కృష్ణ యజుర్వేదీయ తైత్తిరీయ బ్రాహ్మణే ద్వితీయాష్టకే తృతీయః ప్రపాఠకః - హోతృబ్రాహ్మణశేషః
ఓ-న్నమః పరమాత్మనే, శ్రీ మహాగణపతయే నమః,
ఓ-న్నమః పరమాత్మనే, శ్రీ మహాగణపతయే నమః,
శ్రీ గురుభ్యో నమః । హరిః ఓమ్ ॥
అనువాకం 1 - సర్వేషాం హోతృమన్త్రాణా-ఞ్చతుర్హోతృశబ్దేన వ్యవహార
బ్రహ్మవాదినో వదన్తి । కి-ఞ్చతుర్హోతృణా-ఞ్చతుర్హోతృత్వమితి । యదేవైషు చతుర్ధా హోతారః । తేన చతుర్హోతారః । తస్మాచ్చతుర్హోతార ఉచ్యన్తే । తచ్చతుర్హోతృణా-ఞ్చతుర్హోతృత్వమ్ ॥ సోమో వై చతుర్హోతా । అగ్నిః పఞ్చహోతా । ధాతా షడ్ఢోతా । ఇన్ద్రః సప్తహోతా ॥ 1 ॥
ప్రజాపతి-ర్దశహోతా । య ఏవ-ఞ్చతుర్హోతృణా-మృద్ధిం-వేఁద । ఋధ్నోత్యేవ ॥ య ఏషామేవ-మ్బన్ధుతాం-వేఁద । బన్ధుమాన్భవతి । య ఏషామేవ-ఙ్క్లృప్తిం-వేఁద । కల్పతే-ఽస్మై । య ఏషామేవ-మాయతనం-వేఁద । ఆయతనవాన్-భవతి । య ఏషామేవ-మ్ప్రతిష్ఠాం-వేఁద ॥ 2 ॥
ప్రత్యేవ తిష్ఠతి ॥ బ్రహ్మవాదినో వదన్తి । దశహోతా చతుర్హోతా । పఞ్చహోతా షడ్ఢోతా సప్తహోతా । అథ కస్మాచ్చతుర్హోతార ఉచ్యన్త ఇతి । ఇన్ద్రో వై చతుర్హోతా । ఇన్ద్రః ఖలు వై శ్రేష్ఠో దేవతానా-ముపదేశనాత్ । య ఏవమిన్ద్రగ్గ్ శ్రేష్ఠ-న్దేవతానా-ముపదేశనా-ద్వేద । వసిష్ఠ-స్సమానానా-మ్భవతి । తస్మాచ్ఛ్రేష్ఠమాయన్త-మ్ప్రథమేనైవానుబుద్ధ్యన్తే । అయమాగన్న్ । అయమవాసాదితి । కీర్తిరస్య పూర్వా-ఽఽగచ్ఛతి జనతామాయతః । అథో ఏన-మ్ప్రథమేనైవాను బుద్ధ్యన్తే । అయమాగన్న్ । అయమవాసాదితి ॥ 3 ॥
అనువాకం 1 - సర్వేషాం హోతృమన్త్రాణా-ఞ్చతుర్హోతృశబ్దేన వ్యవహార
బ్రహ్మవాదినో వదన్తి । కి-ఞ్చతుర్హోతృణా-ఞ్చతుర్హోతృత్వమితి । యదేవైషు చతుర్ధా హోతారః । తేన చతుర్హోతారః । తస్మాచ్చతుర్హోతార ఉచ్యన్తే । తచ్చతుర్హోతృణా-ఞ్చతుర్హోతృత్వమ్ ॥ సోమో వై చతుర్హోతా । అగ్నిః పఞ్చహోతా । ధాతా షడ్ఢోతా । ఇన్ద్రః సప్తహోతా ॥ 1 ॥
ప్రజాపతి-ర్దశహోతా । య ఏవ-ఞ్చతుర్హోతృణా-మృద్ధిం-వేఁద । ఋధ్నోత్యేవ ॥ య ఏషామేవ-మ్బన్ధుతాం-వేఁద । బన్ధుమాన్భవతి । య ఏషామేవ-ఙ్క్లృప్తిం-వేఁద । కల్పతే-ఽస్మై । య ఏషామేవ-మాయతనం-వేఁద । ఆయతనవాన్-భవతి । య ఏషామేవ-మ్ప్రతిష్ఠాం-వేఁద ॥ 2 ॥
ప్రత్యేవ తిష్ఠతి ॥ బ్రహ్మవాదినో వదన్తి । దశహోతా చతుర్హోతా । పఞ్చహోతా షడ్ఢోతా సప్తహోతా । అథ కస్మాచ్చతుర్హోతార ఉచ్యన్త ఇతి । ఇన్ద్రో వై చతుర్హోతా । ఇన్ద్రః ఖలు వై శ్రేష్ఠో దేవతానా-ముపదేశనాత్ । య ఏవమిన్ద్రగ్గ్ శ్రేష్ఠ-న్దేవతానా-ముపదేశనా-ద్వేద । వసిష్ఠ-స్సమానానా-మ్భవతి । తస్మాచ్ఛ్రేష్ఠమాయన్త-మ్ప్రథమేనైవానుబుద్ధ్యన్తే । అయమాగన్న్ । అయమవాసాదితి । కీర్తిరస్య పూర్వా-ఽఽగచ్ఛతి జనతామాయతః । అథో ఏన-మ్ప్రథమేనైవాను బుద్ధ్యన్తే । అయమాగన్న్ । అయమవాసాదితి ॥ 3 ॥
(సప్తహోతా - ప్రతిష్ఠాం-వేఁద - బుద్ధ్యన్తే షట్చ) (అ. 1)
అనువాకం 2 - నైమిత్తికో హోతృమన్త్రహోమః
అనువాకం 2 - నైమిత్తికో హోతృమన్త్రహోమః
దక్షిణా-మ్ప్రతిగ్రహీష్యన్-థ్సప్తదశ కృత్వో-ఽపాన్యాత్ । ఆత్మానమేవ సమిన్ధే । తేజసే వీర్యాయ । అథో ప్రజాపతిరేవైనా-మ్భూత్వా ప్రతి గృహ్ణాతి । ఆత్మనో ఽనార్త్యై ॥ యద్యేనమార్త్-విజ్యా-ద్వృతగ్ం సన్త-న్నిరఃఅరేరన్న్ । ఆగ్నీద్ధ్రే జుహుయా-ద్దశహోతారమ్ । చతుర్గృహీతేనాజ్యేన । పురస్తాత్-ప్రత్యన్తిష్ఠన్న్ । ప్రతిలోమం-విఁగ్రాహమ్ ॥ 4 ॥
ప్రాణానేవాస్యోపదాసయతి ॥ యద్యేన-మ్పునరుప శిక్షేయుః । ఆగ్నీద్ధ్ర ఏవ జుహుయా-ద్దశహోతారమ్ । చతుర్గృహీతేనాజ్యేన । పశ్చా-త్ప్రాంఆసీనః । అనులోమ-మవిగ్రాహమ్ । ప్రాణానేవాస్మై కల్పయతి ॥ ప్రాయశ్చిత్తీ-వాఘోతే-త్యృతుముఖ ఋతుముఖే జుహోతి । ఋతూనేవాస్మై కల్పయతి । కల్పన్తే-ఽస్మా ఋతవః ॥ 5 ॥
క్లృప్తా అస్మా ఋతవ ఆయన్తి ॥ షడ్ఢోతా వై భూత్వా ప్రజాపతిరిదగ్ం సర్వమసృజత । స మనో-ఽసృజత । మనసో-ఽధి గాయత్రీమసృజత । తద్గాయత్రీం-యఁశ ఆర్చ్ఛత్ । తామా-ఽలభత । గాయత్రియా అధి ఛన్దాగ్స్య సృజత । ఛన్దోభ్యో-ఽధి సామ । త-థ్సామ యశ ఆర్చ్ఛత్ । తదా-ఽలభత ॥ 6 ॥
సామ్నో-ఽధి యజూగ్ష్యసృజత । యజుర్భ్యో-ఽధి విష్ణుమ్ । త-ద్విష్ణుం-యఁశ ఆర్చ్ఛత్ । తమా-ఽలభత । విష్ణోరద్ధ్యోషధీరసృజత । ఓషధీభ్యో-ఽధి సోమమ్ । త-థ్సోమం-యఁశ ఆర్చ్ఛత్ । తమా-ఽలభత । సోమాదధి పశూనసృజత । పశుభ్యో-ఽధీన్ద్రమ్ ॥ 7 ॥
తదిన్ద్రం-యఁశ ఆర్చ్ఛత్ । తదేన-న్నాతి ప్రాచ్యవత । ఇన్ద్ర ఇవ యశస్వీ భవతి । య ఏవం-వేఁద । నైనం-యఁశో-ఽతి ప్రచ్యవతే ॥ యద్వా ఇద-ఙ్కి-ఞ్చ । త-థ్సర్వముత్తాన ఏవాఙ్గీరసః ప్రత్యగృహ్ణాత్ । తదేన-మ్ప్రతిగృహీత-న్నాహినత్ । య-త్కిఞ్చ ప్రతి గృహ్ణీయాత్ । త-థ్సర్వముత్తానస్త్వాఙ్గీరసః ప్రతిగృహ్ణాత్విత్యేవ ప్రతిగృహ్ణీయాత్ । ఇయం-వాఁ ఉత్తాన ఆఙ్గీరసః । అనయైవైనత్-ప్రతి గృహ్ణాతి । నైనగ్ం హినస్తి ॥ బరఃఇషా ప్రతీయాద్గాం-వాఁ-ఽశ్వం-వాఁ । ఏతద్వై పశూనా-మ్ప్రియ-న్ధామ । ప్రియేణైవైన-న్ధామ్నా ప్రత్యేతి ॥ 8 ॥
