కృష్ణ యజుర్వేదీయ తైత్తిరీయ బ్రాహ్మణే ద్వితీయాష్టకే చతుర్థః ప్రపాఠకః - ఉపహోమాః
ఓ-న్నమః పరమాత్మనే, శ్రీ మహాగణపతయే నమః,
ఓ-న్నమః పరమాత్మనే, శ్రీ మహాగణపతయే నమః,
శ్రీ గురుభ్యో నమః । హరిః ఓమ్ ॥
అనువాకం 1 - ఉపహోమాః
అనువాకం 1 - ఉపహోమాః
జుష్టో దమూనా అతిథిర్దురోణే । ఇమ-న్నో యజ్ఞముప యాహి విద్వాన్ । విశ్వా అగ్నే-ఽభి యుజో విహత్య । శత్రూయతామాభరా భోజనాని ॥ అగ్నే శర్ధ మహతే సౌభగాయ । తవ ద్యుమ్నాన్యుత్తమాని సన్తు । స-ఞ్జాస్పత్యగ్ం సుయమమా కృణుష్వ । శత్రూయతామభితిష్ఠా మహాగ్ంసి ॥ అగ్నే యో నో-ఽభితో జనః । వృకో వారో జిఘాగ్ంసతి ॥ 1 ॥
తాగ్స్త్వం-వృఁత్రహఞ్జహి । వస్వస్మభ్య-మాభర ॥ అగ్నే యో నో-ఽభిదాసతి । సమానో యశ్చ నిష్ట్యః । ఇద్ధ్మస్యేవ ప్రక్షాయతః । మా తస్యోచ్ఛేషి కిఞ్చన ॥ త్వమిన్ద్రాభిభూరసి । దేవో విజ్ఞాతవీర్యః । వృత్రహా పురుచేతనః ॥ అప ప్రాచ ఇన్ద్ర విశ్వాగ్ం అమిత్రాన్ ॥ 2 ॥
అపాపాచో అభిభూతే నుదస్వ । అపోదీచో అప శూరాధరాచ ఊరౌ । యథా తవ శర్మన్మదేమ ॥ తమిన్ద్రం-వాఁజయామసి । మహే వృత్రాయ హన్తవే । స వృషా వృషభో భువత్ ॥ యుజే రథ-ఙ్గవేషణగ్ం హరిభ్యామ్ । ఉప బ్రహ్మాణి జుజుషాణ-మస్థుః । విబాధిష్టాస్య రోదసీ మహిత్వా । ఇన్ద్రో వృత్రాణ్యప్రతీ జఘన్వాన్ ॥ 3 ॥
హవ్యవాహ-మభిమాతిషా-ఽహమ్ । రక్షోహణ-మ్పృతనాసు జిష్ణుమ్ । జ్యోతిష్మన్త-న్దీద్యత-మ్పురన్ధిమ్ । అగ్నిగ్గ్ స్విష్టకృతమా హువేమ ॥ స్విష్టమగ్నే అభి త-త్పృణాహి । విశ్వా దేవ పృతనా అభిష్య । ఉరు-న్నః పన్థా-మ్ప్రదిశన్వి భాహి । జ్యోతిష్మద్ధేహ్యజర-న్న ఆయుః ॥ త్వామగ్నే హవిష్మన్తః । దేవ-మ్మర్తాస ఈడతే ॥ 4 ॥
మన్యే త్వా జాతవేదసమ్ । స హవ్యా వక్ష్యా-ఽనుషక్ ॥ విశ్వాని నో దుర్గహా జాతవేదః । సిన్ధు-న్న నావా దురితా-ఽతిపర్షి । అగ్నే అత్రివ-న్మనసా గృణానః । అస్మాక-మ్బోద్ధ్యవితా తనూనామ్ ॥ పూషా గా అన్వేతు నః । పూషా రక్షత్వర్వతః । పూషా వాజగ్ం సనోతు నః ॥ పూషేమా ఆశా అనువేద సర్వాః ॥ 5 ॥
సో అస్మాగ్ం అభయతమేన నేషత్ । స్వస్తిదా అఘృణి-స్సర్వవీరః । అప్రయుచ్ఛ-న్పుర ఏతు ప్రజానన్న్ ॥ త్వమగ్నే సప్రథా అసి । జుష్టో హోతా వరేణ్యః । త్వయా యజ్ఞం-విఁతన్వతే ॥ అగ్నీ రక్షాగ్ంసి సేధతి । శుక్రశోచిరమర్త్యః । శుచిః పావక ఈడ్యః ॥ అగ్నే రక్షాణో అగ్ంహసః ॥ 6 ॥
ప్రతిష్మ దేవ రీషతః । తపిష్ఠైరజరో దహ ॥ అగ్నే హగ్ంసి న్యత్రిణమ్ । దీద్య-న్మర్త్యేష్వా । స్వే క్షయే శుచివ్రత ॥ ఆ వాత వాహి భేషజమ్ । వి వాత వాహి యద్రపః । త్వగ్ంహి విశ్వ భేషజః । దేవానా-న్దూత ఈయసే ॥ ద్వావిమౌ వాతా వాతః ॥ 7 ॥
ఆ సిన్ధోరా పరావతః । దక్ష-మ్మే అన్య ఆవాతు । పరా-ఽన్యో వాతు యద్రపః ॥ యదదో వాత తే గృహే । అమృతస్య నిధిర్హితః । తతో నో దేహి జీవసే । తతో నో ధేహి భేషజమ్ । తతో నో మహ ఆవహ ॥ వాత ఆవాతు భేషజమ్ । శమ్భూ-ర్మయో భూర్నో హృదే ॥ 8 ॥
ప్రణ ఆయూగ్ంషి తారిషత్ ॥ త్వమగ్నే అయా-ఽసి । అయా సన్మనసా హితః । అయా సనఃఅవ్యమూహిషే । అయా నో ధేహి భేషజమ్ ॥ ఇష్టో అగ్నిరాహుతః । స్వాహాకృతః పిపర్తు నః । స్వగా దేవేభ్య ఇద-న్నమః ॥ కామో భూతస్య భవ్యస్య । సమ్రాడేకో విరాజతి ॥ 9 ॥
స ఇద-మ్ప్రతి పప్రథే । ఋతూను-థ్సృజతే వశీ ॥ కామస్తదగ్రే సమవర్తతాధి । మనసో రేతః ప్రథమం-యఁదాసీత్ । సతో బన్ధుమసతి నిరవిన్దన్న్ । హృది ప్రతీష్యా కవయో మనీషా ॥ త్వయా మన్యో సరథ-మారుజన్తః । హర్షమాణాసో ధృషతా మరుత్వః । తిగ్మేషవ ఆయుధా సగ్ంశిశానాః । ఉపప్రయన్తి నరో అగ్నిరూపాః ॥ 10 ॥
మన్యుర్భగో మన్యురేవాస దేవః । మన్యుర్-హోతా వరుణో విశ్వవేదాః । మన్యుం-విఁశ ఈడతే దేవయన్తీః । పాహి నో మన్యో తపసా శ్రమేణ ॥ త్వమగ్నే వ్రతభృచ్ఛుచిః । దేవాగ్ం ఆసాదయా ఇహ । అగ్నే హవ్యాయ వోఢవే ॥ వ్రతా ను బిభ్రద్వ్రతపా అదాభ్యః । యజా నో దేవాగ్ం అజరః సువీరః । దధ-ద్రత్నాని సువిదానో అగ్నే । గోపాయ నో జీవసే జాతవేదః ॥ 11 ॥
తాగ్స్త్వం-వృఁత్రహఞ్జహి । వస్వస్మభ్య-మాభర ॥ అగ్నే యో నో-ఽభిదాసతి । సమానో యశ్చ నిష్ట్యః । ఇద్ధ్మస్యేవ ప్రక్షాయతః । మా తస్యోచ్ఛేషి కిఞ్చన ॥ త్వమిన్ద్రాభిభూరసి । దేవో విజ్ఞాతవీర్యః । వృత్రహా పురుచేతనః ॥ అప ప్రాచ ఇన్ద్ర విశ్వాగ్ం అమిత్రాన్ ॥ 2 ॥
అపాపాచో అభిభూతే నుదస్వ । అపోదీచో అప శూరాధరాచ ఊరౌ । యథా తవ శర్మన్మదేమ ॥ తమిన్ద్రం-వాఁజయామసి । మహే వృత్రాయ హన్తవే । స వృషా వృషభో భువత్ ॥ యుజే రథ-ఙ్గవేషణగ్ం హరిభ్యామ్ । ఉప బ్రహ్మాణి జుజుషాణ-మస్థుః । విబాధిష్టాస్య రోదసీ మహిత్వా । ఇన్ద్రో వృత్రాణ్యప్రతీ జఘన్వాన్ ॥ 3 ॥
హవ్యవాహ-మభిమాతిషా-ఽహమ్ । రక్షోహణ-మ్పృతనాసు జిష్ణుమ్ । జ్యోతిష్మన్త-న్దీద్యత-మ్పురన్ధిమ్ । అగ్నిగ్గ్ స్విష్టకృతమా హువేమ ॥ స్విష్టమగ్నే అభి త-త్పృణాహి । విశ్వా దేవ పృతనా అభిష్య । ఉరు-న్నః పన్థా-మ్ప్రదిశన్వి భాహి । జ్యోతిష్మద్ధేహ్యజర-న్న ఆయుః ॥ త్వామగ్నే హవిష్మన్తః । దేవ-మ్మర్తాస ఈడతే ॥ 4 ॥
మన్యే త్వా జాతవేదసమ్ । స హవ్యా వక్ష్యా-ఽనుషక్ ॥ విశ్వాని నో దుర్గహా జాతవేదః । సిన్ధు-న్న నావా దురితా-ఽతిపర్షి । అగ్నే అత్రివ-న్మనసా గృణానః । అస్మాక-మ్బోద్ధ్యవితా తనూనామ్ ॥ పూషా గా అన్వేతు నః । పూషా రక్షత్వర్వతః । పూషా వాజగ్ం సనోతు నః ॥ పూషేమా ఆశా అనువేద సర్వాః ॥ 5 ॥
సో అస్మాగ్ం అభయతమేన నేషత్ । స్వస్తిదా అఘృణి-స్సర్వవీరః । అప్రయుచ్ఛ-న్పుర ఏతు ప్రజానన్న్ ॥ త్వమగ్నే సప్రథా అసి । జుష్టో హోతా వరేణ్యః । త్వయా యజ్ఞం-విఁతన్వతే ॥ అగ్నీ రక్షాగ్ంసి సేధతి । శుక్రశోచిరమర్త్యః । శుచిః పావక ఈడ్యః ॥ అగ్నే రక్షాణో అగ్ంహసః ॥ 6 ॥
ప్రతిష్మ దేవ రీషతః । తపిష్ఠైరజరో దహ ॥ అగ్నే హగ్ంసి న్యత్రిణమ్ । దీద్య-న్మర్త్యేష్వా । స్వే క్షయే శుచివ్రత ॥ ఆ వాత వాహి భేషజమ్ । వి వాత వాహి యద్రపః । త్వగ్ంహి విశ్వ భేషజః । దేవానా-న్దూత ఈయసే ॥ ద్వావిమౌ వాతా వాతః ॥ 7 ॥
ఆ సిన్ధోరా పరావతః । దక్ష-మ్మే అన్య ఆవాతు । పరా-ఽన్యో వాతు యద్రపః ॥ యదదో వాత తే గృహే । అమృతస్య నిధిర్హితః । తతో నో దేహి జీవసే । తతో నో ధేహి భేషజమ్ । తతో నో మహ ఆవహ ॥ వాత ఆవాతు భేషజమ్ । శమ్భూ-ర్మయో భూర్నో హృదే ॥ 8 ॥
ప్రణ ఆయూగ్ంషి తారిషత్ ॥ త్వమగ్నే అయా-ఽసి । అయా సన్మనసా హితః । అయా సనఃఅవ్యమూహిషే । అయా నో ధేహి భేషజమ్ ॥ ఇష్టో అగ్నిరాహుతః । స్వాహాకృతః పిపర్తు నః । స్వగా దేవేభ్య ఇద-న్నమః ॥ కామో భూతస్య భవ్యస్య । సమ్రాడేకో విరాజతి ॥ 9 ॥
స ఇద-మ్ప్రతి పప్రథే । ఋతూను-థ్సృజతే వశీ ॥ కామస్తదగ్రే సమవర్తతాధి । మనసో రేతః ప్రథమం-యఁదాసీత్ । సతో బన్ధుమసతి నిరవిన్దన్న్ । హృది ప్రతీష్యా కవయో మనీషా ॥ త్వయా మన్యో సరథ-మారుజన్తః । హర్షమాణాసో ధృషతా మరుత్వః । తిగ్మేషవ ఆయుధా సగ్ంశిశానాః । ఉపప్రయన్తి నరో అగ్నిరూపాః ॥ 10 ॥
మన్యుర్భగో మన్యురేవాస దేవః । మన్యుర్-హోతా వరుణో విశ్వవేదాః । మన్యుం-విఁశ ఈడతే దేవయన్తీః । పాహి నో మన్యో తపసా శ్రమేణ ॥ త్వమగ్నే వ్రతభృచ్ఛుచిః । దేవాగ్ం ఆసాదయా ఇహ । అగ్నే హవ్యాయ వోఢవే ॥ వ్రతా ను బిభ్రద్వ్రతపా అదాభ్యః । యజా నో దేవాగ్ం అజరః సువీరః । దధ-ద్రత్నాని సువిదానో అగ్నే । గోపాయ నో జీవసే జాతవేదః ॥ 11 ॥
