2.4 - ഉപഹോമാഃ - കൃഷ്ണ യജുര്വേദ തൈത്തിരീയ ബ്രാഹ്മണ പാഠഃ - ജുഷ്ടോ ദമൂനാ

കൃഷ്ണ യജുര്വേദീയ തൈത്തിരീയ ബ്രാഹ്മണേ ദ്വിതീയാഷ്ടകേ ചതുര്ഥഃ പ്രപാഠകഃ - ഉപഹോമാഃ
ഓ-ന്നമഃ പരമാത്മനേ, ശ്രീ മഹാഗണപതയേ നമഃ,

ശ്രീ ഗുരുഭ്യോ നമഃ । ഹരിഃ ഓമ് ॥
അനുവാകം 1 - ഉപഹോമാഃ

ജുഷ്ടോ ദമൂനാ അതിഥിര്ദുരോണേ । ഇമ-ന്നോ യജ്ഞമുപ യാഹി വിദ്വാന് । വിശ്വാ അഗ്നേ-ഽഭി യുജോ വിഹത്യ । ശത്രൂയതാമാഭരാ ഭോജനാനി ॥ അഗ്നേ ശര്ധ മഹതേ സൌഭഗായ । തവ ദ്യുമ്നാന്യുത്തമാനി സന്തു । സ-ഞ്ജാസ്പത്യഗ്ം സുയമമാ കൃണുഷ്വ । ശത്രൂയതാമഭിതിഷ്ഠാ മഹാഗ്ംസി ॥ അഗ്നേ യോ നോ-ഽഭിതോ ജനഃ । വൃകോ വാരോ ജിഘാഗ്ംസതി ॥ 1 ॥
താഗ്സ്ത്വം-വൃഁത്രഹഞ്ജഹി । വസ്വസ്മഭ്യ-മാഭര ॥ അഗ്നേ യോ നോ-ഽഭിദാസതി । സമാനോ യശ്ച നിഷ്ട്യഃ । ഇദ്ധ്മസ്യേവ പ്രക്ഷായതഃ । മാ തസ്യോച്ഛേഷി കിഞ്ചന ॥ ത്വമിന്ദ്രാഭിഭൂരസി । ദേവോ വിജ്ഞാതവീര്യഃ । വൃത്രഹാ പുരുചേതനഃ ॥ അപ പ്രാച ഇന്ദ്ര വിശ്വാഗ്ം അമിത്രാന് ॥ 2 ॥
അപാപാചോ അഭിഭൂതേ നുദസ്വ । അപോദീചോ അപ ശൂരാധരാച ഊരൌ । യഥാ തവ ശര്മന്മദേമ ॥ തമിന്ദ്രം-വാഁജയാമസി । മഹേ വൃത്രായ ഹന്തവേ । സ വൃഷാ വൃഷഭോ ഭുവത് ॥ യുജേ രഥ-ങ്ഗവേഷണഗ്ം ഹരിഭ്യാമ് । ഉപ ബ്രഹ്മാണി ജുജുഷാണ-മസ്ഥുഃ । വിബാധിഷ്ടാസ്യ രോദസീ മഹിത്വാ । ഇന്ദ്രോ വൃത്രാണ്യപ്രതീ ജഘന്വാന് ॥ 3 ॥
ഹവ്യവാഹ-മഭിമാതിഷാ-ഽഹമ് । രക്ഷോഹണ-മ്പൃതനാസു ജിഷ്ണുമ് । ജ്യോതിഷ്മന്ത-ന്ദീദ്യത-മ്പുരന്ധിമ് । അഗ്നിഗ്ഗ് സ്വിഷ്ടകൃതമാ ഹുവേമ ॥ സ്വിഷ്ടമഗ്നേ അഭി ത-ത്പൃണാഹി । വിശ്വാ ദേവ പൃതനാ അഭിഷ്യ । ഉരു-ന്നഃ പന്ഥാ-മ്പ്രദിശന്വി ഭാഹി । ജ്യോതിഷ്മദ്ധേഹ്യജര-ന്ന ആയുഃ ॥ ത്വാമഗ്നേ ഹവിഷ്മന്തഃ । ദേവ-മ്മര്താസ ഈഡതേ ॥ 4 ॥
മന്യേ ത്വാ ജാതവേദസമ് । സ ഹവ്യാ വക്ഷ്യാ-ഽനുഷക് ॥ വിശ്വാനി നോ ദുര്ഗഹാ ജാതവേദഃ । സിന്ധു-ന്ന നാവാ ദുരിതാ-ഽതിപര്ഷി । അഗ്നേ അത്രിവ-ന്മനസാ ഗൃണാനഃ । അസ്മാക-മ്ബോദ്ധ്യവിതാ തനൂനാമ് ॥ പൂഷാ ഗാ അന്വേതു നഃ । പൂഷാ രക്ഷത്വര്വതഃ । പൂഷാ വാജഗ്ം സനോതു നഃ ॥ പൂഷേമാ ആശാ അനുവേദ സര്വാഃ ॥ 5 ॥
സോ അസ്മാഗ്ം അഭയതമേന നേഷത് । സ്വസ്തിദാ അഘൃണി-സ്സര്വവീരഃ । അപ്രയുച്ഛ-ന്പുര ഏതു പ്രജാനന്ന് ॥ ത്വമഗ്നേ സപ്രഥാ അസി । ജുഷ്ടോ ഹോതാ വരേണ്യഃ । ത്വയാ യജ്ഞം-വിഁതന്വതേ ॥ അഗ്നീ രക്ഷാഗ്ംസി സേധതി । ശുക്രശോചിരമര്ത്യഃ । ശുചിഃ പാവക ഈഡ്യഃ ॥ അഗ്നേ രക്ഷാണോ അഗ്ംഹസഃ ॥ 6 ॥
പ്രതിഷ്മ ദേവ രീഷതഃ । തപിഷ്ഠൈരജരോ ദഹ ॥ അഗ്നേ ഹഗ്ംസി ന്യത്രിണമ് । ദീദ്യ-ന്മര്ത്യേഷ്വാ । സ്വേ ക്ഷയേ ശുചിവ്രത ॥ ആ വാത വാഹി ഭേഷജമ് । വി വാത വാഹി യദ്രപഃ । ത്വഗ്ംഹി വിശ്വ ഭേഷജഃ । ദേവാനാ-ന്ദൂത ഈയസേ ॥ ദ്വാവിമൌ വാതാ വാതഃ ॥ 7 ॥
ആ സിന്ധോരാ പരാവതഃ । ദക്ഷ-മ്മേ അന്യ ആവാതു । പരാ-ഽന്യോ വാതു യദ്രപഃ ॥ യദദോ വാത തേ ഗൃഹേ । അമൃതസ്യ നിധിര്ഹിതഃ । തതോ നോ ദേഹി ജീവസേ । തതോ നോ ധേഹി ഭേഷജമ് । തതോ നോ മഹ ആവഹ ॥ വാത ആവാതു ഭേഷജമ് । ശമ്ഭൂ-ര്മയോ ഭൂര്നോ ഹൃദേ ॥ 8 ॥
പ്രണ ആയൂഗ്ംഷി താരിഷത് ॥ ത്വമഗ്നേ അയാ-ഽസി । അയാ സന്മനസാ ഹിതഃ । അയാ സനഃഅവ്യമൂഹിഷേ । അയാ നോ ധേഹി ഭേഷജമ് ॥ ഇഷ്ടോ അഗ്നിരാഹുതഃ । സ്വാഹാകൃതഃ പിപര്തു നഃ । സ്വഗാ ദേവേഭ്യ ഇദ-ന്നമഃ ॥ കാമോ ഭൂതസ്യ ഭവ്യസ്യ । സമ്രാഡേകോ വിരാജതി ॥ 9 ॥
സ ഇദ-മ്പ്രതി പപ്രഥേ । ഋതൂനു-ഥ്സൃജതേ വശീ ॥ കാമസ്തദഗ്രേ സമവര്തതാധി । മനസോ രേതഃ പ്രഥമം-യഁദാസീത് । സതോ ബന്ധുമസതി നിരവിന്ദന്ന് । ഹൃദി പ്രതീഷ്യാ കവയോ മനീഷാ ॥ ത്വയാ മന്യോ സരഥ-മാരുജന്തഃ । ഹര്ഷമാണാസോ ധൃഷതാ മരുത്വഃ । തിഗ്മേഷവ ആയുധാ സഗ്ംശിശാനാഃ । ഉപപ്രയന്തി നരോ അഗ്നിരൂപാഃ ॥ 10 ॥
മന്യുര്ഭഗോ മന്യുരേവാസ ദേവഃ । മന്യുര്-ഹോതാ വരുണോ വിശ്വവേദാഃ । മന്യും-വിഁശ ഈഡതേ ദേവയന്തീഃ । പാഹി നോ മന്യോ തപസാ ശ്രമേണ ॥ ത്വമഗ്നേ വ്രതഭൃച്ഛുചിഃ । ദേവാഗ്ം ആസാദയാ ഇഹ । അഗ്നേ ഹവ്യായ വോഢവേ ॥ വ്രതാ നു ബിഭ്രദ്വ്രതപാ അദാഭ്യഃ । യജാ നോ ദേവാഗ്ം അജരഃ സുവീരഃ । ദധ-ദ്രത്നാനി സുവിദാനോ അഗ്നേ । ഗോപായ നോ ജീവസേ ജാതവേദഃ ॥ 11 ॥