ప్రాణానేవాస్యోపదాసయతి ॥ యద్యేన-మ్పునరుప శిక్షేయుః । ఆగ్నీద్ధ్ర ఏవ జుహుయా-ద్దశహోతారమ్ । చతుర్గృహీతేనాజ్యేన । పశ్చా-త్ప్రాంఆసీనః । అనులోమ-మవిగ్రాహమ్ । ప్రాణానేవాస్మై కల్పయతి ॥ ప్రాయశ్చిత్తీ-వాఘోతే-త్యృతుముఖ ఋతుముఖే జుహోతి । ఋతూనేవాస్మై కల్పయతి । కల్పన్తే-ఽస్మా ఋతవః ॥ 5 ॥
క్లృప్తా అస్మా ఋతవ ఆయన్తి ॥ షడ్ఢోతా వై భూత్వా ప్రజాపతిరిదగ్ం సర్వమసృజత । స మనో-ఽసృజత । మనసో-ఽధి గాయత్రీమసృజత । తద్గాయత్రీం-యఁశ ఆర్చ్ఛత్ । తామా-ఽలభత । గాయత్రియా అధి ఛన్దాగ్స్య సృజత । ఛన్దోభ్యో-ఽధి సామ । త-థ్సామ యశ ఆర్చ్ఛత్ । తదా-ఽలభత ॥ 6 ॥
సామ్నో-ఽధి యజూగ్ష్యసృజత । యజుర్భ్యో-ఽధి విష్ణుమ్ । త-ద్విష్ణుం-యఁశ ఆర్చ్ఛత్ । తమా-ఽలభత । విష్ణోరద్ధ్యోషధీరసృజత । ఓషధీభ్యో-ఽధి సోమమ్ । త-థ్సోమం-యఁశ ఆర్చ్ఛత్ । తమా-ఽలభత । సోమాదధి పశూనసృజత । పశుభ్యో-ఽధీన్ద్రమ్ ॥ 7 ॥
తదిన్ద్రం-యఁశ ఆర్చ్ఛత్ । తదేన-న్నాతి ప్రాచ్యవత । ఇన్ద్ర ఇవ యశస్వీ భవతి । య ఏవం-వేఁద । నైనం-యఁశో-ఽతి ప్రచ్యవతే ॥ యద్వా ఇద-ఙ్కి-ఞ్చ । త-థ్సర్వముత్తాన ఏవాఙ్గీరసః ప్రత్యగృహ్ణాత్ । తదేన-మ్ప్రతిగృహీత-న్నాహినత్ । య-త్కిఞ్చ ప్రతి గృహ్ణీయాత్ । త-థ్సర్వముత్తానస్త్వాఙ్గీరసః ప్రతిగృహ్ణాత్విత్యేవ ప్రతిగృహ్ణీయాత్ । ఇయం-వాఁ ఉత్తాన ఆఙ్గీరసః । అనయైవైనత్-ప్రతి గృహ్ణాతి । నైనగ్ం హినస్తి ॥ బరఃఇషా ప్రతీయాద్గాం-వాఁ-ఽశ్వం-వాఁ । ఏతద్వై పశూనా-మ్ప్రియ-న్ధామ । ప్రియేణైవైన-న్ధామ్నా ప్రత్యేతి ॥ 8 ॥
(విగ్రాహ - మృతవ - స్తదా-ఽలభ - తేన్ద్రం - గృహ్ణీయా-థ్షట్చ) (అ. 2)
అనువాకం 3 - కేశవపనాఙ్గ-మ్పుష్టివేదనం
అనువాకం 3 - కేశవపనాఙ్గ-మ్పుష్టివేదనం
యో వా అవిద్వా-న్నివర్తయతే । విశీర్షా సపాప్మా ఽముష్మిల్ ఁలోకే భవతి । అథ యో విద్వా-న్నివర్తయతే । సశీర్షా విపాప్మా ఽముష్మిల్ ఁలోకే భవతి ॥ దేవతా వై సప్త పుష్టికామా న్యవర్తయన్త । అగ్నిశ్చ పృథివీ చ । వాయుశ్చాన్తరిక్ష-ఞ్చ । ఆదిత్యశ్చ ద్యౌశ్చ చన్ద్రమాః । అగ్నిర్న్యవర్తయత । స సాహస్ర-మపుష్యత్ ॥ 9 ॥
పృథివీ న్యవర్తయత । సౌషధీభి-ర్వనస్పతిభి-రపుష్యత్ । వాయుర్న్యవర్తయత । స మరీచీభి-రపుష్యత్ । అన్తరిక్ష-న్న్యవర్తయత । తద్వయోభి-రపుష్యత్ । ఆదిత్యో న్యవర్తయత । స రశ్మిభి-రపుష్యత్ । ద్యౌర్న్యవర్తయత । సా నక్షత్రై-రపుష్యత్ । చన్ద్రమా న్యవర్తయత । సో-ఽహోరాత్రై-రర్ధమాసై-ర్మాసైర్ ఋతుభిః సంవఁథ్సరేణా-పుష్యత్ । తాన్పోషాన్-పుష్యతి । యాగ్స్తే-ఽపుష్యన్న్ । య ఏవం-విఁదాన్ని చ వర్తయతే పరి చ ॥ 10 ॥
పృథివీ న్యవర్తయత । సౌషధీభి-ర్వనస్పతిభి-రపుష్యత్ । వాయుర్న్యవర్తయత । స మరీచీభి-రపుష్యత్ । అన్తరిక్ష-న్న్యవర్తయత । తద్వయోభి-రపుష్యత్ । ఆదిత్యో న్యవర్తయత । స రశ్మిభి-రపుష్యత్ । ద్యౌర్న్యవర్తయత । సా నక్షత్రై-రపుష్యత్ । చన్ద్రమా న్యవర్తయత । సో-ఽహోరాత్రై-రర్ధమాసై-ర్మాసైర్ ఋతుభిః సంవఁథ్సరేణా-పుష్యత్ । తాన్పోషాన్-పుష్యతి । యాగ్స్తే-ఽపుష్యన్న్ । య ఏవం-విఁదాన్ని చ వర్తయతే పరి చ ॥ 10 ॥
(అపుష్యన్ - నక్షత్రైరపుష్య-త్పఞ్చ చ) (అ. 3)
అనువాకం 4 - ప్రతిగ్రహమన్త్రమహిమజ్ఞానమ్
అనువాకం 4 - ప్రతిగ్రహమన్త్రమహిమజ్ఞానమ్
తస్య వా అగ్నేర్-హిరణ్య-మ్ప్రతిజగ్రహుషః । అర్ధమిన్ద్రియస్యా-పాక్రామత్ । తదేతేనైవ ప్రత్యగృహ్ణాత్ । తేన వై సో-ఽర్ధమిన్ద్రియ-స్యాత్మ-న్నుపాధత్త । అర్ధమిన్ద్రియస్యాత్మ-న్నుపాధత్తే । య ఏవం-విఁద్వాన్. హిరణ్య-మ్ప్రతి గృహ్ణాతి । అథ యో ఽవిద్వా-న్ప్రతి గృహ్ణాతి । అర్ధమస్యేన్ద్రియస్యాప క్రామతి ॥ తస్య వై సోమస్య వాసః ప్రతిజగ్రహుషః । తృతీయమిన్ద్రియస్యా-పాక్రామత్ ॥ 11 ॥
తదేతేనైవ ప్రత్యగృహ్ణాత్ । తేన వై స తృతీయమిన్ద్రియస్యాత్మ-న్నుపాధత్త । తృతీయమిన్ద్రియస్యాత్మ-న్నుపాధత్తే । య ఏవం-విఁద్వాన్. వాసః ప్రతి గృహ్ణాతి । అథ యో-ఽవిద్వా-న్ప్రతి గృహ్ణాతి । తృతీయమస్యేన్ద్రియస్యాప క్రామతి ॥ తస్య వై రుద్రస్య గా-మ్ప్రతిజగ్రహుషః । చతుర్థమిన్ద్రియస్యా-పాక్రామత్ । తామేతేనైవ ప్రత్యగృహ్ణాత్ । తేన వై స చతుర్థమిన్ద్రియస్యాత్మ-న్నుపాధత్త ॥ 12 ॥
చతుర్థమిన్ద్రియస్యాత్మ-న్నుపాధత్తే । య ఏవం-విఁద్వా-న్గా-మ్ప్రతి గృహ్ణాతి । అథ యో-ఽవిద్వా-న్ప్రతి గృహ్ణాతి । చతుర్థమస్యేన్ద్రియస్యాప క్రామతి ॥ తస్య వై వరుణస్యాశ్వ-మ్ప్రతిజగ్రహుషః । పఞ్చమమిన్ద్రియస్యా-పాక్రామత్ । తమేతేనైవ ప్రత్యగృహ్ణాత్ । తేన వై స పఞ్చమమిన్ద్రియస్యాత్మ-న్నుపాధత్త । పఞ్చమమిన్ద్రియస్యాత్మ-న్నుపాధత్తే । య ఏవం-విఁద్వానశ్వ-మ్ప్రతి గృహ్ణాతి ॥ 13 ॥
అథ యో-ఽవిద్వా-న్ప్రతిగృహ్ణాతి । పఞ్చమమస్యేన్ద్రియస్యాప క్రామతి ॥ తస్య వై ప్రజాపతేః పురుష-మ్ప్రతిజగ్రహుషః । షష్ఠమిన్ద్రియస్యా-పాక్రామత్ । తమేతేనైవ ప్రత్యగృహ్ణాత్ । తేన వై స షష్ఠమిన్ద్రియస్యాత్మ-న్నుపాధత్త । షష్ఠమిన్ద్రియస్యాత్మ-న్నుపాధత్తే । య ఏవం-విఁద్వా-న్పురుష-మ్ప్రతి గృహ్ణాతి । అథ యో-ఽవిద్వా-న్ప్రతి గృహ్ణాతి । షష్ఠమస్యేన్ద్రియస్యాప-క్రామతి ॥ 14 ॥