(జిఘాగ్ంస - త్యమిత్రా - ఞ్జఘన్వా - నీడతే - సర్వా - అగ్ంహసో - వాతో - హృదే - రాజ - త్యగ్నిరూపాః - సువిదానో అగ్న ఏక-ఞ్చ ) (అ. 1)
అనువాకం 2 - ఉపహోమాః
అనువాకం 2 - ఉపహోమాః
చక్షుషో హేతే మనసో హేతే । వాచో హేతే బ్రహ్మణో హేతే । యో మా-ఽఘాయు-రభిదాసతి । తమగ్నే మేన్యా-ఽమేని-ఙ్కృణు ॥ యో మా చక్షుషా యో మనసా । యో వాచా బ్రహ్మణా ఽఘాయు-రభిదాసతి । తయా-ఽగ్నే త్వ-మ్మేన్యా । అముమమేని-ఙ్కృణు ॥ య-త్కిఞ్చాసౌ మనసా యచ్చ వాచా । యజ్ఞై-ర్జుహోతి యజుషా హవిర్భిః ॥ 12 ॥
త-న్మృత్యు-ర్నిర్-ఋత్యా సంవిఁదానః । పురా-ఽఽదిష్టాదాహుతీరస్య హన్తు ॥ యాతుధానా నిర్-ఋతిరాదు రక్షః । తే అస్యఘ్న-న్త్వనృతేన సత్యమ్ । ఇన్ద్రేషితా ఆజ్యమస్య మథ్నన్తు । మాత-థ్సమృద్ధి యదసౌ కరోతి ॥ హన్మి తే-ఽహ-ఙ్కృతగ్ం హవిః । యో మే ఘోరమచీ కృతః । అపాఞ్చౌ త ఉభౌ బాహూ । అపనహ్యామ్యాస్యమ్ ॥ 13 ॥
అపనహ్యామి తే బాహూ । అపనహ్యామ్యాస్యమ్ । అగ్నే-ర్దేవస్య బ్రహ్మణా । సర్వ-న్తే-ఽవధిష-ఙ్కృతమ్ ॥ పురా ఽముష్య వషట్కారాత్ । యజ్ఞ-న్దేవేషు నస్కృధి । స్విష్టమస్మాక-మ్భూయాత్ । మా-ఽస్మా-న్ప్రాప-న్నరాతయః ॥ అన్తి దూరే సతో అగ్నే । భ్రాతృవ్యస్యా ఽభిదాసతః ॥ 14 ॥
వషట్కారేణ వజ్రేణ । కృత్యాగ్ం హన్మి కృతామహమ్ ॥ యో మా నక్త-న్దివా సాయమ్ । ప్రాతశ్చాహ్నో నిపీయతి । అద్యా తమిన్ద్ర వజ్రేణ । భ్రాతృవ్య-మ్పాదయామసి ॥ ఇన్ద్రస్య గృహో-ఽసి త-న్త్వా । ప్రపద్యే సగు-స్సాశ్వః । సహ యన్మే అస్తి తేన ॥ ఈడే అగ్నిం-విఁపశ్చితమ్ ॥ 15 ॥
గిరా యజ్ఞస్య సాధనమ్ । శ్రుష్టీవాన-న్ధితావానమ్ ॥ అగ్నే శకేమ తే వయమ్ । యమ-న్దేవస్య వాజినః । అతి ద్వేషాగ్ంసి తరేమ ॥ అవత-మ్మా సమనసౌ సమోకసౌ । సచేతసౌ సరేతసౌ । ఉభౌ మామవత-ఞ్జాతవేదసౌ । శివౌ భవతమద్య నః ॥ స్వయ-ఙ్కృణ్వాన-స్సుగమప్రయావమ్ ॥ 16 ॥
తిగ్మశృఙ్గో వృషభ-శ్శోశుచానః । ప్రత్నగ్ం సధస్థ-మనుపశ్యమానః । ఆ తన్తుమగ్ని-ర్దివ్య-న్తతాన ॥ త్వ-న్నస్తన్తురుత సేతురగ్నే । త్వ-మ్పన్థా భవసి దేవయానః । త్వయా ఽగ్నే పృష్ఠం-వఁయమారుహేమ । అథా దేవై-స్సధమాద-మ్మదేమ ॥ ఉదుత్తమ-మ్ముముగ్ధి నః । వి పాశ-మ్మద్ధ్యమ-ఞ్చృత । అవాధమాని జీవసే ॥ 17 ॥
వయగ్ం సోమ వ్రతే తవ । మనస్తనూషు బిభ్రతః । ప్రజా వన్తో అశీమహి ॥ ఇన్ద్రాణీ దేవీ సుభగా సుపత్నీ । ఉదగ్ంశేన పతివిద్యే జిగాయ । త్రిగ్ంశదస్యా జఘనం-యోఁజనాని । ఉపస్థ ఇన్ద్రగ్గ్ స్థవిర-మ్బిభర్తి ॥ సేనా హ నామ పృథివీ ధనఞ్జయా । విశ్వవ్యచా అదితి-స్సూర్యత్వక్ । ఇన్ద్రాణీ దేవీ ప్రాసహా దదానా ॥ 18 ॥
సా నో దేవీ సుహవా శర్మ యచ్ఛతు ॥ ఆ త్వా ఽహార్షమన్తరభూః । ధ్రువస్తిష్ఠావిచాచలిః । విశస్త్వా సర్వా వాఞ్ఛన్తు । మా త్వ-ద్రాష్ట్ర-మధిభ్రశత్ ॥ ధ్రువా ద్యౌ-ర్ధ్రువా పృథివీ । ధ్రువం-విఁశ్వమిద-ఞ్జగత్ । ధ్రువా హ పర్వతా ఇమే । ధ్రువో రాజా విశామయమ్ ॥ ఇహైవైధి మా వ్యథిష్ఠాః ॥ 19 ॥
పర్వత ఇవా విచాచలిః । ఇన్ద్ర ఇవేహ ధ్రువస్తిష్ఠ । ఇహ రాష్ట్ర-ముధారయ ॥ అభితిష్ఠ పృతన్యతః । అధరే సన్తు శత్రవః । ఇన్ద్ర ఇవ వృత్రహాతిష్ఠ । అపః, క్షేత్రాణి సజంయఁన్న్ ॥ ఇన్ద్ర ఏణమదీధరత్ । ధ్రువ-న్ధ్రువేణ హవిషా । తస్మై దేవా అధిబ్రవన్న్ । అయ-ఞ్చ బ్రహ్మణస్పతిః ॥ 20 ॥
త-న్మృత్యు-ర్నిర్-ఋత్యా సంవిఁదానః । పురా-ఽఽదిష్టాదాహుతీరస్య హన్తు ॥ యాతుధానా నిర్-ఋతిరాదు రక్షః । తే అస్యఘ్న-న్త్వనృతేన సత్యమ్ । ఇన్ద్రేషితా ఆజ్యమస్య మథ్నన్తు । మాత-థ్సమృద్ధి యదసౌ కరోతి ॥ హన్మి తే-ఽహ-ఙ్కృతగ్ం హవిః । యో మే ఘోరమచీ కృతః । అపాఞ్చౌ త ఉభౌ బాహూ । అపనహ్యామ్యాస్యమ్ ॥ 13 ॥
అపనహ్యామి తే బాహూ । అపనహ్యామ్యాస్యమ్ । అగ్నే-ర్దేవస్య బ్రహ్మణా । సర్వ-న్తే-ఽవధిష-ఙ్కృతమ్ ॥ పురా ఽముష్య వషట్కారాత్ । యజ్ఞ-న్దేవేషు నస్కృధి । స్విష్టమస్మాక-మ్భూయాత్ । మా-ఽస్మా-న్ప్రాప-న్నరాతయః ॥ అన్తి దూరే సతో అగ్నే । భ్రాతృవ్యస్యా ఽభిదాసతః ॥ 14 ॥
వషట్కారేణ వజ్రేణ । కృత్యాగ్ం హన్మి కృతామహమ్ ॥ యో మా నక్త-న్దివా సాయమ్ । ప్రాతశ్చాహ్నో నిపీయతి । అద్యా తమిన్ద్ర వజ్రేణ । భ్రాతృవ్య-మ్పాదయామసి ॥ ఇన్ద్రస్య గృహో-ఽసి త-న్త్వా । ప్రపద్యే సగు-స్సాశ్వః । సహ యన్మే అస్తి తేన ॥ ఈడే అగ్నిం-విఁపశ్చితమ్ ॥ 15 ॥
గిరా యజ్ఞస్య సాధనమ్ । శ్రుష్టీవాన-న్ధితావానమ్ ॥ అగ్నే శకేమ తే వయమ్ । యమ-న్దేవస్య వాజినః । అతి ద్వేషాగ్ంసి తరేమ ॥ అవత-మ్మా సమనసౌ సమోకసౌ । సచేతసౌ సరేతసౌ । ఉభౌ మామవత-ఞ్జాతవేదసౌ । శివౌ భవతమద్య నః ॥ స్వయ-ఙ్కృణ్వాన-స్సుగమప్రయావమ్ ॥ 16 ॥
తిగ్మశృఙ్గో వృషభ-శ్శోశుచానః । ప్రత్నగ్ం సధస్థ-మనుపశ్యమానః । ఆ తన్తుమగ్ని-ర్దివ్య-న్తతాన ॥ త్వ-న్నస్తన్తురుత సేతురగ్నే । త్వ-మ్పన్థా భవసి దేవయానః । త్వయా ఽగ్నే పృష్ఠం-వఁయమారుహేమ । అథా దేవై-స్సధమాద-మ్మదేమ ॥ ఉదుత్తమ-మ్ముముగ్ధి నః । వి పాశ-మ్మద్ధ్యమ-ఞ్చృత । అవాధమాని జీవసే ॥ 17 ॥
వయగ్ం సోమ వ్రతే తవ । మనస్తనూషు బిభ్రతః । ప్రజా వన్తో అశీమహి ॥ ఇన్ద్రాణీ దేవీ సుభగా సుపత్నీ । ఉదగ్ంశేన పతివిద్యే జిగాయ । త్రిగ్ంశదస్యా జఘనం-యోఁజనాని । ఉపస్థ ఇన్ద్రగ్గ్ స్థవిర-మ్బిభర్తి ॥ సేనా హ నామ పృథివీ ధనఞ్జయా । విశ్వవ్యచా అదితి-స్సూర్యత్వక్ । ఇన్ద్రాణీ దేవీ ప్రాసహా దదానా ॥ 18 ॥
సా నో దేవీ సుహవా శర్మ యచ్ఛతు ॥ ఆ త్వా ఽహార్షమన్తరభూః । ధ్రువస్తిష్ఠావిచాచలిః । విశస్త్వా సర్వా వాఞ్ఛన్తు । మా త్వ-ద్రాష్ట్ర-మధిభ్రశత్ ॥ ధ్రువా ద్యౌ-ర్ధ్రువా పృథివీ । ధ్రువం-విఁశ్వమిద-ఞ్జగత్ । ధ్రువా హ పర్వతా ఇమే । ధ్రువో రాజా విశామయమ్ ॥ ఇహైవైధి మా వ్యథిష్ఠాః ॥ 19 ॥
పర్వత ఇవా విచాచలిః । ఇన్ద్ర ఇవేహ ధ్రువస్తిష్ఠ । ఇహ రాష్ట్ర-ముధారయ ॥ అభితిష్ఠ పృతన్యతః । అధరే సన్తు శత్రవః । ఇన్ద్ర ఇవ వృత్రహాతిష్ఠ । అపః, క్షేత్రాణి సజంయఁన్న్ ॥ ఇన్ద్ర ఏణమదీధరత్ । ధ్రువ-న్ధ్రువేణ హవిషా । తస్మై దేవా అధిబ్రవన్న్ । అయ-ఞ్చ బ్రహ్మణస్పతిః ॥ 20 ॥
(హవిర్భి - రాస్య - మభి దాసతో - విపశ్చిత - మప్రయావం - జీవసే - దదానా - వ్యథిష్ఠా - బ్రవన్నేక-ఞ్చ) (అ. 2)
అనువాకం 3 - ఉపహోమాః
అనువాకం 3 - ఉపహోమాః
జుష్టీ నరో బ్రహ్మణా వః పితృణామ్ । అక్షమవ్యయ-న్న కిలా రిషాథ । యచ్ఛక్వరీషు బృహతా రవేణ । ఇన్ద్రే శుష్మమదధాథా వసిష్ఠాః ॥ పావకా న-స్సరస్వతీ । వాజేభి-ర్వాజినీవతీ । యజ్ఞం-వఁష్టు ధియా వసుః ॥ సరస్వత్యభి నో నేషి వస్యః । మా పస్ఫరీః పయసా మా న ఆ ధక్ । జుషస్వ న-స్సఖ్యా వేశ్యా చ ॥ 21 ॥
మా త్వత్క్షేత్రా-ణ్యరణాని గన్మ ॥ వృఞ్జే హవిర్నమసా బర్హిరగ్నౌ । అయామి స్రుగ్ ఘృతవతీ సువృక్తిః । అమ్యక్షి సద్మ సదనే పృథివ్యాః । అశ్రాయి యజ్ఞ-స్సూర్యే న చక్షుః ॥ ఇహార్వాఞ్చమతిహ్వయే । ఇన్ద్ర-ఞ్జైత్రాయ జేతవే । అస్మాకమస్తు కేవలః ॥ అర్వాఞ్చమిన్ద్రమముతో హవామహే । యో గోజి-ద్ధనజి-దశ్వజిద్యః ॥ 22 ॥