(ജിഘാഗ്ംസ - ത്യമിത്രാ - ഞ്ജഘന്വാ - നീഡതേ - സര്വാ - അഗ്ംഹസോ - വാതോ - ഹൃദേ - രാജ - ത്യഗ്നിരൂപാഃ - സുവിദാനോ അഗ്ന ഏക-ഞ്ച ) (അ. 1)
അനുവാകം 2 - ഉപഹോമാഃ

ചക്ഷുഷോ ഹേതേ മനസോ ഹേതേ । വാചോ ഹേതേ ബ്രഹ്മണോ ഹേതേ । യോ മാ-ഽഘായു-രഭിദാസതി । തമഗ്നേ മേന്യാ-ഽമേനി-ങ്കൃണു ॥ യോ മാ ചക്ഷുഷാ യോ മനസാ । യോ വാചാ ബ്രഹ്മണാ ഽഘായു-രഭിദാസതി । തയാ-ഽഗ്നേ ത്വ-മ്മേന്യാ । അമുമമേനി-ങ്കൃണു ॥ യ-ത്കിഞ്ചാസൌ മനസാ യച്ച വാചാ । യജ്ഞൈ-ര്ജുഹോതി യജുഷാ ഹവിര്ഭിഃ ॥ 12 ॥
ത-ന്മൃത്യു-ര്നിര്-ഋത്യാ സംവിഁദാനഃ । പുരാ-ഽഽദിഷ്ടാദാഹുതീരസ്യ ഹന്തു ॥ യാതുധാനാ നിര്-ഋതിരാദു രക്ഷഃ । തേ അസ്യഘ്ന-ന്ത്വനൃതേന സത്യമ് । ഇന്ദ്രേഷിതാ ആജ്യമസ്യ മഥ്നന്തു । മാത-ഥ്സമൃദ്ധി യദസൌ കരോതി ॥ ഹന്മി തേ-ഽഹ-ങ്കൃതഗ്ം ഹവിഃ । യോ മേ ഘോരമചീ കൃതഃ । അപാഞ്ചൌ ത ഉഭൌ ബാഹൂ । അപനഹ്യാമ്യാസ്യമ് ॥ 13 ॥
അപനഹ്യാമി തേ ബാഹൂ । അപനഹ്യാമ്യാസ്യമ് । അഗ്നേ-ര്ദേവസ്യ ബ്രഹ്മണാ । സര്വ-ന്തേ-ഽവധിഷ-ങ്കൃതമ് ॥ പുരാ ഽമുഷ്യ വഷട്കാരാത് । യജ്ഞ-ന്ദേവേഷു നസ്കൃധി । സ്വിഷ്ടമസ്മാക-മ്ഭൂയാത് । മാ-ഽസ്മാ-ന്പ്രാപ-ന്നരാതയഃ ॥ അന്തി ദൂരേ സതോ അഗ്നേ । ഭ്രാതൃവ്യസ്യാ ഽഭിദാസതഃ ॥ 14 ॥
വഷട്കാരേണ വജ്രേണ । കൃത്യാഗ്ം ഹന്മി കൃതാമഹമ് ॥ യോ മാ നക്ത-ന്ദിവാ സായമ് । പ്രാതശ്ചാഹ്നോ നിപീയതി । അദ്യാ തമിന്ദ്ര വജ്രേണ । ഭ്രാതൃവ്യ-മ്പാദയാമസി ॥ ഇന്ദ്രസ്യ ഗൃഹോ-ഽസി ത-ന്ത്വാ । പ്രപദ്യേ സഗു-സ്സാശ്വഃ । സഹ യന്മേ അസ്തി തേന ॥ ഈഡേ അഗ്നിം-വിഁപശ്ചിതമ് ॥ 15 ॥
ഗിരാ യജ്ഞസ്യ സാധനമ് । ശ്രുഷ്ടീവാന-ന്ധിതാവാനമ് ॥ അഗ്നേ ശകേമ തേ വയമ് । യമ-ന്ദേവസ്യ വാജിനഃ । അതി ദ്വേഷാഗ്ംസി തരേമ ॥ അവത-മ്മാ സമനസൌ സമോകസൌ । സചേതസൌ സരേതസൌ । ഉഭൌ മാമവത-ഞ്ജാതവേദസൌ । ശിവൌ ഭവതമദ്യ നഃ ॥ സ്വയ-ങ്കൃണ്വാന-സ്സുഗമപ്രയാവമ് ॥ 16 ॥
തിഗ്മശൃങ്ഗോ വൃഷഭ-ശ്ശോശുചാനഃ । പ്രത്നഗ്ം സധസ്ഥ-മനുപശ്യമാനഃ । ആ തന്തുമഗ്നി-ര്ദിവ്യ-ന്തതാന ॥ ത്വ-ന്നസ്തന്തുരുത സേതുരഗ്നേ । ത്വ-മ്പന്ഥാ ഭവസി ദേവയാനഃ । ത്വയാ ഽഗ്നേ പൃഷ്ഠം-വഁയമാരുഹേമ । അഥാ ദേവൈ-സ്സധമാദ-മ്മദേമ ॥ ഉദുത്തമ-മ്മുമുഗ്ധി നഃ । വി പാശ-മ്മദ്ധ്യമ-ഞ്ചൃത । അവാധമാനി ജീവസേ ॥ 17 ॥
വയഗ്ം സോമ വ്രതേ തവ । മനസ്തനൂഷു ബിഭ്രതഃ । പ്രജാ വന്തോ അശീമഹി ॥ ഇന്ദ്രാണീ ദേവീ സുഭഗാ സുപത്നീ । ഉദഗ്ംശേന പതിവിദ്യേ ജിഗായ । ത്രിഗ്ംശദസ്യാ ജഘനം-യോഁജനാനി । ഉപസ്ഥ ഇന്ദ്രഗ്ഗ് സ്ഥവിര-മ്ബിഭര്തി ॥ സേനാ ഹ നാമ പൃഥിവീ ധനഞ്ജയാ । വിശ്വവ്യചാ അദിതി-സ്സൂര്യത്വക് । ഇന്ദ്രാണീ ദേവീ പ്രാസഹാ ദദാനാ ॥ 18 ॥
സാ നോ ദേവീ സുഹവാ ശര്മ യച്ഛതു ॥ ആ ത്വാ ഽഹാര്ഷമന്തരഭൂഃ । ധ്രുവസ്തിഷ്ഠാവിചാചലിഃ । വിശസ്ത്വാ സര്വാ വാഞ്ഛന്തു । മാ ത്വ-ദ്രാഷ്ട്ര-മധിഭ്രശത് ॥ ധ്രുവാ ദ്യൌ-ര്ധ്രുവാ പൃഥിവീ । ധ്രുവം-വിഁശ്വമിദ-ഞ്ജഗത് । ധ്രുവാ ഹ പര്വതാ ഇമേ । ധ്രുവോ രാജാ വിശാമയമ് ॥ ഇഹൈവൈധി മാ വ്യഥിഷ്ഠാഃ ॥ 19 ॥
പര്വത ഇവാ വിചാചലിഃ । ഇന്ദ്ര ഇവേഹ ധ്രുവസ്തിഷ്ഠ । ഇഹ രാഷ്ട്ര-മുധാരയ ॥ അഭിതിഷ്ഠ പൃതന്യതഃ । അധരേ സന്തു ശത്രവഃ । ഇന്ദ്ര ഇവ വൃത്രഹാതിഷ്ഠ । അപഃ, ക്ഷേത്രാണി സജംയഁന്ന് ॥ ഇന്ദ്ര ഏണമദീധരത് । ധ്രുവ-ന്ധ്രുവേണ ഹവിഷാ । തസ്മൈ ദേവാ അധിബ്രവന്ന് । അയ-ഞ്ച ബ്രഹ്മണസ്പതിഃ ॥ 20 ॥

(ഹവിര്ഭി - രാസ്യ - മഭി ദാസതോ - വിപശ്ചിത - മപ്രയാവം - ജീവസേ - ദദാനാ - വ്യഥിഷ്ഠാ - ബ്രവന്നേക-ഞ്ച) (അ. 2)
അനുവാകം 3 - ഉപഹോമാഃ