తస్య వై మనోస్తల్ప-మ్ప్రతిజగ్రహుషః । సప్తమమిన్ద్రియస్యా-పాక్రామత్ । తమేతేనైవ ప్రత్యగృహ్ణాత్ । తేన వై స సప్తమమిన్ద్రియ-స్యాత్మ-న్నుపాధత్త । సప్తమమిన్ద్రియస్యాత్మ-న్నుపాధత్తే । య ఏవం-విఁద్వాగ్స్తల్ప-మ్ప్రతిగృహ్ణాతి । అథ యో-ఽవిద్వా-న్ప్రతి గృహ్ణాతి । సప్తమమస్యేన్ద్రియస్యాప-క్రామతి ॥ తస్య వా ఉత్తానస్యాఙ్గీరసస్యా ప్రాణ-త్ప్రతిజగ్రహుషః । అష్టమమిన్ద్రియస్యా-పాక్రామత్ ॥ 15 ॥
తదేతేనైవ ప్రత్యగృహ్ణాత్ । తేన వై సో-ఽష్టమమిన్ద్రియస్యాత్మ-న్నుపాధత్తే । అష్టమమిన్ద్రియస్యాత్మ-న్నుపాధత్తే । య ఏవం-విఁద్వాన ప్రాణ-త్ప్రతి గృహ్ణాతి । అథ యో-ఽవిద్వా-న్ప్రతిగృహ్ణాతి । అష్టమమస్యేన్ద్రియస్యాప క్రామతి ॥ యద్వా ఇద-ఙ్కి-ఞ్చ । త-థ్సర్వ-ముత్తాన ఏవాఙ్గీరసః ప్రత్య గృహ్ణాత్ । తదేన-మ్ప్రతిగృహీత-న్నాహినత్ । య-త్కి-ఞ్చ ప్రతి గృహ్ణీయాత్ । త-థ్సర్వ-ముత్తాన-స్త్వాఙ్గీరసః ప్రతిగృహ్ణాత్విత్యేవ ప్రతి గృహ్ణీయాత్ । ఇయం-వాఁ ఉత్తాన ఆఙ్గీరసః । అనయైవైనత్-ప్రతిగృహ్ణాతి । నైనగ్ం హినస్తి ॥ 16 ॥
తదేతేనైవ ప్రత్యగృహ్ణాత్ । తేన వై స తృతీయమిన్ద్రియస్యాత్మ-న్నుపాధత్త । తృతీయమిన్ద్రియస్యాత్మ-న్నుపాధత్తే । య ఏవం-విఁద్వాన్. వాసః ప్రతి గృహ్ణాతి । అథ యో-ఽవిద్వా-న్ప్రతి గృహ్ణాతి । తృతీయమస్యేన్ద్రియస్యాప క్రామతి ॥ తస్య వై రుద్రస్య గా-మ్ప్రతిజగ్రహుషః । చతుర్థమిన్ద్రియస్యా-పాక్రామత్ । తామేతేనైవ ప్రత్యగృహ్ణాత్ । తేన వై స చతుర్థమిన్ద్రియస్యాత్మ-న్నుపాధత్త ॥ 12 ॥
చతుర్థమిన్ద్రియస్యాత్మ-న్నుపాధత్తే । య ఏవం-విఁద్వా-న్గా-మ్ప్రతి గృహ్ణాతి । అథ యో-ఽవిద్వా-న్ప్రతి గృహ్ణాతి । చతుర్థమస్యేన్ద్రియస్యాప క్రామతి ॥ తస్య వై వరుణస్యాశ్వ-మ్ప్రతిజగ్రహుషః । పఞ్చమమిన్ద్రియస్యా-పాక్రామత్ । తమేతేనైవ ప్రత్యగృహ్ణాత్ । తేన వై స పఞ్చమమిన్ద్రియస్యాత్మ-న్నుపాధత్త । పఞ్చమమిన్ద్రియస్యాత్మ-న్నుపాధత్తే । య ఏవం-విఁద్వానశ్వ-మ్ప్రతి గృహ్ణాతి ॥ 13 ॥
అథ యో-ఽవిద్వా-న్ప్రతిగృహ్ణాతి । పఞ్చమమస్యేన్ద్రియస్యాప క్రామతి ॥ తస్య వై ప్రజాపతేః పురుష-మ్ప్రతిజగ్రహుషః । షష్ఠమిన్ద్రియస్యా-పాక్రామత్ । తమేతేనైవ ప్రత్యగృహ్ణాత్ । తేన వై స షష్ఠమిన్ద్రియస్యాత్మ-న్నుపాధత్త । షష్ఠమిన్ద్రియస్యాత్మ-న్నుపాధత్తే । య ఏవం-విఁద్వా-న్పురుష-మ్ప్రతి గృహ్ణాతి । అథ యో-ఽవిద్వా-న్ప్రతి గృహ్ణాతి । షష్ఠమస్యేన్ద్రియస్యాప-క్రామతి ॥ 14 ॥
తస్య వై మనోస్తల్ప-మ్ప్రతిజగ్రహుషః । సప్తమమిన్ద్రియస్యా-పాక్రామత్ । తమేతేనైవ ప్రత్యగృహ్ణాత్ । తేన వై స సప్తమమిన్ద్రియ-స్యాత్మ-న్నుపాధత్త । సప్తమమిన్ద్రియస్యాత్మ-న్నుపాధత్తే । య ఏవం-విఁద్వాగ్స్తల్ప-మ్ప్రతిగృహ్ణాతి । అథ యో-ఽవిద్వా-న్ప్రతి గృహ్ణాతి । సప్తమమస్యేన్ద్రియస్యాప-క్రామతి ॥ తస్య వా ఉత్తానస్యాఙ్గీరసస్యా ప్రాణ-త్ప్రతిజగ్రహుషః । అష్టమమిన్ద్రియస్యా-పాక్రామత్ ॥ 15 ॥
తదేతేనైవ ప్రత్యగృహ్ణాత్ । తేన వై సో-ఽష్టమమిన్ద్రియస్యాత్మ-న్నుపాధత్తే । అష్టమమిన్ద్రియస్యాత్మ-న్నుపాధత్తే । య ఏవం-విఁద్వాన ప్రాణ-త్ప్రతి గృహ్ణాతి । అథ యో-ఽవిద్వా-న్ప్రతిగృహ్ణాతి । అష్టమమస్యేన్ద్రియస్యాప క్రామతి ॥ యద్వా ఇద-ఙ్కి-ఞ్చ । త-థ్సర్వ-ముత్తాన ఏవాఙ్గీరసః ప్రత్య గృహ్ణాత్ । తదేన-మ్ప్రతిగృహీత-న్నాహినత్ । య-త్కి-ఞ్చ ప్రతి గృహ్ణీయాత్ । త-థ్సర్వ-ముత్తాన-స్త్వాఙ్గీరసః ప్రతిగృహ్ణాత్విత్యేవ ప్రతి గృహ్ణీయాత్ । ఇయం-వాఁ ఉత్తాన ఆఙ్గీరసః । అనయైవైనత్-ప్రతిగృహ్ణాతి । నైనగ్ం హినస్తి ॥ 16 ॥
(తృతీయమిన్ద్రియస్యాపాక్రామచ్ - చతుర్థమిన్ద్రియస్యాత్మన్నుపాధ - త్తాశ్వ-మ్ప్రతిగృహ్ణాతి - షష్ఠమస్యేన్ద్రియస్యాపక్రామ -త్యష్టమమిన్ద్రియస్యాపాక్రామత్ - ప్రతి గృహ్ణీయాచ్ చత్వారి చ) (అ. 4)
(తస్య వా అగ్నేర్-హిరణ్యగ్ం సోమస్య వాసస్తదేతేన రుద్రస్య గా-న్తామేతేన వరుణస్యాశ్వ-మ్ప్రజాపతేః పురుష-మ్మనోస్తల్ప-న్తమేతేనోత్తానస్య తదేతేనాప్రాణద్య-ద్వై )
(తస్య వా అగ్నేర్-హిరణ్యగ్ం సోమస్య వాసస్తదేతేన రుద్రస్య గా-న్తామేతేన వరుణస్యాశ్వ-మ్ప్రజాపతేః పురుష-మ్మనోస్తల్ప-న్తమేతేనోత్తానస్య తదేతేనాప్రాణద్య-ద్వై )
(అర్ధ-న్తృతీయమష్టమ-న్తచ్చతుర్థ-న్తా-మ్పఞ్చమగ్ం షష్ఠగ్ం సప్తమన్తమ్ ।
తదేతేన ద్వే తామేతేనైక-న్తమేతేన త్రీణి తదేతేనైకం )
అనువాకం 5 - ప్రశ్నోత్తరరూపో బ్రహ్మవిషయస్సంవాఁదః
అనువాకం 5 - ప్రశ్నోత్తరరూపో బ్రహ్మవిషయస్సంవాఁదః
బ్రహ్మవాదినో వదన్తి ॥ య-ద్దశహోతార-స్సత్రమాసత । కేన తే గృహపతినా ఽఽర్ధ్నువన్న్ । కేన ప్రజా అసృజన్తేతి । ప్రజాపతినా వై తే గృహపతినా ఽఽర్ధ్నువన్న్ । తేన ప్రజా అసృజన్త ॥ యచ్చతుర్హోతార-స్సత్రమాసత । కేన తే గృహపతినా ఽఽర్ధ్నువన్న్ । కేనౌషధీ-రసృజన్తేతి । సోమేన వై తే గృహపతినా ఽఽర్ధ్నువన్న్ ॥ 17 ॥
