കൃഷ്ണ യജുര്വേദീയ തൈത്തിരീയ ബ്രാഹ്മണേ ദ്വിതീയാഷ്ടകേ തൃതീയഃ പ്രപാഠകഃ - ഹോതൃബ്രാഹ്മണശേഷഃ
ഓ-ന്നമഃ പരമാത്മനേ, ശ്രീ മഹാഗണപതയേ നമഃ,
ഓ-ന്നമഃ പരമാത്മനേ, ശ്രീ മഹാഗണപതയേ നമഃ,
ശ്രീ ഗുരുഭ്യോ നമഃ । ഹരിഃ ഓമ് ॥
അനുവാകം 1 - സര്വേഷാം ഹോതൃമന്ത്രാണാ-ഞ്ചതുര്ഹോതൃശബ്ദേന വ്യവഹാര
ബ്രഹ്മവാദിനോ വദന്തി । കി-ഞ്ചതുര്ഹോതൃണാ-ഞ്ചതുര്ഹോതൃത്വമിതി । യദേവൈഷു ചതുര്ധാ ഹോതാരഃ । തേന ചതുര്ഹോതാരഃ । തസ്മാച്ചതുര്ഹോതാര ഉച്യന്തേ । തച്ചതുര്ഹോതൃണാ-ഞ്ചതുര്ഹോതൃത്വമ് ॥ സോമോ വൈ ചതുര്ഹോതാ । അഗ്നിഃ പഞ്ചഹോതാ । ധാതാ ഷഡ്ഢോതാ । ഇന്ദ്രഃ സപ്തഹോതാ ॥ 1 ॥
പ്രജാപതി-ര്ദശഹോതാ । യ ഏവ-ഞ്ചതുര്ഹോതൃണാ-മൃദ്ധിം-വേഁദ । ഋധ്നോത്യേവ ॥ യ ഏഷാമേവ-മ്ബന്ധുതാം-വേഁദ । ബന്ധുമാന്ഭവതി । യ ഏഷാമേവ-ങ്ക്ലൃപ്തിം-വേഁദ । കല്പതേ-ഽസ്മൈ । യ ഏഷാമേവ-മായതനം-വേഁദ । ആയതനവാന്-ഭവതി । യ ഏഷാമേവ-മ്പ്രതിഷ്ഠാം-വേഁദ ॥ 2 ॥
പ്രത്യേവ തിഷ്ഠതി ॥ ബ്രഹ്മവാദിനോ വദന്തി । ദശഹോതാ ചതുര്ഹോതാ । പഞ്ചഹോതാ ഷഡ്ഢോതാ സപ്തഹോതാ । അഥ കസ്മാച്ചതുര്ഹോതാര ഉച്യന്ത ഇതി । ഇന്ദ്രോ വൈ ചതുര്ഹോതാ । ഇന്ദ്രഃ ഖലു വൈ ശ്രേഷ്ഠോ ദേവതാനാ-മുപദേശനാത് । യ ഏവമിന്ദ്രഗ്ഗ് ശ്രേഷ്ഠ-ന്ദേവതാനാ-മുപദേശനാ-ദ്വേദ । വസിഷ്ഠ-സ്സമാനാനാ-മ്ഭവതി । തസ്മാച്ഛ്രേഷ്ഠമായന്ത-മ്പ്രഥമേനൈവാനുബുദ്ധ്യന്തേ । അയമാഗന്ന് । അയമവാസാദിതി । കീര്തിരസ്യ പൂര്വാ-ഽഽഗച്ഛതി ജനതാമായതഃ । അഥോ ഏന-മ്പ്രഥമേനൈവാനു ബുദ്ധ്യന്തേ । അയമാഗന്ന് । അയമവാസാദിതി ॥ 3 ॥
അനുവാകം 1 - സര്വേഷാം ഹോതൃമന്ത്രാണാ-ഞ്ചതുര്ഹോതൃശബ്ദേന വ്യവഹാര
ബ്രഹ്മവാദിനോ വദന്തി । കി-ഞ്ചതുര്ഹോതൃണാ-ഞ്ചതുര്ഹോതൃത്വമിതി । യദേവൈഷു ചതുര്ധാ ഹോതാരഃ । തേന ചതുര്ഹോതാരഃ । തസ്മാച്ചതുര്ഹോതാര ഉച്യന്തേ । തച്ചതുര്ഹോതൃണാ-ഞ്ചതുര്ഹോതൃത്വമ് ॥ സോമോ വൈ ചതുര്ഹോതാ । അഗ്നിഃ പഞ്ചഹോതാ । ധാതാ ഷഡ്ഢോതാ । ഇന്ദ്രഃ സപ്തഹോതാ ॥ 1 ॥
പ്രജാപതി-ര്ദശഹോതാ । യ ഏവ-ഞ്ചതുര്ഹോതൃണാ-മൃദ്ധിം-വേഁദ । ഋധ്നോത്യേവ ॥ യ ഏഷാമേവ-മ്ബന്ധുതാം-വേഁദ । ബന്ധുമാന്ഭവതി । യ ഏഷാമേവ-ങ്ക്ലൃപ്തിം-വേഁദ । കല്പതേ-ഽസ്മൈ । യ ഏഷാമേവ-മായതനം-വേഁദ । ആയതനവാന്-ഭവതി । യ ഏഷാമേവ-മ്പ്രതിഷ്ഠാം-വേഁദ ॥ 2 ॥
പ്രത്യേവ തിഷ്ഠതി ॥ ബ്രഹ്മവാദിനോ വദന്തി । ദശഹോതാ ചതുര്ഹോതാ । പഞ്ചഹോതാ ഷഡ്ഢോതാ സപ്തഹോതാ । അഥ കസ്മാച്ചതുര്ഹോതാര ഉച്യന്ത ഇതി । ഇന്ദ്രോ വൈ ചതുര്ഹോതാ । ഇന്ദ്രഃ ഖലു വൈ ശ്രേഷ്ഠോ ദേവതാനാ-മുപദേശനാത് । യ ഏവമിന്ദ്രഗ്ഗ് ശ്രേഷ്ഠ-ന്ദേവതാനാ-മുപദേശനാ-ദ്വേദ । വസിഷ്ഠ-സ്സമാനാനാ-മ്ഭവതി । തസ്മാച്ഛ്രേഷ്ഠമായന്ത-മ്പ്രഥമേനൈവാനുബുദ്ധ്യന്തേ । അയമാഗന്ന് । അയമവാസാദിതി । കീര്തിരസ്യ പൂര്വാ-ഽഽഗച്ഛതി ജനതാമായതഃ । അഥോ ഏന-മ്പ്രഥമേനൈവാനു ബുദ്ധ്യന്തേ । അയമാഗന്ന് । അയമവാസാദിതി ॥ 3 ॥
(സപ്തഹോതാ - പ്രതിഷ്ഠാം-വേഁദ - ബുദ്ധ്യന്തേ ഷട്ച) (അ. 1)
അനുവാകം 2 - നൈമിത്തികോ ഹോതൃമന്ത്രഹോമഃ
അനുവാകം 2 - നൈമിത്തികോ ഹോതൃമന്ത്രഹോമഃ
ദക്ഷിണാ-മ്പ്രതിഗ്രഹീഷ്യന്-ഥ്സപ്തദശ കൃത്വോ-ഽപാന്യാത് । ആത്മാനമേവ സമിന്ധേ । തേജസേ വീര്യായ । അഥോ പ്രജാപതിരേവൈനാ-മ്ഭൂത്വാ പ്രതി ഗൃഹ്ണാതി । ആത്മനോ ഽനാര്ത്യൈ ॥ യദ്യേനമാര്ത്-വിജ്യാ-ദ്വൃതഗ്ം സന്ത-ന്നിരഃഅരേരന്ന് । ആഗ്നീദ്ധ്രേ ജുഹുയാ-ദ്ദശഹോതാരമ് । ചതുര്ഗൃഹീതേനാജ്യേന । പുരസ്താത്-പ്രത്യന്തിഷ്ഠന്ന് । പ്രതിലോമം-വിഁഗ്രാഹമ് ॥ 4 ॥
പ്രാണാനേവാസ്യോപദാസയതി ॥ യദ്യേന-മ്പുനരുപ ശിക്ഷേയുഃ । ആഗ്നീദ്ധ്ര ഏവ ജുഹുയാ-ദ്ദശഹോതാരമ് । ചതുര്ഗൃഹീതേനാജ്യേന । പശ്ചാ-ത്പ്രാംആസീനഃ । അനുലോമ-മവിഗ്രാഹമ് । പ്രാണാനേവാസ്മൈ കല്പയതി ॥ പ്രായശ്ചിത്തീ-വാഘോതേ-ത്യൃതുമുഖ ഋതുമുഖേ ജുഹോതി । ഋതൂനേവാസ്മൈ കല്പയതി । കല്പന്തേ-ഽസ്മാ ഋതവഃ ॥ 5 ॥
ക്ലൃപ്താ അസ്മാ ഋതവ ആയന്തി ॥ ഷഡ്ഢോതാ വൈ ഭൂത്വാ പ്രജാപതിരിദഗ്ം സര്വമസൃജത । സ മനോ-ഽസൃജത । മനസോ-ഽധി ഗായത്രീമസൃജത । തദ്ഗായത്രീം-യഁശ ആര്ച്ഛത് । താമാ-ഽലഭത । ഗായത്രിയാ അധി ഛന്ദാഗ്സ്യ സൃജത । ഛന്ദോഭ്യോ-ഽധി സാമ । ത-ഥ്സാമ യശ ആര്ച്ഛത് । തദാ-ഽലഭത ॥ 6 ॥
സാമ്നോ-ഽധി യജൂഗ്ഷ്യസൃജത । യജുര്ഭ്യോ-ഽധി വിഷ്ണുമ് । ത-ദ്വിഷ്ണും-യഁശ ആര്ച്ഛത് । തമാ-ഽലഭത । വിഷ്ണോരദ്ധ്യോഷധീരസൃജത । ഓഷധീഭ്യോ-ഽധി സോമമ് । ത-ഥ്സോമം-യഁശ ആര്ച്ഛത് । തമാ-ഽലഭത । സോമാദധി പശൂനസൃജത । പശുഭ്യോ-ഽധീന്ദ്രമ് ॥ 7 ॥
തദിന്ദ്രം-യഁശ ആര്ച്ഛത് । തദേന-ന്നാതി പ്രാച്യവത । ഇന്ദ്ര ഇവ യശസ്വീ ഭവതി । യ ഏവം-വേഁദ । നൈനം-യഁശോ-ഽതി പ്രച്യവതേ ॥ യദ്വാ ഇദ-ങ്കി-ഞ്ച । ത-ഥ്സര്വമുത്താന ഏവാങ്ഗീരസഃ പ്രത്യഗൃഹ്ണാത് । തദേന-മ്പ്രതിഗൃഹീത-ന്നാഹിനത് । യ-ത്കിഞ്ച പ്രതി ഗൃഹ്ണീയാത് । ത-ഥ്സര്വമുത്താനസ്ത്വാങ്ഗീരസഃ പ്രതിഗൃഹ്ണാത്വിത്യേവ പ്രതിഗൃഹ്ണീയാത് । ഇയം-വാഁ ഉത്താന ആങ്ഗീരസഃ । അനയൈവൈനത്-പ്രതി ഗൃഹ്ണാതി । നൈനഗ്ം ഹിനസ്തി ॥ ബരഃഇഷാ പ്രതീയാദ്ഗാം-വാഁ-ഽശ്വം-വാഁ । ഏതദ്വൈ പശൂനാ-മ്പ്രിയ-ന്ധാമ । പ്രിയേണൈവൈന-ന്ധാമ്നാ പ്രത്യേതി ॥ 8 ॥