ജുഷ്ടീ നരോ ബ്രഹ്മണാ വഃ പിതൃണാമ് । അക്ഷമവ്യയ-ന്ന കിലാ രിഷാഥ । യച്ഛക്വരീഷു ബൃഹതാ രവേണ । ഇന്ദ്രേ ശുഷ്മമദധാഥാ വസിഷ്ഠാഃ ॥ പാവകാ ന-സ്സരസ്വതീ । വാജേഭി-ര്വാജിനീവതീ । യജ്ഞം-വഁഷ്ടു ധിയാ വസുഃ ॥ സരസ്വത്യഭി നോ നേഷി വസ്യഃ । മാ പസ്ഫരീഃ പയസാ മാ ന ആ ധക് । ജുഷസ്വ ന-സ്സഖ്യാ വേശ്യാ ച ॥ 21 ॥
മാ ത്വത്ക്ഷേത്രാ-ണ്യരണാനി ഗന്മ ॥ വൃഞ്ജേ ഹവിര്നമസാ ബര്ഹിരഗ്നൌ । അയാമി സ്രുഗ് ഘൃതവതീ സുവൃക്തിഃ । അമ്യക്ഷി സദ്മ സദനേ പൃഥിവ്യാഃ । അശ്രായി യജ്ഞ-സ്സൂര്യേ ന ചക്ഷുഃ ॥ ഇഹാര്വാഞ്ചമതിഹ്വയേ । ഇന്ദ്ര-ഞ്ജൈത്രായ ജേതവേ । അസ്മാകമസ്തു കേവലഃ ॥ അര്വാഞ്ചമിന്ദ്രമമുതോ ഹവാമഹേ । യോ ഗോജി-ദ്ധനജി-ദശ്വജിദ്യഃ ॥ 22 ॥
ഇമ-ന്നോ യജ്ഞം-വിഁഹവേ ജുഷസ്വ । അസ്യ കുര്മോ ഹരിവോ മേദിന-ന്ത്വാ ॥ അസമൃംഷ്ടോ ജായസേ മാതൃവോ-ശ്ശുചിഃ । മന്ദ്രഃ കവിരുദതിഷ്ഠോ വിവസ്വതഃ । ഘൃതേന ത്വാ ഽവര്ധയന്നഗ്ന ആഹുത । ധൂമസ്തേ കേതുരഭവ-ദ്ദിവി ശ്രിതഃ ॥ അഗ്നിരഗ്രേ പ്രഥമോ ദേവതാനാമ് । സംയാഁതാനാ-മുത്തമോ വിഷ്ണുരാസീത് । യജമാനായ പരിഗൃഹ്യ ദേവാന് । ദീക്ഷയേദഗ്ം ഹവിരാഗച്ഛത-ന്നഃ ॥ 23 ॥
അഗ്നിശ്ച വിഷ്ണോ തപ ഉത്തമ-മ്മഹഃ । ദീക്ഷാപാലേഭ്യോ വനതഗ്ം ഹി ശക്രാ । വിശ്വൈ-ര്ദേവൈ-ര്യജ്ഞിയൈ-സ്സംവിഁദാനൌ । ദീക്ഷാമസ്മൈ യജമാനായ ധത്തമ് ॥ പ്രത-ദ്വിഷ്ണുഃ സ്തവതേ വീര്യായ । മൃഗോ ന ഭീമഃ കുചരോ ഗിരിഷ്ഠാഃ । യസ്യോരുഷു ത്രിഷു വിക്രമണേഷു । അധിക്ഷിയന്തി ഭുവനാനി വിശ്വാ ॥ നൂ മര്തോ ദയതേ സനിഷ്യന്. യഃ । വിഷ്ണവ ഉരുഗായായ ദാശത് ॥ 24 ॥
പ്ര യ-സ്സത്രാചാ മനസാ യജാ തൈ । ഏതാവന്ത-ന്നര്യമാവിവാസാത് ॥ വിചക്രമേ പൃഥിവീമേഷ ഏതാമ് । ക്ഷേത്രായ വിഷ്ണു-ര്മനുഷേ ദശസ്യന്ന് । ധ്രുവാസോ അസ്യ കീരയോ ജനാസഃ । ഉരുക്ഷിതിഗ്ം സുജനിമാ ചകാര ॥ ത്രിര്ദേവഃ പൃഥിവീമേഷ ഏതാമ് । വിചക്രമേ ശതര്ചസ-മ്മഹിത്വാ । പ്ര വിഷ്ണു-രസ്തു തവസസ്ത വീയാന് । ത്വേഷഗ്ഗ് ഹ്യസ്യ സ്ഥവിരസ്യ നാമ ॥ 25 ॥
ഹോതാര-ഞ്ചിത്രരഥ-മദ്ധ്വരസ്യ । യജ്ഞസ്യ യജ്ഞസ്യ കേതുഗ്ം രുശന്തമ് । പ്രത്യര്ധി-ന്ദേവസ്യ ദേവസ്യ മഹ്നാ । ശ്രിയാ ത്വ-ഽഗ്നിമതിഥി-ഞ്ജനാനാമ് ॥ ആ നോ വിശ്വാഭിരൂതിഭിഃ സജോഷാഃ । ബ്രഹ്മ ജുഷാണോ ഹര്യശ്വ യാഹി । വരീവൃജ-ഥ്സ്ഥവിരേഭി-സ്സുശിപ്ര । അസ്മേ ദധ-ദ്വൃഷണഗ്ം ശുഷ്മമിന്ദ്ര ॥ ഇന്ദ്രഃ സുവര്ഷാ ജനയന്നഹാനി । ജിഗായോശിഗ്ഭിഃ പൃതനാ അഭിശ്രീഃ ॥ 26 ॥
പ്രാരോചയന്മനവേ കേതുമഹ്നാമ് । അവിന്ദജ്ജ്യോതി-ര്ബൃഹതേ രണായ ॥ അശ്വിനാവവസേ നിഹ്വയേ വാമ് । ആ നൂനം-യാഁതഗ്ം സുകൃതായ വിപ്രാ । പ്രാതര്യുക്തേന സുവൃതാ രഥേന । ഉപാഗച്ഛതമവസാ ഽഽഗത-ന്നഃ ॥ അവിഷ്ട-ന്ധീഷ്വശ്വിനാ ന ആസു । പ്രജാവ-ദ്രേതോ അഹ്രയ-ന്നോ അസ്തു । ആവാ-ന്തോകേ തനയേ തൂതുജാനാഃ । സുരത്നാസോ ദേവവീതി-ങ്ഗമേമ ॥ 27 ॥
ത്വഗ്ം സോമ ക്രതുഭി-സ്സുക്രതുര്ഭൂഃ । ത്വ-ന്ദക്ഷൈ-സ്സുദക്ഷോ വിശ്വവേദാഃ । ത്വം-വൃഁഷാ വൃഷത്വേഭി-ര്മഹിത്വാ । ദ്യുമ്നേഭി-ര്ദ്യുമ്ന്യഭവോ നൃചക്ഷാഃ ॥ അഷാഢം-യുഁഥ്സു പൃതനാസു പപ്രിമ് । സുവര.ഷാമഫ്സ്വാം-വൃഁജനസ്യ ഗോപാമ് । ഭരേഷുജാഗ്ം സുക്ഷിതിഗ്ം സുശ്രവസമ് । ജയന്ത-ന്ത്വാമനു മദേമ സോമ ॥ ഭവാ മിത്രോ ന ശേവ്യോ ഘൃതാസുതിഃ । വിഭൂതദ്യുമ്ന ഏവയാ ഉ സപ്രഥാഃ ॥ 28 ॥
അധാ തേ വിഷ്ണോ വിദുഷാചിദൃധ്യഃ । സ്തോമോ യജ്ഞസ്യ രാദ്ധ്യോ ഹവിഷ്മതഃ ॥ യഃ പൂര്വ്യായ വേധസേ നവീയസേ । സുമജ്ജാനയേ വിഷ്ണവേ ദദാശതി । യോ ജാതമസ്യ മഹതോ മഹി ബ്രവാത് । സേദു-ശ്ശ്രവോഭി-ര്യുജ്യ-ഞ്ചിദഭ്യസത് ॥ തമു സ്തോതാരഃ പൂര്വ്യം-യഁഥാ വിദ ഋതസ്യ । ഗര്ഭഗ്ം ഹവിഷാ പിപര്തന । ആ-ഽസ്യ ജാനന്തോ നാമ ചിദ്വിവക്തന । ബൃഹത്തേ വിഷ്ണോ സുമതി-മ്ഭജാമഹേ ॥ 29 ॥
ഇമാ ധാനാ ഘൃതസ്നുവഃ । ഹരീ ഇഹോപവക്ഷതഃ । ഇന്ദ്രഗ്ം സുഖതമേ രഥേ ॥ ഏഷ ബ്രഹ്മാ യ ഋത്വിയഃ । ഇന്ദ്രോ നാമ ശ്രുതോ ഗണേ ॥, പ്ര തേ മഹേ । വിദഥേ ശഗ്ംസിഷഗ്ം ഹരീ । യ ഋത്വിയഃ പ്ര തേ വന്വേ । വനുഷോ ഹര്യത-മ്മദമ് । ഇന്ദ്രോ നാമ ഘൃത-ന്ന യഃ । ഹരിഭിശ്ചാരു സേചതേ । ശ്രുതോ ഗണ ആ ത്വാ വിശന്തു ॥ 30 ॥
ഹരിവര്പസ-ങ്ഗിരഃ ॥ ആചര്ഷണിപ്രാ വൃഷഭോ ജനാനാമ് । രാജാ കൃഷ്ടീനാ-മ്പുരുഹൂത ഇന്ദ്രഃ । സ്തുത-ശ്ശ്രവസ്യന്നവസോപമദ്രിക് । യുക്ത്വാ ഹരീ വൃഷണാ ഽഽയാഹ്യര്വാമ് ॥ പ്ര യ-ഥ്സിന്ധവഃ പ്രസവം-യഁദായന്ന് । ആപഃ സമുദ്രഗ്ം രത്ഥ്യേവ ജഗ്മുഃ । അതശ്ചിദിന്ദ്ര-സ്സദസോ വരീയാന് । യദീഗ്ം സോമഃ പൃണതി ദുഗ്ധോ അഗ്ംശുഃ ॥ ഹ്വയാമസി ത്വേന്ദ്ര യാഹ്യര്വാമ് ॥ 31 ॥
അര-ന്തേ സോമസ്തനുവേ ഭവാതി । ശതക്രതോ മാദയസ്വാ സുതേഷു । പ്രാസ്മാഗ്ം അവ പൃതനാസു പ്ര യുഥ്സു ॥ ഇന്ദ്രായ സോമാഃ പ്രദിവോ വിദാനാഃ । ഋഭു-ര്യേഭി-ര്വൃഷപര്വാ-വിഹായാഃ । പ്രയമ്യമാണാ-ന്പ്രതി ഷൂഗൃഭായ । ഇന്ദ്ര പിബ വൃഷധൂതസ്യ വൃഷ്ണഃ ॥ അഹേഡമാന ഉപയാഹി യജ്ഞമ് । തുഭ്യ-മ്പവന്ത ഇന്ദവ-സ്സുതാസഃ । ഗാവോ ന വജ്രിന്-ഥ്സ്വമോകോ അച്ഛ ॥ 32 ॥
ഇന്ദ്രാഗഹി പ്രഥമോ യജ്ഞിയാനാമ് ॥ യാ തേ കാകു-ഥ്സുകൃതാ യാ വരിഷ്ഠാ । യയാ ശശ്വത്പിബസി മദ്ധ്വ ഊര്മിമ് । തയാ പാഹി പ്ര തേ അദ്ധ്വര്യുരസ്ഥാത് । സ-ന്തേ വജ്രോ വര്തതാമിന്ദ്ര ഗവ്യുഃ ॥ പ്രാതര്യുജാ വിബോധയ । അശ്വിനാവേഹ ഗച്ഛതമ് । അസ്യ സോമസ്യ പീതയേ ॥ പ്രാതര്യാവാണാ പ്രഥമാ യജദ്ധ്വമ് । പുരാ ഗൃദ്ധ്രാദരരുഷഃ പിബാഥഃ । പ്രാതര്ഹി യജ്ഞമശ്വിനാ ദധാതേ । പ്രശഗ്ം സന്തി കവയഃ പൂര്വഭാജഃ ॥ പ്രാതര്യജദ്ധ്വമശ്വിനാ ഹിനോത । ന സായമസ്തി ദേവയാ അജുഷ്ടമ് । ഉതാന്യോ അസ്മ-ദ്യജതേ വിചായഃ । പൂര്വഃ പൂര്വോ യജമാനോ വനീയാന് ॥ 33 ॥