తేనౌషధీ-రసృజన్త ॥ య-త్పఞ్చహోతార-స్సత్రమాసత । కేన తే గృహపతినా ఽఽర్ధ్నువన్న్ । కేనైభ్యో లోకేభ్యో-ఽసురా-న్ప్రాణుదన్త । కేనైషా-మ్పశూనవృఞ్జతేతి । అగ్నినా వై తే గృహపతినా ఽఽర్ధ్నువన్న్ । తేనైభ్యో లోకేభ్యో-ఽసురాన్-ప్రాణుదన్త । తేనైషా-మ్పశూనవృఞ్జత ॥ య-థ్షడ్ఢోతార-స్సత్రమాసత । కేన తే గృహపతినా ఽఽర్ధ్నువన్న్ ॥ 18 ॥
కేనర్తూన-కల్పయన్తేతి । ధాత్రా వై తే గృహపతినా ఽఽర్ధ్నువన్న్ । తేనర్తూనకల్పయన్త ॥ య-థ్సప్తహోతార-స్సత్రమాసత । కేన తే గృహపతినా ఽఽర్ధ్నువన్న్ । కేన సువరాయన్న్ । కేనేమాల్ ఁలోకాన్-థ్సమతన్వన్నితి । అర్యమ్ణా వై తే గృహపతినా ఽఽర్ధ్నువన్న్ । తేన సువరాయన్న్ । తేనేమాల్ ఁలోకాన్-థ్సమతన్వన్నితి ॥ 19 ॥
ఏతే వై దేవా గృహపతయః । తాన్. య ఏవం-విఁద్వాన్ । అప్యన్యస్య గార్హపతే దీక్షతే । అవాన్తరమేవ సత్రిణా-మృద్ధ్నోతి ॥ యో వా అర్యమణం-వేఁద । దానకామా అస్మై ప్రజా భవన్తి । యజ్ఞో వా అర్యమా । ఆర్యావసతిరితి వై తమాహుర్య-మ్ప్రశగ్ంసన్తి ॥ ఆర్యా వసతిర్భవతి । య ఏవం-వేఁద ॥ 20 ॥
యద్వా ఇద-ఙ్కి-ఞ్చ । త-థ్సర్వ-ఞ్చతుర్హోతారః । చతుర్హోతృభ్యో-ఽధి యజ్ఞో నిమిర్తః । స య ఏవం-విఁద్వాన్. వివదేత । అహమేవ భూయో వేద । యశ్చతుర్హోతౄన్. వేదేతి । స హ్యేవ భూయో వేద । యశ్చతుర్హోతౄన్. వేద ॥ యో వై చతుర్హోతృణాగ్ం హోతౄన్. వేద । సర్వాసు ప్రజాస్వన్నమత్తి ॥ 21 ॥
సర్వా దిశో-ఽభిజయతి । ప్రజాపతిర్వై దశహోతృణాగ్ం హోతా । సోమశ్చతుర్హోతృణాగ్ం హోతా । అగ్నిః పఞ్చహోతృణాగ్ం హోతా । ధాతా షడ్ఢోతృణాగ్ం హోతా । అర్యమా సప్తహోతృణాగ్ం హోతా । ఏతే వై చతుర్హోతృణాగ్ం హోతారః । తాన్. య ఏవం-వేఁద । సర్వాసు ప్రజాస్వన్నమత్తి । సర్వా దిశో-ఽభి జయతి ॥ 22 ॥
తేనౌషధీ-రసృజన్త ॥ య-త్పఞ్చహోతార-స్సత్రమాసత । కేన తే గృహపతినా ఽఽర్ధ్నువన్న్ । కేనైభ్యో లోకేభ్యో-ఽసురా-న్ప్రాణుదన్త । కేనైషా-మ్పశూనవృఞ్జతేతి । అగ్నినా వై తే గృహపతినా ఽఽర్ధ్నువన్న్ । తేనైభ్యో లోకేభ్యో-ఽసురాన్-ప్రాణుదన్త । తేనైషా-మ్పశూనవృఞ్జత ॥ య-థ్షడ్ఢోతార-స్సత్రమాసత । కేన తే గృహపతినా ఽఽర్ధ్నువన్న్ ॥ 18 ॥
కేనర్తూన-కల్పయన్తేతి । ధాత్రా వై తే గృహపతినా ఽఽర్ధ్నువన్న్ । తేనర్తూనకల్పయన్త ॥ య-థ్సప్తహోతార-స్సత్రమాసత । కేన తే గృహపతినా ఽఽర్ధ్నువన్న్ । కేన సువరాయన్న్ । కేనేమాల్ ఁలోకాన్-థ్సమతన్వన్నితి । అర్యమ్ణా వై తే గృహపతినా ఽఽర్ధ్నువన్న్ । తేన సువరాయన్న్ । తేనేమాల్ ఁలోకాన్-థ్సమతన్వన్నితి ॥ 19 ॥
ఏతే వై దేవా గృహపతయః । తాన్. య ఏవం-విఁద్వాన్ । అప్యన్యస్య గార్హపతే దీక్షతే । అవాన్తరమేవ సత్రిణా-మృద్ధ్నోతి ॥ యో వా అర్యమణం-వేఁద । దానకామా అస్మై ప్రజా భవన్తి । యజ్ఞో వా అర్యమా । ఆర్యావసతిరితి వై తమాహుర్య-మ్ప్రశగ్ంసన్తి ॥ ఆర్యా వసతిర్భవతి । య ఏవం-వేఁద ॥ 20 ॥
యద్వా ఇద-ఙ్కి-ఞ్చ । త-థ్సర్వ-ఞ్చతుర్హోతారః । చతుర్హోతృభ్యో-ఽధి యజ్ఞో నిమిర్తః । స య ఏవం-విఁద్వాన్. వివదేత । అహమేవ భూయో వేద । యశ్చతుర్హోతౄన్. వేదేతి । స హ్యేవ భూయో వేద । యశ్చతుర్హోతౄన్. వేద ॥ యో వై చతుర్హోతృణాగ్ం హోతౄన్. వేద । సర్వాసు ప్రజాస్వన్నమత్తి ॥ 21 ॥
సర్వా దిశో-ఽభిజయతి । ప్రజాపతిర్వై దశహోతృణాగ్ం హోతా । సోమశ్చతుర్హోతృణాగ్ం హోతా । అగ్నిః పఞ్చహోతృణాగ్ం హోతా । ధాతా షడ్ఢోతృణాగ్ం హోతా । అర్యమా సప్తహోతృణాగ్ం హోతా । ఏతే వై చతుర్హోతృణాగ్ం హోతారః । తాన్. య ఏవం-వేఁద । సర్వాసు ప్రజాస్వన్నమత్తి । సర్వా దిశో-ఽభి జయతి ॥ 22 ॥
(ఆర్ధ్నువ - న్నాధ్నువ - న్నిత్యే - వం-వేఁదా - త్తి - సర్వా దిశోభి జయతి ) (అ. 5)
(వై తేన సత్ర-ఙ్కేన)
2.3.6 అనువాకం - హోతృప్రశంసాప్రసఙ్గేన క్రతూనామృత్విగ్ విశేషవ్యవస్థాపనమ్, అగ్నిహోత్రస్య ప్రాశస్త్య-ఞ్చ
2.3.6 అనువాకం - హోతృప్రశంసాప్రసఙ్గేన క్రతూనామృత్విగ్ విశేషవ్యవస్థాపనమ్, అగ్నిహోత్రస్య ప్రాశస్త్య-ఞ్చ
ప్రజాపతిః ప్రజా-స్సృష్ట్వా వ్యస్రగ్ంసత । స హృదయ-మ్భూతో-ఽశయత్ । ఆత్మన్. హా(3) ఇత్యహ్వయత్ । ఆపః ప్రత్యశృణ్వన్న్ । తా అగ్నిహోత్రేణైవ యజ్ఞక్రతునోప పర్యావర్తన్త । తాః కుసిన్ధముపౌహన్న్ । తస్మాదగ్నిహోత్రస్య యజ్ఞక్రతోః । ఏక ఋత్విక్ ॥ చతుష్కృత్వో-ఽహ్వయత్ । అగ్ని-ర్వాయు-రాదిత్య-శ్చన్ద్రమాః ॥ 23 ॥
తే ప్రత్యశృణ్వన్న్ । తే దర్శపూర్ణమాసాభ్యామేవ యజ్ఞక్రతునోప పర్యావర్తన్త । త ఉపౌహగ్గ్-శ్చత్వార్యఙ్గాని । తస్మా-ద్దర్శపూర్ణమాసయో-ర్యజ్ఞక్రతోః । చత్వార ఋత్విజః ॥ పఞ్చ కృత్వో-ఽహ్వయత్ । పశవః ప్రత్యశృణ్వన్న్ । తే చాతుర్మాస్యైరేవ యజ్ఞక్రతునోప పర్యావర్తన్త । త ఉపౌహల్ ఁలోమ ఛవీ-మ్మాగ్ంసమస్థి మజ్జానమ్ । తస్మాచ్చాతుర్మాస్యానాం-యఁజ్ఞక్రతోః ॥ 24 ॥
పఞ్చర్త్విజః ॥ షట్కృత్వో-ఽహ్వయత్ । ఋతవః ప్రత్యశృణ్వన్న్ । తే పశుబన్ధేనైవ యజ్ఞక్రతునోప పర్యావర్తన్త । త ఉపౌహన్-థ్స్తనావాణ్డౌ శిశ్నమవాఞ్చ-మ్ప్రాణమ్ । తస్మాత్-పశుబన్ధస్య యజ్ఞక్రతోః । షడృత్విజః ॥ సప్తకృత్వో-ఽహ్వయత్ । హోత్రాః ప్రత్యశృణ్వన్న్ । తా-స్సౌమ్యేనైవాద్ధ్వరేణ యజ్ఞక్రతునోప పర్యావర్తన్త ॥ 25 ॥