പ്രാണാനേവാസ്യോപദാസയതി ॥ യദ്യേന-മ്പുനരുപ ശിക്ഷേയുഃ । ആഗ്നീദ്ധ്ര ഏവ ജുഹുയാ-ദ്ദശഹോതാരമ് । ചതുര്ഗൃഹീതേനാജ്യേന । പശ്ചാ-ത്പ്രാംആസീനഃ । അനുലോമ-മവിഗ്രാഹമ് । പ്രാണാനേവാസ്മൈ കല്പയതി ॥ പ്രായശ്ചിത്തീ-വാഘോതേ-ത്യൃതുമുഖ ഋതുമുഖേ ജുഹോതി । ഋതൂനേവാസ്മൈ കല്പയതി । കല്പന്തേ-ഽസ്മാ ഋതവഃ ॥ 5 ॥
ക്ലൃപ്താ അസ്മാ ഋതവ ആയന്തി ॥ ഷഡ്ഢോതാ വൈ ഭൂത്വാ പ്രജാപതിരിദഗ്ം സര്വമസൃജത । സ മനോ-ഽസൃജത । മനസോ-ഽധി ഗായത്രീമസൃജത । തദ്ഗായത്രീം-യഁശ ആര്ച്ഛത് । താമാ-ഽലഭത । ഗായത്രിയാ അധി ഛന്ദാഗ്സ്യ സൃജത । ഛന്ദോഭ്യോ-ഽധി സാമ । ത-ഥ്സാമ യശ ആര്ച്ഛത് । തദാ-ഽലഭത ॥ 6 ॥
സാമ്നോ-ഽധി യജൂഗ്ഷ്യസൃജത । യജുര്ഭ്യോ-ഽധി വിഷ്ണുമ് । ത-ദ്വിഷ്ണും-യഁശ ആര്ച്ഛത് । തമാ-ഽലഭത । വിഷ്ണോരദ്ധ്യോഷധീരസൃജത । ഓഷധീഭ്യോ-ഽധി സോമമ് । ത-ഥ്സോമം-യഁശ ആര്ച്ഛത് । തമാ-ഽലഭത । സോമാദധി പശൂനസൃജത । പശുഭ്യോ-ഽധീന്ദ്രമ് ॥ 7 ॥
തദിന്ദ്രം-യഁശ ആര്ച്ഛത് । തദേന-ന്നാതി പ്രാച്യവത । ഇന്ദ്ര ഇവ യശസ്വീ ഭവതി । യ ഏവം-വേഁദ । നൈനം-യഁശോ-ഽതി പ്രച്യവതേ ॥ യദ്വാ ഇദ-ങ്കി-ഞ്ച । ത-ഥ്സര്വമുത്താന ഏവാങ്ഗീരസഃ പ്രത്യഗൃഹ്ണാത് । തദേന-മ്പ്രതിഗൃഹീത-ന്നാഹിനത് । യ-ത്കിഞ്ച പ്രതി ഗൃഹ്ണീയാത് । ത-ഥ്സര്വമുത്താനസ്ത്വാങ്ഗീരസഃ പ്രതിഗൃഹ്ണാത്വിത്യേവ പ്രതിഗൃഹ്ണീയാത് । ഇയം-വാഁ ഉത്താന ആങ്ഗീരസഃ । അനയൈവൈനത്-പ്രതി ഗൃഹ്ണാതി । നൈനഗ്ം ഹിനസ്തി ॥ ബരഃഇഷാ പ്രതീയാദ്ഗാം-വാഁ-ഽശ്വം-വാഁ । ഏതദ്വൈ പശൂനാ-മ്പ്രിയ-ന്ധാമ । പ്രിയേണൈവൈന-ന്ധാമ്നാ പ്രത്യേതി ॥ 8 ॥
(വിഗ്രാഹ - മൃതവ - സ്തദാ-ഽലഭ - തേന്ദ്രം - ഗൃഹ്ണീയാ-ഥ്ഷട്ച) (അ. 2)
അനുവാകം 3 - കേശവപനാങ്ഗ-മ്പുഷ്ടിവേദനം
അനുവാകം 3 - കേശവപനാങ്ഗ-മ്പുഷ്ടിവേദനം
യോ വാ അവിദ്വാ-ന്നിവര്തയതേ । വിശീര്ഷാ സപാപ്മാ ഽമുഷ്മില് ഁലോകേ ഭവതി । അഥ യോ വിദ്വാ-ന്നിവര്തയതേ । സശീര്ഷാ വിപാപ്മാ ഽമുഷ്മില് ഁലോകേ ഭവതി ॥ ദേവതാ വൈ സപ്ത പുഷ്ടികാമാ ന്യവര്തയന്ത । അഗ്നിശ്ച പൃഥിവീ ച । വായുശ്ചാന്തരിക്ഷ-ഞ്ച । ആദിത്യശ്ച ദ്യൌശ്ച ചന്ദ്രമാഃ । അഗ്നിര്ന്യവര്തയത । സ സാഹസ്ര-മപുഷ്യത് ॥ 9 ॥
പൃഥിവീ ന്യവര്തയത । സൌഷധീഭി-ര്വനസ്പതിഭി-രപുഷ്യത് । വായുര്ന്യവര്തയത । സ മരീചീഭി-രപുഷ്യത് । അന്തരിക്ഷ-ന്ന്യവര്തയത । തദ്വയോഭി-രപുഷ്യത് । ആദിത്യോ ന്യവര്തയത । സ രശ്മിഭി-രപുഷ്യത് । ദ്യൌര്ന്യവര്തയത । സാ നക്ഷത്രൈ-രപുഷ്യത് । ചന്ദ്രമാ ന്യവര്തയത । സോ-ഽഹോരാത്രൈ-രര്ധമാസൈ-ര്മാസൈര് ഋതുഭിഃ സംവഁഥ്സരേണാ-പുഷ്യത് । താന്പോഷാന്-പുഷ്യതി । യാഗ്സ്തേ-ഽപുഷ്യന്ന് । യ ഏവം-വിഁദാന്നി ച വര്തയതേ പരി ച ॥ 10 ॥
പൃഥിവീ ന്യവര്തയത । സൌഷധീഭി-ര്വനസ്പതിഭി-രപുഷ്യത് । വായുര്ന്യവര്തയത । സ മരീചീഭി-രപുഷ്യത് । അന്തരിക്ഷ-ന്ന്യവര്തയത । തദ്വയോഭി-രപുഷ്യത് । ആദിത്യോ ന്യവര്തയത । സ രശ്മിഭി-രപുഷ്യത് । ദ്യൌര്ന്യവര്തയത । സാ നക്ഷത്രൈ-രപുഷ്യത് । ചന്ദ്രമാ ന്യവര്തയത । സോ-ഽഹോരാത്രൈ-രര്ധമാസൈ-ര്മാസൈര് ഋതുഭിഃ സംവഁഥ്സരേണാ-പുഷ്യത് । താന്പോഷാന്-പുഷ്യതി । യാഗ്സ്തേ-ഽപുഷ്യന്ന് । യ ഏവം-വിഁദാന്നി ച വര്തയതേ പരി ച ॥ 10 ॥
(അപുഷ്യന് - നക്ഷത്രൈരപുഷ്യ-ത്പഞ്ച ച) (അ. 3)
അനുവാകം 4 - പ്രതിഗ്രഹമന്ത്രമഹിമജ്ഞാനമ്
അനുവാകം 4 - പ്രതിഗ്രഹമന്ത്രമഹിമജ്ഞാനമ്
തസ്യ വാ അഗ്നേര്-ഹിരണ്യ-മ്പ്രതിജഗ്രഹുഷഃ । അര്ധമിന്ദ്രിയസ്യാ-പാക്രാമത് । തദേതേനൈവ പ്രത്യഗൃഹ്ണാത് । തേന വൈ സോ-ഽര്ധമിന്ദ്രിയ-സ്യാത്മ-ന്നുപാധത്ത । അര്ധമിന്ദ്രിയസ്യാത്മ-ന്നുപാധത്തേ । യ ഏവം-വിഁദ്വാന്. ഹിരണ്യ-മ്പ്രതി ഗൃഹ്ണാതി । അഥ യോ ഽവിദ്വാ-ന്പ്രതി ഗൃഹ്ണാതി । അര്ധമസ്യേന്ദ്രിയസ്യാപ ക്രാമതി ॥ തസ്യ വൈ സോമസ്യ വാസഃ പ്രതിജഗ്രഹുഷഃ । തൃതീയമിന്ദ്രിയസ്യാ-പാക്രാമത് ॥ 11 ॥
തദേതേനൈവ പ്രത്യഗൃഹ്ണാത് । തേന വൈ സ തൃതീയമിന്ദ്രിയസ്യാത്മ-ന്നുപാധത്ത । തൃതീയമിന്ദ്രിയസ്യാത്മ-ന്നുപാധത്തേ । യ ഏവം-വിഁദ്വാന്. വാസഃ പ്രതി ഗൃഹ്ണാതി । അഥ യോ-ഽവിദ്വാ-ന്പ്രതി ഗൃഹ്ണാതി । തൃതീയമസ്യേന്ദ്രിയസ്യാപ ക്രാമതി ॥ തസ്യ വൈ രുദ്രസ്യ ഗാ-മ്പ്രതിജഗ്രഹുഷഃ । ചതുര്ഥമിന്ദ്രിയസ്യാ-പാക്രാമത് । താമേതേനൈവ പ്രത്യഗൃഹ്ണാത് । തേന വൈ സ ചതുര്ഥമിന്ദ്രിയസ്യാത്മ-ന്നുപാധത്ത ॥ 12 ॥
ചതുര്ഥമിന്ദ്രിയസ്യാത്മ-ന്നുപാധത്തേ । യ ഏവം-വിഁദ്വാ-ന്ഗാ-മ്പ്രതി ഗൃഹ്ണാതി । അഥ യോ-ഽവിദ്വാ-ന്പ്രതി ഗൃഹ്ണാതി । ചതുര്ഥമസ്യേന്ദ്രിയസ്യാപ ക്രാമതി ॥ തസ്യ വൈ വരുണസ്യാശ്വ-മ്പ്രതിജഗ്രഹുഷഃ । പഞ്ചമമിന്ദ്രിയസ്യാ-പാക്രാമത് । തമേതേനൈവ പ്രത്യഗൃഹ്ണാത് । തേന വൈ സ പഞ്ചമമിന്ദ്രിയസ്യാത്മ-ന്നുപാധത്ത । പഞ്ചമമിന്ദ്രിയസ്യാത്മ-ന്നുപാധത്തേ । യ ഏവം-വിഁദ്വാനശ്വ-മ്പ്രതി ഗൃഹ്ണാതി ॥ 13 ॥
അഥ യോ-ഽവിദ്വാ-ന്പ്രതിഗൃഹ്ണാതി । പഞ്ചമമസ്യേന്ദ്രിയസ്യാപ ക്രാമതി ॥ തസ്യ വൈ പ്രജാപതേഃ പുരുഷ-മ്പ്രതിജഗ്രഹുഷഃ । ഷഷ്ഠമിന്ദ്രിയസ്യാ-പാക്രാമത് । തമേതേനൈവ പ്രത്യഗൃഹ്ണാത് । തേന വൈ സ ഷഷ്ഠമിന്ദ്രിയസ്യാത്മ-ന്നുപാധത്ത । ഷഷ്ഠമിന്ദ്രിയസ്യാത്മ-ന്നുപാധത്തേ । യ ഏവം-വിഁദ്വാ-ന്പുരുഷ-മ്പ്രതി ഗൃഹ്ണാതി । അഥ യോ-ഽവിദ്വാ-ന്പ്രതി ഗൃഹ്ണാതി । ഷഷ്ഠമസ്യേന്ദ്രിയസ്യാപ-ക്രാമതി ॥ 14 ॥