(ചാ - ശ്വജിദ്യോ-ഗച്ഛത-ന്നോ - ദാശന് - നാമാ - ഭിശ്രീ--ര് ഗമേമ - സപ്രഥാ - ഭജാമഹേ - വിശന്തു - യാഹ്യര്വാം - ച്ഛ - പിബാഥ-ഷ്ഷട്ച) (അ. 3)
അനുവാകം 4 - ഉപഹോമാഃ

നക്ത-ഞ്ജാതാ-ഽസ്യോഷധേ । രാമേ കൃഷ്ണേ അസിക്നി ച । ഇദഗ്ം രജനി രജയ । കിലാസ-മ്പലിത-ഞ്ച യത് ॥ കിലാസ-ഞ്ച പലിത-ഞ്ച । നിരിതോ നാശയാ പൃഷത് । ആ ന-സ്സ്വോ അശ്നുതാം-വഁര്ണഃ । പരാ ശ്വേതാനി പാതയ ॥ അസിത-ന്തേ നിലയനമ് । ആസ്ഥാനമസിത-ന്തവ ॥ 34 ॥
അസിക്നിയസ്യോഷധേ । നിരിതോ നാശയാ പൃഷത് ॥ അസ്ഥിജസ്യ കിലാസസ്യ । തനൂജസ്യ ച യത്ത്വചി । കൃത്യയാ കൃതസ്യ ബ്രഹ്മണാ । ലക്ഷ്മ ശ്വേതമനീനശമ് ॥ സരൂപാ നാമ തേ മാതാ । സരൂപോ നാമ തേ പിതാ । സരൂപാ ഽസ്യോഷധേ സാ । സരൂപമിദ-ങ്കൃധി ॥ 35 ॥
ശുനഗ്ം ഹുവേമ മഘവാനമിന്ദ്രമ് । അസ്മിന്ഭരേ നൃതമം-വാഁജസാതൌ । ശൃണ്വന്ത-മുഗ്രമൂതയേ സമഥ്സു । ഘ്നന്തം-വൃഁത്രാണി സജിന്ത-ന്ധനാനാമ് ॥ ധൂനുഥ ദ്യാ-മ്പര്വതാന്ദാശുഷേ വസു । നി വോ വനാ ജിഹതേ യാമനോ ഭിയാ । കോപയഥ പൃഥിവീ-മ്പൃശ്നിമാതരഃ । യുധേ യദുഗ്രാഃ പൃഷതീ-രയുഗ്ധ്വമ് ॥ പ്രവേപയന്തി പര്വതാന് । വിവിഞ്ചന്തി വനസ്പതീന് ॥ 36 ॥
പ്രോവാരത മരുതോ ദുര്മദാ ഇവ । ദേവാസ-സ്സര്വയാ വിശാ ॥ പുരുത്രാ ഹി സദൃങ്ങസി । വിശോ വിശ്വാ അനു പ്രഭു । സമഥ്സു ത്വാ ഹവാമഹേ ॥ സമഥ്സ്വഗ്നി-മവസേ । വാജയന്തോ ഹവാമഹേ । വാജേഷു ചിത്രരാധസമ് ॥ സങ്ഗച്ഛദ്ധ്വഗ്ം സംവഁദദ്ധ്വമ് । സം-വോഁ മനാഗ്ംസി ജാനതാമ് ॥ 37 ॥
ദേവാ ഭാഗം-യഁഥാ പൂര്വേ । സജാന്നാനാ ഉപാസത ॥ സമാനോ മന്ത്ര-സ്സമിതി-സ്സമാനീ । സമാന-മ്മനഃ സഹ ചിത്തമേഷാമ് । സമാന-ങ്കേതോ അഭി-സഗ്ംരഭദ്ധ്വമ് । സജ്ഞാന്നേന വോ ഹവിഷാ യജാമഃ ॥ സമാനീ വ ആകൂതിഃ । സമാനാ ഹൃദയാനി വഃ । സമാനമസ്തു വോ മനഃ । യഥാ വ-സ്സുസഹാ-ഽസതി ॥ 38 ॥
സജ്ഞാന്ന-ന്ന-സ്സ്വൈഃ । സജ്ഞാന്നമരണൈഃ । സജ്ഞാന്നമശ്വിനാ യുവമ് । ഇഹാസ്മാസു നിയച്ഛതമ് ॥ സജ്ഞാന്ന-മ്മേ ബൃഹസ്പതിഃ । സജ്ഞാന്നഗ്ം സവിതാ കരത് । സജ്ഞാന്നമശ്വിനാ യുവമ് । ഇഹ മഹ്യ-ന്നിയച്ഛതമ് ॥ ഉപച്ഛായാമിവ ഘൃണേഃ । അഗന്മ ശര്മ തേ വയമ് ॥ 39 ॥
അഗ്നേ ഹിരണ്യസന്ദൃശഃ ॥ അദബ്ധേഭി-സ്സവിതഃ പായുഭിഷ്ട്വമ് । ശിവേഭിരദ്യ പരിപാഹി നോ ഗയമ് । ഹിരണ്യജിഹ്വ-സ്സുവിതായ നവ്യസേ । രക്ഷാമാകിര്നോ അഘശഗ്ംസ ഈശത ॥ മദേമദേ ഹി നോ ദദുഃ । യൂഥാ ഗവാമൃജുക്രതുഃ । സങ്ഗൃഭായ പുരൂ ശതാ । ഉഭയാ ഹസ്ത്യാ വസു । ശിശീഹി രായ ആഭര ॥ 40 ॥
ശിപ്രിന് വാജാനാ-മ്പതേ । ശചീവസ്തവ ദഗ്ംസനാ । ആ തൂ ന ഇന്ദ്ര ഭാജയ । ഗോഷ്വശ്വേഷു ശുഭ്രുഷു । സഹസ്രേഷു തുവീമഘ ॥ യ-ദ്ദേവാ ദേവ ഹേഡനമ് । ദേവാസശ്ചകൃമാ വയമ് । ആദിത്യാസ്തസ്മാന്മാ യൂയമ് । ഋതസ്യര്തേന മുഞ്ചത ॥ ഋതസ്യര്തേ-നാദിത്യാഃ ॥ 41 ॥
യജത്രാ മുഞ്ചതേഹ മാ । യജ്ഞൈര്വോ യജ്ഞവാഹസഃ । ആശിക്ഷന്തോ ന ശേകിമ ॥ മേദസ്വതാ യജമാനാഃ । സ്രുചാ-ഽഽജ്യേന ജുഹ്വതഃ । അകാമാ വോ വിശ്വേ ദേവാഃ । ശിക്ഷന്തോ നോപ ശേകിമ ॥ യദി ദിവാ യദി നക്തമ് । ഏന ഏനസ്യോ-ഽകരത് । ഭൂത-മ്മാ തസ്മാദ്ഭവ്യ-ഞ്ച ॥ 42 ॥
ദ്രുപദാദിവ മുഞ്ചതു ॥ ദ്രുപദാദിവേ-ന്മുമുചാനഃ । സ്വിന്ന-സ്സ്നാത്വീ മലാദിവ । പൂത-മ്പവിത്രേണേ വാജ്യമ് । വിശ്വേ മുഞ്ചന്തു മൈനസഃ ॥ ഉദ്വയ-ന്തമസസ്പരി । പശ്യന്തോ ജ്യോതിരുത്തരമ് । ദേവ-ന്ദേവത്രാ സൂര്യമ് । അഗന്മ ജ്യോതിരുത്തമമ് ॥ 43 ॥