తా ఉపౌహన్-థ్సప్తశీర్షణ్యాన్-ప్రాణాన్ । తస్మా-థ్సౌమ్యస్యాద్ధ్వరస్య యజ్ఞక్రతోః । సప్త హోత్రాః ప్రాచీర్వషట్కుర్వన్తి ॥ దశకృత్వో-ఽహ్వయత్ । తపః ప్రత్యశృణోత్ । తత్-కర్మణైవ సంవఁథ్సరేణ సర్వైర్యజ్ఞక్రతుభిరుప పర్యావర్తత । త-థ్సర్వమాత్మాన-మపరివర్గ-ముపౌహత్ । తస్మాథ్- సంవఁథ్సరే సర్వే యజ్ఞక్రతవో-ఽవరుద్ధ్యన్తే ॥ తస్మా-ద్దశహోతా చతుర్హోతా । పఞ్చహోతా షడ్ఢోతా సప్తహోతా । ఏకహోత్రే బలిగ్ం హరన్తి । హరన్త్యస్మై ప్రజా బలిమ్ । ఐనమప్రతిఖ్యాత-ఙ్గచ్ఛతి । య ఏవం-వేఁద ॥ 26 ॥
తే ప్రత్యశృణ్వన్న్ । తే దర్శపూర్ణమాసాభ్యామేవ యజ్ఞక్రతునోప పర్యావర్తన్త । త ఉపౌహగ్గ్-శ్చత్వార్యఙ్గాని । తస్మా-ద్దర్శపూర్ణమాసయో-ర్యజ్ఞక్రతోః । చత్వార ఋత్విజః ॥ పఞ్చ కృత్వో-ఽహ్వయత్ । పశవః ప్రత్యశృణ్వన్న్ । తే చాతుర్మాస్యైరేవ యజ్ఞక్రతునోప పర్యావర్తన్త । త ఉపౌహల్ ఁలోమ ఛవీ-మ్మాగ్ంసమస్థి మజ్జానమ్ । తస్మాచ్చాతుర్మాస్యానాం-యఁజ్ఞక్రతోః ॥ 24 ॥
పఞ్చర్త్విజః ॥ షట్కృత్వో-ఽహ్వయత్ । ఋతవః ప్రత్యశృణ్వన్న్ । తే పశుబన్ధేనైవ యజ్ఞక్రతునోప పర్యావర్తన్త । త ఉపౌహన్-థ్స్తనావాణ్డౌ శిశ్నమవాఞ్చ-మ్ప్రాణమ్ । తస్మాత్-పశుబన్ధస్య యజ్ఞక్రతోః । షడృత్విజః ॥ సప్తకృత్వో-ఽహ్వయత్ । హోత్రాః ప్రత్యశృణ్వన్న్ । తా-స్సౌమ్యేనైవాద్ధ్వరేణ యజ్ఞక్రతునోప పర్యావర్తన్త ॥ 25 ॥
తా ఉపౌహన్-థ్సప్తశీర్షణ్యాన్-ప్రాణాన్ । తస్మా-థ్సౌమ్యస్యాద్ధ్వరస్య యజ్ఞక్రతోః । సప్త హోత్రాః ప్రాచీర్వషట్కుర్వన్తి ॥ దశకృత్వో-ఽహ్వయత్ । తపః ప్రత్యశృణోత్ । తత్-కర్మణైవ సంవఁథ్సరేణ సర్వైర్యజ్ఞక్రతుభిరుప పర్యావర్తత । త-థ్సర్వమాత్మాన-మపరివర్గ-ముపౌహత్ । తస్మాథ్- సంవఁథ్సరే సర్వే యజ్ఞక్రతవో-ఽవరుద్ధ్యన్తే ॥ తస్మా-ద్దశహోతా చతుర్హోతా । పఞ్చహోతా షడ్ఢోతా సప్తహోతా । ఏకహోత్రే బలిగ్ం హరన్తి । హరన్త్యస్మై ప్రజా బలిమ్ । ఐనమప్రతిఖ్యాత-ఙ్గచ్ఛతి । య ఏవం-వేఁద ॥ 26 ॥
(చన్ద్రమా - శ్చాతుర్మాస్యానాం-యఁజ్ఞక్రతో - రద్ధ్వరేణ యజ్ఞక్రతునోప పర్యావర్తన్త - సప్తహోతా చత్వారి చ) (అ. 6)
అనువాకం 7 - అగ్నిహోత్రస్య సర్వక్రతురుద్భావసాధనేన ప్రశంసా
అనువాకం 7 - అగ్నిహోత్రస్య సర్వక్రతురుద్భావసాధనేన ప్రశంసా
ప్రజాపతిః పురుష-మసృజత । సో-ఽగ్నిరబ్రవీత్ । మమాయ-మన్నమస్త్వితి । సో-ఽబిభేత్ । సర్వం-వైఁ మా-ఽయ-మ్ప్రధక్ష్యతీతి । స ఏతాగ్-శ్చతుర్హోతౄనాత్మ-స్పరణానపశ్యత్ । తానజుహోత్ । తైర్వై స ఆత్మాన-మస్పృణోత్ ॥ యదగ్నిహోత్ర-ఞ్జుహోతి । ఏకహోతారమేవ త-ద్యజ్ఞక్రతు-మాప్నోత్యగ్నిహోత్రమ్ ॥ 27 ॥
కుసిన్ధ-ఞ్చాత్మనః స్పృణోతి । ఆదిత్యస్య చ సాయుజ్య-ఙ్గచ్ఛతి ॥ చతురున్నయతి । చతుర్హోతారమేవ త-ద్యజ్ఞక్రతు-మాప్నోతి దర్శపూర్ణమాసౌ । చత్వారి చాత్మనో-ఽఙ్గాని స్పృణోతి । ఆదిత్యస్య చ సాయుజ్య-ఙ్గచ్ఛతి ॥ చతురున్నయతి । సమిత్పఞ్చమీ । పఞ్చహోతారమేవ త-ద్యజ్ఞక్రతు-మాప్నోతి చాతుర్మాస్యాని । లోమ ఛవీ-మ్మాగ్ంసమస్థి మజ్జానమ్ ॥ 28 ॥
తాని చాత్మనః స్పృణోతి । ఆదిత్యస్య చ సాయుజ్య-ఙ్గచ్ఛతి ॥ చతురున్నయతి । ద్విర్జుహోతి । షడ్ఢోతారమేవ త-ద్యజ్ఞక్రతు-మాప్నోతి పశుబన్ధమ్ । స్తనావాణ్డౌ శిశ్నమవాఞ్చ-మ్ప్రాణమ్ । తాని చాత్మనః స్పృణోతి । ఆదిత్యస్య చ సాయుజ్య-ఙ్గచ్ఛతి । చతురున్నయతి । ద్విర్జుహోతి ॥ 29 ॥
సమి-థ్సప్తమీ । సప్తహోతారమేవ త-ద్యజ్ఞక్రతు-మాప్నోతి సౌమ్య-మద్ధ్వరమ్ । సప్త చాత్మనః శీర్షణ్యాన్-ప్రాణాన్-థ్స్పృణోతి । ఆదిత్యస్య చ సాయుజ్య-ఙ్గచ్ఛతి ॥ చతురున్నయతి । ద్విర్జుహోతి । ద్విర్నిమార్ష్టి । ద్విః ప్రాశ్ఞాతి । దశహోతారమేవ త-ద్యజ్ఞక్రతు-మాప్నోతి సంవఁథ్సరమ్ । సర్వ-ఞ్చాత్మాన-మపరివర్గగ్గ్ స్పృణోతి । ఆదిత్యస్య చ సాయుజ్య-ఙ్గచ్ఛతి ॥ 30 ॥
కుసిన్ధ-ఞ్చాత్మనః స్పృణోతి । ఆదిత్యస్య చ సాయుజ్య-ఙ్గచ్ఛతి ॥ చతురున్నయతి । చతుర్హోతారమేవ త-ద్యజ్ఞక్రతు-మాప్నోతి దర్శపూర్ణమాసౌ । చత్వారి చాత్మనో-ఽఙ్గాని స్పృణోతి । ఆదిత్యస్య చ సాయుజ్య-ఙ్గచ్ఛతి ॥ చతురున్నయతి । సమిత్పఞ్చమీ । పఞ్చహోతారమేవ త-ద్యజ్ఞక్రతు-మాప్నోతి చాతుర్మాస్యాని । లోమ ఛవీ-మ్మాగ్ంసమస్థి మజ్జానమ్ ॥ 28 ॥
తాని చాత్మనః స్పృణోతి । ఆదిత్యస్య చ సాయుజ్య-ఙ్గచ్ఛతి ॥ చతురున్నయతి । ద్విర్జుహోతి । షడ్ఢోతారమేవ త-ద్యజ్ఞక్రతు-మాప్నోతి పశుబన్ధమ్ । స్తనావాణ్డౌ శిశ్నమవాఞ్చ-మ్ప్రాణమ్ । తాని చాత్మనః స్పృణోతి । ఆదిత్యస్య చ సాయుజ్య-ఙ్గచ్ఛతి । చతురున్నయతి । ద్విర్జుహోతి ॥ 29 ॥
సమి-థ్సప్తమీ । సప్తహోతారమేవ త-ద్యజ్ఞక్రతు-మాప్నోతి సౌమ్య-మద్ధ్వరమ్ । సప్త చాత్మనః శీర్షణ్యాన్-ప్రాణాన్-థ్స్పృణోతి । ఆదిత్యస్య చ సాయుజ్య-ఙ్గచ్ఛతి ॥ చతురున్నయతి । ద్విర్జుహోతి । ద్విర్నిమార్ష్టి । ద్విః ప్రాశ్ఞాతి । దశహోతారమేవ త-ద్యజ్ఞక్రతు-మాప్నోతి సంవఁథ్సరమ్ । సర్వ-ఞ్చాత్మాన-మపరివర్గగ్గ్ స్పృణోతి । ఆదిత్యస్య చ సాయుజ్య-ఙ్గచ్ఛతి ॥ 30 ॥
(అగ్నిహోత్రం - మజ్జానం - ద్విర్జుహో - త్యపరివర్గగ్గ్ స్పృణోత్యేక-ఞ్చ ) (అ. 7)
అనువాకం 8 - సృష్టిసాధనత్వేన హోతృమన్త్రాసామర్థ్య ప్రశంసా
