2.5 - উপহোমশেষঃ - কৃষ্ণ যজুৰ্ৱেদ তৈত্তিৰীয ব্ৰাহ্মণ পাঠঃ - প্ৰাণো ৰক্ষতি

কৃষ্ণ যজুৰ্ৱেদীয তৈত্তিৰীয ব্ৰাহ্মণে দ্ৱিতীযাষ্টকে পঞ্চমঃ প্ৰপাঠকঃ - উপহোমশেষঃ
ও-ন্নমঃ পৰমাত্মনে, শ্ৰী মহাগণপতযে নমঃ,

শ্ৰী গুৰুভ্যো নমঃ । হৰিঃ ওম্ ॥
2.5.1 উপহোমাঃ

প্ৰাণো ৰক্ষতি ৱিশ্ৱমেজত্ । ইৰ্যো ভূত্ৱা বহুধা বহূনি । স ইথ্সৰ্ৱং-ৱ্যাঁনশে ॥ যো দেৱো দেৱেষু ৱিভূৰন্তঃ । আৱৃদূদা-ত্ক্ষেত্ৰিযদ্ধ্ৱগদ্ৱৃষা । তমি-ত্প্ৰাণ-ম্মনসো পশিক্ষত । অগ্ৰ-ন্দেৱানা-মিদমত্তু নো হৱিঃ ॥ মনসশ্চিত্তেদম্ । ভূত-ম্ভৱ্য-ঞ্চ গুপ্যতে । তদ্ধি দেৱেষ্ৱগ্ৰিযম্ ॥ 1 ॥
আ ন এতু পুৰশ্চৰম্ । সহ দেৱৈৰিমগ্ং হৱম্ । মন-শ্শ্ৰেযসি শ্ৰেযসি । কৰ্মন্. যজ্ঞপতি-ন্দধত্ ॥ জুষতা-ম্মে ৱাগিদগ্ং হৱিঃ । ৱিৰাড্দেৱী পুৰোহিতা । হৱ্যৱাডন পাযিনী ॥ যযা ৰূপাণি বহুধা ৱদন্তি । পেশাগ্ংসি দেৱাঃ পৰমে জনিত্ৰে । সানো ৱিৰাডনপস্ফুৰন্তী ॥ 2 ॥
ৱাগ্দেৱী জুষতামিদগ্ং হৱিঃ ॥ চক্ষু-ৰ্দেৱানা-ঞ্জ্যোতিৰমৃতে ন্যক্তম্ । অস্য ৱিজ্ঞানায বহুধা নিধীযতে । তস্য সুম্ন-মশীমহি । মা নো হাসী-দ্ৱিচক্ষণম্ ॥ আযুৰিন্নঃ প্ৰতীৰ্যতাম্ । অনন্ধা-শ্চক্ষুষা ৱযম্ । জীৱা জ্যোতিৰশীমহি । সুৱৰ্জ্যোতি-ৰুতামৃতম্ ॥ শ্ৰোত্ৰেণ ভদ্ৰ মুত শৃণ্ৱন্তি সত্যম্ । শ্ৰোত্ৰেণ ৱাচ-ম্বহুধোদ্য মানাম্ । শ্ৰোত্ৰেণ মোদশ্চ মহশ্চ শ্ৰূযতে । শ্ৰোত্ৰেণ সৰ্ৱা দিশ আশৃণোমি ॥ যেন প্ৰাচ্যা উত দক্ষিণা । প্ৰতীচ্যৈ দিশ-শ্শৃণ্ৱন্ত্যুত্তৰাত্ । তদিচ্ছ্ৰোত্ৰ-ম্বহুধোদ্যমানম্ । অৰান্ন নেমিঃ পৰি সৰ্ৱ-ম্বভূৱ ॥ 3 ॥