തസ്യ വൈ മനോസ്തല്പ-മ്പ്രതിജഗ്രഹുഷഃ । സപ്തമമിന്ദ്രിയസ്യാ-പാക്രാമത് । തമേതേനൈവ പ്രത്യഗൃഹ്ണാത് । തേന വൈ സ സപ്തമമിന്ദ്രിയ-സ്യാത്മ-ന്നുപാധത്ത । സപ്തമമിന്ദ്രിയസ്യാത്മ-ന്നുപാധത്തേ । യ ഏവം-വിഁദ്വാഗ്സ്തല്പ-മ്പ്രതിഗൃഹ്ണാതി । അഥ യോ-ഽവിദ്വാ-ന്പ്രതി ഗൃഹ്ണാതി । സപ്തമമസ്യേന്ദ്രിയസ്യാപ-ക്രാമതി ॥ തസ്യ വാ ഉത്താനസ്യാങ്ഗീരസസ്യാ പ്രാണ-ത്പ്രതിജഗ്രഹുഷഃ । അഷ്ടമമിന്ദ്രിയസ്യാ-പാക്രാമത് ॥ 15 ॥
തദേതേനൈവ പ്രത്യഗൃഹ്ണാത് । തേന വൈ സോ-ഽഷ്ടമമിന്ദ്രിയസ്യാത്മ-ന്നുപാധത്തേ । അഷ്ടമമിന്ദ്രിയസ്യാത്മ-ന്നുപാധത്തേ । യ ഏവം-വിഁദ്വാന പ്രാണ-ത്പ്രതി ഗൃഹ്ണാതി । അഥ യോ-ഽവിദ്വാ-ന്പ്രതിഗൃഹ്ണാതി । അഷ്ടമമസ്യേന്ദ്രിയസ്യാപ ക്രാമതി ॥ യദ്വാ ഇദ-ങ്കി-ഞ്ച । ത-ഥ്സര്വ-മുത്താന ഏവാങ്ഗീരസഃ പ്രത്യ ഗൃഹ്ണാത് । തദേന-മ്പ്രതിഗൃഹീത-ന്നാഹിനത് । യ-ത്കി-ഞ്ച പ്രതി ഗൃഹ്ണീയാത് । ത-ഥ്സര്വ-മുത്താന-സ്ത്വാങ്ഗീരസഃ പ്രതിഗൃഹ്ണാത്വിത്യേവ പ്രതി ഗൃഹ്ണീയാത് । ഇയം-വാഁ ഉത്താന ആങ്ഗീരസഃ । അനയൈവൈനത്-പ്രതിഗൃഹ്ണാതി । നൈനഗ്ം ഹിനസ്തി ॥ 16 ॥
തദേതേനൈവ പ്രത്യഗൃഹ്ണാത് । തേന വൈ സ തൃതീയമിന്ദ്രിയസ്യാത്മ-ന്നുപാധത്ത । തൃതീയമിന്ദ്രിയസ്യാത്മ-ന്നുപാധത്തേ । യ ഏവം-വിഁദ്വാന്. വാസഃ പ്രതി ഗൃഹ്ണാതി । അഥ യോ-ഽവിദ്വാ-ന്പ്രതി ഗൃഹ്ണാതി । തൃതീയമസ്യേന്ദ്രിയസ്യാപ ക്രാമതി ॥ തസ്യ വൈ രുദ്രസ്യ ഗാ-മ്പ്രതിജഗ്രഹുഷഃ । ചതുര്ഥമിന്ദ്രിയസ്യാ-പാക്രാമത് । താമേതേനൈവ പ്രത്യഗൃഹ്ണാത് । തേന വൈ സ ചതുര്ഥമിന്ദ്രിയസ്യാത്മ-ന്നുപാധത്ത ॥ 12 ॥
ചതുര്ഥമിന്ദ്രിയസ്യാത്മ-ന്നുപാധത്തേ । യ ഏവം-വിഁദ്വാ-ന്ഗാ-മ്പ്രതി ഗൃഹ്ണാതി । അഥ യോ-ഽവിദ്വാ-ന്പ്രതി ഗൃഹ്ണാതി । ചതുര്ഥമസ്യേന്ദ്രിയസ്യാപ ക്രാമതി ॥ തസ്യ വൈ വരുണസ്യാശ്വ-മ്പ്രതിജഗ്രഹുഷഃ । പഞ്ചമമിന്ദ്രിയസ്യാ-പാക്രാമത് । തമേതേനൈവ പ്രത്യഗൃഹ്ണാത് । തേന വൈ സ പഞ്ചമമിന്ദ്രിയസ്യാത്മ-ന്നുപാധത്ത । പഞ്ചമമിന്ദ്രിയസ്യാത്മ-ന്നുപാധത്തേ । യ ഏവം-വിഁദ്വാനശ്വ-മ്പ്രതി ഗൃഹ്ണാതി ॥ 13 ॥
അഥ യോ-ഽവിദ്വാ-ന്പ്രതിഗൃഹ്ണാതി । പഞ്ചമമസ്യേന്ദ്രിയസ്യാപ ക്രാമതി ॥ തസ്യ വൈ പ്രജാപതേഃ പുരുഷ-മ്പ്രതിജഗ്രഹുഷഃ । ഷഷ്ഠമിന്ദ്രിയസ്യാ-പാക്രാമത് । തമേതേനൈവ പ്രത്യഗൃഹ്ണാത് । തേന വൈ സ ഷഷ്ഠമിന്ദ്രിയസ്യാത്മ-ന്നുപാധത്ത । ഷഷ്ഠമിന്ദ്രിയസ്യാത്മ-ന്നുപാധത്തേ । യ ഏവം-വിഁദ്വാ-ന്പുരുഷ-മ്പ്രതി ഗൃഹ്ണാതി । അഥ യോ-ഽവിദ്വാ-ന്പ്രതി ഗൃഹ്ണാതി । ഷഷ്ഠമസ്യേന്ദ്രിയസ്യാപ-ക്രാമതി ॥ 14 ॥
തസ്യ വൈ മനോസ്തല്പ-മ്പ്രതിജഗ്രഹുഷഃ । സപ്തമമിന്ദ്രിയസ്യാ-പാക്രാമത് । തമേതേനൈവ പ്രത്യഗൃഹ്ണാത് । തേന വൈ സ സപ്തമമിന്ദ്രിയ-സ്യാത്മ-ന്നുപാധത്ത । സപ്തമമിന്ദ്രിയസ്യാത്മ-ന്നുപാധത്തേ । യ ഏവം-വിഁദ്വാഗ്സ്തല്പ-മ്പ്രതിഗൃഹ്ണാതി । അഥ യോ-ഽവിദ്വാ-ന്പ്രതി ഗൃഹ്ണാതി । സപ്തമമസ്യേന്ദ്രിയസ്യാപ-ക്രാമതി ॥ തസ്യ വാ ഉത്താനസ്യാങ്ഗീരസസ്യാ പ്രാണ-ത്പ്രതിജഗ്രഹുഷഃ । അഷ്ടമമിന്ദ്രിയസ്യാ-പാക്രാമത് ॥ 15 ॥
തദേതേനൈവ പ്രത്യഗൃഹ്ണാത് । തേന വൈ സോ-ഽഷ്ടമമിന്ദ്രിയസ്യാത്മ-ന്നുപാധത്തേ । അഷ്ടമമിന്ദ്രിയസ്യാത്മ-ന്നുപാധത്തേ । യ ഏവം-വിഁദ്വാന പ്രാണ-ത്പ്രതി ഗൃഹ്ണാതി । അഥ യോ-ഽവിദ്വാ-ന്പ്രതിഗൃഹ്ണാതി । അഷ്ടമമസ്യേന്ദ്രിയസ്യാപ ക്രാമതി ॥ യദ്വാ ഇദ-ങ്കി-ഞ്ച । ത-ഥ്സര്വ-മുത്താന ഏവാങ്ഗീരസഃ പ്രത്യ ഗൃഹ്ണാത് । തദേന-മ്പ്രതിഗൃഹീത-ന്നാഹിനത് । യ-ത്കി-ഞ്ച പ്രതി ഗൃഹ്ണീയാത് । ത-ഥ്സര്വ-മുത്താന-സ്ത്വാങ്ഗീരസഃ പ്രതിഗൃഹ്ണാത്വിത്യേവ പ്രതി ഗൃഹ്ണീയാത് । ഇയം-വാഁ ഉത്താന ആങ്ഗീരസഃ । അനയൈവൈനത്-പ്രതിഗൃഹ്ണാതി । നൈനഗ്ം ഹിനസ്തി ॥ 16 ॥
(തൃതീയമിന്ദ്രിയസ്യാപാക്രാമച് - ചതുര്ഥമിന്ദ്രിയസ്യാത്മന്നുപാധ - ത്താശ്വ-മ്പ്രതിഗൃഹ്ണാതി - ഷഷ്ഠമസ്യേന്ദ്രിയസ്യാപക്രാമ -ത്യഷ്ടമമിന്ദ്രിയസ്യാപാക്രാമത് - പ്രതി ഗൃഹ്ണീയാച് ചത്വാരി ച) (അ. 4)
(തസ്യ വാ അഗ്നേര്-ഹിരണ്യഗ്ം സോമസ്യ വാസസ്തദേതേന രുദ്രസ്യ ഗാ-ന്താമേതേന വരുണസ്യാശ്വ-മ്പ്രജാപതേഃ പുരുഷ-മ്മനോസ്തല്പ-ന്തമേതേനോത്താനസ്യ തദേതേനാപ്രാണദ്യ-ദ്വൈ )
(തസ്യ വാ അഗ്നേര്-ഹിരണ്യഗ്ം സോമസ്യ വാസസ്തദേതേന രുദ്രസ്യ ഗാ-ന്താമേതേന വരുണസ്യാശ്വ-മ്പ്രജാപതേഃ പുരുഷ-മ്മനോസ്തല്പ-ന്തമേതേനോത്താനസ്യ തദേതേനാപ്രാണദ്യ-ദ്വൈ )
(അര്ധ-ന്തൃതീയമഷ്ടമ-ന്തച്ചതുര്ഥ-ന്താ-മ്പഞ്ചമഗ്ം ഷഷ്ഠഗ്ം സപ്തമന്തമ് ।
തദേതേന ദ്വേ താമേതേനൈക-ന്തമേതേന ത്രീണി തദേതേനൈകം )
അനുവാകം 5 - പ്രശ്നോത്തരരൂപോ ബ്രഹ്മവിഷയസ്സംവാഁദഃ
അനുവാകം 5 - പ്രശ്നോത്തരരൂപോ ബ്രഹ്മവിഷയസ്സംവാഁദഃ
ബ്രഹ്മവാദിനോ വദന്തി ॥ യ-ദ്ദശഹോതാര-സ്സത്രമാസത । കേന തേ ഗൃഹപതിനാ ഽഽര്ധ്നുവന്ന് । കേന പ്രജാ അസൃജന്തേതി । പ്രജാപതിനാ വൈ തേ ഗൃഹപതിനാ ഽഽര്ധ്നുവന്ന് । തേന പ്രജാ അസൃജന്ത ॥ യച്ചതുര്ഹോതാര-സ്സത്രമാസത । കേന തേ ഗൃഹപതിനാ ഽഽര്ധ്നുവന്ന് । കേനൌഷധീ-രസൃജന്തേതി । സോമേന വൈ തേ ഗൃഹപതിനാ ഽഽര്ധ്നുവന്ന് ॥ 17 ॥