అనువాకం 8 - సృష్టిసాధనత్వేన హోతృమన్త్రాసామర్థ్య ప్రశంసా
[(అపక్రామత గర్భిణ్యః) ఇస్ ఓన్ల్య్ ఇన్స్త్రుచ్తిఓన్ , నోత్ అ మన్త్ర]
ప్రజాపతి-రకామయత ప్రజాయేయేతి । స తపో-ఽతప్యత । సో-ఽన్తర్వానభవత్ । స హరిత-శ్శ్యావో-ఽభవత్ । తస్మా-థ్స్త్ర్యన్తర్వత్నీ । హరిణీ సతీ శ్యావా భవతి । స విజాయమానో గర్భేణాతామ్యత్ । స తాన్తః కృష్ణ-శ్శ్యావో-ఽభవత్ । తస్మా-త్తాన్తః కృష్ణ-శ్శ్యావో భవతి । తస్యాసురేవాజీవత్ ॥ 31 ॥
తేనాసునా-ఽసురానసృజత । తదసురాణా-మసురత్వమ్ । య ఏవమసురాణా-మసురత్వం-వేఁద । అసుమానేవ భవతి । నైనమసుర్జహాతి ॥ సో-ఽసురాన్-థ్సృష్ట్వా పితేవామన్యత । తదను పితౄనసృజత । తత్-పితృణా-మ్పితృత్వమ్ । య ఏవ-మ్పితృణా-మ్పితృత్వం-వేఁద । పితేవైవ స్వానా-మ్భవతి ॥ 32 ॥
యన్త్యస్య పితరో హవమ్ ॥ స పితౄన్-థ్సృష్ట్వా ఽమనస్యత్ । తదను మనుష్యా-నసృజత । తన్మనుష్యాణా-మ్మనుష్యత్వమ్ । య ఏవ-మ్మనుష్యాణా-మ్మనుష్యత్వం-వేఁద । మనస్వ్యేవ భవతి । నైన-మ్మనుర్జహాతి ॥ తస్మై మనుష్యాన్-థ్ససృజానాయ । దివా దేవత్రా ఽభవత్ । తదను దేవానసృజత । త-ద్దేవానా-న్దేవత్వమ్ । య ఏవ-న్దేవానా-న్దేవత్వం-వేఁద । దివా హైవాస్య దేవత్రా భవతి ॥ తాని వా ఏతాని చత్వార్యమ్భాగ్ంసి । దేవా మనుష్యాః పితరో-ఽసురాః ॥ తేషు సర్వేష్వమ్భో నభ ఇవ భవతి । య ఏవం-వేఁద ॥ 33 ॥
తేనాసునా-ఽసురానసృజత । తదసురాణా-మసురత్వమ్ । య ఏవమసురాణా-మసురత్వం-వేఁద । అసుమానేవ భవతి । నైనమసుర్జహాతి ॥ సో-ఽసురాన్-థ్సృష్ట్వా పితేవామన్యత । తదను పితౄనసృజత । తత్-పితృణా-మ్పితృత్వమ్ । య ఏవ-మ్పితృణా-మ్పితృత్వం-వేఁద । పితేవైవ స్వానా-మ్భవతి ॥ 32 ॥
యన్త్యస్య పితరో హవమ్ ॥ స పితౄన్-థ్సృష్ట్వా ఽమనస్యత్ । తదను మనుష్యా-నసృజత । తన్మనుష్యాణా-మ్మనుష్యత్వమ్ । య ఏవ-మ్మనుష్యాణా-మ్మనుష్యత్వం-వేఁద । మనస్వ్యేవ భవతి । నైన-మ్మనుర్జహాతి ॥ తస్మై మనుష్యాన్-థ్ససృజానాయ । దివా దేవత్రా ఽభవత్ । తదను దేవానసృజత । త-ద్దేవానా-న్దేవత్వమ్ । య ఏవ-న్దేవానా-న్దేవత్వం-వేఁద । దివా హైవాస్య దేవత్రా భవతి ॥ తాని వా ఏతాని చత్వార్యమ్భాగ్ంసి । దేవా మనుష్యాః పితరో-ఽసురాః ॥ తేషు సర్వేష్వమ్భో నభ ఇవ భవతి । య ఏవం-వేఁద ॥ 33 ॥
(అజీవథ్ - స్వానా-మ్భవతి - దేవానసృజత సప్త చ) (అ. 8)
అనువాకం 9 - వాయురూపత్వజ్ఞానేన హోతృమన్త్రాణా-మ్ప్రశంసా
అనువాకం 9 - వాయురూపత్వజ్ఞానేన హోతృమన్త్రాణా-మ్ప్రశంసా
[(యథాస్థాన-ఙ్గర్భిణ్యః) ఇస్ ఒన్ల్య్ ఇన్స్త్రుచ్తిఒన్ , నొత్ అ మన్త్ర]
బ్రహ్మవాదినో వదన్తి । యో వా ఇమం-విఁద్యాత్ । యతో-ఽయ-మ్పవతే । యదభి పవతే । యదభి సపంవఁతే । సర్వమాయురియాత్ । న పురా ఽఽయుషః ప్రమీయేత । పశుమాన్-థ్స్యాత్ । విన్దేత ప్రజామ్ ॥ యో వా ఇమం-వేఁద ॥ 34 ॥
యతో-ఽయ-మ్పవతే । యదభి పవతే । యదభి సపంవఁతే । సర్వమాయురేతి । న పురా-ఽఽయుషః ప్రమీయతే । పశుమా-న్భవతి । విన్దతే ప్రజామ్ ॥ అద్భ్యః పవతే । అపో-ఽభి పవతే । అపో-ఽభి సమ్పవతే ॥ 35 ॥
అస్యాః పవతే । ఇమామభి పవతే । ఇమామభి సమ్పవతే । అగ్నేః పవతే । అగ్నిమభి పవతే । అగ్నిమభి స-మ్పవతే । అన్తరిక్షా-త్పవతే । అన్తరిక్షమభి పవతే । అన్తరిక్షమభి స-మ్పవతే । ఆదిత్యా-త్పవతే ॥ 36 ॥
ఆదిత్యమభి పవతే । ఆదిత్యమభి స-మ్పవతే । ద్యోః పవతే । దివమభి పవతే ॥ దివమభి స-మ్పవతే । దిగ్భ్యః పవతే । దిశో-ఽభి పవతే । దిశో-ఽభి స-మ్పవతే । స యత్-పురస్తాద్వాతి । ప్రాణ ఏవ భూత్వా పురస్తాద్వాతి ॥ 37 ॥
తస్మాత్-పురస్తా-ద్వాన్తమ్ । సర్వాః ప్రజాః ప్రతి నన్దన్తి । ప్రాణో హి ప్రియః ప్రజానామ్ । ప్రాణ ఇవ ప్రియః ప్రజానా-మ్భవతి । య ఏవం-వేఁద । స వా ఏష ప్రాణ ఏవ ॥ అథ య-ద్దక్షిణతో వాతి । మాతరిశ్వైవ భూత్వా దక్షిణతో వాతి । తస్మా-ద్దక్షిణతో వాన్తం-విఁద్యాత్ । సర్వా దిశ ఆవాతి ॥ 38 ॥
సర్వా దిశో-ఽను వివాతి । సర్వా దిశో-ఽను సంవాఁతీతి । స వా ఏష మాతరిశ్వైవ ॥ అథ యత్-పశ్చాద్వాతి । పవమాన ఏవ భూత్వా పశ్చాద్వాతి । పూతమస్మా ఆహరన్తి । పూతముపహరన్తి । పూతమశ్నాతి । య ఏవం-వేఁద । స వా ఏష పవమాన ఏవ ॥ 39 ॥
అథ యదుత్తరతో వాతి । సవితైవ భూత్వోత్తరతో వాతి । సవితేవ స్వానా-మ్భవతి । య ఏవం-వేఁద । స వా ఏష సవితైవ ॥ తే య ఏన-మ్పురస్తాదాయన్త-ముపవదన్తి । య ఏవాస్య పురస్తాత్-పాప్మానః । తాగ్స్తే ఽపఘ్నన్తి । పురస్తాదితరాన్-పాప్మనః సచన్తే ॥ అథ య ఏన-న్దక్షిణత ఆయన్త-ముపవదన్తి ॥ 40 ॥
య ఏవాస్య దక్షిణతః పాప్మానః । తాగ్స్తే ఽపఘ్నన్తి । దక్షిణత ఇతరా-న్పాప్మనః సచన్తే ॥ అథ య ఏన-మ్పశ్చాదాయన్త-ముపవదన్తి । య ఏవాస్య పశ్చాత్-పాప్మానః । తాగ్స్తే ఽపఘ్నన్తి । పశ్చాదితరాన్-పాప్మనః సచన్తే ॥ అథ య ఏనముత్తరత ఆయన్తముప వదన్తి । య ఏవాస్యోత్తరతః పాప్మానః । తాగ్స్తే ఽపఘ్నన్తి ॥ 41 ॥