(തവ - കൃധി - വനസ്പതീ - ഞ്ജാനതാ - മസതി - വയം - ഭരാ - ദിത്യാ - ശ്ച - +നവ ച) (അ. 4)
അനുവാകം 5 - ഉപഹോമാഃ

വൃഷാ സോ അഗ്ംശുഃ പവതേ ഹവിഷ്മാന്-ഥ്സോമഃ । ഇന്ദ്രസ്യ ഭാഗ ഋതയു-ശ്ശതായുഃ । സ മാ വൃഷാണം-വൃഁഷഭ-ങ്കൃണോതു । പ്രിയം-വിഁശാഗ്ം സര്വവീരഗ്ം സുവീരമ് ॥ കസ്യ വൃഷാ സുതേ സചാ । നിയുത്വാന് വൃഷഭോ രണത് । വൃത്രഹാ സോമപീതയേ ॥ യസ്തേ ശൃങ്ഗ വൃഷോ നപാത് । പ്രണപാ-ത്കുണ്ഡപായ്യഃ । ന്യസ്മിന്ദദ്ധ്ര ആ മനഃ ॥ 44 ॥
തഗ്ം സദ്ധ്രീചീരൂതയോ വൃഷ്ണിയാനി । പൌഗ്ഗ്സ്യാനി നിയുതഃ സശ്ചുരിന്ദ്രമ് । സമുദ്ര-ന്ന സിന്ധവ ഉക്ഥശുഷ്മാഃ । ഉരുവ്യചസ-ങ്ഗിര ആവിശന്തി ॥ ഇന്ദ്രായ ഗിരോ അനിശിതസര്ഗാഃ । അപഃ പ്രൈരയന്-ഥ്സഗരസ്യ ബുദ്ധ്നാത് । യോ അക്ഷേണേവ ചക്രിയാ ശചീഭിഃ । വിഷ്വക്തസ്തമ്ഭ പൃഥിവീമുത ദ്യാമ് ॥ അക്ഷോദയച്ഛവസാ ക്ഷാമ ബുദ്ധ്നമ് । വാര്ണവാതസ്തവിഷീഭിരിന്ദ്രഃ ॥ 45 ॥
ദൃഢാന്യൌഘ്നാദുശമാന ഓജഃ । അവാഭിനത്കകുഭഃ പര്വതാനാമ് ॥ ആ നോ അഗ്നേ സുകേതുനാ । രയിം-വിഁശ്വായുപോഷസമ് । മാര്ഡീക-ന്ധേഹി ജീവസേ ॥ ത്വഗ്ം സോമ മഹേ ഭഗമ് । ത്വം-യൂഁന ഋതായതേ । ദക്ഷ-ന്ദധാസി ജീവസേ ॥ രഥം-യുഁഞ്ജതേ മരുതഃ ശുഭേ സഗമ് । സൂരോ ന മിത്രാവരുണാ ഗവിഷ്ടിഷു ॥ 46 ॥
രജാഗ്ംസി ചിത്രാ വി ചരന്തി തന്യവഃ । ദിവ-സ്സമ്രാജാ പയസാ ന ഉക്ഷതമ് ॥ വാചഗ്ം സു മിത്രാവരുണാവിരാവതീമ് । പര്ജന്യശ്ചിത്രാം-വഁദതി ത്വിഷീമതീമ് । അഭ്രാ വസത മരുത-സ്സു മായയാ । ദ്യാം-വഁര്ഷയത-മരുണാമരേപസമ് ॥ അയുക്ത സപ്ത ശുന്ധ്യുവഃ । സൂരോ രഥസ്യ നപ്ത്രിയഃ । താഭിര്യാതി സ്വയുക്തിഭിഃ ॥ വഹിഷ്ഠേഭിര്വിഹരന്. യാസി തന്തുമ് ॥ 47 ॥
അവവ്യയന്നസിത-ന്ദേവ വസ്വഃ । ദവിദ്ധ്വതോ രശ്മയ-സ്സൂര്യസ്യ । ചര്മേവാവാധുസ്തമോ അഫ്സ്വന്തഃ ॥ പര്ജന്യായ പ്രഗായത । ദിവസ്പുത്രായ മീഢുഷേ । സ നോ യവസമിച്ഛതു ॥ അച്ഛാ വദ തവസ-ങ്ഗീര്ഭിരാഭിഃ । സ്തുഹി പര്ജന്യ-ന്നമസാ വിവാസ । കനിക്രദ-ദ്വൃഷഭോ ജീരദാനുഃ । രേതോ ദധാത്വോഷധീഷു ഗര്ഭമ് ॥ 48 ॥
യോ ഗര്ഭമോഷധീനാമ് । ഗവാ-ങ്കൃണോത്യര്വതാമ് । പര്ജന്യഃ പുരുഷീണാമ് ॥ തസ്മാ ഇദാസ്യേ ഹവിഃ । ജുഹോതാ മധുമത്തമമ് । ഇഡാ-ന്ന-സ്സംയഁത-ങ്കരത് ॥ തിസ്രോ യദഗ്നേ ശരദസ്ത്വാമിത് । ശുചി-ങ്ഘൃതേന ശുചയ-സ്സപര്യന്ന് । നാമാനി ചിദ്ദധിരേ യജ്ഞിയാനി । അസൂദയന്ത തനുവ-സ്സുജാതാഃ ॥ 49 ॥
ഇന്ദ്രശ്ച ന-ശ്ശുനാസീരൌ । ഇമം-യഁജ്ഞ-മ്മിമിക്ഷതമ് । ഗര്ഭ-ന്ധത്തഗ്ഗ് സ്വസ്തയേ ॥ യയോരിദം-വിഁശ്വ-മ്ഭുവന-മാവിവേശ । യയോരാനന്ദോ നിഹിതോ മഹശ്ച । ശുനാസീരാവൃതുഭിഃ സംവിഁദാനൌ । ഇന്ദ്രവന്തൌ ഹവിരിദ-ഞ്ജുഷേഥാമ് ॥ ആ ഘാ യേ അഗ്നിമിന്ധതേ । സ്തൃണന്തി ബര്ഹിരാനുഷക് । യേഷാമിന്ദ്രോ യുവാ സഖാ ॥ അഗ്ന ഇന്ദ്രശ്ച മേദിനാ । ഹഥോ വൃത്രാണ്യപ്രതി । യുവഗ്ം ഹി വൃത്രഹന്തമാ ॥ യാഭ്യാഗ്ം സുവരജയന്നഗ്ര ഏവ । യാവാതസ്ഥതു-ര്ഭുവനസ്യ മദ്ധ്യേ । പ്രചര്ഷണീ വൃഷണാ വജ്രബാഹൂ । അഗ്നീ ഇന്ദ്രാ വൃത്രഹണാ ഹുവേ വാമ് ॥ 50 ॥