തേനൌഷധീ-രസൃജന്ത ॥ യ-ത്പഞ്ചഹോതാര-സ്സത്രമാസത । കേന തേ ഗൃഹപതിനാ ഽഽര്ധ്നുവന്ന് । കേനൈഭ്യോ ലോകേഭ്യോ-ഽസുരാ-ന്പ്രാണുദന്ത । കേനൈഷാ-മ്പശൂനവൃഞ്ജതേതി । അഗ്നിനാ വൈ തേ ഗൃഹപതിനാ ഽഽര്ധ്നുവന്ന് । തേനൈഭ്യോ ലോകേഭ്യോ-ഽസുരാന്-പ്രാണുദന്ത । തേനൈഷാ-മ്പശൂനവൃഞ്ജത ॥ യ-ഥ്ഷഡ്ഢോതാര-സ്സത്രമാസത । കേന തേ ഗൃഹപതിനാ ഽഽര്ധ്നുവന്ന് ॥ 18 ॥
കേനര്തൂന-കല്പയന്തേതി । ധാത്രാ വൈ തേ ഗൃഹപതിനാ ഽഽര്ധ്നുവന്ന് । തേനര്തൂനകല്പയന്ത ॥ യ-ഥ്സപ്തഹോതാര-സ്സത്രമാസത । കേന തേ ഗൃഹപതിനാ ഽഽര്ധ്നുവന്ന് । കേന സുവരായന്ന് । കേനേമാല് ഁലോകാന്-ഥ്സമതന്വന്നിതി । അര്യമ്ണാ വൈ തേ ഗൃഹപതിനാ ഽഽര്ധ്നുവന്ന് । തേന സുവരായന്ന് । തേനേമാല് ഁലോകാന്-ഥ്സമതന്വന്നിതി ॥ 19 ॥
ഏതേ വൈ ദേവാ ഗൃഹപതയഃ । താന്. യ ഏവം-വിഁദ്വാന് । അപ്യന്യസ്യ ഗാര്ഹപതേ ദീക്ഷതേ । അവാന്തരമേവ സത്രിണാ-മൃദ്ധ്നോതി ॥ യോ വാ അര്യമണം-വേഁദ । ദാനകാമാ അസ്മൈ പ്രജാ ഭവന്തി । യജ്ഞോ വാ അര്യമാ । ആര്യാവസതിരിതി വൈ തമാഹുര്യ-മ്പ്രശഗ്ംസന്തി ॥ ആര്യാ വസതിര്ഭവതി । യ ഏവം-വേഁദ ॥ 20 ॥
യദ്വാ ഇദ-ങ്കി-ഞ്ച । ത-ഥ്സര്വ-ഞ്ചതുര്ഹോതാരഃ । ചതുര്ഹോതൃഭ്യോ-ഽധി യജ്ഞോ നിമിര്തഃ । സ യ ഏവം-വിഁദ്വാന്. വിവദേത । അഹമേവ ഭൂയോ വേദ । യശ്ചതുര്ഹോതൄന്. വേദേതി । സ ഹ്യേവ ഭൂയോ വേദ । യശ്ചതുര്ഹോതൄന്. വേദ ॥ യോ വൈ ചതുര്ഹോതൃണാഗ്ം ഹോതൄന്. വേദ । സര്വാസു പ്രജാസ്വന്നമത്തി ॥ 21 ॥
സര്വാ ദിശോ-ഽഭിജയതി । പ്രജാപതിര്വൈ ദശഹോതൃണാഗ്ം ഹോതാ । സോമശ്ചതുര്ഹോതൃണാഗ്ം ഹോതാ । അഗ്നിഃ പഞ്ചഹോതൃണാഗ്ം ഹോതാ । ധാതാ ഷഡ്ഢോതൃണാഗ്ം ഹോതാ । അര്യമാ സപ്തഹോതൃണാഗ്ം ഹോതാ । ഏതേ വൈ ചതുര്ഹോതൃണാഗ്ം ഹോതാരഃ । താന്. യ ഏവം-വേഁദ । സര്വാസു പ്രജാസ്വന്നമത്തി । സര്വാ ദിശോ-ഽഭി ജയതി ॥ 22 ॥
തേനൌഷധീ-രസൃജന്ത ॥ യ-ത്പഞ്ചഹോതാര-സ്സത്രമാസത । കേന തേ ഗൃഹപതിനാ ഽഽര്ധ്നുവന്ന് । കേനൈഭ്യോ ലോകേഭ്യോ-ഽസുരാ-ന്പ്രാണുദന്ത । കേനൈഷാ-മ്പശൂനവൃഞ്ജതേതി । അഗ്നിനാ വൈ തേ ഗൃഹപതിനാ ഽഽര്ധ്നുവന്ന് । തേനൈഭ്യോ ലോകേഭ്യോ-ഽസുരാന്-പ്രാണുദന്ത । തേനൈഷാ-മ്പശൂനവൃഞ്ജത ॥ യ-ഥ്ഷഡ്ഢോതാര-സ്സത്രമാസത । കേന തേ ഗൃഹപതിനാ ഽഽര്ധ്നുവന്ന് ॥ 18 ॥
കേനര്തൂന-കല്പയന്തേതി । ധാത്രാ വൈ തേ ഗൃഹപതിനാ ഽഽര്ധ്നുവന്ന് । തേനര്തൂനകല്പയന്ത ॥ യ-ഥ്സപ്തഹോതാര-സ്സത്രമാസത । കേന തേ ഗൃഹപതിനാ ഽഽര്ധ്നുവന്ന് । കേന സുവരായന്ന് । കേനേമാല് ഁലോകാന്-ഥ്സമതന്വന്നിതി । അര്യമ്ണാ വൈ തേ ഗൃഹപതിനാ ഽഽര്ധ്നുവന്ന് । തേന സുവരായന്ന് । തേനേമാല് ഁലോകാന്-ഥ്സമതന്വന്നിതി ॥ 19 ॥
ഏതേ വൈ ദേവാ ഗൃഹപതയഃ । താന്. യ ഏവം-വിഁദ്വാന് । അപ്യന്യസ്യ ഗാര്ഹപതേ ദീക്ഷതേ । അവാന്തരമേവ സത്രിണാ-മൃദ്ധ്നോതി ॥ യോ വാ അര്യമണം-വേഁദ । ദാനകാമാ അസ്മൈ പ്രജാ ഭവന്തി । യജ്ഞോ വാ അര്യമാ । ആര്യാവസതിരിതി വൈ തമാഹുര്യ-മ്പ്രശഗ്ംസന്തി ॥ ആര്യാ വസതിര്ഭവതി । യ ഏവം-വേഁദ ॥ 20 ॥
യദ്വാ ഇദ-ങ്കി-ഞ്ച । ത-ഥ്സര്വ-ഞ്ചതുര്ഹോതാരഃ । ചതുര്ഹോതൃഭ്യോ-ഽധി യജ്ഞോ നിമിര്തഃ । സ യ ഏവം-വിഁദ്വാന്. വിവദേത । അഹമേവ ഭൂയോ വേദ । യശ്ചതുര്ഹോതൄന്. വേദേതി । സ ഹ്യേവ ഭൂയോ വേദ । യശ്ചതുര്ഹോതൄന്. വേദ ॥ യോ വൈ ചതുര്ഹോതൃണാഗ്ം ഹോതൄന്. വേദ । സര്വാസു പ്രജാസ്വന്നമത്തി ॥ 21 ॥
സര്വാ ദിശോ-ഽഭിജയതി । പ്രജാപതിര്വൈ ദശഹോതൃണാഗ്ം ഹോതാ । സോമശ്ചതുര്ഹോതൃണാഗ്ം ഹോതാ । അഗ്നിഃ പഞ്ചഹോതൃണാഗ്ം ഹോതാ । ധാതാ ഷഡ്ഢോതൃണാഗ്ം ഹോതാ । അര്യമാ സപ്തഹോതൃണാഗ്ം ഹോതാ । ഏതേ വൈ ചതുര്ഹോതൃണാഗ്ം ഹോതാരഃ । താന്. യ ഏവം-വേഁദ । സര്വാസു പ്രജാസ്വന്നമത്തി । സര്വാ ദിശോ-ഽഭി ജയതി ॥ 22 ॥
(ആര്ധ്നുവ - ന്നാധ്നുവ - ന്നിത്യേ - വം-വേഁദാ - ത്തി - സര്വാ ദിശോഭി ജയതി ) (അ. 5)
(വൈ തേന സത്ര-ങ്കേന)
2.3.6 അനുവാകം - ഹോതൃപ്രശംസാപ്രസങ്ഗേന ക്രതൂനാമൃത്വിഗ് വിശേഷവ്യവസ്ഥാപനമ്, അഗ്നിഹോത്രസ്യ പ്രാശസ്ത്യ-ഞ്ച
2.3.6 അനുവാകം - ഹോതൃപ്രശംസാപ്രസങ്ഗേന ക്രതൂനാമൃത്വിഗ് വിശേഷവ്യവസ്ഥാപനമ്, അഗ്നിഹോത്രസ്യ പ്രാശസ്ത്യ-ഞ്ച
പ്രജാപതിഃ പ്രജാ-സ്സൃഷ്ട്വാ വ്യസ്രഗ്ംസത । സ ഹൃദയ-മ്ഭൂതോ-ഽശയത് । ആത്മന്. ഹാ(3) ഇത്യഹ്വയത് । ആപഃ പ്രത്യശൃണ്വന്ന് । താ അഗ്നിഹോത്രേണൈവ യജ്ഞക്രതുനോപ പര്യാവര്തന്ത । താഃ കുസിന്ധമുപൌഹന്ന് । തസ്മാദഗ്നിഹോത്രസ്യ യജ്ഞക്രതോഃ । ഏക ഋത്വിക് ॥ ചതുഷ്കൃത്വോ-ഽഹ്വയത് । അഗ്നി-ര്വായു-രാദിത്യ-ശ്ചന്ദ്രമാഃ ॥ 23 ॥
തേ പ്രത്യശൃണ്വന്ന് । തേ ദര്ശപൂര്ണമാസാഭ്യാമേവ യജ്ഞക്രതുനോപ പര്യാവര്തന്ത । ത ഉപൌഹഗ്ഗ്-ശ്ചത്വാര്യങ്ഗാനി । തസ്മാ-ദ്ദര്ശപൂര്ണമാസയോ-ര്യജ്ഞക്രതോഃ । ചത്വാര ഋത്വിജഃ ॥ പഞ്ച കൃത്വോ-ഽഹ്വയത് । പശവഃ പ്രത്യശൃണ്വന്ന് । തേ ചാതുര്മാസ്യൈരേവ യജ്ഞക്രതുനോപ പര്യാവര്തന്ത । ത ഉപൌഹല് ഁലോമ ഛവീ-മ്മാഗ്ംസമസ്ഥി മജ്ജാനമ് । തസ്മാച്ചാതുര്മാസ്യാനാം-യഁജ്ഞക്രതോഃ ॥ 24 ॥
പഞ്ചര്ത്വിജഃ ॥ ഷട്കൃത്വോ-ഽഹ്വയത് । ഋതവഃ പ്രത്യശൃണ്വന്ന് । തേ പശുബന്ധേനൈവ യജ്ഞക്രതുനോപ പര്യാവര്തന്ത । ത ഉപൌഹന്-ഥ്സ്തനാവാണ്ഡൌ ശിശ്നമവാഞ്ച-മ്പ്രാണമ് । തസ്മാത്-പശുബന്ധസ്യ യജ്ഞക്രതോഃ । ഷഡൃത്വിജഃ ॥ സപ്തകൃത്വോ-ഽഹ്വയത് । ഹോത്രാഃ പ്രത്യശൃണ്വന്ന് । താ-സ്സൌമ്യേനൈവാദ്ധ്വരേണ യജ്ഞക്രതുനോപ പര്യാവര്തന്ത ॥ 25 ॥