ఇమ-న్నో యజ్ఞం-విఁహవే జుషస్వ । అస్య కుర్మో హరివో మేదిన-న్త్వా ॥ అసమృంష్టో జాయసే మాతృవో-శ్శుచిః । మన్ద్రః కవిరుదతిష్ఠో వివస్వతః । ఘృతేన త్వా ఽవర్ధయన్నగ్న ఆహుత । ధూమస్తే కేతురభవ-ద్దివి శ్రితః ॥ అగ్నిరగ్రే ప్రథమో దేవతానామ్ । సంయాఁతానా-ముత్తమో విష్ణురాసీత్ । యజమానాయ పరిగృహ్య దేవాన్ । దీక్షయేదగ్ం హవిరాగచ్ఛత-న్నః ॥ 23 ॥
అగ్నిశ్చ విష్ణో తప ఉత్తమ-మ్మహః । దీక్షాపాలేభ్యో వనతగ్ం హి శక్రా । విశ్వై-ర్దేవై-ర్యజ్ఞియై-స్సంవిఁదానౌ । దీక్షామస్మై యజమానాయ ధత్తమ్ ॥ ప్రత-ద్విష్ణుః స్తవతే వీర్యాయ । మృగో న భీమః కుచరో గిరిష్ఠాః । యస్యోరుషు త్రిషు విక్రమణేషు । అధిక్షియన్తి భువనాని విశ్వా ॥ నూ మర్తో దయతే సనిష్యన్. యః । విష్ణవ ఉరుగాయాయ దాశత్ ॥ 24 ॥
ప్ర య-స్సత్రాచా మనసా యజా తై । ఏతావన్త-న్నర్యమావివాసాత్ ॥ విచక్రమే పృథివీమేష ఏతామ్ । క్షేత్రాయ విష్ణు-ర్మనుషే దశస్యన్న్ । ధ్రువాసో అస్య కీరయో జనాసః । ఉరుక్షితిగ్ం సుజనిమా చకార ॥ త్రిర్దేవః పృథివీమేష ఏతామ్ । విచక్రమే శతర్చస-మ్మహిత్వా । ప్ర విష్ణు-రస్తు తవసస్త వీయాన్ । త్వేషగ్గ్ హ్యస్య స్థవిరస్య నామ ॥ 25 ॥
హోతార-ఞ్చిత్రరథ-మద్ధ్వరస్య । యజ్ఞస్య యజ్ఞస్య కేతుగ్ం రుశన్తమ్ । ప్రత్యర్ధి-న్దేవస్య దేవస్య మహ్నా । శ్రియా త్వ-ఽగ్నిమతిథి-ఞ్జనానామ్ ॥ ఆ నో విశ్వాభిరూతిభిః సజోషాః । బ్రహ్మ జుషాణో హర్యశ్వ యాహి । వరీవృజ-థ్స్థవిరేభి-స్సుశిప్ర । అస్మే దధ-ద్వృషణగ్ం శుష్మమిన్ద్ర ॥ ఇన్ద్రః సువర్షా జనయన్నహాని । జిగాయోశిగ్భిః పృతనా అభిశ్రీః ॥ 26 ॥
ప్రారోచయన్మనవే కేతుమహ్నామ్ । అవిన్దజ్జ్యోతి-ర్బృహతే రణాయ ॥ అశ్వినావవసే నిహ్వయే వామ్ । ఆ నూనం-యాఁతగ్ం సుకృతాయ విప్రా । ప్రాతర్యుక్తేన సువృతా రథేన । ఉపాగచ్ఛతమవసా ఽఽగత-న్నః ॥ అవిష్ట-న్ధీష్వశ్వినా న ఆసు । ప్రజావ-ద్రేతో అహ్రయ-న్నో అస్తు । ఆవా-న్తోకే తనయే తూతుజానాః । సురత్నాసో దేవవీతి-ఙ్గమేమ ॥ 27 ॥
త్వగ్ం సోమ క్రతుభి-స్సుక్రతుర్భూః । త్వ-న్దక్షై-స్సుదక్షో విశ్వవేదాః । త్వం-వృఁషా వృషత్వేభి-ర్మహిత్వా । ద్యుమ్నేభి-ర్ద్యుమ్న్యభవో నృచక్షాః ॥ అషాఢం-యుఁథ్సు పృతనాసు పప్రిమ్ । సువర.షామఫ్స్వాం-వృఁజనస్య గోపామ్ । భరేషుజాగ్ం సుక్షితిగ్ం సుశ్రవసమ్ । జయన్త-న్త్వామను మదేమ సోమ ॥ భవా మిత్రో న శేవ్యో ఘృతాసుతిః । విభూతద్యుమ్న ఏవయా ఉ సప్రథాః ॥ 28 ॥
అధా తే విష్ణో విదుషాచిదృధ్యః । స్తోమో యజ్ఞస్య రాద్ధ్యో హవిష్మతః ॥ యః పూర్వ్యాయ వేధసే నవీయసే । సుమజ్జానయే విష్ణవే దదాశతి । యో జాతమస్య మహతో మహి బ్రవాత్ । సేదు-శ్శ్రవోభి-ర్యుజ్య-ఞ్చిదభ్యసత్ ॥ తము స్తోతారః పూర్వ్యం-యఁథా విద ఋతస్య । గర్భగ్ం హవిషా పిపర్తన । ఆ-ఽస్య జానన్తో నామ చిద్వివక్తన । బృహత్తే విష్ణో సుమతి-మ్భజామహే ॥ 29 ॥
ఇమా ధానా ఘృతస్నువః । హరీ ఇహోపవక్షతః । ఇన్ద్రగ్ం సుఖతమే రథే ॥ ఏష బ్రహ్మా య ఋత్వియః । ఇన్ద్రో నామ శ్రుతో గణే ॥, ప్ర తే మహే । విదథే శగ్ంసిషగ్ం హరీ । య ఋత్వియః ప్ర తే వన్వే । వనుషో హర్యత-మ్మదమ్ । ఇన్ద్రో నామ ఘృత-న్న యః । హరిభిశ్చారు సేచతే । శ్రుతో గణ ఆ త్వా విశన్తు ॥ 30 ॥
హరివర్పస-ఙ్గిరః ॥ ఆచర్షణిప్రా వృషభో జనానామ్ । రాజా కృష్టీనా-మ్పురుహూత ఇన్ద్రః । స్తుత-శ్శ్రవస్యన్నవసోపమద్రిక్ । యుక్త్వా హరీ వృషణా ఽఽయాహ్యర్వామ్ ॥ ప్ర య-థ్సిన్ధవః ప్రసవం-యఁదాయన్న్ । ఆపః సముద్రగ్ం రత్థ్యేవ జగ్ముః । అతశ్చిదిన్ద్ర-స్సదసో వరీయాన్ । యదీగ్ం సోమః పృణతి దుగ్ధో అగ్ంశుః ॥ హ్వయామసి త్వేన్ద్ర యాహ్యర్వామ్ ॥ 31 ॥
అర-న్తే సోమస్తనువే భవాతి । శతక్రతో మాదయస్వా సుతేషు । ప్రాస్మాగ్ం అవ పృతనాసు ప్ర యుథ్సు ॥ ఇన్ద్రాయ సోమాః ప్రదివో విదానాః । ఋభు-ర్యేభి-ర్వృషపర్వా-విహాయాః । ప్రయమ్యమాణా-న్ప్రతి షూగృభాయ । ఇన్ద్ర పిబ వృషధూతస్య వృష్ణః ॥ అహేడమాన ఉపయాహి యజ్ఞమ్ । తుభ్య-మ్పవన్త ఇన్దవ-స్సుతాసః । గావో న వజ్రిన్-థ్స్వమోకో అచ్ఛ ॥ 32 ॥
ఇన్ద్రాగహి ప్రథమో యజ్ఞియానామ్ ॥ యా తే కాకు-థ్సుకృతా యా వరిష్ఠా । యయా శశ్వత్పిబసి మద్ధ్వ ఊర్మిమ్ । తయా పాహి ప్ర తే అద్ధ్వర్యురస్థాత్ । స-న్తే వజ్రో వర్తతామిన్ద్ర గవ్యుః ॥ ప్రాతర్యుజా విబోధయ । అశ్వినావేహ గచ్ఛతమ్ । అస్య సోమస్య పీతయే ॥ ప్రాతర్యావాణా ప్రథమా యజద్ధ్వమ్ । పురా గృద్ధ్రాదరరుషః పిబాథః । ప్రాతర్హి యజ్ఞమశ్వినా దధాతే । ప్రశగ్ం సన్తి కవయః పూర్వభాజః ॥ ప్రాతర్యజద్ధ్వమశ్వినా హినోత । న సాయమస్తి దేవయా అజుష్టమ్ । ఉతాన్యో అస్మ-ద్యజతే విచాయః । పూర్వః పూర్వో యజమానో వనీయాన్ ॥ 33 ॥
మా త్వత్క్షేత్రా-ణ్యరణాని గన్మ ॥ వృఞ్జే హవిర్నమసా బర్హిరగ్నౌ । అయామి స్రుగ్ ఘృతవతీ సువృక్తిః । అమ్యక్షి సద్మ సదనే పృథివ్యాః । అశ్రాయి యజ్ఞ-స్సూర్యే న చక్షుః ॥ ఇహార్వాఞ్చమతిహ్వయే । ఇన్ద్ర-ఞ్జైత్రాయ జేతవే । అస్మాకమస్తు కేవలః ॥ అర్వాఞ్చమిన్ద్రమముతో హవామహే । యో గోజి-ద్ధనజి-దశ్వజిద్యః ॥ 22 ॥
ఇమ-న్నో యజ్ఞం-విఁహవే జుషస్వ । అస్య కుర్మో హరివో మేదిన-న్త్వా ॥ అసమృంష్టో జాయసే మాతృవో-శ్శుచిః । మన్ద్రః కవిరుదతిష్ఠో వివస్వతః । ఘృతేన త్వా ఽవర్ధయన్నగ్న ఆహుత । ధూమస్తే కేతురభవ-ద్దివి శ్రితః ॥ అగ్నిరగ్రే ప్రథమో దేవతానామ్ । సంయాఁతానా-ముత్తమో విష్ణురాసీత్ । యజమానాయ పరిగృహ్య దేవాన్ । దీక్షయేదగ్ం హవిరాగచ్ఛత-న్నః ॥ 23 ॥
అగ్నిశ్చ విష్ణో తప ఉత్తమ-మ్మహః । దీక్షాపాలేభ్యో వనతగ్ం హి శక్రా । విశ్వై-ర్దేవై-ర్యజ్ఞియై-స్సంవిఁదానౌ । దీక్షామస్మై యజమానాయ ధత్తమ్ ॥ ప్రత-ద్విష్ణుః స్తవతే వీర్యాయ । మృగో న భీమః కుచరో గిరిష్ఠాః । యస్యోరుషు త్రిషు విక్రమణేషు । అధిక్షియన్తి భువనాని విశ్వా ॥ నూ మర్తో దయతే సనిష్యన్. యః । విష్ణవ ఉరుగాయాయ దాశత్ ॥ 24 ॥
ప్ర య-స్సత్రాచా మనసా యజా తై । ఏతావన్త-న్నర్యమావివాసాత్ ॥ విచక్రమే పృథివీమేష ఏతామ్ । క్షేత్రాయ విష్ణు-ర్మనుషే దశస్యన్న్ । ధ్రువాసో అస్య కీరయో జనాసః । ఉరుక్షితిగ్ం సుజనిమా చకార ॥ త్రిర్దేవః పృథివీమేష ఏతామ్ । విచక్రమే శతర్చస-మ్మహిత్వా । ప్ర విష్ణు-రస్తు తవసస్త వీయాన్ । త్వేషగ్గ్ హ్యస్య స్థవిరస్య నామ ॥ 25 ॥
హోతార-ఞ్చిత్రరథ-మద్ధ్వరస్య । యజ్ఞస్య యజ్ఞస్య కేతుగ్ం రుశన్తమ్ । ప్రత్యర్ధి-న్దేవస్య దేవస్య మహ్నా । శ్రియా త్వ-ఽగ్నిమతిథి-ఞ్జనానామ్ ॥ ఆ నో విశ్వాభిరూతిభిః సజోషాః । బ్రహ్మ జుషాణో హర్యశ్వ యాహి । వరీవృజ-థ్స్థవిరేభి-స్సుశిప్ర । అస్మే దధ-ద్వృషణగ్ం శుష్మమిన్ద్ర ॥ ఇన్ద్రః సువర్షా జనయన్నహాని । జిగాయోశిగ్భిః పృతనా అభిశ్రీః ॥ 26 ॥
ప్రారోచయన్మనవే కేతుమహ్నామ్ । అవిన్దజ్జ్యోతి-ర్బృహతే రణాయ ॥ అశ్వినావవసే నిహ్వయే వామ్ । ఆ నూనం-యాఁతగ్ం సుకృతాయ విప్రా । ప్రాతర్యుక్తేన సువృతా రథేన । ఉపాగచ్ఛతమవసా ఽఽగత-న్నః ॥ అవిష్ట-న్ధీష్వశ్వినా న ఆసు । ప్రజావ-ద్రేతో అహ్రయ-న్నో అస్తు । ఆవా-న్తోకే తనయే తూతుజానాః । సురత్నాసో దేవవీతి-ఙ్గమేమ ॥ 27 ॥
త్వగ్ం సోమ క్రతుభి-స్సుక్రతుర్భూః । త్వ-న్దక్షై-స్సుదక్షో విశ్వవేదాః । త్వం-వృఁషా వృషత్వేభి-ర్మహిత్వా । ద్యుమ్నేభి-ర్ద్యుమ్న్యభవో నృచక్షాః ॥ అషాఢం-యుఁథ్సు పృతనాసు పప్రిమ్ । సువర.షామఫ్స్వాం-వృఁజనస్య గోపామ్ । భరేషుజాగ్ం సుక్షితిగ్ం సుశ్రవసమ్ । జయన్త-న్త్వామను మదేమ సోమ ॥ భవా మిత్రో న శేవ్యో ఘృతాసుతిః । విభూతద్యుమ్న ఏవయా ఉ సప్రథాః ॥ 28 ॥