(മന - ഇന്ദ്രോ - ഗാവിഷ്ടിഷു - തന്തും - ഗര്ഭഗ്ം - സുജാതാഃ - സഖാ സപ്ത ച) (അ. 5)
അനുവാകം 6 - ഉപഹോമാഃ

ഉത നഃ പ്രിയാ പ്രിയാസു । സപ്തസ്വസാ സുജുഷ്ടാ । സരസ്വതീ സ്തോമ്യാ ഽഭൂത് ॥ ഇമാ ജുഹ്വാനാ യുഷ്മദാ നമോഭിഃ । പ്രതി സ്തോമഗ്ം സരസ്വതി ജുഷസ്വ । തവ ശര്മ-ന്പ്രിയതമേ ദധാനാഃ । ഉപസ്ഥേയാമ ശരണ-ന്ന വൃക്ഷമ് ॥ ത്രീണി പദാ വിചക്രമേ । വിഷ്ണുര്ഗോപാ അദാഭ്യഃ । തതോ ധര്മാണി ധാരയന്ന് ॥ 51 ॥
തദസ്യ പ്രിയമഭി പാഥോ അശ്യാമ് । നരോ യത്ര ദേവയവോ മദന്തി । ഉരുക്രമസ്യ സ ഹി ബന്ധുരിത്ഥാ । വിഷ്ണോഃ പദേ പരമേ മദ്ധ്വ ഉഥ്സഃ ॥ ക്രത്വാ ദാ അസ്ഥു ശ്രേഷ്ഠഃ । അദ്യ ത്വാ വന്വന്-ഥ്സുരേക്ണാഃ । മര്ത ആനാശ സുവൃക്തിമ് ॥ ഇമാ ബ്രഹ്മ ബ്രഹ്മവാഹ । പ്രിയാ ത ആ ബരഃഇ-സ്സീദ । വീഹി സൂര പുരോഡാശമ് ॥ 52 ॥
ഉപ ന-സ്സൂനവോ ഗിരഃ । ശൃണ്വന്ത്വമൃതസ്യ യേ । സുമൃഡീകാ ഭവന്തു നഃ ॥ അദ്യാ നോ ദേവ സവിതഃ । പ്രജാവ-ഥ്സാവീ-സ്സൌഭഗമ് । പരാ ദുസ്ഷ്വപ്നിയഗ്ം സുവ ॥ വിശ്വാനി ദേവ സവിതഃ । ദുരിതാനി പരാസുവ । യ-ദ്ഭദ്ര-ന്തന്മ ആസുവ ॥ ശുചിമര്കൈ-ര്ബൃഹസ്പതിമ് ॥ 53 ॥
അദ്ധ്വരേഷു നമസ്യത । അനാമ്യോജ ആചകേ ॥ യാ ധാരയന്ത ദേവാ സുദക്ഷാ ദക്ഷപിതാരാ । അസുര്യായ പ്രമഹസാ ॥ സ ഇത്ക്ഷേതി സുധിത ഓകസി സ്വേ । തസ്മാ ഇഡാ പിന്വതേ വിശ്വദാനീ । തസ്മൈ വിശഃ സ്വയമേവാനമന്തി । യസ്മി-ന്ബ്രഹ്മാ രാജനി പൂര്വ ഏതി ॥ സകൂതിമിന്ദ്ര സച്യുതിമ് । സച്യുതി-ഞ്ജഘനച്യുതിമ് ॥ 54 ॥
കനാത്കാഭാ-ന്ന ആഭര । പ്രയഫ്സ്യന്നിവ സക്ഥ്യൌ ॥ വിന ഇന്ദ്ര മൃധോ ജഹി । കനീഖുനദിവ സാപയന്ന് । അഭി ന-സ്സുഷ്ടുതി-ന്നയ ॥ പ്രജാപതി-സ്സ്ത്രിയാം-യഁശഃ । മുഷ്കയോരദധാ-ഥ്സപമ് । കാമസ്യ തൃപ്തിമാനന്ദമ് । തസ്യാഗ്നേ ഭാജയേഹ മാ ॥ മോദഃ പ്രമോദ ആനന്ദഃ ॥ 55 ॥
മുഷ്കയോര്നിഹിത-സ്സപഃ । സൃത്വേവ കാമസ്യ തൃപ്യാണി । ദക്ഷിണാനാ-മ്പ്രതിഗ്രഹേ ॥ മനസശ്ചിത്ത-മാകൂതിമ് । വാച-സ്സത്യ-മശീമഹി । പശൂനാഗ്ം രൂപമന്നസ്യ । യശ-ശ്ശ്രീ-ശ്ശ്രയതാ-മ്മയി ॥ യഥാ ഽഹമസ്യാ അതൃപഗ്ഗ് സ്ത്രിയൈ പുമാന് । യഥാ സ്ത്രീ തൃപ്യതി പുഗ്ംസി പ്രിയേ പ്രിയാ । ഏവ-മ്ഭഗസ്യ തൃപ്യാണി ॥ 56 ॥
യജ്ഞസ്യ കാമ്യഃ പ്രിയഃ ॥ ദദാമീത്യഗ്നിര്വദതി । തഥേതി വായുരാഹ തത് । ഹന്തേതി സത്യ-ഞ്ചന്ദ്രമാഃ । ആദിത്യ-സ്സത്യമോമിതി ॥ ആപസ്ത-ഥ്സത്യമാഭരന്ന് । യശോ യജ്ഞസ്യ ദക്ഷിണാമ് । അസൌ മേ കാമ-സ്സമൃദ്ധ്യതാമ് ॥ ന ഹി സ്പശമവിദ-ന്നന്യമസ്മാത് । വൈശ്വാനരാ-ത്പുര ഏതാരമഗ്നേഃ ॥ 57 ॥
അഥേമമന്ഥന്നമൃതമമൂരാഃ । വൈശ്വാനര-ങ്ക്ഷേത്രജിത്യായ ദേവാഃ ॥ യേഷാമിമേ പൂര്വേ അര്മാസ ആസന്ന് । അയൂപാ-സ്സദ്മ വിഭൃതാ പുരൂണി । വൈശ്വാനര ത്വയാ തേ നുത്താഃ । പൃഥിവീ-മന്യാമഭിതസ്ഥു-ര്ജനാസഃ ॥ പൃഥിവീ-മ്മാതര-മ്മഹീമ് । അന്തരിക്ഷ-മുപബ്രുവേ । ബൃഹതീമൂതയേ ദിവമ് ॥ വിശ്വ-മ്ബിഭര്തി പൃഥിവീ ॥ 58 ॥
അന്തരിക്ഷം-വിഁപപ്രഥേ । ദുഹേ ദ്യൌ-ര്ബൃഹതീ പയഃ ॥ ന താ നശന്തി ന ദഭാതി തസ്കരഃ । നൈനാ അമിത്രോ വ്യഥിരാദധര്ഷതി । ദേവാഗ്ശ്ച യാഭി-ര്യജതേ ദദാതി ച । ജ്യോഗിത്താഭിഃ സചതേ ഗോപതി-സ്സഹ ॥ ന താ അര്വാ രേണുകകാടോ അശ്നുതേ । ന സഗ്ഗ് സ്കൃതത്ര-മുപയന്തി താ അഭി । ഉരുഗായമഭയ-ന്തസ്യ താ അനു । ഗാവോ മര്ത്യസ്യ വിചരന്തി യജ്വനഃ ॥ 59 ॥
രാത്രീ വ്യഖ്യദായതീ । പുരുത്രാ ദേവ്യക്ഷഭിഃ । വിശ്വാ അധി ശ്രിയോ-ഽധിത ॥ ഉപ തേ ഗാ ഇവാകരമ് । വൃണീഷ്വ ദുഹിത-ര്ദിവഃ । രാത്രീ സ്തോമ-ന്ന ജിഗ്യുഷീ ॥ ദേവീം-വാഁചമജനയന്ത ദേവാഃ । താം-വിഁശ്വരൂപാഃ പശവോ വദന്തി । സാ നോ മന്ദ്രേഷമൂര്ജ-ന്ദുഹാനാ । ധേനുര്വാഗസ്മാനുപ സുഷ്ടുതൈതു ॥ 60 ॥
യ-ദ്വാഗ്വദന്ത്യ-വിചേതനാനി । രാഷ്ട്രീ ദേവാനാ-ന്നിഷസാദ മന്ദ്രാ । ചതസ്ര ഊര്ജ-ന്ദുദുഹേ പയാഗ്ംസി । ക്വ സ്വി ദസ്യാഃ പരമ-ഞ്ജഗാമ ॥ ഗൌരീ മിമായ സലിലാനി തക്ഷതീ । ഏകപദീ ദ്വിപദീ സാ ചതുഷ്പദീ । അഷ്ടാപദീ നവപദീ ബഭൂവുഷീ । സഹസ്രാക്ഷരാ പരമേ വ്യോമന്ന് ॥ തസ്യാഗ്ം സമുദ്രാ അധി വി ക്ഷരന്തി । തേന ജീവന്തി പ്രദിശശ്ചതസ്രഃ ॥ 61 ॥
തതഃ ക്ഷരത്യക്ഷരമ് । ത-ദ്വിശ്വ-മുപജീവതി ॥ ഇന്ദ്രാ സൂരാ ജനയന്-വിശ്വകര്മാ । മരുത്വാഗ്ം അസ്തു ഗണവാന്-ഥ്സജാതവാന് । അസ്യ സ്നുഷാ-ശ്വശുരസ്യ പ്രശിഷ്ടിമ് । സപത്നാ വാച-മ്മനസാ ഉപാസതാമ് ॥ ഇന്ദ്ര-സ്സൂരോ അതര-ദ്രജാഗ്ംസി । സ്നുഷാ സപത്നാ-ശ്ശ്വശുരോ-ഽയമസ്തു । അയഗ്ം ശത്രൂഞ്ജയതു ജര്ഹൃഷാണഃ । അയം-വാഁജ-ഞ്ജയതു വാജസാതൌ ॥ അഗ്നിഃ, ക്ഷത്രഭൃദനിഭൃഷ്ടമോജഃ । സഹസ്രിയോ ദീപ്യതാ-മപ്രയുച്ഛന്ന് । വിഭ്രാജമാന-സ്സമിധാന ഉഗ്രഃ । ആ-ഽന്തരിക്ഷമരുഹദ-ഗന്ദ്യാമ് ॥ 62 ॥