താ ഉപൌഹന്-ഥ്സപ്തശീര്ഷണ്യാന്-പ്രാണാന് । തസ്മാ-ഥ്സൌമ്യസ്യാദ്ധ്വരസ്യ യജ്ഞക്രതോഃ । സപ്ത ഹോത്രാഃ പ്രാചീര്വഷട്കുര്വന്തി ॥ ദശകൃത്വോ-ഽഹ്വയത് । തപഃ പ്രത്യശൃണോത് । തത്-കര്മണൈവ സംവഁഥ്സരേണ സര്വൈര്യജ്ഞക്രതുഭിരുപ പര്യാവര്തത । ത-ഥ്സര്വമാത്മാന-മപരിവര്ഗ-മുപൌഹത് । തസ്മാഥ്- സംവഁഥ്സരേ സര്വേ യജ്ഞക്രതവോ-ഽവരുദ്ധ്യന്തേ ॥ തസ്മാ-ദ്ദശഹോതാ ചതുര്ഹോതാ । പഞ്ചഹോതാ ഷഡ്ഢോതാ സപ്തഹോതാ । ഏകഹോത്രേ ബലിഗ്ം ഹരന്തി । ഹരന്ത്യസ്മൈ പ്രജാ ബലിമ് । ഐനമപ്രതിഖ്യാത-ങ്ഗച്ഛതി । യ ഏവം-വേഁദ ॥ 26 ॥
തേ പ്രത്യശൃണ്വന്ന് । തേ ദര്ശപൂര്ണമാസാഭ്യാമേവ യജ്ഞക്രതുനോപ പര്യാവര്തന്ത । ത ഉപൌഹഗ്ഗ്-ശ്ചത്വാര്യങ്ഗാനി । തസ്മാ-ദ്ദര്ശപൂര്ണമാസയോ-ര്യജ്ഞക്രതോഃ । ചത്വാര ഋത്വിജഃ ॥ പഞ്ച കൃത്വോ-ഽഹ്വയത് । പശവഃ പ്രത്യശൃണ്വന്ന് । തേ ചാതുര്മാസ്യൈരേവ യജ്ഞക്രതുനോപ പര്യാവര്തന്ത । ത ഉപൌഹല് ഁലോമ ഛവീ-മ്മാഗ്ംസമസ്ഥി മജ്ജാനമ് । തസ്മാച്ചാതുര്മാസ്യാനാം-യഁജ്ഞക്രതോഃ ॥ 24 ॥
പഞ്ചര്ത്വിജഃ ॥ ഷട്കൃത്വോ-ഽഹ്വയത് । ഋതവഃ പ്രത്യശൃണ്വന്ന് । തേ പശുബന്ധേനൈവ യജ്ഞക്രതുനോപ പര്യാവര്തന്ത । ത ഉപൌഹന്-ഥ്സ്തനാവാണ്ഡൌ ശിശ്നമവാഞ്ച-മ്പ്രാണമ് । തസ്മാത്-പശുബന്ധസ്യ യജ്ഞക്രതോഃ । ഷഡൃത്വിജഃ ॥ സപ്തകൃത്വോ-ഽഹ്വയത് । ഹോത്രാഃ പ്രത്യശൃണ്വന്ന് । താ-സ്സൌമ്യേനൈവാദ്ധ്വരേണ യജ്ഞക്രതുനോപ പര്യാവര്തന്ത ॥ 25 ॥
താ ഉപൌഹന്-ഥ്സപ്തശീര്ഷണ്യാന്-പ്രാണാന് । തസ്മാ-ഥ്സൌമ്യസ്യാദ്ധ്വരസ്യ യജ്ഞക്രതോഃ । സപ്ത ഹോത്രാഃ പ്രാചീര്വഷട്കുര്വന്തി ॥ ദശകൃത്വോ-ഽഹ്വയത് । തപഃ പ്രത്യശൃണോത് । തത്-കര്മണൈവ സംവഁഥ്സരേണ സര്വൈര്യജ്ഞക്രതുഭിരുപ പര്യാവര്തത । ത-ഥ്സര്വമാത്മാന-മപരിവര്ഗ-മുപൌഹത് । തസ്മാഥ്- സംവഁഥ്സരേ സര്വേ യജ്ഞക്രതവോ-ഽവരുദ്ധ്യന്തേ ॥ തസ്മാ-ദ്ദശഹോതാ ചതുര്ഹോതാ । പഞ്ചഹോതാ ഷഡ്ഢോതാ സപ്തഹോതാ । ഏകഹോത്രേ ബലിഗ്ം ഹരന്തി । ഹരന്ത്യസ്മൈ പ്രജാ ബലിമ് । ഐനമപ്രതിഖ്യാത-ങ്ഗച്ഛതി । യ ഏവം-വേഁദ ॥ 26 ॥
(ചന്ദ്രമാ - ശ്ചാതുര്മാസ്യാനാം-യഁജ്ഞക്രതോ - രദ്ധ്വരേണ യജ്ഞക്രതുനോപ പര്യാവര്തന്ത - സപ്തഹോതാ ചത്വാരി ച) (അ. 6)
അനുവാകം 7 - അഗ്നിഹോത്രസ്യ സര്വക്രതുരുദ്ഭാവസാധനേന പ്രശംസാ
അനുവാകം 7 - അഗ്നിഹോത്രസ്യ സര്വക്രതുരുദ്ഭാവസാധനേന പ്രശംസാ
പ്രജാപതിഃ പുരുഷ-മസൃജത । സോ-ഽഗ്നിരബ്രവീത് । മമായ-മന്നമസ്ത്വിതി । സോ-ഽബിഭേത് । സര്വം-വൈഁ മാ-ഽയ-മ്പ്രധക്ഷ്യതീതി । സ ഏതാഗ്-ശ്ചതുര്ഹോതൄനാത്മ-സ്പരണാനപശ്യത് । താനജുഹോത് । തൈര്വൈ സ ആത്മാന-മസ്പൃണോത് ॥ യദഗ്നിഹോത്ര-ഞ്ജുഹോതി । ഏകഹോതാരമേവ ത-ദ്യജ്ഞക്രതു-മാപ്നോത്യഗ്നിഹോത്രമ് ॥ 27 ॥
കുസിന്ധ-ഞ്ചാത്മനഃ സ്പൃണോതി । ആദിത്യസ്യ ച സായുജ്യ-ങ്ഗച്ഛതി ॥ ചതുരുന്നയതി । ചതുര്ഹോതാരമേവ ത-ദ്യജ്ഞക്രതു-മാപ്നോതി ദര്ശപൂര്ണമാസൌ । ചത്വാരി ചാത്മനോ-ഽങ്ഗാനി സ്പൃണോതി । ആദിത്യസ്യ ച സായുജ്യ-ങ്ഗച്ഛതി ॥ ചതുരുന്നയതി । സമിത്പഞ്ചമീ । പഞ്ചഹോതാരമേവ ത-ദ്യജ്ഞക്രതു-മാപ്നോതി ചാതുര്മാസ്യാനി । ലോമ ഛവീ-മ്മാഗ്ംസമസ്ഥി മജ്ജാനമ് ॥ 28 ॥
താനി ചാത്മനഃ സ്പൃണോതി । ആദിത്യസ്യ ച സായുജ്യ-ങ്ഗച്ഛതി ॥ ചതുരുന്നയതി । ദ്വിര്ജുഹോതി । ഷഡ്ഢോതാരമേവ ത-ദ്യജ്ഞക്രതു-മാപ്നോതി പശുബന്ധമ് । സ്തനാവാണ്ഡൌ ശിശ്നമവാഞ്ച-മ്പ്രാണമ് । താനി ചാത്മനഃ സ്പൃണോതി । ആദിത്യസ്യ ച സായുജ്യ-ങ്ഗച്ഛതി । ചതുരുന്നയതി । ദ്വിര്ജുഹോതി ॥ 29 ॥
സമി-ഥ്സപ്തമീ । സപ്തഹോതാരമേവ ത-ദ്യജ്ഞക്രതു-മാപ്നോതി സൌമ്യ-മദ്ധ്വരമ് । സപ്ത ചാത്മനഃ ശീര്ഷണ്യാന്-പ്രാണാന്-ഥ്സ്പൃണോതി । ആദിത്യസ്യ ച സായുജ്യ-ങ്ഗച്ഛതി ॥ ചതുരുന്നയതി । ദ്വിര്ജുഹോതി । ദ്വിര്നിമാര്ഷ്ടി । ദ്വിഃ പ്രാശ്ഞാതി । ദശഹോതാരമേവ ത-ദ്യജ്ഞക്രതു-മാപ്നോതി സംവഁഥ്സരമ് । സര്വ-ഞ്ചാത്മാന-മപരിവര്ഗഗ്ഗ് സ്പൃണോതി । ആദിത്യസ്യ ച സായുജ്യ-ങ്ഗച്ഛതി ॥ 30 ॥
കുസിന്ധ-ഞ്ചാത്മനഃ സ്പൃണോതി । ആദിത്യസ്യ ച സായുജ്യ-ങ്ഗച്ഛതി ॥ ചതുരുന്നയതി । ചതുര്ഹോതാരമേവ ത-ദ്യജ്ഞക്രതു-മാപ്നോതി ദര്ശപൂര്ണമാസൌ । ചത്വാരി ചാത്മനോ-ഽങ്ഗാനി സ്പൃണോതി । ആദിത്യസ്യ ച സായുജ്യ-ങ്ഗച്ഛതി ॥ ചതുരുന്നയതി । സമിത്പഞ്ചമീ । പഞ്ചഹോതാരമേവ ത-ദ്യജ്ഞക്രതു-മാപ്നോതി ചാതുര്മാസ്യാനി । ലോമ ഛവീ-മ്മാഗ്ംസമസ്ഥി മജ്ജാനമ് ॥ 28 ॥
താനി ചാത്മനഃ സ്പൃണോതി । ആദിത്യസ്യ ച സായുജ്യ-ങ്ഗച്ഛതി ॥ ചതുരുന്നയതി । ദ്വിര്ജുഹോതി । ഷഡ്ഢോതാരമേവ ത-ദ്യജ്ഞക്രതു-മാപ്നോതി പശുബന്ധമ് । സ്തനാവാണ്ഡൌ ശിശ്നമവാഞ്ച-മ്പ്രാണമ് । താനി ചാത്മനഃ സ്പൃണോതി । ആദിത്യസ്യ ച സായുജ്യ-ങ്ഗച്ഛതി । ചതുരുന്നയതി । ദ്വിര്ജുഹോതി ॥ 29 ॥
സമി-ഥ്സപ്തമീ । സപ്തഹോതാരമേവ ത-ദ്യജ്ഞക്രതു-മാപ്നോതി സൌമ്യ-മദ്ധ്വരമ് । സപ്ത ചാത്മനഃ ശീര്ഷണ്യാന്-പ്രാണാന്-ഥ്സ്പൃണോതി । ആദിത്യസ്യ ച സായുജ്യ-ങ്ഗച്ഛതി ॥ ചതുരുന്നയതി । ദ്വിര്ജുഹോതി । ദ്വിര്നിമാര്ഷ്ടി । ദ്വിഃ പ്രാശ്ഞാതി । ദശഹോതാരമേവ ത-ദ്യജ്ഞക്രതു-മാപ്നോതി സംവഁഥ്സരമ് । സര്വ-ഞ്ചാത്മാന-മപരിവര്ഗഗ്ഗ് സ്പൃണോതി । ആദിത്യസ്യ ച സായുജ്യ-ങ്ഗച്ഛതി ॥ 30 ॥
(അഗ്നിഹോത്രം - മജ്ജാനം - ദ്വിര്ജുഹോ - ത്യപരിവര്ഗഗ്ഗ് സ്പൃണോത്യേക-ഞ്ച ) (അ. 7)
അനുവാകം 8 - സൃഷ്ടിസാധനത്വേന ഹോതൃമന്ത്രാസാമര്ഥ്യ പ്രശംസാ