ఉత్తరత ఇతరా-న్పాప్మనః సచన్తే ॥ తస్మా దేవం-విఁద్వాన్ । వీవ నృత్యేత్ । ప్రేవ చలేత్ । వ్యస్యేవాక్ష్యౌ భాషేత । మణ్టయేదివ । క్రాథయేదివ । శృఙ్గాయేతేవ ॥ ఉత మోపవదేయుః । ఉత మే పాప్మాన-మపహన్యురితి ॥ స యా-న్దిశగ్ం సనిమేష్యన్-థ్స్యాత్ । యదా తా-న్దిశం-వాఁతో వాయాత్ । అథ ప్రవేయాత్ । ప్ర వా ధాపయేత్ (ధావయేత్) । సాతమేవ రదితం-వ్యూఁఢ-ఙ్గన్ధమభి ప్రచ్యవతే । ఆ-ఽస్య త-ఞ్జనపద-మ్పూర్వా కీర్తిర్గచ్ఛతి ॥ దానకామా అస్మై ప్రజా భవన్తి । య ఏవం-వేఁద ॥ 42 ॥
యతో-ఽయ-మ్పవతే । యదభి పవతే । యదభి సపంవఁతే । సర్వమాయురేతి । న పురా-ఽఽయుషః ప్రమీయతే । పశుమా-న్భవతి । విన్దతే ప్రజామ్ ॥ అద్భ్యః పవతే । అపో-ఽభి పవతే । అపో-ఽభి సమ్పవతే ॥ 35 ॥
అస్యాః పవతే । ఇమామభి పవతే । ఇమామభి సమ్పవతే । అగ్నేః పవతే । అగ్నిమభి పవతే । అగ్నిమభి స-మ్పవతే । అన్తరిక్షా-త్పవతే । అన్తరిక్షమభి పవతే । అన్తరిక్షమభి స-మ్పవతే । ఆదిత్యా-త్పవతే ॥ 36 ॥
ఆదిత్యమభి పవతే । ఆదిత్యమభి స-మ్పవతే । ద్యోః పవతే । దివమభి పవతే ॥ దివమభి స-మ్పవతే । దిగ్భ్యః పవతే । దిశో-ఽభి పవతే । దిశో-ఽభి స-మ్పవతే । స యత్-పురస్తాద్వాతి । ప్రాణ ఏవ భూత్వా పురస్తాద్వాతి ॥ 37 ॥
తస్మాత్-పురస్తా-ద్వాన్తమ్ । సర్వాః ప్రజాః ప్రతి నన్దన్తి । ప్రాణో హి ప్రియః ప్రజానామ్ । ప్రాణ ఇవ ప్రియః ప్రజానా-మ్భవతి । య ఏవం-వేఁద । స వా ఏష ప్రాణ ఏవ ॥ అథ య-ద్దక్షిణతో వాతి । మాతరిశ్వైవ భూత్వా దక్షిణతో వాతి । తస్మా-ద్దక్షిణతో వాన్తం-విఁద్యాత్ । సర్వా దిశ ఆవాతి ॥ 38 ॥
సర్వా దిశో-ఽను వివాతి । సర్వా దిశో-ఽను సంవాఁతీతి । స వా ఏష మాతరిశ్వైవ ॥ అథ యత్-పశ్చాద్వాతి । పవమాన ఏవ భూత్వా పశ్చాద్వాతి । పూతమస్మా ఆహరన్తి । పూతముపహరన్తి । పూతమశ్నాతి । య ఏవం-వేఁద । స వా ఏష పవమాన ఏవ ॥ 39 ॥
అథ యదుత్తరతో వాతి । సవితైవ భూత్వోత్తరతో వాతి । సవితేవ స్వానా-మ్భవతి । య ఏవం-వేఁద । స వా ఏష సవితైవ ॥ తే య ఏన-మ్పురస్తాదాయన్త-ముపవదన్తి । య ఏవాస్య పురస్తాత్-పాప్మానః । తాగ్స్తే ఽపఘ్నన్తి । పురస్తాదితరాన్-పాప్మనః సచన్తే ॥ అథ య ఏన-న్దక్షిణత ఆయన్త-ముపవదన్తి ॥ 40 ॥
య ఏవాస్య దక్షిణతః పాప్మానః । తాగ్స్తే ఽపఘ్నన్తి । దక్షిణత ఇతరా-న్పాప్మనః సచన్తే ॥ అథ య ఏన-మ్పశ్చాదాయన్త-ముపవదన్తి । య ఏవాస్య పశ్చాత్-పాప్మానః । తాగ్స్తే ఽపఘ్నన్తి । పశ్చాదితరాన్-పాప్మనః సచన్తే ॥ అథ య ఏనముత్తరత ఆయన్తముప వదన్తి । య ఏవాస్యోత్తరతః పాప్మానః । తాగ్స్తే ఽపఘ్నన్తి ॥ 41 ॥
ఉత్తరత ఇతరా-న్పాప్మనః సచన్తే ॥ తస్మా దేవం-విఁద్వాన్ । వీవ నృత్యేత్ । ప్రేవ చలేత్ । వ్యస్యేవాక్ష్యౌ భాషేత । మణ్టయేదివ । క్రాథయేదివ । శృఙ్గాయేతేవ ॥ ఉత మోపవదేయుః । ఉత మే పాప్మాన-మపహన్యురితి ॥ స యా-న్దిశగ్ం సనిమేష్యన్-థ్స్యాత్ । యదా తా-న్దిశం-వాఁతో వాయాత్ । అథ ప్రవేయాత్ । ప్ర వా ధాపయేత్ (ధావయేత్) । సాతమేవ రదితం-వ్యూఁఢ-ఙ్గన్ధమభి ప్రచ్యవతే । ఆ-ఽస్య త-ఞ్జనపద-మ్పూర్వా కీర్తిర్గచ్ఛతి ॥ దానకామా అస్మై ప్రజా భవన్తి । య ఏవం-వేఁద ॥ 42 ॥
(వేద - సమ్పవత - ఆదిత్యా-త్పవతే - వాత్యా - వాత్యే - ష పవమాన ఏవ - దక్షిణత ఆయన్తముప వదన్ - త్యుత్తరతః పాప్మానస్తాగ్స్తే ఽపఘ్న - న్తీత్యష్టౌ చ) (అ. 9)
అనువాకం 10 - దశహోతృమన్త్రాణా-ఙ్కామ్యప్రయోగః
అనువాకం 10 - దశహోతృమన్త్రాణా-ఙ్కామ్యప్రయోగః
ప్రజాపతి-స్సోమగ్ం రాజానమసృజత । త-న్త్రయో వేదా అన్వసృజ్యన్త । తాన్. హస్తే-ఽకురుత । అథ హ సీతా సావిత్రీ । సోమగ్ం రాజాన-ఞ్చకమే । శ్రద్ధాము స చకమే । సా హ పితర-మ్ప్రజాపతి-ముపససార । తగ్ం హోవాచ । నమస్తే అస్తు భగవః । ఉప త్వా-ఽయాని ॥ 43 ॥
ప్ర త్వా పద్యే ॥ సోమం-వైఁ రాజాన-ఙ్కామయే । శ్రద్ధాము స కామయత ఇతి । తస్యా ఉ హ స్థాగరమలఙ్కార-ఙ్కల్పయిత్వా । దశహోతార-మ్పురస్తా-ద్వ్యాఖ్యాయ । చతుర్హోతార-న్దక్షిణతః । పఞ్చ హోతార-మ్పశ్చాత్ । షడ్ఢోతార-ముత్తరతః । సప్తహోతార-ముపరిష్టాత్ । సమ్భారైశ్చ పత్నిభిశ్చ ముఖే-ఽలఙ్కృత్య ॥ 44 ॥
ఆ-ఽస్యార్ధం-వఁవ్రాజ । తాగ్ం హోదీక్ష్యోవాచ । ఉప మా-ఽఽవర్తస్వేతి । తగ్ం హోవాచ । భోగ-న్తు మ ఆచక్ష్వ । ఏత-న్మ ఆచక్ష్వ । యత్తే పాణావితి । తస్యా ఉ హ త్రీన్. వేదా-న్ప్రదదౌ । తస్మాదు హ స్త్రియో భోగమైవ హారయన్తే ॥ స యః కామయేత ప్రియ-స్స్యామితి ॥ 45 ॥
యం-వాఁ కామయేత ప్రియ-స్స్యాదితి । తస్మా ఏతగ్గ్ స్థాగర-మలఙ్కార-ఙ్కల్పయిత్వా । దశహోతార-మ్పురస్తా-ద్వ్యాఖ్యాయ । చతుర్హోతార-న్దక్షిణతః । పఞ్చహోతార-మ్పశ్చాత్ । షడ్ఢోతార-ముత్తరతః । సప్తహోతా-రముపరిష్టాత్ । సమ్భారైశ్చ పత్నిభిశ్చ ముఖే-ఽలఙ్కృత్య । ఆ-ఽస్యార్ధం-వ్రఁజేత్ । ప్రియో హైవ భవతి ॥ 46 ॥
ప్ర త్వా పద్యే ॥ సోమం-వైఁ రాజాన-ఙ్కామయే । శ్రద్ధాము స కామయత ఇతి । తస్యా ఉ హ స్థాగరమలఙ్కార-ఙ్కల్పయిత్వా । దశహోతార-మ్పురస్తా-ద్వ్యాఖ్యాయ । చతుర్హోతార-న్దక్షిణతః । పఞ్చ హోతార-మ్పశ్చాత్ । షడ్ఢోతార-ముత్తరతః । సప్తహోతార-ముపరిష్టాత్ । సమ్భారైశ్చ పత్నిభిశ్చ ముఖే-ఽలఙ్కృత్య ॥ 44 ॥