(ധാരയന് - പുരോഡാശം - ബൃഹസ്പതിം - ജഘനച്യുതി - മാനന്ദോ - ഭഗസ്യ തൃപ്യാ - ണ്യഗ്നേഃ - പൃഥിവീ - യജ്വന - ഏതു - പ്രദിശശ്ചതസ്രോ - വാജസാതൌ ചത്വാരി ച) (അ. 6)
അനുവാകം 7 - ഉപഹോമാഃ

വൃഷാ ഽസ്യഗ്ംശു-ര്വൃഷഭായ ഗൃഹ്യസേ । വൃഷാ-ഽയമുഗ്രോ നൃചക്ഷസേ । ദിവ്യഃ കര്മണ്യോ ഹിതോ ബൃഹന്നാമ । വൃഷഭസ്യ യാ കകുത് ॥ വിഷൂവാന്. വിഷ്ണോ ഭവതു । അയം-യോഁ മാമകോ വൃഷാ । അഥോ ഇന്ദ്ര ഇവ ദേവേഭ്യഃ । വിബ്രവീതു ജനേഭ്യഃ ॥ ആയുഷ്മന്തം-വഁര്ചസ്വന്തമ് । അഥോ അധിപതിം-വിഁശാമ് ॥ 63 ॥
അസ്യാഃ പൃഥിവ്യാ അദ്ധ്യക്ഷമ് । ഇമമിന്ദ്ര വൃഷഭ-ങ്കൃണു ॥ യ-സ്സുശൃങ്ഗഃ സുവൃഷഭഃ । കല്യാണോ ദ്രോണ ആഹിതഃ । കാര്ഷീവലപ്രഗാണേന । വൃഷഭേണ യജാമഹേ ॥ വൃഷഭേണ യജമാനാഃ । അക്രൂരേണേവ സര്പിഷാ । മൃധശ്ച സര്വാ ഇന്ദ്രേണ । പൃതനാശ്ച ജയാമസി ॥ 64 ॥
യസ്യായമൃഷഭോ ഹവിഃ । ഇന്ദ്രായ പരിണീയതേ । ജയാതി ശത്രുമായന്തമ് । അഥോ ഹന്തി പൃതന്യതഃ ॥ നൃണാമഹ പ്രണീരസത് । അഗ്ര ഉദ്ഭിന്ദതാമസത് ॥ ഇന്ദ്ര ശുഷ്മ-ന്തനുവാ മേരയസ്വ । നീചാ വിശ്വാ അഭിതിഷ്ഠാഭിമാതീഃ । നി ശൃണീഹ്യാബാധം-യോഁ നോ അസ്തി । ഉരു-ന്നോ ലോക-ങ്കൃണുഹി ജീരദാനോ ॥ 65 ॥
പ്രേഹ്യഭിപ്രേഹി പ്രഭരാ സഹസ്വ । മാ വിവേനോ വി ശൃണുഷ്വാ ജനേഷു । ഉദീഡിതോ വൃഷഭ തിഷ്ഠ ശുഷ്മൈഃ । ഇന്ദ്ര ശത്രൂ-ന്പുരോ അസ്മാക യുദ്ധ്യ ॥ അഗ്നേ ജേതാ ത്വ-ഞ്ജയ । ശത്രൂന്-ഥ്സഹസ ഓജസാ । വി ശത്രൂന്. വിമൃധോ നുദ ॥ ഏത-ന്തേ സ്തോമ-ന്തുവിജാത വിപ്രഃ । രഥ-ന്ന ധീര-സ്സ്വപാ അതക്ഷമ് । യദീദഗ്നേ പ്രതി ത്വ-ന്ദേവ ഹര്യാഃ ॥ 66 ॥
സുവര്വതീരപ ഏനാ ജയേമ ॥ യോ ഘൃതേനാഭിമാനിതഃ । ഇന്ദ്ര ജൈത്രായ ജജ്ഞിഷേ । സ ന-സ്സങ്കാസു പാരയ । പൃതനാസാഹ്യേഷു ച ॥ ഇന്ദ്രോ ജിഗായ പൃഥിവീമ് । അന്തരിക്ഷഗ്ം സുവര്മഹത് । വൃത്രഹാ പുരുചേതനഃ ॥ ഇന്ദ്രോ ജിഗായ സഹസാ സഹാഗ്ംസി । ഇന്ദ്രോ ജിഗായ പൃതനാനി വിശ്വാ ॥ 67 ॥
ഇന്ദ്രോ ജാതോ വി പുരോ രുരോജ । സ നഃ പരസ്പാ വരിവഃ കൃണോതു ॥ അയ-ങ്കൃത്നുരഗൃഭീതഃ । വിശ്വജി-ദുദ്ഭിദി-ഥ്സോമഃ । ഋഷി-ര്വിപ്രഃ കാവ്യേന ॥ വായുരഗ്രേഗാ യജ്ഞപ്രീഃ । സാക-ങ്ഗന്മനസാ യജ്ഞമ് । ശിവോ നിയുദ്ഭിഃ ശിവാഭിഃ ॥ വായോ ശുക്രോ അയാമി തേ । മദ്ധ്വോ അഗ്ര-ന്ദിവിഷ്ടിഷു ॥ 68 ॥
ആയാ ഹി സോമപീതയേ । സ്വാരുഹോ ദേവ നിയുത്വതാ ॥ ഇമമിന്ദ്ര വര്ധയ ക്ഷത്രിയാണാമ് । അയം-വിഁശാം-വിഁശ്പതിരസ്തു രാജാ । അസ്മാ ഇന്ദ്ര മഹി വര്ചാഗ്ംസി ധേഹി । അവര്ചസ-ങ്കൃണുഹി ശത്രുമസ്യ ॥ ഇമമാഭജ ഗ്രാമേ അശ്വേഷു ഗോഷു । നിരമു-മ്ഭജ യോ-ഽമിത്രോ അസ്യ । വര്ഷ്മന് ക്ഷത്രസ്യ കകുഭി ശ്രയസ്വ । തതോ ന ഉഗ്രോ വിഭജാ വസൂനി ॥ 69 ॥
അസ്മേ ദ്യാവാപൃഥിവീ ഭൂരി വാമമ് । സ-ന്ദുഹാഥാ-ങ്ഘര്മദുഘേവ ധേനുഃ । അയഗ്ം രാജാ പ്രിയ ഇന്ദ്രസ്യ ഭൂയാത് । പ്രിയോ ഗവാമോഷധീനാ-മുതാപാമ് ॥ യുനജ്മി ത ഉത്തരാവന്ത-മിന്ദ്രമ് । യേന ജയാസി ന പരാജയാസൈ । സ ത്വാ ഽകരേകവൃഷഭഗ്ഗ് സ്വാനാമ് । അഥോ രാജന്നുത്തമ-മ്മാനവാനാമ് ॥ ഉത്തരസ്ത്വമധരേ തേ സപത്നാഃ । ഏകവൃഷാ ഇന്ദ്രസഖാ ജിഗീവാന് ॥ 70 ॥
വിശ്വാ ആശാഃ പൃതനാ-സ്സജംയഁഞ്ജയന്ന് । അഭിതിഷ്ഠ ശത്രൂയത-സ്സഹസ്വ ॥ തുഭ്യ-മ്ഭരന്തി ക്ഷിതയോ യവിഷ്ഠ । ബലിമഗ്നേ അന്തി ത ഓത ദൂരാത് । ആ ഭന്ദിഷ്ഠസ്യ സുമതി-ഞ്ചികിദ്ധി । ബൃഹത്തേ അഗ്നേ മഹി ശര്മ ഭദ്രമ് ॥ യോ ദേഹ്യോ അനമയദ്വധസ്നൈഃ । യോ അര്യപത്നീ-രുഷസശ്ചകാര । സ നിരുദ്ധ്യാ നഹുഷോ യഹ്വോ അഗ്നിഃ । വിശശ്ചക്രേ ബലിഹൃത-സ്സഹോഭിഃ ॥ 71 ॥
പ്ര സദ്യോ അഗ്നേ അത്യഷ്യന്യാന് । ആവിര്യസ്മൈ ചാരുതരോ ബഭൂഥ । ഈഡേന്യോ വപുഷ്യോ വിഭാവാ । പ്രിയോ വിശാമതിഥി-ര്മാനുഷീണാമ് ॥ ബ്രഹ്മ ജ്യേഷ്ഠാ വീര്യാ സമ്ഭൃതാനി । ബ്രഹ്മാഗ്രേ ജ്യേഷ്ഠ-ന്ദിവമാതതാന । ഋതസ്യ ബ്രഹ്മ പ്രഥമോത ജജ്ഞേ । തേനാര്ഹതി ബ്രഹ്മണാ സ്പര്ധിതു-ങ്കഃ ॥ ബ്രഹ്മ സ്രുചോ ഘൃതവതീഃ । ബ്രഹ്മണാ സ്വരവോ മിതാഃ ॥ 72 ॥
ബ്രഹ്മ യജ്ഞസ്യ തന്തവഃ । ഋത്വിജോ യേ ഹവിഷ്കൃതഃ ॥ ശൃങ്ഗാണീവേച്ഛൃങ്ഗിണാഗ്ം സന്ദദൃശ്രിരേ । ചഷാലവന്ത-സ്സ്വരവഃ പൃഥിവ്യാമ് । തേ ദേവാസ-സ്സ്വരവസ്തസ്ഥിവാഗ്ംസഃ । നമ-സ്സഖിഭ്യ-സ്സന്നാന്മാ ഽവഗാത ॥ അഭിഭൂരഗ്നിരതര-ദ്രജാഗ്ംസി । സ്പൃധോ വിഹത്യ പൃതനാ അഭിശ്രീഃ । ജുഷാണോ മ ആഹുതി-മ്മാ മഹിഷ്ട । ഹത്വാ സപത്നാന്. വരിവസ്കരന്നഃ ॥ ഈശാന-ന്ത്വാ ഭുവനാനാ-മഭിശ്രിയമ് । സ്തൌമ്യഗ്ന ഉരുകൃതഗ്ം സുവീരമ് । ഹവി-ര്ജുഷാണ-സ്സപത്നാഗ്ം അഭിഭൂരസി । ജഹി ശത്രൂഗ്ംരപ മൃധോ നുദസ്വ ॥ 73 ॥