അനുവാകം 8 - സൃഷ്ടിസാധനത്വേന ഹോതൃമന്ത്രാസാമര്ഥ്യ പ്രശംസാ
[(അപക്രാമത ഗര്ഭിണ്യഃ) ഇസ് ഓന്ല്യ് ഇന്സ്ത്രുച്തിഓന് , നോത് അ മന്ത്ര]
പ്രജാപതി-രകാമയത പ്രജായേയേതി । സ തപോ-ഽതപ്യത । സോ-ഽന്തര്വാനഭവത് । സ ഹരിത-ശ്ശ്യാവോ-ഽഭവത് । തസ്മാ-ഥ്സ്ത്ര്യന്തര്വത്നീ । ഹരിണീ സതീ ശ്യാവാ ഭവതി । സ വിജായമാനോ ഗര്ഭേണാതാമ്യത് । സ താന്തഃ കൃഷ്ണ-ശ്ശ്യാവോ-ഽഭവത് । തസ്മാ-ത്താന്തഃ കൃഷ്ണ-ശ്ശ്യാവോ ഭവതി । തസ്യാസുരേവാജീവത് ॥ 31 ॥
തേനാസുനാ-ഽസുരാനസൃജത । തദസുരാണാ-മസുരത്വമ് । യ ഏവമസുരാണാ-മസുരത്വം-വേഁദ । അസുമാനേവ ഭവതി । നൈനമസുര്ജഹാതി ॥ സോ-ഽസുരാന്-ഥ്സൃഷ്ട്വാ പിതേവാമന്യത । തദനു പിതൄനസൃജത । തത്-പിതൃണാ-മ്പിതൃത്വമ് । യ ഏവ-മ്പിതൃണാ-മ്പിതൃത്വം-വേഁദ । പിതേവൈവ സ്വാനാ-മ്ഭവതി ॥ 32 ॥
യന്ത്യസ്യ പിതരോ ഹവമ് ॥ സ പിതൄന്-ഥ്സൃഷ്ട്വാ ഽമനസ്യത് । തദനു മനുഷ്യാ-നസൃജത । തന്മനുഷ്യാണാ-മ്മനുഷ്യത്വമ് । യ ഏവ-മ്മനുഷ്യാണാ-മ്മനുഷ്യത്വം-വേഁദ । മനസ്വ്യേവ ഭവതി । നൈന-മ്മനുര്ജഹാതി ॥ തസ്മൈ മനുഷ്യാന്-ഥ്സസൃജാനായ । ദിവാ ദേവത്രാ ഽഭവത് । തദനു ദേവാനസൃജത । ത-ദ്ദേവാനാ-ന്ദേവത്വമ് । യ ഏവ-ന്ദേവാനാ-ന്ദേവത്വം-വേഁദ । ദിവാ ഹൈവാസ്യ ദേവത്രാ ഭവതി ॥ താനി വാ ഏതാനി ചത്വാര്യമ്ഭാഗ്ംസി । ദേവാ മനുഷ്യാഃ പിതരോ-ഽസുരാഃ ॥ തേഷു സര്വേഷ്വമ്ഭോ നഭ ഇവ ഭവതി । യ ഏവം-വേഁദ ॥ 33 ॥
തേനാസുനാ-ഽസുരാനസൃജത । തദസുരാണാ-മസുരത്വമ് । യ ഏവമസുരാണാ-മസുരത്വം-വേഁദ । അസുമാനേവ ഭവതി । നൈനമസുര്ജഹാതി ॥ സോ-ഽസുരാന്-ഥ്സൃഷ്ട്വാ പിതേവാമന്യത । തദനു പിതൄനസൃജത । തത്-പിതൃണാ-മ്പിതൃത്വമ് । യ ഏവ-മ്പിതൃണാ-മ്പിതൃത്വം-വേഁദ । പിതേവൈവ സ്വാനാ-മ്ഭവതി ॥ 32 ॥
യന്ത്യസ്യ പിതരോ ഹവമ് ॥ സ പിതൄന്-ഥ്സൃഷ്ട്വാ ഽമനസ്യത് । തദനു മനുഷ്യാ-നസൃജത । തന്മനുഷ്യാണാ-മ്മനുഷ്യത്വമ് । യ ഏവ-മ്മനുഷ്യാണാ-മ്മനുഷ്യത്വം-വേഁദ । മനസ്വ്യേവ ഭവതി । നൈന-മ്മനുര്ജഹാതി ॥ തസ്മൈ മനുഷ്യാന്-ഥ്സസൃജാനായ । ദിവാ ദേവത്രാ ഽഭവത് । തദനു ദേവാനസൃജത । ത-ദ്ദേവാനാ-ന്ദേവത്വമ് । യ ഏവ-ന്ദേവാനാ-ന്ദേവത്വം-വേഁദ । ദിവാ ഹൈവാസ്യ ദേവത്രാ ഭവതി ॥ താനി വാ ഏതാനി ചത്വാര്യമ്ഭാഗ്ംസി । ദേവാ മനുഷ്യാഃ പിതരോ-ഽസുരാഃ ॥ തേഷു സര്വേഷ്വമ്ഭോ നഭ ഇവ ഭവതി । യ ഏവം-വേഁദ ॥ 33 ॥
(അജീവഥ് - സ്വാനാ-മ്ഭവതി - ദേവാനസൃജത സപ്ത ച) (അ. 8)
അനുവാകം 9 - വായുരൂപത്വജ്ഞാനേന ഹോതൃമന്ത്രാണാ-മ്പ്രശംസാ
അനുവാകം 9 - വായുരൂപത്വജ്ഞാനേന ഹോതൃമന്ത്രാണാ-മ്പ്രശംസാ
[(യഥാസ്ഥാന-ങ്ഗര്ഭിണ്യഃ) ഇസ് ഒന്ല്യ് ഇന്സ്ത്രുച്തിഒന് , നൊത് അ മന്ത്ര]
ബ്രഹ്മവാദിനോ വദന്തി । യോ വാ ഇമം-വിഁദ്യാത് । യതോ-ഽയ-മ്പവതേ । യദഭി പവതേ । യദഭി സപംവഁതേ । സര്വമായുരിയാത് । ന പുരാ ഽഽയുഷഃ പ്രമീയേത । പശുമാന്-ഥ്സ്യാത് । വിന്ദേത പ്രജാമ് ॥ യോ വാ ഇമം-വേഁദ ॥ 34 ॥
യതോ-ഽയ-മ്പവതേ । യദഭി പവതേ । യദഭി സപംവഁതേ । സര്വമായുരേതി । ന പുരാ-ഽഽയുഷഃ പ്രമീയതേ । പശുമാ-ന്ഭവതി । വിന്ദതേ പ്രജാമ് ॥ അദ്ഭ്യഃ പവതേ । അപോ-ഽഭി പവതേ । അപോ-ഽഭി സമ്പവതേ ॥ 35 ॥
അസ്യാഃ പവതേ । ഇമാമഭി പവതേ । ഇമാമഭി സമ്പവതേ । അഗ്നേഃ പവതേ । അഗ്നിമഭി പവതേ । അഗ്നിമഭി സ-മ്പവതേ । അന്തരിക്ഷാ-ത്പവതേ । അന്തരിക്ഷമഭി പവതേ । അന്തരിക്ഷമഭി സ-മ്പവതേ । ആദിത്യാ-ത്പവതേ ॥ 36 ॥
ആദിത്യമഭി പവതേ । ആദിത്യമഭി സ-മ്പവതേ । ദ്യോഃ പവതേ । ദിവമഭി പവതേ ॥ ദിവമഭി സ-മ്പവതേ । ദിഗ്ഭ്യഃ പവതേ । ദിശോ-ഽഭി പവതേ । ദിശോ-ഽഭി സ-മ്പവതേ । സ യത്-പുരസ്താദ്വാതി । പ്രാണ ഏവ ഭൂത്വാ പുരസ്താദ്വാതി ॥ 37 ॥
തസ്മാത്-പുരസ്താ-ദ്വാന്തമ് । സര്വാഃ പ്രജാഃ പ്രതി നന്ദന്തി । പ്രാണോ ഹി പ്രിയഃ പ്രജാനാമ് । പ്രാണ ഇവ പ്രിയഃ പ്രജാനാ-മ്ഭവതി । യ ഏവം-വേഁദ । സ വാ ഏഷ പ്രാണ ഏവ ॥ അഥ യ-ദ്ദക്ഷിണതോ വാതി । മാതരിശ്വൈവ ഭൂത്വാ ദക്ഷിണതോ വാതി । തസ്മാ-ദ്ദക്ഷിണതോ വാന്തം-വിഁദ്യാത് । സര്വാ ദിശ ആവാതി ॥ 38 ॥
സര്വാ ദിശോ-ഽനു വിവാതി । സര്വാ ദിശോ-ഽനു സംവാഁതീതി । സ വാ ഏഷ മാതരിശ്വൈവ ॥ അഥ യത്-പശ്ചാദ്വാതി । പവമാന ഏവ ഭൂത്വാ പശ്ചാദ്വാതി । പൂതമസ്മാ ആഹരന്തി । പൂതമുപഹരന്തി । പൂതമശ്നാതി । യ ഏവം-വേഁദ । സ വാ ഏഷ പവമാന ഏവ ॥ 39 ॥
അഥ യദുത്തരതോ വാതി । സവിതൈവ ഭൂത്വോത്തരതോ വാതി । സവിതേവ സ്വാനാ-മ്ഭവതി । യ ഏവം-വേഁദ । സ വാ ഏഷ സവിതൈവ ॥ തേ യ ഏന-മ്പുരസ്താദായന്ത-മുപവദന്തി । യ ഏവാസ്യ പുരസ്താത്-പാപ്മാനഃ । താഗ്സ്തേ ഽപഘ്നന്തി । പുരസ്താദിതരാന്-പാപ്മനഃ സചന്തേ ॥ അഥ യ ഏന-ന്ദക്ഷിണത ആയന്ത-മുപവദന്തി ॥ 40 ॥
യ ഏവാസ്യ ദക്ഷിണതഃ പാപ്മാനഃ । താഗ്സ്തേ ഽപഘ്നന്തി । ദക്ഷിണത ഇതരാ-ന്പാപ്മനഃ സചന്തേ ॥ അഥ യ ഏന-മ്പശ്ചാദായന്ത-മുപവദന്തി । യ ഏവാസ്യ പശ്ചാത്-പാപ്മാനഃ । താഗ്സ്തേ ഽപഘ്നന്തി । പശ്ചാദിതരാന്-പാപ്മനഃ സചന്തേ ॥ അഥ യ ഏനമുത്തരത ആയന്തമുപ വദന്തി । യ ഏവാസ്യോത്തരതഃ പാപ്മാനഃ । താഗ്സ്തേ ഽപഘ്നന്തി ॥ 41 ॥