అధా తే విష్ణో విదుషాచిదృధ్యః । స్తోమో యజ్ఞస్య రాద్ధ్యో హవిష్మతః ॥ యః పూర్వ్యాయ వేధసే నవీయసే । సుమజ్జానయే విష్ణవే దదాశతి । యో జాతమస్య మహతో మహి బ్రవాత్ । సేదు-శ్శ్రవోభి-ర్యుజ్య-ఞ్చిదభ్యసత్ ॥ తము స్తోతారః పూర్వ్యం-యఁథా విద ఋతస్య । గర్భగ్ం హవిషా పిపర్తన । ఆ-ఽస్య జానన్తో నామ చిద్వివక్తన । బృహత్తే విష్ణో సుమతి-మ్భజామహే ॥ 29 ॥
ఇమా ధానా ఘృతస్నువః । హరీ ఇహోపవక్షతః । ఇన్ద్రగ్ం సుఖతమే రథే ॥ ఏష బ్రహ్మా య ఋత్వియః । ఇన్ద్రో నామ శ్రుతో గణే ॥, ప్ర తే మహే । విదథే శగ్ంసిషగ్ం హరీ । య ఋత్వియః ప్ర తే వన్వే । వనుషో హర్యత-మ్మదమ్ । ఇన్ద్రో నామ ఘృత-న్న యః । హరిభిశ్చారు సేచతే । శ్రుతో గణ ఆ త్వా విశన్తు ॥ 30 ॥
హరివర్పస-ఙ్గిరః ॥ ఆచర్షణిప్రా వృషభో జనానామ్ । రాజా కృష్టీనా-మ్పురుహూత ఇన్ద్రః । స్తుత-శ్శ్రవస్యన్నవసోపమద్రిక్ । యుక్త్వా హరీ వృషణా ఽఽయాహ్యర్వామ్ ॥ ప్ర య-థ్సిన్ధవః ప్రసవం-యఁదాయన్న్ । ఆపః సముద్రగ్ం రత్థ్యేవ జగ్ముః । అతశ్చిదిన్ద్ర-స్సదసో వరీయాన్ । యదీగ్ం సోమః పృణతి దుగ్ధో అగ్ంశుః ॥ హ్వయామసి త్వేన్ద్ర యాహ్యర్వామ్ ॥ 31 ॥
అర-న్తే సోమస్తనువే భవాతి । శతక్రతో మాదయస్వా సుతేషు । ప్రాస్మాగ్ం అవ పృతనాసు ప్ర యుథ్సు ॥ ఇన్ద్రాయ సోమాః ప్రదివో విదానాః । ఋభు-ర్యేభి-ర్వృషపర్వా-విహాయాః । ప్రయమ్యమాణా-న్ప్రతి షూగృభాయ । ఇన్ద్ర పిబ వృషధూతస్య వృష్ణః ॥ అహేడమాన ఉపయాహి యజ్ఞమ్ । తుభ్య-మ్పవన్త ఇన్దవ-స్సుతాసః । గావో న వజ్రిన్-థ్స్వమోకో అచ్ఛ ॥ 32 ॥
ఇన్ద్రాగహి ప్రథమో యజ్ఞియానామ్ ॥ యా తే కాకు-థ్సుకృతా యా వరిష్ఠా । యయా శశ్వత్పిబసి మద్ధ్వ ఊర్మిమ్ । తయా పాహి ప్ర తే అద్ధ్వర్యురస్థాత్ । స-న్తే వజ్రో వర్తతామిన్ద్ర గవ్యుః ॥ ప్రాతర్యుజా విబోధయ । అశ్వినావేహ గచ్ఛతమ్ । అస్య సోమస్య పీతయే ॥ ప్రాతర్యావాణా ప్రథమా యజద్ధ్వమ్ । పురా గృద్ధ్రాదరరుషః పిబాథః । ప్రాతర్హి యజ్ఞమశ్వినా దధాతే । ప్రశగ్ం సన్తి కవయః పూర్వభాజః ॥ ప్రాతర్యజద్ధ్వమశ్వినా హినోత । న సాయమస్తి దేవయా అజుష్టమ్ । ఉతాన్యో అస్మ-ద్యజతే విచాయః । పూర్వః పూర్వో యజమానో వనీయాన్ ॥ 33 ॥
(చా - శ్వజిద్యో-గచ్ఛత-న్నో - దాశన్ - నామా - భిశ్రీ--ర్ గమేమ - సప్రథా - భజామహే - విశన్తు - యాహ్యర్వాం - చ్ఛ - పిబాథ-ష్షట్చ) (అ. 3)
అనువాకం 4 - ఉపహోమాః
అనువాకం 4 - ఉపహోమాః
నక్త-ఞ్జాతా-ఽస్యోషధే । రామే కృష్ణే అసిక్ని చ । ఇదగ్ం రజని రజయ । కిలాస-మ్పలిత-ఞ్చ యత్ ॥ కిలాస-ఞ్చ పలిత-ఞ్చ । నిరితో నాశయా పృషత్ । ఆ న-స్స్వో అశ్నుతాం-వఁర్ణః । పరా శ్వేతాని పాతయ ॥ అసిత-న్తే నిలయనమ్ । ఆస్థానమసిత-న్తవ ॥ 34 ॥
అసిక్నియస్యోషధే । నిరితో నాశయా పృషత్ ॥ అస్థిజస్య కిలాసస్య । తనూజస్య చ యత్త్వచి । కృత్యయా కృతస్య బ్రహ్మణా । లక్ష్మ శ్వేతమనీనశమ్ ॥ సరూపా నామ తే మాతా । సరూపో నామ తే పితా । సరూపా ఽస్యోషధే సా । సరూపమిద-ఙ్కృధి ॥ 35 ॥
శునగ్ం హువేమ మఘవానమిన్ద్రమ్ । అస్మిన్భరే నృతమం-వాఁజసాతౌ । శృణ్వన్త-ముగ్రమూతయే సమథ్సు । ఘ్నన్తం-వృఁత్రాణి సజిన్త-న్ధనానామ్ ॥ ధూనుథ ద్యా-మ్పర్వతాన్దాశుషే వసు । ని వో వనా జిహతే యామనో భియా । కోపయథ పృథివీ-మ్పృశ్నిమాతరః । యుధే యదుగ్రాః పృషతీ-రయుగ్ధ్వమ్ ॥ ప్రవేపయన్తి పర్వతాన్ । వివిఞ్చన్తి వనస్పతీన్ ॥ 36 ॥
ప్రోవారత మరుతో దుర్మదా ఇవ । దేవాస-స్సర్వయా విశా ॥ పురుత్రా హి సదృఙ్ఙసి । విశో విశ్వా అను ప్రభు । సమథ్సు త్వా హవామహే ॥ సమథ్స్వగ్ని-మవసే । వాజయన్తో హవామహే । వాజేషు చిత్రరాధసమ్ ॥ సఙ్గచ్ఛద్ధ్వగ్ం సంవఁదద్ధ్వమ్ । సం-వోఁ మనాగ్ంసి జానతామ్ ॥ 37 ॥
దేవా భాగం-యఁథా పూర్వే । సజాన్నానా ఉపాసత ॥ సమానో మన్త్ర-స్సమితి-స్సమానీ । సమాన-మ్మనః సహ చిత్తమేషామ్ । సమాన-ఙ్కేతో అభి-సగ్ంరభద్ధ్వమ్ । సజ్ఞాన్నేన వో హవిషా యజామః ॥ సమానీ వ ఆకూతిః । సమానా హృదయాని వః । సమానమస్తు వో మనః । యథా వ-స్సుసహా-ఽసతి ॥ 38 ॥
సజ్ఞాన్న-న్న-స్స్వైః । సజ్ఞాన్నమరణైః । సజ్ఞాన్నమశ్వినా యువమ్ । ఇహాస్మాసు నియచ్ఛతమ్ ॥ సజ్ఞాన్న-మ్మే బృహస్పతిః । సజ్ఞాన్నగ్ం సవితా కరత్ । సజ్ఞాన్నమశ్వినా యువమ్ । ఇహ మహ్య-న్నియచ్ఛతమ్ ॥ ఉపచ్ఛాయామివ ఘృణేః । అగన్మ శర్మ తే వయమ్ ॥ 39 ॥
అగ్నే హిరణ్యసన్దృశః ॥ అదబ్ధేభి-స్సవితః పాయుభిష్ట్వమ్ । శివేభిరద్య పరిపాహి నో గయమ్ । హిరణ్యజిహ్వ-స్సువితాయ నవ్యసే । రక్షామాకిర్నో అఘశగ్ంస ఈశత ॥ మదేమదే హి నో దదుః । యూథా గవామృజుక్రతుః । సఙ్గృభాయ పురూ శతా । ఉభయా హస్త్యా వసు । శిశీహి రాయ ఆభర ॥ 40 ॥
శిప్రిన్ వాజానా-మ్పతే । శచీవస్తవ దగ్ంసనా । ఆ తూ న ఇన్ద్ర భాజయ । గోష్వశ్వేషు శుభ్రుషు । సహస్రేషు తువీమఘ ॥ య-ద్దేవా దేవ హేడనమ్ । దేవాసశ్చకృమా వయమ్ । ఆదిత్యాస్తస్మాన్మా యూయమ్ । ఋతస్యర్తేన ముఞ్చత ॥ ఋతస్యర్తే-నాదిత్యాః ॥ 41 ॥
యజత్రా ముఞ్చతేహ మా । యజ్ఞైర్వో యజ్ఞవాహసః । ఆశిక్షన్తో న శేకిమ ॥ మేదస్వతా యజమానాః । స్రుచా-ఽఽజ్యేన జుహ్వతః । అకామా వో విశ్వే దేవాః । శిక్షన్తో నోప శేకిమ ॥ యది దివా యది నక్తమ్ । ఏన ఏనస్యో-ఽకరత్ । భూత-మ్మా తస్మాద్భవ్య-ఞ్చ ॥ 42 ॥
ద్రుపదాదివ ముఞ్చతు ॥ ద్రుపదాదివే-న్ముముచానః । స్విన్న-స్స్నాత్వీ మలాదివ । పూత-మ్పవిత్రేణే వాజ్యమ్ । విశ్వే ముఞ్చన్తు మైనసః ॥ ఉద్వయ-న్తమసస్పరి । పశ్యన్తో జ్యోతిరుత్తరమ్ । దేవ-న్దేవత్రా సూర్యమ్ । అగన్మ జ్యోతిరుత్తమమ్ ॥ 43 ॥
అసిక్నియస్యోషధే । నిరితో నాశయా పృషత్ ॥ అస్థిజస్య కిలాసస్య । తనూజస్య చ యత్త్వచి । కృత్యయా కృతస్య బ్రహ్మణా । లక్ష్మ శ్వేతమనీనశమ్ ॥ సరూపా నామ తే మాతా । సరూపో నామ తే పితా । సరూపా ఽస్యోషధే సా । సరూపమిద-ఙ్కృధి ॥ 35 ॥
శునగ్ం హువేమ మఘవానమిన్ద్రమ్ । అస్మిన్భరే నృతమం-వాఁజసాతౌ । శృణ్వన్త-ముగ్రమూతయే సమథ్సు । ఘ్నన్తం-వృఁత్రాణి సజిన్త-న్ధనానామ్ ॥ ధూనుథ ద్యా-మ్పర్వతాన్దాశుషే వసు । ని వో వనా జిహతే యామనో భియా । కోపయథ పృథివీ-మ్పృశ్నిమాతరః । యుధే యదుగ్రాః పృషతీ-రయుగ్ధ్వమ్ ॥ ప్రవేపయన్తి పర్వతాన్ । వివిఞ్చన్తి వనస్పతీన్ ॥ 36 ॥
ప్రోవారత మరుతో దుర్మదా ఇవ । దేవాస-స్సర్వయా విశా ॥ పురుత్రా హి సదృఙ్ఙసి । విశో విశ్వా అను ప్రభు । సమథ్సు త్వా హవామహే ॥ సమథ్స్వగ్ని-మవసే । వాజయన్తో హవామహే । వాజేషు చిత్రరాధసమ్ ॥ సఙ్గచ్ఛద్ధ్వగ్ం సంవఁదద్ధ్వమ్ । సం-వోఁ మనాగ్ంసి జానతామ్ ॥ 37 ॥
దేవా భాగం-యఁథా పూర్వే । సజాన్నానా ఉపాసత ॥ సమానో మన్త్ర-స్సమితి-స్సమానీ । సమాన-మ్మనః సహ చిత్తమేషామ్ । సమాన-ఙ్కేతో అభి-సగ్ంరభద్ధ్వమ్ । సజ్ఞాన్నేన వో హవిషా యజామః ॥ సమానీ వ ఆకూతిః । సమానా హృదయాని వః । సమానమస్తు వో మనః । యథా వ-స్సుసహా-ఽసతి ॥ 38 ॥
సజ్ఞాన్న-న్న-స్స్వైః । సజ్ఞాన్నమరణైః । సజ్ఞాన్నమశ్వినా యువమ్ । ఇహాస్మాసు నియచ్ఛతమ్ ॥ సజ్ఞాన్న-మ్మే బృహస్పతిః । సజ్ఞాన్నగ్ం సవితా కరత్ । సజ్ఞాన్నమశ్వినా యువమ్ । ఇహ మహ్య-న్నియచ్ఛతమ్ ॥ ఉపచ్ఛాయామివ ఘృణేః । అగన్మ శర్మ తే వయమ్ ॥ 39 ॥