(വിശാം - ജയാമസി - ജീരദാനോ - ഹര്യാ - വിശ്വാ - ദിവിഷ്ടിഷു - വസൂനി - ജിഗീവാന്ഥ് - സഹോഭി--ര് മിതാ - ന ശ്ചത്വാരി ച) (അ. 7)
അനുവാകം 8 - ഉപഹോമാഃ

സ പ്രത്നവന്നവീയസാ । അഗ്നേ ദ്യുമ്നേന സംയഁതാ । ബൃഹ-ത്തതന്ഥ ഭാനുനാ ॥ നവ-ന്നു സ്തോമമഗ്നയേ । ദിവ-ശ്ശ്യേനായ ജീജനമ് । വസോഃ കുവിദ്വനാതി നഃ ॥ സ്വാരുഹാ യസ്യ ശ്രിയോ ദൃശേ । രയിര്വീരവതോ യഥാ । അഗ്രേ യജ്ഞസ്യ ചേതതഃ ॥ അദാഭ്യഃ പുര ഏതാ ॥ 74 ॥
അഗ്നിര്വിശാ-മ്മാനുഷീണാമ് । തൂര്ണീ രഥ-സ്സദാ നവഃ ॥ നവഗ്ം സോമായ വാജിനേ । ആജ്യ-മ്പയസോ-ഽജനി । ജുഷ്ടഗ്ം ശുചിതമം-വഁസു ॥ നവഗ്ം സോമ ജുഷസ്വ നഃ । പീയൂഷസ്യേഹ തൃപ്ണുഹി । യസ്തേ ഭാഗ ഋതാവയമ് ॥ നവസ്യ സോമ തേ വയമ് । ആ സുമതിം-വൃഁണീമഹേ ॥ 75 ॥
സ നോ രാസ്വ സഹസ്രിണഃ ॥ നവഗ്ം ഹവിര്ജുഷസ്വ നഃ । ഋതുഭിഃ സോമ ഭൂതമമ് । തദങ്ഗ പ്രതിഹര്യ നഃ । രാജന-ഥ്സോമ സ്വസ്തയേ ॥ നവഗ്ഗ് സ്തോമ-ന്നവഗ്ം ഹവിഃ । ഇന്ദ്രാഗ്നിഭ്യാ-ന്നിവേദയ । തജ്ജുഷേതാഗ്ം സചേതസാ ॥ ശുചി-ന്നു സ്തോമ-ന്നവജാതമദ്യ । ഇന്ദ്രാഗ്നീ വൃത്രഹണാ ജുഷേഥാമ് ॥ 76 ॥
ഉഭാ ഹി വാഗ്ം സുഹവാ ജോഹവീമി । താ വാജഗ്ം സദ്യ ഉശതേ ധേഷ്ഠാ ॥ അഗ്നിരിന്ദ്രോ നവസ്യ നഃ । അസ്യ ഹവ്യസ്യ തൃപ്യതാമ് । ഇഹ ദേവൌ സഹസ്രിണൌ ॥ യജ്ഞ-ന്ന ആ ഹി ഗച്ഛതാമ് । വസുമന്തഗ്ം സുവര്വിദമ് । അസ്യ ഹവ്യസ്യ തൃപ്യതാമ് । അഗ്നിരിന്ദ്രോ നവസ്യ നഃ ॥ വിശ്വാ-ന്ദേവാഗ് സ്തര്പയത ॥ 77 ॥
ഹവിഷോ-ഽസ്യ നവസ്യ നഃ । സുവര്വിദോ ഹി ജജ്ഞിരേ ॥ ഏദ-മ്ബര്ഹി-സ്സുഷ്ടരീമാ നവേന । അയം-യഁജ്ഞോ യജമാനസ്യ ഭാഗഃ । അയ-മ്ബഭൂവ ഭുവനസ്യ ഗര്ഭഃ । വിശ്വേ ദേവാ ഇദമദ്യാഗമിഷ്ഠാഃ ॥ ഇമേ നു ദ്യാവാപൃഥിവീ സമീചീ । തന്വാനേ യജ്ഞ-മ്പുരുപേശസ-ന്ധിയാ । ആ-ഽസ്മൈ പൃണീതാ-മ്ഭുവനാനി വിശ്വാ । പ്രജാ-മ്പുഷ്ടിമമൃത-ന്നവേന ॥ 78 ॥
ഇമേ ധേനൂ അമൃതം-യേഁ ദുഹാതേ । പയസ്വ-ത്യുത്തരാമേതു പുഷ്ടിഃ । ഇമം-യഁജ്ഞ-ഞ്ജുഷമാണേ നവേന । സമീചീ ദ്യാവാപൃഥിവീ ഘൃതാചീ ॥ യവിഷ്ഠോ ഹവ്യവാഹനഃ । ചിത്രഭാനു-ര്ഘൃതാസുതിഃ । നവജാതോ വിരോചസേ । അഗ്നേ തത്തേ മഹിത്വനമ് ॥ ത്വമഗ്നേ ദേവതാഭ്യഃ । ഭാഗേ ദേവ ന മീയസേ ॥ 79 ॥
സ ഏനാ വിദ്വാന്. യക്ഷ്യസി । നവഗ്ഗ് സ്തോമ-ഞ്ജുഷസ്വ നഃ ॥ അഗ്നിഃ പ്രഥമഃ പ്രാശ്ഞാതു । സ ഹി വേദ യഥാ ഹവിഃ । ശിവാ അസ്മഭ്യ-മോഷധീഃ । കൃണോതു വിശ്വചര്ഷണിഃ ॥ ഭദ്രാന്ന-ശ്ശ്രേയ-സ്സമനൈഷ്ട ദേവാഃ । ത്വയാ-ഽവസേന സമശീമഹി ത്വാ । സ നോ മയോഭൂഃ പിതോ ആവിശസ്വ । ശ-ന്തോകായ തനുവേ സ്യോനഃ ॥ ഏതമു ത്യ-മ്മധുനാ സംയുഁതം-യഁവമ് । സരസ്വത്യാ അധിമനാവചര്കൃഷുഃ । ഇന്ദ്ര ആസീ-ഥ്സീരപതി-ശ്ശതക്രതുഃ । കീനാശാ ആസ-ന്മരുതഃ സുദാനവഃ ॥ 80 ॥