ഉത്തരത ഇതരാ-ന്പാപ്മനഃ സചന്തേ ॥ തസ്മാ ദേവം-വിഁദ്വാന് । വീവ നൃത്യേത് । പ്രേവ ചലേത് । വ്യസ്യേവാക്ഷ്യൌ ഭാഷേത । മണ്ടയേദിവ । ക്രാഥയേദിവ । ശൃങ്ഗായേതേവ ॥ ഉത മോപവദേയുഃ । ഉത മേ പാപ്മാന-മപഹന്യുരിതി ॥ സ യാ-ന്ദിശഗ്ം സനിമേഷ്യന്-ഥ്സ്യാത് । യദാ താ-ന്ദിശം-വാഁതോ വായാത് । അഥ പ്രവേയാത് । പ്ര വാ ധാപയേത് (ധാവയേത്) । സാതമേവ രദിതം-വ്യൂഁഢ-ങ്ഗന്ധമഭി പ്രച്യവതേ । ആ-ഽസ്യ ത-ഞ്ജനപദ-മ്പൂര്വാ കീര്തിര്ഗച്ഛതി ॥ ദാനകാമാ അസ്മൈ പ്രജാ ഭവന്തി । യ ഏവം-വേഁദ ॥ 42 ॥
യതോ-ഽയ-മ്പവതേ । യദഭി പവതേ । യദഭി സപംവഁതേ । സര്വമായുരേതി । ന പുരാ-ഽഽയുഷഃ പ്രമീയതേ । പശുമാ-ന്ഭവതി । വിന്ദതേ പ്രജാമ് ॥ അദ്ഭ്യഃ പവതേ । അപോ-ഽഭി പവതേ । അപോ-ഽഭി സമ്പവതേ ॥ 35 ॥
അസ്യാഃ പവതേ । ഇമാമഭി പവതേ । ഇമാമഭി സമ്പവതേ । അഗ്നേഃ പവതേ । അഗ്നിമഭി പവതേ । അഗ്നിമഭി സ-മ്പവതേ । അന്തരിക്ഷാ-ത്പവതേ । അന്തരിക്ഷമഭി പവതേ । അന്തരിക്ഷമഭി സ-മ്പവതേ । ആദിത്യാ-ത്പവതേ ॥ 36 ॥
ആദിത്യമഭി പവതേ । ആദിത്യമഭി സ-മ്പവതേ । ദ്യോഃ പവതേ । ദിവമഭി പവതേ ॥ ദിവമഭി സ-മ്പവതേ । ദിഗ്ഭ്യഃ പവതേ । ദിശോ-ഽഭി പവതേ । ദിശോ-ഽഭി സ-മ്പവതേ । സ യത്-പുരസ്താദ്വാതി । പ്രാണ ഏവ ഭൂത്വാ പുരസ്താദ്വാതി ॥ 37 ॥
തസ്മാത്-പുരസ്താ-ദ്വാന്തമ് । സര്വാഃ പ്രജാഃ പ്രതി നന്ദന്തി । പ്രാണോ ഹി പ്രിയഃ പ്രജാനാമ് । പ്രാണ ഇവ പ്രിയഃ പ്രജാനാ-മ്ഭവതി । യ ഏവം-വേഁദ । സ വാ ഏഷ പ്രാണ ഏവ ॥ അഥ യ-ദ്ദക്ഷിണതോ വാതി । മാതരിശ്വൈവ ഭൂത്വാ ദക്ഷിണതോ വാതി । തസ്മാ-ദ്ദക്ഷിണതോ വാന്തം-വിഁദ്യാത് । സര്വാ ദിശ ആവാതി ॥ 38 ॥
സര്വാ ദിശോ-ഽനു വിവാതി । സര്വാ ദിശോ-ഽനു സംവാഁതീതി । സ വാ ഏഷ മാതരിശ്വൈവ ॥ അഥ യത്-പശ്ചാദ്വാതി । പവമാന ഏവ ഭൂത്വാ പശ്ചാദ്വാതി । പൂതമസ്മാ ആഹരന്തി । പൂതമുപഹരന്തി । പൂതമശ്നാതി । യ ഏവം-വേഁദ । സ വാ ഏഷ പവമാന ഏവ ॥ 39 ॥
അഥ യദുത്തരതോ വാതി । സവിതൈവ ഭൂത്വോത്തരതോ വാതി । സവിതേവ സ്വാനാ-മ്ഭവതി । യ ഏവം-വേഁദ । സ വാ ഏഷ സവിതൈവ ॥ തേ യ ഏന-മ്പുരസ്താദായന്ത-മുപവദന്തി । യ ഏവാസ്യ പുരസ്താത്-പാപ്മാനഃ । താഗ്സ്തേ ഽപഘ്നന്തി । പുരസ്താദിതരാന്-പാപ്മനഃ സചന്തേ ॥ അഥ യ ഏന-ന്ദക്ഷിണത ആയന്ത-മുപവദന്തി ॥ 40 ॥
യ ഏവാസ്യ ദക്ഷിണതഃ പാപ്മാനഃ । താഗ്സ്തേ ഽപഘ്നന്തി । ദക്ഷിണത ഇതരാ-ന്പാപ്മനഃ സചന്തേ ॥ അഥ യ ഏന-മ്പശ്ചാദായന്ത-മുപവദന്തി । യ ഏവാസ്യ പശ്ചാത്-പാപ്മാനഃ । താഗ്സ്തേ ഽപഘ്നന്തി । പശ്ചാദിതരാന്-പാപ്മനഃ സചന്തേ ॥ അഥ യ ഏനമുത്തരത ആയന്തമുപ വദന്തി । യ ഏവാസ്യോത്തരതഃ പാപ്മാനഃ । താഗ്സ്തേ ഽപഘ്നന്തി ॥ 41 ॥
ഉത്തരത ഇതരാ-ന്പാപ്മനഃ സചന്തേ ॥ തസ്മാ ദേവം-വിഁദ്വാന് । വീവ നൃത്യേത് । പ്രേവ ചലേത് । വ്യസ്യേവാക്ഷ്യൌ ഭാഷേത । മണ്ടയേദിവ । ക്രാഥയേദിവ । ശൃങ്ഗായേതേവ ॥ ഉത മോപവദേയുഃ । ഉത മേ പാപ്മാന-മപഹന്യുരിതി ॥ സ യാ-ന്ദിശഗ്ം സനിമേഷ്യന്-ഥ്സ്യാത് । യദാ താ-ന്ദിശം-വാഁതോ വായാത് । അഥ പ്രവേയാത് । പ്ര വാ ധാപയേത് (ധാവയേത്) । സാതമേവ രദിതം-വ്യൂഁഢ-ങ്ഗന്ധമഭി പ്രച്യവതേ । ആ-ഽസ്യ ത-ഞ്ജനപദ-മ്പൂര്വാ കീര്തിര്ഗച്ഛതി ॥ ദാനകാമാ അസ്മൈ പ്രജാ ഭവന്തി । യ ഏവം-വേഁദ ॥ 42 ॥
(വേദ - സമ്പവത - ആദിത്യാ-ത്പവതേ - വാത്യാ - വാത്യേ - ഷ പവമാന ഏവ - ദക്ഷിണത ആയന്തമുപ വദന് - ത്യുത്തരതഃ പാപ്മാനസ്താഗ്സ്തേ ഽപഘ്ന - ന്തീത്യഷ്ടൌ ച) (അ. 9)
അനുവാകം 10 - ദശഹോതൃമന്ത്രാണാ-ങ്കാമ്യപ്രയോഗഃ
അനുവാകം 10 - ദശഹോതൃമന്ത്രാണാ-ങ്കാമ്യപ്രയോഗഃ
പ്രജാപതി-സ്സോമഗ്ം രാജാനമസൃജത । ത-ന്ത്രയോ വേദാ അന്വസൃജ്യന്ത । താന്. ഹസ്തേ-ഽകുരുത । അഥ ഹ സീതാ സാവിത്രീ । സോമഗ്ം രാജാന-ഞ്ചകമേ । ശ്രദ്ധാമു സ ചകമേ । സാ ഹ പിതര-മ്പ്രജാപതി-മുപസസാര । തഗ്ം ഹോവാച । നമസ്തേ അസ്തു ഭഗവഃ । ഉപ ത്വാ-ഽയാനി ॥ 43 ॥
പ്ര ത്വാ പദ്യേ ॥ സോമം-വൈഁ രാജാന-ങ്കാമയേ । ശ്രദ്ധാമു സ കാമയത ഇതി । തസ്യാ ഉ ഹ സ്ഥാഗരമലങ്കാര-ങ്കല്പയിത്വാ । ദശഹോതാര-മ്പുരസ്താ-ദ്വ്യാഖ്യായ । ചതുര്ഹോതാര-ന്ദക്ഷിണതഃ । പഞ്ച ഹോതാര-മ്പശ്ചാത് । ഷഡ്ഢോതാര-മുത്തരതഃ । സപ്തഹോതാര-മുപരിഷ്ടാത് । സമ്ഭാരൈശ്ച പത്നിഭിശ്ച മുഖേ-ഽലങ്കൃത്യ ॥ 44 ॥
ആ-ഽസ്യാര്ധം-വഁവ്രാജ । താഗ്ം ഹോദീക്ഷ്യോവാച । ഉപ മാ-ഽഽവര്തസ്വേതി । തഗ്ം ഹോവാച । ഭോഗ-ന്തു മ ആചക്ഷ്വ । ഏത-ന്മ ആചക്ഷ്വ । യത്തേ പാണാവിതി । തസ്യാ ഉ ഹ ത്രീന്. വേദാ-ന്പ്രദദൌ । തസ്മാദു ഹ സ്ത്രിയോ ഭോഗമൈവ ഹാരയന്തേ ॥ സ യഃ കാമയേത പ്രിയ-സ്സ്യാമിതി ॥ 45 ॥
യം-വാഁ കാമയേത പ്രിയ-സ്സ്യാദിതി । തസ്മാ ഏതഗ്ഗ് സ്ഥാഗര-മലങ്കാര-ങ്കല്പയിത്വാ । ദശഹോതാര-മ്പുരസ്താ-ദ്വ്യാഖ്യായ । ചതുര്ഹോതാര-ന്ദക്ഷിണതഃ । പഞ്ചഹോതാര-മ്പശ്ചാത് । ഷഡ്ഢോതാര-മുത്തരതഃ । സപ്തഹോതാ-രമുപരിഷ്ടാത് । സമ്ഭാരൈശ്ച പത്നിഭിശ്ച മുഖേ-ഽലങ്കൃത്യ । ആ-ഽസ്യാര്ധം-വ്രഁജേത് । പ്രിയോ ഹൈവ ഭവതി ॥ 46 ॥
പ്ര ത്വാ പദ്യേ ॥ സോമം-വൈഁ രാജാന-ങ്കാമയേ । ശ്രദ്ധാമു സ കാമയത ഇതി । തസ്യാ ഉ ഹ സ്ഥാഗരമലങ്കാര-ങ്കല്പയിത്വാ । ദശഹോതാര-മ്പുരസ്താ-ദ്വ്യാഖ്യായ । ചതുര്ഹോതാര-ന്ദക്ഷിണതഃ । പഞ്ച ഹോതാര-മ്പശ്ചാത് । ഷഡ്ഢോതാര-മുത്തരതഃ । സപ്തഹോതാര-മുപരിഷ്ടാത് । സമ്ഭാരൈശ്ച പത്നിഭിശ്ച മുഖേ-ഽലങ്കൃത്യ ॥ 44 ॥