అగ్నే హిరణ్యసన్దృశః ॥ అదబ్ధేభి-స్సవితః పాయుభిష్ట్వమ్ । శివేభిరద్య పరిపాహి నో గయమ్ । హిరణ్యజిహ్వ-స్సువితాయ నవ్యసే । రక్షామాకిర్నో అఘశగ్ంస ఈశత ॥ మదేమదే హి నో దదుః । యూథా గవామృజుక్రతుః । సఙ్గృభాయ పురూ శతా । ఉభయా హస్త్యా వసు । శిశీహి రాయ ఆభర ॥ 40 ॥
శిప్రిన్ వాజానా-మ్పతే । శచీవస్తవ దగ్ంసనా । ఆ తూ న ఇన్ద్ర భాజయ । గోష్వశ్వేషు శుభ్రుషు । సహస్రేషు తువీమఘ ॥ య-ద్దేవా దేవ హేడనమ్ । దేవాసశ్చకృమా వయమ్ । ఆదిత్యాస్తస్మాన్మా యూయమ్ । ఋతస్యర్తేన ముఞ్చత ॥ ఋతస్యర్తే-నాదిత్యాః ॥ 41 ॥
యజత్రా ముఞ్చతేహ మా । యజ్ఞైర్వో యజ్ఞవాహసః । ఆశిక్షన్తో న శేకిమ ॥ మేదస్వతా యజమానాః । స్రుచా-ఽఽజ్యేన జుహ్వతః । అకామా వో విశ్వే దేవాః । శిక్షన్తో నోప శేకిమ ॥ యది దివా యది నక్తమ్ । ఏన ఏనస్యో-ఽకరత్ । భూత-మ్మా తస్మాద్భవ్య-ఞ్చ ॥ 42 ॥
ద్రుపదాదివ ముఞ్చతు ॥ ద్రుపదాదివే-న్ముముచానః । స్విన్న-స్స్నాత్వీ మలాదివ । పూత-మ్పవిత్రేణే వాజ్యమ్ । విశ్వే ముఞ్చన్తు మైనసః ॥ ఉద్వయ-న్తమసస్పరి । పశ్యన్తో జ్యోతిరుత్తరమ్ । దేవ-న్దేవత్రా సూర్యమ్ । అగన్మ జ్యోతిరుత్తమమ్ ॥ 43 ॥
(తవ - కృధి - వనస్పతీ - ఞ్జానతా - మసతి - వయం - భరా - దిత్యా - శ్చ - +నవ చ) (అ. 4)
అనువాకం 5 - ఉపహోమాః
అనువాకం 5 - ఉపహోమాః
వృషా సో అగ్ంశుః పవతే హవిష్మాన్-థ్సోమః । ఇన్ద్రస్య భాగ ఋతయు-శ్శతాయుః । స మా వృషాణం-వృఁషభ-ఙ్కృణోతు । ప్రియం-విఁశాగ్ం సర్వవీరగ్ం సువీరమ్ ॥ కస్య వృషా సుతే సచా । నియుత్వాన్ వృషభో రణత్ । వృత్రహా సోమపీతయే ॥ యస్తే శృఙ్గ వృషో నపాత్ । ప్రణపా-త్కుణ్డపాయ్యః । న్యస్మిన్దద్ధ్ర ఆ మనః ॥ 44 ॥
తగ్ం సద్ధ్రీచీరూతయో వృష్ణియాని । పౌగ్గ్స్యాని నియుతః సశ్చురిన్ద్రమ్ । సముద్ర-న్న సిన్ధవ ఉక్థశుష్మాః । ఉరువ్యచస-ఙ్గిర ఆవిశన్తి ॥ ఇన్ద్రాయ గిరో అనిశితసర్గాః । అపః ప్రైరయన్-థ్సగరస్య బుద్ధ్నాత్ । యో అక్షేణేవ చక్రియా శచీభిః । విష్వక్తస్తమ్భ పృథివీముత ద్యామ్ ॥ అక్షోదయచ్ఛవసా క్షామ బుద్ధ్నమ్ । వార్ణవాతస్తవిషీభిరిన్ద్రః ॥ 45 ॥
దృఢాన్యౌఘ్నాదుశమాన ఓజః । అవాభినత్కకుభః పర్వతానామ్ ॥ ఆ నో అగ్నే సుకేతునా । రయిం-విఁశ్వాయుపోషసమ్ । మార్డీక-న్ధేహి జీవసే ॥ త్వగ్ం సోమ మహే భగమ్ । త్వం-యూఁన ఋతాయతే । దక్ష-న్దధాసి జీవసే ॥ రథం-యుఁఞ్జతే మరుతః శుభే సగమ్ । సూరో న మిత్రావరుణా గవిష్టిషు ॥ 46 ॥
రజాగ్ంసి చిత్రా వి చరన్తి తన్యవః । దివ-స్సమ్రాజా పయసా న ఉక్షతమ్ ॥ వాచగ్ం సు మిత్రావరుణావిరావతీమ్ । పర్జన్యశ్చిత్రాం-వఁదతి త్విషీమతీమ్ । అభ్రా వసత మరుత-స్సు మాయయా । ద్యాం-వఁర్షయత-మరుణామరేపసమ్ ॥ అయుక్త సప్త శున్ధ్యువః । సూరో రథస్య నప్త్రియః । తాభిర్యాతి స్వయుక్తిభిః ॥ వహిష్ఠేభిర్విహరన్. యాసి తన్తుమ్ ॥ 47 ॥
అవవ్యయన్నసిత-న్దేవ వస్వః । దవిద్ధ్వతో రశ్మయ-స్సూర్యస్య । చర్మేవావాధుస్తమో అఫ్స్వన్తః ॥ పర్జన్యాయ ప్రగాయత । దివస్పుత్రాయ మీఢుషే । స నో యవసమిచ్ఛతు ॥ అచ్ఛా వద తవస-ఙ్గీర్భిరాభిః । స్తుహి పర్జన్య-న్నమసా వివాస । కనిక్రద-ద్వృషభో జీరదానుః । రేతో దధాత్వోషధీషు గర్భమ్ ॥ 48 ॥
యో గర్భమోషధీనామ్ । గవా-ఙ్కృణోత్యర్వతామ్ । పర్జన్యః పురుషీణామ్ ॥ తస్మా ఇదాస్యే హవిః । జుహోతా మధుమత్తమమ్ । ఇడా-న్న-స్సంయఁత-ఙ్కరత్ ॥ తిస్రో యదగ్నే శరదస్త్వామిత్ । శుచి-ఙ్ఘృతేన శుచయ-స్సపర్యన్న్ । నామాని చిద్దధిరే యజ్ఞియాని । అసూదయన్త తనువ-స్సుజాతాః ॥ 49 ॥
ఇన్ద్రశ్చ న-శ్శునాసీరౌ । ఇమం-యఁజ్ఞ-మ్మిమిక్షతమ్ । గర్భ-న్ధత్తగ్గ్ స్వస్తయే ॥ యయోరిదం-విఁశ్వ-మ్భువన-మావివేశ । యయోరానన్దో నిహితో మహశ్చ । శునాసీరావృతుభిః సంవిఁదానౌ । ఇన్ద్రవన్తౌ హవిరిద-ఞ్జుషేథామ్ ॥ ఆ ఘా యే అగ్నిమిన్ధతే । స్తృణన్తి బర్హిరానుషక్ । యేషామిన్ద్రో యువా సఖా ॥ అగ్న ఇన్ద్రశ్చ మేదినా । హథో వృత్రాణ్యప్రతి । యువగ్ం హి వృత్రహన్తమా ॥ యాభ్యాగ్ం సువరజయన్నగ్ర ఏవ । యావాతస్థతు-ర్భువనస్య మద్ధ్యే । ప్రచర్షణీ వృషణా వజ్రబాహూ । అగ్నీ ఇన్ద్రా వృత్రహణా హువే వామ్ ॥ 50 ॥
తగ్ం సద్ధ్రీచీరూతయో వృష్ణియాని । పౌగ్గ్స్యాని నియుతః సశ్చురిన్ద్రమ్ । సముద్ర-న్న సిన్ధవ ఉక్థశుష్మాః । ఉరువ్యచస-ఙ్గిర ఆవిశన్తి ॥ ఇన్ద్రాయ గిరో అనిశితసర్గాః । అపః ప్రైరయన్-థ్సగరస్య బుద్ధ్నాత్ । యో అక్షేణేవ చక్రియా శచీభిః । విష్వక్తస్తమ్భ పృథివీముత ద్యామ్ ॥ అక్షోదయచ్ఛవసా క్షామ బుద్ధ్నమ్ । వార్ణవాతస్తవిషీభిరిన్ద్రః ॥ 45 ॥
దృఢాన్యౌఘ్నాదుశమాన ఓజః । అవాభినత్కకుభః పర్వతానామ్ ॥ ఆ నో అగ్నే సుకేతునా । రయిం-విఁశ్వాయుపోషసమ్ । మార్డీక-న్ధేహి జీవసే ॥ త్వగ్ం సోమ మహే భగమ్ । త్వం-యూఁన ఋతాయతే । దక్ష-న్దధాసి జీవసే ॥ రథం-యుఁఞ్జతే మరుతః శుభే సగమ్ । సూరో న మిత్రావరుణా గవిష్టిషు ॥ 46 ॥
రజాగ్ంసి చిత్రా వి చరన్తి తన్యవః । దివ-స్సమ్రాజా పయసా న ఉక్షతమ్ ॥ వాచగ్ం సు మిత్రావరుణావిరావతీమ్ । పర్జన్యశ్చిత్రాం-వఁదతి త్విషీమతీమ్ । అభ్రా వసత మరుత-స్సు మాయయా । ద్యాం-వఁర్షయత-మరుణామరేపసమ్ ॥ అయుక్త సప్త శున్ధ్యువః । సూరో రథస్య నప్త్రియః । తాభిర్యాతి స్వయుక్తిభిః ॥ వహిష్ఠేభిర్విహరన్. యాసి తన్తుమ్ ॥ 47 ॥
అవవ్యయన్నసిత-న్దేవ వస్వః । దవిద్ధ్వతో రశ్మయ-స్సూర్యస్య । చర్మేవావాధుస్తమో అఫ్స్వన్తః ॥ పర్జన్యాయ ప్రగాయత । దివస్పుత్రాయ మీఢుషే । స నో యవసమిచ్ఛతు ॥ అచ్ఛా వద తవస-ఙ్గీర్భిరాభిః । స్తుహి పర్జన్య-న్నమసా వివాస । కనిక్రద-ద్వృషభో జీరదానుః । రేతో దధాత్వోషధీషు గర్భమ్ ॥ 48 ॥
యో గర్భమోషధీనామ్ । గవా-ఙ్కృణోత్యర్వతామ్ । పర్జన్యః పురుషీణామ్ ॥ తస్మా ఇదాస్యే హవిః । జుహోతా మధుమత్తమమ్ । ఇడా-న్న-స్సంయఁత-ఙ్కరత్ ॥ తిస్రో యదగ్నే శరదస్త్వామిత్ । శుచి-ఙ్ఘృతేన శుచయ-స్సపర్యన్న్ । నామాని చిద్దధిరే యజ్ఞియాని । అసూదయన్త తనువ-స్సుజాతాః ॥ 49 ॥
ఇన్ద్రశ్చ న-శ్శునాసీరౌ । ఇమం-యఁజ్ఞ-మ్మిమిక్షతమ్ । గర్భ-న్ధత్తగ్గ్ స్వస్తయే ॥ యయోరిదం-విఁశ్వ-మ్భువన-మావివేశ । యయోరానన్దో నిహితో మహశ్చ । శునాసీరావృతుభిః సంవిఁదానౌ । ఇన్ద్రవన్తౌ హవిరిద-ఞ్జుషేథామ్ ॥ ఆ ఘా యే అగ్నిమిన్ధతే । స్తృణన్తి బర్హిరానుషక్ । యేషామిన్ద్రో యువా సఖా ॥ అగ్న ఇన్ద్రశ్చ మేదినా । హథో వృత్రాణ్యప్రతి । యువగ్ం హి వృత్రహన్తమా ॥ యాభ్యాగ్ం సువరజయన్నగ్ర ఏవ । యావాతస్థతు-ర్భువనస్య మద్ధ్యే । ప్రచర్షణీ వృషణా వజ్రబాహూ । అగ్నీ ఇన్ద్రా వృత్రహణా హువే వామ్ ॥ 50 ॥
(మన - ఇన్ద్రో - గావిష్టిషు - తన్తుం - గర్భగ్ం - సుజాతాః - సఖా సప్త చ) (అ. 5)
అనువాకం 6 - ఉపహోమాః
అనువాకం 6 - ఉపహోమాః
ఉత నః ప్రియా ప్రియాసు । సప్తస్వసా సుజుష్టా । సరస్వతీ స్తోమ్యా ఽభూత్ ॥ ఇమా జుహ్వానా యుష్మదా నమోభిః । ప్రతి స్తోమగ్ం సరస్వతి జుషస్వ । తవ శర్మ-న్ప్రియతమే దధానాః । ఉపస్థేయామ శరణ-న్న వృక్షమ్ ॥ త్రీణి పదా విచక్రమే । విష్ణుర్గోపా అదాభ్యః । తతో ధర్మాణి ధారయన్న్ ॥ 51 ॥