ఆ-ఽస్యార్ధం-వఁవ్రాజ । తాగ్ం హోదీక్ష్యోవాచ । ఉప మా-ఽఽవర్తస్వేతి । తగ్ం హోవాచ । భోగ-న్తు మ ఆచక్ష్వ । ఏత-న్మ ఆచక్ష్వ । యత్తే పాణావితి । తస్యా ఉ హ త్రీన్. వేదా-న్ప్రదదౌ । తస్మాదు హ స్త్రియో భోగమైవ హారయన్తే ॥ స యః కామయేత ప్రియ-స్స్యామితి ॥ 45 ॥
యం-వాఁ కామయేత ప్రియ-స్స్యాదితి । తస్మా ఏతగ్గ్ స్థాగర-మలఙ్కార-ఙ్కల్పయిత్వా । దశహోతార-మ్పురస్తా-ద్వ్యాఖ్యాయ । చతుర్హోతార-న్దక్షిణతః । పఞ్చహోతార-మ్పశ్చాత్ । షడ్ఢోతార-ముత్తరతః । సప్తహోతా-రముపరిష్టాత్ । సమ్భారైశ్చ పత్నిభిశ్చ ముఖే-ఽలఙ్కృత్య । ఆ-ఽస్యార్ధం-వ్రఁజేత్ । ప్రియో హైవ భవతి ॥ 46 ॥
(అయా - న్యలఙ్కృత్య - స్యామితి - భవతి) (అ. 10)
అనువాకం 11 - దశహోత్రాదిమన్త్రనామ్నా-మ్ప్రవృత్తినిమిత్తమ్
అనువాకం 11 - దశహోత్రాదిమన్త్రనామ్నా-మ్ప్రవృత్తినిమిత్తమ్
బ్రహ్మాత్మన్-వదసృజత । తదకామయత । సమాత్మనా పద్యేయేతి । ఆత్మ-న్నాత్మ-న్నిత్యామన్త్రయత । తస్మై దశమగ్ం హూతః ప్రత్యశృణోత్ । స దశహూతో-ఽభవత్ । దశహూతో హ వై నామైషః । తం-వాఁ ఏత-న్దశహూతగ్ం సన్తమ్ । దశహోతేత్యాచక్షతే పరోక్షేణ । పరోక్షప్రియా ఇవ హి దేవాః ॥ 47 ॥
ఆత్మ-న్నాత్మ-న్నిత్యామన్త్రయత । తస్మై సప్తమగ్ం హూతః ప్రత్యశృణోత్ । స సప్తహూతో-ఽభవత్ । సప్తహూతో హ వై నామైషః । తం-వాఁ ఏతగ్ం సప్తహూతగ్ం సన్తమ్ । సప్తహోతేత్యాచక్షతే పరోక్షేణ । పరోక్షప్రియా ఇవ హి దేవాః ॥ ఆత్మ-న్నాత్మ-న్నిత్యామన్త్రయత । తస్మై షష్ఠగ్ం హూతః ప్రత్యశృణోత్ । స షడ్ఢూతో-ఽభవత్ ॥ 48 ॥
షడ్ఢూతో హ వై నామైషః । తం-వాఁ ఏతగ్ం షడ్ఢూతగ్ం సన్తమ్ । షడ్ఢోతేత్యాచక్షతే పరోక్షేణ । పరోక్షప్రియా ఇవ హి దేవాః ॥ ఆత్మ-న్నాత్మ-న్నిత్యామన్త్రయత । తస్మై పఞ్చమగ్ం హూతః ప్రత్య శృణోత్ । స పఞ్చ హూతో-ఽభవత్ । పఞ్చహూతో హ వై నామైషః । తం-వాఁ ఏత-మ్పఞ్చహూతగ్ం సన్తమ్ । పఞ్చహోతేత్యాచక్షతే పరోక్షేణ ॥ 49 ॥
పరోక్షప్రియా ఇవ హి దేవాః ॥ ఆత్మ-న్నాత్మ-న్నిత్యామన్త్రయత । తస్మై చతుర్థగ్ం హూతః ప్రత్యశృణోత్ । స చతుర్హూతో-ఽభవత్ । చతుర్హూతో హ వై నామైషః । తం-వాఁ ఏత-ఞ్చతుర్హూతగ్ం సన్తమ్ । చతుర్హోతేత్యాచక్షతే పరోక్షేణ । పరోక్షప్రియా ఇవ హి దేవాః ॥ తమబ్రవీత్ । త్వం-వైఁ మే నేదిష్ఠగ్ం హూతః ప్రత్యశ్రౌషీః । త్వయై-నానాఖ్యాతార ఇతి । తస్మాన్ను హైనాగ్-శ్చతుర్హోతార ఇత్యాచక్షతే । తస్మా-చ్ఛుశ్రూషుః పుత్రాణాగ్ం హృద్యతమః । నేదిష్ఠో హృద్యతమః । నేదిష్ఠో బ్రహ్మణో భవతి । య ఏవం-వేఁద ॥ 50 ॥
ఆత్మ-న్నాత్మ-న్నిత్యామన్త్రయత । తస్మై సప్తమగ్ం హూతః ప్రత్యశృణోత్ । స సప్తహూతో-ఽభవత్ । సప్తహూతో హ వై నామైషః । తం-వాఁ ఏతగ్ం సప్తహూతగ్ం సన్తమ్ । సప్తహోతేత్యాచక్షతే పరోక్షేణ । పరోక్షప్రియా ఇవ హి దేవాః ॥ ఆత్మ-న్నాత్మ-న్నిత్యామన్త్రయత । తస్మై షష్ఠగ్ం హూతః ప్రత్యశృణోత్ । స షడ్ఢూతో-ఽభవత్ ॥ 48 ॥
షడ్ఢూతో హ వై నామైషః । తం-వాఁ ఏతగ్ం షడ్ఢూతగ్ం సన్తమ్ । షడ్ఢోతేత్యాచక్షతే పరోక్షేణ । పరోక్షప్రియా ఇవ హి దేవాః ॥ ఆత్మ-న్నాత్మ-న్నిత్యామన్త్రయత । తస్మై పఞ్చమగ్ం హూతః ప్రత్య శృణోత్ । స పఞ్చ హూతో-ఽభవత్ । పఞ్చహూతో హ వై నామైషః । తం-వాఁ ఏత-మ్పఞ్చహూతగ్ం సన్తమ్ । పఞ్చహోతేత్యాచక్షతే పరోక్షేణ ॥ 49 ॥
పరోక్షప్రియా ఇవ హి దేవాః ॥ ఆత్మ-న్నాత్మ-న్నిత్యామన్త్రయత । తస్మై చతుర్థగ్ం హూతః ప్రత్యశృణోత్ । స చతుర్హూతో-ఽభవత్ । చతుర్హూతో హ వై నామైషః । తం-వాఁ ఏత-ఞ్చతుర్హూతగ్ం సన్తమ్ । చతుర్హోతేత్యాచక్షతే పరోక్షేణ । పరోక్షప్రియా ఇవ హి దేవాః ॥ తమబ్రవీత్ । త్వం-వైఁ మే నేదిష్ఠగ్ం హూతః ప్రత్యశ్రౌషీః । త్వయై-నానాఖ్యాతార ఇతి । తస్మాన్ను హైనాగ్-శ్చతుర్హోతార ఇత్యాచక్షతే । తస్మా-చ్ఛుశ్రూషుః పుత్రాణాగ్ం హృద్యతమః । నేదిష్ఠో హృద్యతమః । నేదిష్ఠో బ్రహ్మణో భవతి । య ఏవం-వేఁద ॥ 50 ॥
(దేవాః - షడ్ఢూతో-ఽభవత్ - పఞ్చహోతేత్యాచక్షతే పరోక్షేణా - శ్రౌషీ-ష్షట్చ) (అ. 11)
(బ్రహ్మవాదినః కిం - దక్షిణాం - ఁయో వా అవిద్వాన్ - తస్య వై - బ్రహ్మవాదినో య-ద్దశహోతారః - ప్రజాపతి వ్యస్రం - ప్రజాపతిః పురుషం - ప్రజాపతిరకామయత స తప-స్సో-ఽన్తర్వాన్ - బ్రహ్మవాదినో యో వా ఇమం-విఁద్యాత్ - ప్రజాపతి-స్సోమగ్ం రాజానం - బ్రహ్మాత్ మన్వదేకాదశ)
(బ్రహ్మవాదిన - స్తస్య వా అగ్నే--ర్ యద్వా ఇద-ఙ్కిఞ్చ - ప్రజాపతిరకామయత -య ఏవాస్య దక్షిణతః పఞ్చాశత్)
(బ్రహ్మవాదినో - య ఏవం-వేఁద )
॥ హరిః ఓమ్ ॥
(బ్రహ్మవాదినః కిం - దక్షిణాం - ఁయో వా అవిద్వాన్ - తస్య వై - బ్రహ్మవాదినో య-ద్దశహోతారః - ప్రజాపతి వ్యస్రం - ప్రజాపతిః పురుషం - ప్రజాపతిరకామయత స తప-స్సో-ఽన్తర్వాన్ - బ్రహ్మవాదినో యో వా ఇమం-విఁద్యాత్ - ప్రజాపతి-స్సోమగ్ం రాజానం - బ్రహ్మాత్ మన్వదేకాదశ)
(బ్రహ్మవాదిన - స్తస్య వా అగ్నే--ర్ యద్వా ఇద-ఙ్కిఞ్చ - ప్రజాపతిరకామయత -య ఏవాస్య దక్షిణతః పఞ్చాశత్)
(బ్రహ్మవాదినో - య ఏవం-వేఁద )
॥ హరిః ఓమ్ ॥
॥ కృష్ణ యజుర్వేదీయ తైత్తిరీయ బ్రాహ్మణే ద్వితీయాష్టకే తృతీయః ప్రపాఠక-స్సమాప్తః ॥