ആ-ഽസ്യാര്ധം-വഁവ്രാജ । താഗ്ം ഹോദീക്ഷ്യോവാച । ഉപ മാ-ഽഽവര്തസ്വേതി । തഗ്ം ഹോവാച । ഭോഗ-ന്തു മ ആചക്ഷ്വ । ഏത-ന്മ ആചക്ഷ്വ । യത്തേ പാണാവിതി । തസ്യാ ഉ ഹ ത്രീന്. വേദാ-ന്പ്രദദൌ । തസ്മാദു ഹ സ്ത്രിയോ ഭോഗമൈവ ഹാരയന്തേ ॥ സ യഃ കാമയേത പ്രിയ-സ്സ്യാമിതി ॥ 45 ॥
യം-വാഁ കാമയേത പ്രിയ-സ്സ്യാദിതി । തസ്മാ ഏതഗ്ഗ് സ്ഥാഗര-മലങ്കാര-ങ്കല്പയിത്വാ । ദശഹോതാര-മ്പുരസ്താ-ദ്വ്യാഖ്യായ । ചതുര്ഹോതാര-ന്ദക്ഷിണതഃ । പഞ്ചഹോതാര-മ്പശ്ചാത് । ഷഡ്ഢോതാര-മുത്തരതഃ । സപ്തഹോതാ-രമുപരിഷ്ടാത് । സമ്ഭാരൈശ്ച പത്നിഭിശ്ച മുഖേ-ഽലങ്കൃത്യ । ആ-ഽസ്യാര്ധം-വ്രഁജേത് । പ്രിയോ ഹൈവ ഭവതി ॥ 46 ॥
(അയാ - ന്യലങ്കൃത്യ - സ്യാമിതി - ഭവതി) (അ. 10)
അനുവാകം 11 - ദശഹോത്രാദിമന്ത്രനാമ്നാ-മ്പ്രവൃത്തിനിമിത്തമ്
അനുവാകം 11 - ദശഹോത്രാദിമന്ത്രനാമ്നാ-മ്പ്രവൃത്തിനിമിത്തമ്
ബ്രഹ്മാത്മന്-വദസൃജത । തദകാമയത । സമാത്മനാ പദ്യേയേതി । ആത്മ-ന്നാത്മ-ന്നിത്യാമന്ത്രയത । തസ്മൈ ദശമഗ്ം ഹൂതഃ പ്രത്യശൃണോത് । സ ദശഹൂതോ-ഽഭവത് । ദശഹൂതോ ഹ വൈ നാമൈഷഃ । തം-വാഁ ഏത-ന്ദശഹൂതഗ്ം സന്തമ് । ദശഹോതേത്യാചക്ഷതേ പരോക്ഷേണ । പരോക്ഷപ്രിയാ ഇവ ഹി ദേവാഃ ॥ 47 ॥
ആത്മ-ന്നാത്മ-ന്നിത്യാമന്ത്രയത । തസ്മൈ സപ്തമഗ്ം ഹൂതഃ പ്രത്യശൃണോത് । സ സപ്തഹൂതോ-ഽഭവത് । സപ്തഹൂതോ ഹ വൈ നാമൈഷഃ । തം-വാഁ ഏതഗ്ം സപ്തഹൂതഗ്ം സന്തമ് । സപ്തഹോതേത്യാചക്ഷതേ പരോക്ഷേണ । പരോക്ഷപ്രിയാ ഇവ ഹി ദേവാഃ ॥ ആത്മ-ന്നാത്മ-ന്നിത്യാമന്ത്രയത । തസ്മൈ ഷഷ്ഠഗ്ം ഹൂതഃ പ്രത്യശൃണോത് । സ ഷഡ്ഢൂതോ-ഽഭവത് ॥ 48 ॥
ഷഡ്ഢൂതോ ഹ വൈ നാമൈഷഃ । തം-വാഁ ഏതഗ്ം ഷഡ്ഢൂതഗ്ം സന്തമ് । ഷഡ്ഢോതേത്യാചക്ഷതേ പരോക്ഷേണ । പരോക്ഷപ്രിയാ ഇവ ഹി ദേവാഃ ॥ ആത്മ-ന്നാത്മ-ന്നിത്യാമന്ത്രയത । തസ്മൈ പഞ്ചമഗ്ം ഹൂതഃ പ്രത്യ ശൃണോത് । സ പഞ്ച ഹൂതോ-ഽഭവത് । പഞ്ചഹൂതോ ഹ വൈ നാമൈഷഃ । തം-വാഁ ഏത-മ്പഞ്ചഹൂതഗ്ം സന്തമ് । പഞ്ചഹോതേത്യാചക്ഷതേ പരോക്ഷേണ ॥ 49 ॥
പരോക്ഷപ്രിയാ ഇവ ഹി ദേവാഃ ॥ ആത്മ-ന്നാത്മ-ന്നിത്യാമന്ത്രയത । തസ്മൈ ചതുര്ഥഗ്ം ഹൂതഃ പ്രത്യശൃണോത് । സ ചതുര്ഹൂതോ-ഽഭവത് । ചതുര്ഹൂതോ ഹ വൈ നാമൈഷഃ । തം-വാഁ ഏത-ഞ്ചതുര്ഹൂതഗ്ം സന്തമ് । ചതുര്ഹോതേത്യാചക്ഷതേ പരോക്ഷേണ । പരോക്ഷപ്രിയാ ഇവ ഹി ദേവാഃ ॥ തമബ്രവീത് । ത്വം-വൈഁ മേ നേദിഷ്ഠഗ്ം ഹൂതഃ പ്രത്യശ്രൌഷീഃ । ത്വയൈ-നാനാഖ്യാതാര ഇതി । തസ്മാന്നു ഹൈനാഗ്-ശ്ചതുര്ഹോതാര ഇത്യാചക്ഷതേ । തസ്മാ-ച്ഛുശ്രൂഷുഃ പുത്രാണാഗ്ം ഹൃദ്യതമഃ । നേദിഷ്ഠോ ഹൃദ്യതമഃ । നേദിഷ്ഠോ ബ്രഹ്മണോ ഭവതി । യ ഏവം-വേഁദ ॥ 50 ॥
ആത്മ-ന്നാത്മ-ന്നിത്യാമന്ത്രയത । തസ്മൈ സപ്തമഗ്ം ഹൂതഃ പ്രത്യശൃണോത് । സ സപ്തഹൂതോ-ഽഭവത് । സപ്തഹൂതോ ഹ വൈ നാമൈഷഃ । തം-വാഁ ഏതഗ്ം സപ്തഹൂതഗ്ം സന്തമ് । സപ്തഹോതേത്യാചക്ഷതേ പരോക്ഷേണ । പരോക്ഷപ്രിയാ ഇവ ഹി ദേവാഃ ॥ ആത്മ-ന്നാത്മ-ന്നിത്യാമന്ത്രയത । തസ്മൈ ഷഷ്ഠഗ്ം ഹൂതഃ പ്രത്യശൃണോത് । സ ഷഡ്ഢൂതോ-ഽഭവത് ॥ 48 ॥
ഷഡ്ഢൂതോ ഹ വൈ നാമൈഷഃ । തം-വാഁ ഏതഗ്ം ഷഡ്ഢൂതഗ്ം സന്തമ് । ഷഡ്ഢോതേത്യാചക്ഷതേ പരോക്ഷേണ । പരോക്ഷപ്രിയാ ഇവ ഹി ദേവാഃ ॥ ആത്മ-ന്നാത്മ-ന്നിത്യാമന്ത്രയത । തസ്മൈ പഞ്ചമഗ്ം ഹൂതഃ പ്രത്യ ശൃണോത് । സ പഞ്ച ഹൂതോ-ഽഭവത് । പഞ്ചഹൂതോ ഹ വൈ നാമൈഷഃ । തം-വാഁ ഏത-മ്പഞ്ചഹൂതഗ്ം സന്തമ് । പഞ്ചഹോതേത്യാചക്ഷതേ പരോക്ഷേണ ॥ 49 ॥
പരോക്ഷപ്രിയാ ഇവ ഹി ദേവാഃ ॥ ആത്മ-ന്നാത്മ-ന്നിത്യാമന്ത്രയത । തസ്മൈ ചതുര്ഥഗ്ം ഹൂതഃ പ്രത്യശൃണോത് । സ ചതുര്ഹൂതോ-ഽഭവത് । ചതുര്ഹൂതോ ഹ വൈ നാമൈഷഃ । തം-വാഁ ഏത-ഞ്ചതുര്ഹൂതഗ്ം സന്തമ് । ചതുര്ഹോതേത്യാചക്ഷതേ പരോക്ഷേണ । പരോക്ഷപ്രിയാ ഇവ ഹി ദേവാഃ ॥ തമബ്രവീത് । ത്വം-വൈഁ മേ നേദിഷ്ഠഗ്ം ഹൂതഃ പ്രത്യശ്രൌഷീഃ । ത്വയൈ-നാനാഖ്യാതാര ഇതി । തസ്മാന്നു ഹൈനാഗ്-ശ്ചതുര്ഹോതാര ഇത്യാചക്ഷതേ । തസ്മാ-ച്ഛുശ്രൂഷുഃ പുത്രാണാഗ്ം ഹൃദ്യതമഃ । നേദിഷ്ഠോ ഹൃദ്യതമഃ । നേദിഷ്ഠോ ബ്രഹ്മണോ ഭവതി । യ ഏവം-വേഁദ ॥ 50 ॥
(ദേവാഃ - ഷഡ്ഢൂതോ-ഽഭവത് - പഞ്ചഹോതേത്യാചക്ഷതേ പരോക്ഷേണാ - ശ്രൌഷീ-ഷ്ഷട്ച) (അ. 11)
(ബ്രഹ്മവാദിനഃ കിം - ദക്ഷിണാം - ഁയോ വാ അവിദ്വാന് - തസ്യ വൈ - ബ്രഹ്മവാദിനോ യ-ദ്ദശഹോതാരഃ - പ്രജാപതി വ്യസ്രം - പ്രജാപതിഃ പുരുഷം - പ്രജാപതിരകാമയത സ തപ-സ്സോ-ഽന്തര്വാന് - ബ്രഹ്മവാദിനോ യോ വാ ഇമം-വിഁദ്യാത് - പ്രജാപതി-സ്സോമഗ്ം രാജാനം - ബ്രഹ്മാത് മന്വദേകാദശ)
(ബ്രഹ്മവാദിന - സ്തസ്യ വാ അഗ്നേ--ര് യദ്വാ ഇദ-ങ്കിഞ്ച - പ്രജാപതിരകാമയത -യ ഏവാസ്യ ദക്ഷിണതഃ പഞ്ചാശത്)
(ബ്രഹ്മവാദിനോ - യ ഏവം-വേഁദ )
॥ ഹരിഃ ഓമ് ॥
(ബ്രഹ്മവാദിനഃ കിം - ദക്ഷിണാം - ഁയോ വാ അവിദ്വാന് - തസ്യ വൈ - ബ്രഹ്മവാദിനോ യ-ദ്ദശഹോതാരഃ - പ്രജാപതി വ്യസ്രം - പ്രജാപതിഃ പുരുഷം - പ്രജാപതിരകാമയത സ തപ-സ്സോ-ഽന്തര്വാന് - ബ്രഹ്മവാദിനോ യോ വാ ഇമം-വിഁദ്യാത് - പ്രജാപതി-സ്സോമഗ്ം രാജാനം - ബ്രഹ്മാത് മന്വദേകാദശ)
(ബ്രഹ്മവാദിന - സ്തസ്യ വാ അഗ്നേ--ര് യദ്വാ ഇദ-ങ്കിഞ്ച - പ്രജാപതിരകാമയത -യ ഏവാസ്യ ദക്ഷിണതഃ പഞ്ചാശത്)
(ബ്രഹ്മവാദിനോ - യ ഏവം-വേഁദ )
॥ ഹരിഃ ഓമ് ॥
॥ കൃഷ്ണ യജുര്വേദീയ തൈത്തിരീയ ബ്രാഹ്മണേ ദ്വിതീയാഷ്ടകേ തൃതീയഃ പ്രപാഠക-സ്സമാപ്തഃ ॥