తదస్య ప్రియమభి పాథో అశ్యామ్ । నరో యత్ర దేవయవో మదన్తి । ఉరుక్రమస్య స హి బన్ధురిత్థా । విష్ణోః పదే పరమే మద్ధ్వ ఉథ్సః ॥ క్రత్వా దా అస్థు శ్రేష్ఠః । అద్య త్వా వన్వన్-థ్సురేక్ణాః । మర్త ఆనాశ సువృక్తిమ్ ॥ ఇమా బ్రహ్మ బ్రహ్మవాహ । ప్రియా త ఆ బరఃఇ-స్సీద । వీహి సూర పురోడాశమ్ ॥ 52 ॥
ఉప న-స్సూనవో గిరః । శృణ్వన్త్వమృతస్య యే । సుమృడీకా భవన్తు నః ॥ అద్యా నో దేవ సవితః । ప్రజావ-థ్సావీ-స్సౌభగమ్ । పరా దుస్ష్వప్నియగ్ం సువ ॥ విశ్వాని దేవ సవితః । దురితాని పరాసువ । య-ద్భద్ర-న్తన్మ ఆసువ ॥ శుచిమర్కై-ర్బృహస్పతిమ్ ॥ 53 ॥
అద్ధ్వరేషు నమస్యత । అనామ్యోజ ఆచకే ॥ యా ధారయన్త దేవా సుదక్షా దక్షపితారా । అసుర్యాయ ప్రమహసా ॥ స ఇత్క్షేతి సుధిత ఓకసి స్వే । తస్మా ఇడా పిన్వతే విశ్వదానీ । తస్మై విశః స్వయమేవానమన్తి । యస్మి-న్బ్రహ్మా రాజని పూర్వ ఏతి ॥ సకూతిమిన్ద్ర సచ్యుతిమ్ । సచ్యుతి-ఞ్జఘనచ్యుతిమ్ ॥ 54 ॥
కనాత్కాభా-న్న ఆభర । ప్రయఫ్స్యన్నివ సక్థ్యౌ ॥ విన ఇన్ద్ర మృధో జహి । కనీఖునదివ సాపయన్న్ । అభి న-స్సుష్టుతి-న్నయ ॥ ప్రజాపతి-స్స్త్రియాం-యఁశః । ముష్కయోరదధా-థ్సపమ్ । కామస్య తృప్తిమానన్దమ్ । తస్యాగ్నే భాజయేహ మా ॥ మోదః ప్రమోద ఆనన్దః ॥ 55 ॥
ముష్కయోర్నిహిత-స్సపః । సృత్వేవ కామస్య తృప్యాణి । దక్షిణానా-మ్ప్రతిగ్రహే ॥ మనసశ్చిత్త-మాకూతిమ్ । వాచ-స్సత్య-మశీమహి । పశూనాగ్ం రూపమన్నస్య । యశ-శ్శ్రీ-శ్శ్రయతా-మ్మయి ॥ యథా ఽహమస్యా అతృపగ్గ్ స్త్రియై పుమాన్ । యథా స్త్రీ తృప్యతి పుగ్ంసి ప్రియే ప్రియా । ఏవ-మ్భగస్య తృప్యాణి ॥ 56 ॥
యజ్ఞస్య కామ్యః ప్రియః ॥ దదామీత్యగ్నిర్వదతి । తథేతి వాయురాహ తత్ । హన్తేతి సత్య-ఞ్చన్ద్రమాః । ఆదిత్య-స్సత్యమోమితి ॥ ఆపస్త-థ్సత్యమాభరన్న్ । యశో యజ్ఞస్య దక్షిణామ్ । అసౌ మే కామ-స్సమృద్ధ్యతామ్ ॥ న హి స్పశమవిద-న్నన్యమస్మాత్ । వైశ్వానరా-త్పుర ఏతారమగ్నేః ॥ 57 ॥
అథేమమన్థన్నమృతమమూరాః । వైశ్వానర-ఙ్క్షేత్రజిత్యాయ దేవాః ॥ యేషామిమే పూర్వే అర్మాస ఆసన్న్ । అయూపా-స్సద్మ విభృతా పురూణి । వైశ్వానర త్వయా తే నుత్తాః । పృథివీ-మన్యామభితస్థు-ర్జనాసః ॥ పృథివీ-మ్మాతర-మ్మహీమ్ । అన్తరిక్ష-ముపబ్రువే । బృహతీమూతయే దివమ్ ॥ విశ్వ-మ్బిభర్తి పృథివీ ॥ 58 ॥
అన్తరిక్షం-విఁపప్రథే । దుహే ద్యౌ-ర్బృహతీ పయః ॥ న తా నశన్తి న దభాతి తస్కరః । నైనా అమిత్రో వ్యథిరాదధర్షతి । దేవాగ్శ్చ యాభి-ర్యజతే దదాతి చ । జ్యోగిత్తాభిః సచతే గోపతి-స్సహ ॥ న తా అర్వా రేణుకకాటో అశ్నుతే । న సగ్గ్ స్కృతత్ర-ముపయన్తి తా అభి । ఉరుగాయమభయ-న్తస్య తా అను । గావో మర్త్యస్య విచరన్తి యజ్వనః ॥ 59 ॥
రాత్రీ వ్యఖ్యదాయతీ । పురుత్రా దేవ్యక్షభిః । విశ్వా అధి శ్రియో-ఽధిత ॥ ఉప తే గా ఇవాకరమ్ । వృణీష్వ దుహిత-ర్దివః । రాత్రీ స్తోమ-న్న జిగ్యుషీ ॥ దేవీం-వాఁచమజనయన్త దేవాః । తాం-విఁశ్వరూపాః పశవో వదన్తి । సా నో మన్ద్రేషమూర్జ-న్దుహానా । ధేనుర్వాగస్మానుప సుష్టుతైతు ॥ 60 ॥
య-ద్వాగ్వదన్త్య-విచేతనాని । రాష్ట్రీ దేవానా-న్నిషసాద మన్ద్రా । చతస్ర ఊర్జ-న్దుదుహే పయాగ్ంసి । క్వ స్వి దస్యాః పరమ-ఞ్జగామ ॥ గౌరీ మిమాయ సలిలాని తక్షతీ । ఏకపదీ ద్విపదీ సా చతుష్పదీ । అష్టాపదీ నవపదీ బభూవుషీ । సహస్రాక్షరా పరమే వ్యోమన్న్ ॥ తస్యాగ్ం సముద్రా అధి వి క్షరన్తి । తేన జీవన్తి ప్రదిశశ్చతస్రః ॥ 61 ॥
తతః క్షరత్యక్షరమ్ । త-ద్విశ్వ-ముపజీవతి ॥ ఇన్ద్రా సూరా జనయన్-విశ్వకర్మా । మరుత్వాగ్ం అస్తు గణవాన్-థ్సజాతవాన్ । అస్య స్నుషా-శ్వశురస్య ప్రశిష్టిమ్ । సపత్నా వాచ-మ్మనసా ఉపాసతామ్ ॥ ఇన్ద్ర-స్సూరో అతర-ద్రజాగ్ంసి । స్నుషా సపత్నా-శ్శ్వశురో-ఽయమస్తు । అయగ్ం శత్రూఞ్జయతు జర్హృషాణః । అయం-వాఁజ-ఞ్జయతు వాజసాతౌ ॥ అగ్నిః, క్షత్రభృదనిభృష్టమోజః । సహస్రియో దీప్యతా-మప్రయుచ్ఛన్న్ । విభ్రాజమాన-స్సమిధాన ఉగ్రః । ఆ-ఽన్తరిక్షమరుహద-గన్ద్యామ్ ॥ 62 ॥
తదస్య ప్రియమభి పాథో అశ్యామ్ । నరో యత్ర దేవయవో మదన్తి । ఉరుక్రమస్య స హి బన్ధురిత్థా । విష్ణోః పదే పరమే మద్ధ్వ ఉథ్సః ॥ క్రత్వా దా అస్థు శ్రేష్ఠః । అద్య త్వా వన్వన్-థ్సురేక్ణాః । మర్త ఆనాశ సువృక్తిమ్ ॥ ఇమా బ్రహ్మ బ్రహ్మవాహ । ప్రియా త ఆ బరఃఇ-స్సీద । వీహి సూర పురోడాశమ్ ॥ 52 ॥
ఉప న-స్సూనవో గిరః । శృణ్వన్త్వమృతస్య యే । సుమృడీకా భవన్తు నః ॥ అద్యా నో దేవ సవితః । ప్రజావ-థ్సావీ-స్సౌభగమ్ । పరా దుస్ష్వప్నియగ్ం సువ ॥ విశ్వాని దేవ సవితః । దురితాని పరాసువ । య-ద్భద్ర-న్తన్మ ఆసువ ॥ శుచిమర్కై-ర్బృహస్పతిమ్ ॥ 53 ॥
అద్ధ్వరేషు నమస్యత । అనామ్యోజ ఆచకే ॥ యా ధారయన్త దేవా సుదక్షా దక్షపితారా । అసుర్యాయ ప్రమహసా ॥ స ఇత్క్షేతి సుధిత ఓకసి స్వే । తస్మా ఇడా పిన్వతే విశ్వదానీ । తస్మై విశః స్వయమేవానమన్తి । యస్మి-న్బ్రహ్మా రాజని పూర్వ ఏతి ॥ సకూతిమిన్ద్ర సచ్యుతిమ్ । సచ్యుతి-ఞ్జఘనచ్యుతిమ్ ॥ 54 ॥
కనాత్కాభా-న్న ఆభర । ప్రయఫ్స్యన్నివ సక్థ్యౌ ॥ విన ఇన్ద్ర మృధో జహి । కనీఖునదివ సాపయన్న్ । అభి న-స్సుష్టుతి-న్నయ ॥ ప్రజాపతి-స్స్త్రియాం-యఁశః । ముష్కయోరదధా-థ్సపమ్ । కామస్య తృప్తిమానన్దమ్ । తస్యాగ్నే భాజయేహ మా ॥ మోదః ప్రమోద ఆనన్దః ॥ 55 ॥
ముష్కయోర్నిహిత-స్సపః । సృత్వేవ కామస్య తృప్యాణి । దక్షిణానా-మ్ప్రతిగ్రహే ॥ మనసశ్చిత్త-మాకూతిమ్ । వాచ-స్సత్య-మశీమహి । పశూనాగ్ం రూపమన్నస్య । యశ-శ్శ్రీ-శ్శ్రయతా-మ్మయి ॥ యథా ఽహమస్యా అతృపగ్గ్ స్త్రియై పుమాన్ । యథా స్త్రీ తృప్యతి పుగ్ంసి ప్రియే ప్రియా । ఏవ-మ్భగస్య తృప్యాణి ॥ 56 ॥
యజ్ఞస్య కామ్యః ప్రియః ॥ దదామీత్యగ్నిర్వదతి । తథేతి వాయురాహ తత్ । హన్తేతి సత్య-ఞ్చన్ద్రమాః । ఆదిత్య-స్సత్యమోమితి ॥ ఆపస్త-థ్సత్యమాభరన్న్ । యశో యజ్ఞస్య దక్షిణామ్ । అసౌ మే కామ-స్సమృద్ధ్యతామ్ ॥ న హి స్పశమవిద-న్నన్యమస్మాత్ । వైశ్వానరా-త్పుర ఏతారమగ్నేః ॥ 57 ॥
అథేమమన్థన్నమృతమమూరాః । వైశ్వానర-ఙ్క్షేత్రజిత్యాయ దేవాః ॥ యేషామిమే పూర్వే అర్మాస ఆసన్న్ । అయూపా-స్సద్మ విభృతా పురూణి । వైశ్వానర త్వయా తే నుత్తాః । పృథివీ-మన్యామభితస్థు-ర్జనాసః ॥ పృథివీ-మ్మాతర-మ్మహీమ్ । అన్తరిక్ష-ముపబ్రువే । బృహతీమూతయే దివమ్ ॥ విశ్వ-మ్బిభర్తి పృథివీ ॥ 58 ॥
అన్తరిక్షం-విఁపప్రథే । దుహే ద్యౌ-ర్బృహతీ పయః ॥ న తా నశన్తి న దభాతి తస్కరః । నైనా అమిత్రో వ్యథిరాదధర్షతి । దేవాగ్శ్చ యాభి-ర్యజతే దదాతి చ । జ్యోగిత్తాభిః సచతే గోపతి-స్సహ ॥ న తా అర్వా రేణుకకాటో అశ్నుతే । న సగ్గ్ స్కృతత్ర-ముపయన్తి తా అభి । ఉరుగాయమభయ-న్తస్య తా అను । గావో మర్త్యస్య విచరన్తి యజ్వనః ॥ 59 ॥
రాత్రీ వ్యఖ్యదాయతీ । పురుత్రా దేవ్యక్షభిః । విశ్వా అధి శ్రియో-ఽధిత ॥ ఉప తే గా ఇవాకరమ్ । వృణీష్వ దుహిత-ర్దివః । రాత్రీ స్తోమ-న్న జిగ్యుషీ ॥ దేవీం-వాఁచమజనయన్త దేవాః । తాం-విఁశ్వరూపాః పశవో వదన్తి । సా నో మన్ద్రేషమూర్జ-న్దుహానా । ధేనుర్వాగస్మానుప సుష్టుతైతు ॥ 60 ॥
