-syendratvam | ya evaṃ-ve~da̭ | indriyāvyḙva bha̭vati || 63 ||
ayaṃ-vā~ ida-mpa̭ramo̭-'bhūditi̭ | tat-pa̭rameṣṭhinaḥ̭ parameṣṭhitvam | ya evaṃ-ve~da̭ | paramāmeva kāṣṭhā-ṅgacchati || ta-ndevā-ssa̭manta-mparya̭viśann | vasa̭vaḥ purastāt | rudrā da̭kṣiṇataḥ | ādityāḥ paścāt | viśvḙ devā ṷttarataḥ | aṅgi̭rasaḥ pratyañcam || 64 ||
sāddhyāḥ parāñcam | ya evaṃ-ve~da̭ | upai̭nagṃ samānā-ssaṃ-vi~̭śanti || sa prajāpa̭tireva bhūtvā prajā āva̭yat | tā a̭smai nāti̭ṣṭhantānnādyā̭ya | tā mukha̭-mpurastāt-paśya̭ntīḥ | dakṣiṇataḥ paryā̭yann | sa da̭kṣiṇataḥ parya̭vartayata | tā mukha̭-mpurastāt-paśya̭ntīḥ | mukha̭-ndakṣiṇataḥ || 65 ||
paścāt-paryā̭yann | sa paścāt-parya̭vartayata | tā mukha̭-mpurastāt-paśya̭ntīḥ | mukha̭-ndakṣiṇataḥ | mukha̭-mpaścāt | uttarataḥ paryā̭yann | sa ṷttarataḥ parya̭vartayata | tā mukha̭-mpurastāt-paśya̭ntīḥ | mukha̭-ndakṣiṇataḥ | mukha̭-mpaścāt || 66 ||
mukha̭muttarataḥ | ūrdhvā udā̭yann | sa upari̭ṣṭānnya̭-vartayata | tā-ssarvato̭mukho bhūtvā ''va̭yat | tato vai tasmai prajā ati̭ṣṭhantānnādyā̭ya || ya evaṃ-vi~dvā-npari̭ ca vartaya̭te ni ca̭ | prajāpa̭tireva bhūtvā prajā a̭tti | tiṣṭha̭nte-'smai prajā annādyā̭ya | annāda eva bha̭vati || 67 ||
anuvākaṃ 11 - hotṛmantrāṇā-mpuruṣārthaprayogaḥ
tasya prayuktīndro̭ 'jāyata | yaḥ kāmayḙta vīro ma ājā̭yeteti̭ | sa catṷrhotāra-mprayṷñjīta | ā-'sya̭ vīro jā̭yate || so̭-'kāmayata paśumān-thsyāmiti̭ | sa catṷrhotuḥ pañca̭hotāra-nnira̭mimīta | ta-mprāyṷṅkta | tasya prayṷkti paśumāna̭bhavat | yaḥ kāmayḙta paśumān-thsyāmiti̭ | sa pañca̭hotāra-mprayṷñjīta || 69 ||
paśumāneva bha̭vati || so̭-'kāmayatartavo̭ me kalperanniti̭ | sa pañca̭hotu-ṣṣaḍḍho̭tāra-nnira̭mimīta | ta-mprāyṷṅkta | tasya prayṷktyṛtavo-'smā akalpanta | yaḥ kāmayḙtartavo̭ me kalperanniti̭ | sa ṣaḍḍho̭tāra-mprayṷñjīta | kalpa̭nte-'smā ṛtavaḥ̭ || so̭-'kāmayata somapa-sso̭mayājī syām | ā mḙ somapa-sso̭mayājī jā̭yeteti̭ || 70 ||
sa ṣaḍḍho̭tu-ssaptaho̭tāra-nnira̭mimīta | ta-mprāyṷṅkta | tasya prayṷkti somapa-sso̭mayājya̭bhavat | ā-'sya̭ somapa-sso̭mayājya̭jāyata | yaḥ kāmayḙta somapa-sso̭mayājī syām | ā mḙ somapa-sso̭mayājī jā̭yeteti̭ | sa saptaho̭tāra-mprayṷñjīta | somapa eva so̭mayājī bha̭vati | ā-'sya̭ somapa-sso̭mayājī jā̭yate || sa vā eṣa paśuḥ pa̭ñcadhā prati̭ tiṣṭhati || 71 ||
padbhirmukhḙna || te devāḥ paśūn. vittvā | suvargaṃ-lo~kamā̭yann || tḙ-'muṣmi̭l ~loke vya̭kṣuddhyann | te-'bruvann | amutaḥ̭ pradānaṃ-vā~ upa̭jijīvimeti̭ | te saptaho̭tāraṃ-ya~jñaṃ-vi~dhāyāyāsyam | āṅgīrasa-mprāhi̭ṇvann | etenāmutra̭ kalpayeti̭ | tasya vā iya-ṅklṛptiḥ̭ || 72 ||
yadida-ṅkiñca̭ | ya evaṃ-ve~da̭ | kalpa̭te-'smai | sa vā aya-mma̭nuṣyḙṣu yajña-ssaptaho̭tā | amutra̭ sadbhyo devebhyo̭ havyaṃ-va~̭hati | ya evaṃ-ve~da̭ | upai̭naṃ-ya~jño na̭mati || yo vai catṷrhotṛṇā-nnidānaṃ-ve~da̭ | nidāna̭vā-nbhavati | agnihotraṃ-vai~ daśa̭hoturnidānam | darśapūrṇamāsau catṷrhotuḥ | cāturmāsyāni pañca̭ hotuḥ | paśubandha-ṣṣaḍḍho̭tuḥ | saumyo-'ddhvara-ssaptaho̭tuḥ | etadvai catṷrhotṛṇā-nnidānam | ya evaṃ-ve~da̭ | nidāna̭vā-nbhavati || 73 ||