య-ద్వాగ్వదన్త్య-విచేతనాని । రాష్ట్రీ దేవానా-న్నిషసాద మన్ద్రా । చతస్ర ఊర్జ-న్దుదుహే పయాగ్ంసి । క్వ స్వి దస్యాః పరమ-ఞ్జగామ ॥ గౌరీ మిమాయ సలిలాని తక్షతీ । ఏకపదీ ద్విపదీ సా చతుష్పదీ । అష్టాపదీ నవపదీ బభూవుషీ । సహస్రాక్షరా పరమే వ్యోమన్న్ ॥ తస్యాగ్ం సముద్రా అధి వి క్షరన్తి । తేన జీవన్తి ప్రదిశశ్చతస్రః ॥ 61 ॥
తతః క్షరత్యక్షరమ్ । త-ద్విశ్వ-ముపజీవతి ॥ ఇన్ద్రా సూరా జనయన్-విశ్వకర్మా । మరుత్వాగ్ం అస్తు గణవాన్-థ్సజాతవాన్ । అస్య స్నుషా-శ్వశురస్య ప్రశిష్టిమ్ । సపత్నా వాచ-మ్మనసా ఉపాసతామ్ ॥ ఇన్ద్ర-స్సూరో అతర-ద్రజాగ్ంసి । స్నుషా సపత్నా-శ్శ్వశురో-ఽయమస్తు । అయగ్ం శత్రూఞ్జయతు జర్హృషాణః । అయం-వాఁజ-ఞ్జయతు వాజసాతౌ ॥ అగ్నిః, క్షత్రభృదనిభృష్టమోజః । సహస్రియో దీప్యతా-మప్రయుచ్ఛన్న్ । విభ్రాజమాన-స్సమిధాన ఉగ్రః । ఆ-ఽన్తరిక్షమరుహద-గన్ద్యామ్ ॥ 62 ॥
(ధారయన్ - పురోడాశం - బృహస్పతిం - జఘనచ్యుతి - మానన్దో - భగస్య తృప్యా - ణ్యగ్నేః - పృథివీ - యజ్వన - ఏతు - ప్రదిశశ్చతస్రో - వాజసాతౌ చత్వారి చ) (అ. 6)
అనువాకం 7 - ఉపహోమాః
అనువాకం 7 - ఉపహోమాః
వృషా ఽస్యగ్ంశు-ర్వృషభాయ గృహ్యసే । వృషా-ఽయముగ్రో నృచక్షసే । దివ్యః కర్మణ్యో హితో బృహన్నామ । వృషభస్య యా కకుత్ ॥ విషూవాన్. విష్ణో భవతు । అయం-యోఁ మామకో వృషా । అథో ఇన్ద్ర ఇవ దేవేభ్యః । విబ్రవీతు జనేభ్యః ॥ ఆయుష్మన్తం-వఁర్చస్వన్తమ్ । అథో అధిపతిం-విఁశామ్ ॥ 63 ॥
అస్యాః పృథివ్యా అద్ధ్యక్షమ్ । ఇమమిన్ద్ర వృషభ-ఙ్కృణు ॥ య-స్సుశృఙ్గః సువృషభః । కల్యాణో ద్రోణ ఆహితః । కార్షీవలప్రగాణేన । వృషభేణ యజామహే ॥ వృషభేణ యజమానాః । అక్రూరేణేవ సర్పిషా । మృధశ్చ సర్వా ఇన్ద్రేణ । పృతనాశ్చ జయామసి ॥ 64 ॥
యస్యాయమృషభో హవిః । ఇన్ద్రాయ పరిణీయతే । జయాతి శత్రుమాయన్తమ్ । అథో హన్తి పృతన్యతః ॥ నృణామహ ప్రణీరసత్ । అగ్ర ఉద్భిన్దతామసత్ ॥ ఇన్ద్ర శుష్మ-న్తనువా మేరయస్వ । నీచా విశ్వా అభితిష్ఠాభిమాతీః । ని శృణీహ్యాబాధం-యోఁ నో అస్తి । ఉరు-న్నో లోక-ఙ్కృణుహి జీరదానో ॥ 65 ॥
ప్రేహ్యభిప్రేహి ప్రభరా సహస్వ । మా వివేనో వి శృణుష్వా జనేషు । ఉదీడితో వృషభ తిష్ఠ శుష్మైః । ఇన్ద్ర శత్రూ-న్పురో అస్మాక యుద్ధ్య ॥ అగ్నే జేతా త్వ-ఞ్జయ । శత్రూన్-థ్సహస ఓజసా । వి శత్రూన్. విమృధో నుద ॥ ఏత-న్తే స్తోమ-న్తువిజాత విప్రః । రథ-న్న ధీర-స్స్వపా అతక్షమ్ । యదీదగ్నే ప్రతి త్వ-న్దేవ హర్యాః ॥ 66 ॥
సువర్వతీరప ఏనా జయేమ ॥ యో ఘృతేనాభిమానితః । ఇన్ద్ర జైత్రాయ జజ్ఞిషే । స న-స్సఙ్కాసు పారయ । పృతనాసాహ్యేషు చ ॥ ఇన్ద్రో జిగాయ పృథివీమ్ । అన్తరిక్షగ్ం సువర్మహత్ । వృత్రహా పురుచేతనః ॥ ఇన్ద్రో జిగాయ సహసా సహాగ్ంసి । ఇన్ద్రో జిగాయ పృతనాని విశ్వా ॥ 67 ॥
ఇన్ద్రో జాతో వి పురో రురోజ । స నః పరస్పా వరివః కృణోతు ॥ అయ-ఙ్కృత్నురగృభీతః । విశ్వజి-దుద్భిది-థ్సోమః । ఋషి-ర్విప్రః కావ్యేన ॥ వాయురగ్రేగా యజ్ఞప్రీః । సాక-ఙ్గన్మనసా యజ్ఞమ్ । శివో నియుద్భిః శివాభిః ॥ వాయో శుక్రో అయామి తే । మద్ధ్వో అగ్ర-న్దివిష్టిషు ॥ 68 ॥
ఆయా హి సోమపీతయే । స్వారుహో దేవ నియుత్వతా ॥ ఇమమిన్ద్ర వర్ధయ క్షత్రియాణామ్ । అయం-విఁశాం-విఁశ్పతిరస్తు రాజా । అస్మా ఇన్ద్ర మహి వర్చాగ్ంసి ధేహి । అవర్చస-ఙ్కృణుహి శత్రుమస్య ॥ ఇమమాభజ గ్రామే అశ్వేషు గోషు । నిరము-మ్భజ యో-ఽమిత్రో అస్య । వర్ష్మన్ క్షత్రస్య కకుభి శ్రయస్వ । తతో న ఉగ్రో విభజా వసూని ॥ 69 ॥
అస్మే ద్యావాపృథివీ భూరి వామమ్ । స-న్దుహాథా-ఙ్ఘర్మదుఘేవ ధేనుః । అయగ్ం రాజా ప్రియ ఇన్ద్రస్య భూయాత్ । ప్రియో గవామోషధీనా-ముతాపామ్ ॥ యునజ్మి త ఉత్తరావన్త-మిన్ద్రమ్ । యేన జయాసి న పరాజయాసై । స త్వా ఽకరేకవృషభగ్గ్ స్వానామ్ । అథో రాజన్నుత్తమ-మ్మానవానామ్ ॥ ఉత్తరస్త్వమధరే తే సపత్నాః । ఏకవృషా ఇన్ద్రసఖా జిగీవాన్ ॥ 70 ॥
విశ్వా ఆశాః పృతనా-స్సజంయఁఞ్జయన్న్ । అభితిష్ఠ శత్రూయత-స్సహస్వ ॥ తుభ్య-మ్భరన్తి క్షితయో యవిష్ఠ । బలిమగ్నే అన్తి త ఓత దూరాత్ । ఆ భన్దిష్ఠస్య సుమతి-ఞ్చికిద్ధి । బృహత్తే అగ్నే మహి శర్మ భద్రమ్ ॥ యో దేహ్యో అనమయద్వధస్నైః । యో అర్యపత్నీ-రుషసశ్చకార । స నిరుద్ధ్యా నహుషో యహ్వో అగ్నిః । విశశ్చక్రే బలిహృత-స్సహోభిః ॥ 71 ॥
ప్ర సద్యో అగ్నే అత్యష్యన్యాన్ । ఆవిర్యస్మై చారుతరో బభూథ । ఈడేన్యో వపుష్యో విభావా । ప్రియో విశామతిథి-ర్మానుషీణామ్ ॥ బ్రహ్మ జ్యేష్ఠా వీర్యా సమ్భృతాని । బ్రహ్మాగ్రే జ్యేష్ఠ-న్దివమాతతాన । ఋతస్య బ్రహ్మ ప్రథమోత జజ్ఞే । తేనార్హతి బ్రహ్మణా స్పర్ధితు-ఙ్కః ॥ బ్రహ్మ స్రుచో ఘృతవతీః । బ్రహ్మణా స్వరవో మితాః ॥ 72 ॥
బ్రహ్మ యజ్ఞస్య తన్తవః । ఋత్విజో యే హవిష్కృతః ॥ శృఙ్గాణీవేచ్ఛృఙ్గిణాగ్ం సన్దదృశ్రిరే । చషాలవన్త-స్స్వరవః పృథివ్యామ్ । తే దేవాస-స్స్వరవస్తస్థివాగ్ంసః । నమ-స్సఖిభ్య-స్సన్నాన్మా ఽవగాత ॥ అభిభూరగ్నిరతర-ద్రజాగ్ంసి । స్పృధో విహత్య పృతనా అభిశ్రీః । జుషాణో మ ఆహుతి-మ్మా మహిష్ట । హత్వా సపత్నాన్. వరివస్కరన్నః ॥ ఈశాన-న్త్వా భువనానా-మభిశ్రియమ్ । స్తౌమ్యగ్న ఉరుకృతగ్ం సువీరమ్ । హవి-ర్జుషాణ-స్సపత్నాగ్ం అభిభూరసి । జహి శత్రూగ్ంరప మృధో నుదస్వ ॥ 73 ॥
అస్యాః పృథివ్యా అద్ధ్యక్షమ్ । ఇమమిన్ద్ర వృషభ-ఙ్కృణు ॥ య-స్సుశృఙ్గః సువృషభః । కల్యాణో ద్రోణ ఆహితః । కార్షీవలప్రగాణేన । వృషభేణ యజామహే ॥ వృషభేణ యజమానాః । అక్రూరేణేవ సర్పిషా । మృధశ్చ సర్వా ఇన్ద్రేణ । పృతనాశ్చ జయామసి ॥ 64 ॥
యస్యాయమృషభో హవిః । ఇన్ద్రాయ పరిణీయతే । జయాతి శత్రుమాయన్తమ్ । అథో హన్తి పృతన్యతః ॥ నృణామహ ప్రణీరసత్ । అగ్ర ఉద్భిన్దతామసత్ ॥ ఇన్ద్ర శుష్మ-న్తనువా మేరయస్వ । నీచా విశ్వా అభితిష్ఠాభిమాతీః । ని శృణీహ్యాబాధం-యోఁ నో అస్తి । ఉరు-న్నో లోక-ఙ్కృణుహి జీరదానో ॥ 65 ॥
ప్రేహ్యభిప్రేహి ప్రభరా సహస్వ । మా వివేనో వి శృణుష్వా జనేషు । ఉదీడితో వృషభ తిష్ఠ శుష్మైః । ఇన్ద్ర శత్రూ-న్పురో అస్మాక యుద్ధ్య ॥ అగ్నే జేతా త్వ-ఞ్జయ । శత్రూన్-థ్సహస ఓజసా । వి శత్రూన్. విమృధో నుద ॥ ఏత-న్తే స్తోమ-న్తువిజాత విప్రః । రథ-న్న ధీర-స్స్వపా అతక్షమ్ । యదీదగ్నే ప్రతి త్వ-న్దేవ హర్యాః ॥ 66 ॥
సువర్వతీరప ఏనా జయేమ ॥ యో ఘృతేనాభిమానితః । ఇన్ద్ర జైత్రాయ జజ్ఞిషే । స న-స్సఙ్కాసు పారయ । పృతనాసాహ్యేషు చ ॥ ఇన్ద్రో జిగాయ పృథివీమ్ । అన్తరిక్షగ్ం సువర్మహత్ । వృత్రహా పురుచేతనః ॥ ఇన్ద్రో జిగాయ సహసా సహాగ్ంసి । ఇన్ద్రో జిగాయ పృతనాని విశ్వా ॥ 67 ॥
ఇన్ద్రో జాతో వి పురో రురోజ । స నః పరస్పా వరివః కృణోతు ॥ అయ-ఙ్కృత్నురగృభీతః । విశ్వజి-దుద్భిది-థ్సోమః । ఋషి-ర్విప్రః కావ్యేన ॥ వాయురగ్రేగా యజ్ఞప్రీః । సాక-ఙ్గన్మనసా యజ్ఞమ్ । శివో నియుద్భిః శివాభిః ॥ వాయో శుక్రో అయామి తే । మద్ధ్వో అగ్ర-న్దివిష్టిషు ॥ 68 ॥
ఆయా హి సోమపీతయే । స్వారుహో దేవ నియుత్వతా ॥ ఇమమిన్ద్ర వర్ధయ క్షత్రియాణామ్ । అయం-విఁశాం-విఁశ్పతిరస్తు రాజా । అస్మా ఇన్ద్ర మహి వర్చాగ్ంసి ధేహి । అవర్చస-ఙ్కృణుహి శత్రుమస్య ॥ ఇమమాభజ గ్రామే అశ్వేషు గోషు । నిరము-మ్భజ యో-ఽమిత్రో అస్య । వర్ష్మన్ క్షత్రస్య కకుభి శ్రయస్వ । తతో న ఉగ్రో విభజా వసూని ॥ 69 ॥
అస్మే ద్యావాపృథివీ భూరి వామమ్ । స-న్దుహాథా-ఙ్ఘర్మదుఘేవ ధేనుః । అయగ్ం రాజా ప్రియ ఇన్ద్రస్య భూయాత్ । ప్రియో గవామోషధీనా-ముతాపామ్ ॥ యునజ్మి త ఉత్తరావన్త-మిన్ద్రమ్ । యేన జయాసి న పరాజయాసై । స త్వా ఽకరేకవృషభగ్గ్ స్వానామ్ । అథో రాజన్నుత్తమ-మ్మానవానామ్ ॥ ఉత్తరస్త్వమధరే తే సపత్నాః । ఏకవృషా ఇన్ద్రసఖా జిగీవాన్ ॥ 70 ॥
విశ్వా ఆశాః పృతనా-స్సజంయఁఞ్జయన్న్ । అభితిష్ఠ శత్రూయత-స్సహస్వ ॥ తుభ్య-మ్భరన్తి క్షితయో యవిష్ఠ । బలిమగ్నే అన్తి త ఓత దూరాత్ । ఆ భన్దిష్ఠస్య సుమతి-ఞ్చికిద్ధి । బృహత్తే అగ్నే మహి శర్మ భద్రమ్ ॥ యో దేహ్యో అనమయద్వధస్నైః । యో అర్యపత్నీ-రుషసశ్చకార । స నిరుద్ధ్యా నహుషో యహ్వో అగ్నిః । విశశ్చక్రే బలిహృత-స్సహోభిః ॥ 71 ॥
ప్ర సద్యో అగ్నే అత్యష్యన్యాన్ । ఆవిర్యస్మై చారుతరో బభూథ । ఈడేన్యో వపుష్యో విభావా । ప్రియో విశామతిథి-ర్మానుషీణామ్ ॥ బ్రహ్మ జ్యేష్ఠా వీర్యా సమ్భృతాని । బ్రహ్మాగ్రే జ్యేష్ఠ-న్దివమాతతాన । ఋతస్య బ్రహ్మ ప్రథమోత జజ్ఞే । తేనార్హతి బ్రహ్మణా స్పర్ధితు-ఙ్కః ॥ బ్రహ్మ స్రుచో ఘృతవతీః । బ్రహ్మణా స్వరవో మితాః ॥ 72 ॥
బ్రహ్మ యజ్ఞస్య తన్తవః । ఋత్విజో యే హవిష్కృతః ॥ శృఙ్గాణీవేచ్ఛృఙ్గిణాగ్ం సన్దదృశ్రిరే । చషాలవన్త-స్స్వరవః పృథివ్యామ్ । తే దేవాస-స్స్వరవస్తస్థివాగ్ంసః । నమ-స్సఖిభ్య-స్సన్నాన్మా ఽవగాత ॥ అభిభూరగ్నిరతర-ద్రజాగ్ంసి । స్పృధో విహత్య పృతనా అభిశ్రీః । జుషాణో మ ఆహుతి-మ్మా మహిష్ట । హత్వా సపత్నాన్. వరివస్కరన్నః ॥ ఈశాన-న్త్వా భువనానా-మభిశ్రియమ్ । స్తౌమ్యగ్న ఉరుకృతగ్ం సువీరమ్ । హవి-ర్జుషాణ-స్సపత్నాగ్ం అభిభూరసి । జహి శత్రూగ్ంరప మృధో నుదస్వ ॥ 73 ॥
(విశాం - జయామసి - జీరదానో - హర్యా - విశ్వా - దివిష్టిషు - వసూని - జిగీవాన్థ్ - సహోభి--ర్ మితా - న శ్చత్వారి చ) (అ. 7)
అనువాకం 8 - ఉపహోమాః
అనువాకం 8 - ఉపహోమాః
స ప్రత్నవన్నవీయసా । అగ్నే ద్యుమ్నేన సంయఁతా । బృహ-త్తతన్థ భానునా ॥ నవ-న్ను స్తోమమగ్నయే । దివ-శ్శ్యేనాయ జీజనమ్ । వసోః కువిద్వనాతి నః ॥ స్వారుహా యస్య శ్రియో దృశే । రయిర్వీరవతో యథా । అగ్రే యజ్ఞస్య చేతతః ॥ అదాభ్యః పుర ఏతా ॥ 74 ॥
అగ్నిర్విశా-మ్మానుషీణామ్ । తూర్ణీ రథ-స్సదా నవః ॥ నవగ్ం సోమాయ వాజినే । ఆజ్య-మ్పయసో-ఽజని । జుష్టగ్ం శుచితమం-వఁసు ॥ నవగ్ం సోమ జుషస్వ నః । పీయూషస్యేహ తృప్ణుహి । యస్తే భాగ ఋతావయమ్ ॥ నవస్య సోమ తే వయమ్ । ఆ సుమతిం-వృఁణీమహే ॥ 75 ॥
స నో రాస్వ సహస్రిణః ॥ నవగ్ం హవిర్జుషస్వ నః । ఋతుభిః సోమ భూతమమ్ । తదఙ్గ ప్రతిహర్య నః । రాజన-థ్సోమ స్వస్తయే ॥ నవగ్గ్ స్తోమ-న్నవగ్ం హవిః । ఇన్ద్రాగ్నిభ్యా-న్నివేదయ । తజ్జుషేతాగ్ం సచేతసా ॥ శుచి-న్ను స్తోమ-న్నవజాతమద్య । ఇన్ద్రాగ్నీ వృత్రహణా జుషేథామ్ ॥ 76 ॥
ఉభా హి వాగ్ం సుహవా జోహవీమి । తా వాజగ్ం సద్య ఉశతే ధేష్ఠా ॥ అగ్నిరిన్ద్రో నవస్య నః । అస్య హవ్యస్య తృప్యతామ్ । ఇహ దేవౌ సహస్రిణౌ ॥ యజ్ఞ-న్న ఆ హి గచ్ఛతామ్ । వసుమన్తగ్ం సువర్విదమ్ । అస్య హవ్యస్య తృప్యతామ్ । అగ్నిరిన్ద్రో నవస్య నః ॥ విశ్వా-న్దేవాగ్ స్తర్పయత ॥ 77 ॥
హవిషో-ఽస్య నవస్య నః । సువర్విదో హి జజ్ఞిరే ॥ ఏద-మ్బర్హి-స్సుష్టరీమా నవేన । అయం-యఁజ్ఞో యజమానస్య భాగః । అయ-మ్బభూవ భువనస్య గర్భః । విశ్వే దేవా ఇదమద్యాగమిష్ఠాః ॥ ఇమే ను ద్యావాపృథివీ సమీచీ । తన్వానే యజ్ఞ-మ్పురుపేశస-న్ధియా । ఆ-ఽస్మై పృణీతా-మ్భువనాని విశ్వా । ప్రజా-మ్పుష్టిమమృత-న్నవేన ॥ 78 ॥
ఇమే ధేనూ అమృతం-యేఁ దుహాతే । పయస్వ-త్యుత్తరామేతు పుష్టిః । ఇమం-యఁజ్ఞ-ఞ్జుషమాణే నవేన । సమీచీ ద్యావాపృథివీ ఘృతాచీ ॥ యవిష్ఠో హవ్యవాహనః । చిత్రభాను-ర్ఘృతాసుతిః । నవజాతో విరోచసే । అగ్నే తత్తే మహిత్వనమ్ ॥ త్వమగ్నే దేవతాభ్యః । భాగే దేవ న మీయసే ॥ 79 ॥
స ఏనా విద్వాన్. యక్ష్యసి । నవగ్గ్ స్తోమ-ఞ్జుషస్వ నః ॥ అగ్నిః ప్రథమః ప్రాశ్ఞాతు । స హి వేద యథా హవిః । శివా అస్మభ్య-మోషధీః । కృణోతు విశ్వచర్షణిః ॥ భద్రాన్న-శ్శ్రేయ-స్సమనైష్ట దేవాః । త్వయా-ఽవసేన సమశీమహి త్వా । స నో మయోభూః పితో ఆవిశస్వ । శ-న్తోకాయ తనువే స్యోనః ॥ ఏతము త్య-మ్మధునా సంయుఁతం-యఁవమ్ । సరస్వత్యా అధిమనావచర్కృషుః । ఇన్ద్ర ఆసీ-థ్సీరపతి-శ్శతక్రతుః । కీనాశా ఆస-న్మరుతః సుదానవః ॥ 80 ॥
అగ్నిర్విశా-మ్మానుషీణామ్ । తూర్ణీ రథ-స్సదా నవః ॥ నవగ్ం సోమాయ వాజినే । ఆజ్య-మ్పయసో-ఽజని । జుష్టగ్ం శుచితమం-వఁసు ॥ నవగ్ం సోమ జుషస్వ నః । పీయూషస్యేహ తృప్ణుహి । యస్తే భాగ ఋతావయమ్ ॥ నవస్య సోమ తే వయమ్ । ఆ సుమతిం-వృఁణీమహే ॥ 75 ॥
స నో రాస్వ సహస్రిణః ॥ నవగ్ం హవిర్జుషస్వ నః । ఋతుభిః సోమ భూతమమ్ । తదఙ్గ ప్రతిహర్య నః । రాజన-థ్సోమ స్వస్తయే ॥ నవగ్గ్ స్తోమ-న్నవగ్ం హవిః । ఇన్ద్రాగ్నిభ్యా-న్నివేదయ । తజ్జుషేతాగ్ం సచేతసా ॥ శుచి-న్ను స్తోమ-న్నవజాతమద్య । ఇన్ద్రాగ్నీ వృత్రహణా జుషేథామ్ ॥ 76 ॥
ఉభా హి వాగ్ం సుహవా జోహవీమి । తా వాజగ్ం సద్య ఉశతే ధేష్ఠా ॥ అగ్నిరిన్ద్రో నవస్య నః । అస్య హవ్యస్య తృప్యతామ్ । ఇహ దేవౌ సహస్రిణౌ ॥ యజ్ఞ-న్న ఆ హి గచ్ఛతామ్ । వసుమన్తగ్ం సువర్విదమ్ । అస్య హవ్యస్య తృప్యతామ్ । అగ్నిరిన్ద్రో నవస్య నః ॥ విశ్వా-న్దేవాగ్ స్తర్పయత ॥ 77 ॥
హవిషో-ఽస్య నవస్య నః । సువర్విదో హి జజ్ఞిరే ॥ ఏద-మ్బర్హి-స్సుష్టరీమా నవేన । అయం-యఁజ్ఞో యజమానస్య భాగః । అయ-మ్బభూవ భువనస్య గర్భః । విశ్వే దేవా ఇదమద్యాగమిష్ఠాః ॥ ఇమే ను ద్యావాపృథివీ సమీచీ । తన్వానే యజ్ఞ-మ్పురుపేశస-న్ధియా । ఆ-ఽస్మై పృణీతా-మ్భువనాని విశ్వా । ప్రజా-మ్పుష్టిమమృత-న్నవేన ॥ 78 ॥
ఇమే ధేనూ అమృతం-యేఁ దుహాతే । పయస్వ-త్యుత్తరామేతు పుష్టిః । ఇమం-యఁజ్ఞ-ఞ్జుషమాణే నవేన । సమీచీ ద్యావాపృథివీ ఘృతాచీ ॥ యవిష్ఠో హవ్యవాహనః । చిత్రభాను-ర్ఘృతాసుతిః । నవజాతో విరోచసే । అగ్నే తత్తే మహిత్వనమ్ ॥ త్వమగ్నే దేవతాభ్యః । భాగే దేవ న మీయసే ॥ 79 ॥
స ఏనా విద్వాన్. యక్ష్యసి । నవగ్గ్ స్తోమ-ఞ్జుషస్వ నః ॥ అగ్నిః ప్రథమః ప్రాశ్ఞాతు । స హి వేద యథా హవిః । శివా అస్మభ్య-మోషధీః । కృణోతు విశ్వచర్షణిః ॥ భద్రాన్న-శ్శ్రేయ-స్సమనైష్ట దేవాః । త్వయా-ఽవసేన సమశీమహి త్వా । స నో మయోభూః పితో ఆవిశస్వ । శ-న్తోకాయ తనువే స్యోనః ॥ ఏతము త్య-మ్మధునా సంయుఁతం-యఁవమ్ । సరస్వత్యా అధిమనావచర్కృషుః । ఇన్ద్ర ఆసీ-థ్సీరపతి-శ్శతక్రతుః । కీనాశా ఆస-న్మరుతః సుదానవః ॥ 80 ॥
(పుర ఏతా - వృణీమహే - జుషేథాన్-తర్పయ-తామృత-న్నవేన-మీయసే-స్యోన శ్చత్వారి చ) (అ. 8)
(జుష్ట - శ్చక్షుషో - జుష్టీ నరో - నక్త-ఞ్జాతా - వృషా స - ఉత నో - వృషా-ఽస్యగ్ంశుః - స ప్రత్నవదష్టౌ)
(జుష్టో - మన్యు-ర్భగో - జుష్టీ నరో - హరివర్పస-ఙ్గిరః - శిప్రిన్ వాజానా - ముత నో - య-ద్వాగ్వదన్తీ - విశ్వా ఆశా అశీతిః )
(జుష్టః - సుదానవః )
॥ హరిః ఓమ్ ।
॥ కృష్ణ యజుర్వేదీయ తైత్తిరీయ బ్రాహ్మణే ద్వితీయాష్టకే చతుర్థః ప్రపాఠక-స్సమాప్తః ॥