(অগ্ৰি - যমনপস্ফুৰন্তী - সত্যগ্ং সপ্ত চ) (অ. 1)
2.5.2 উপহোমাঃ

উদেহি ৱাজিন্যো অস্যফ্স্ৱন্তঃ । ইদগ্ং ৰাষ্ট্ৰমাৱিশ সূনৃতাৱত্ । যো ৰোহিতো ৱিশ্ৱমিদ-ঞ্জজান । স নো ৰাষ্ট্ৰেষু সুধিতান্দধাতু ॥ ৰোহগ্ং ৰোহগ্ং ৰোহিত আৰুৰোহ । প্ৰজাভিৰ্ৱৃদ্ধি-ঞ্জনুষামুপস্থম্ । তাভি-স্সগ্ংৰব্ধো অৱিদথ্ষডুৰ্ৱীঃ । গাতু-ম্প্ৰপশ্যন্নিহ ৰাষ্ট্ৰমাহাঃ ॥ আহাৰ্ষী-দ্ৰাষ্ট্ৰমিহ ৰোহিতঃ । মৃধো ৱ্যাস্থদভয-ন্নো অস্তু ॥ 4 ॥
অস্মভ্য-ন্দ্যাৱাপৃথিৱী শক্ৱৰীভিঃ । ৰাষ্ট্ৰ-ন্দুহাথামিহ ৰেৱতীভিঃ ॥ ৱিমমৰ্শ ৰোহিতো ৱিশ্ৱৰূপঃ । সমাচক্ৰাণঃ প্ৰৰুহো ৰুহশ্চ । দিৱগন্ত্ৱায মহতা মহিম্না । ৱি নো ৰাষ্ট্ৰমুনত্তু পযসা স্ৱেন ॥ যাস্তে ৱিশস্তপসা সম্বভূৱুঃ । গাযত্ৰং-ৱঁথ্সমনু তাস্ত আগুঃ । তাস্ত্ৱা ৱিশন্তু মহসা স্ৱেন । স-ম্মাতা পুত্ৰো অভ্যেতু ৰোহিতঃ ॥ 5 ॥
যূযমুগ্ৰা মৰুতঃ পৃশ্নিমাতৰঃ । ইন্দ্ৰেণ সযুজা প্ৰমৃণীথ শত্ৰূন্ । আ ৱো ৰোহিতো অশৃণোদভিদ্যৱঃ । ত্ৰিসপ্তাসো মৰুত-স্স্ৱাদুসম্মুদঃ ॥ ৰোহিতো দ্যাৱাপৃথিৱী জজান । তস্মিগ্গ্স্তন্তু-ম্পৰমেষ্ঠী ততান । তস্মিঞ্ছিশ্ৰিযে অজ একপাত্ । অদৃগ্ং হদ্দ্যাৱাপৃথিৱী বলেন ॥ ৰোহিতো দ্যাৱাপৃথিৱী অদৃগ্ংহত্ । তেন সুৱঃ স্তভিত-ন্তেন নাকঃ ॥ 6 ॥
সো অন্তৰিক্ষে ৰজসো ৱিমানঃ । তেন দেৱা-স্সুৱৰন্ৱৱিন্দন্ন্ ॥ সুশেৱ-ন্ত্ৱা ভানৱো দীদিৱাগ্ংসম্ । সমগ্ৰাসো জুহ্ৱো জাতৱেদঃ । উক্ষন্তি ত্ৱা ৱাজিনমা ঘৃতেন । সগ্ংসমগ্নে যুৱসে ভোজনানি ॥ অগ্নে শৰ্ধ মহতে সৌভগায । তৱ দ্যুম্না-ন্যুত্তমানি সন্তু । স-ঞ্জাস্পত্যগ্ং সুযমমাকৃণুষ্ৱ । শত্ৰূযতামভিতিষ্ঠা মহাসি ॥ 7 ॥

(অ- স্ত্ৱেতু ৰোহিতো - নাকো - মহাগ্ংসি) (অ. 2)
2.5.3 উপহোমাঃ

পুনৰ্ন ইন্দ্ৰো মঘৱা দদাতু । ধনানি শক্ৰো ধন্যঃ সুৰাধাঃ । অৰ্ৱাচীন-ঙ্কৃণুতাং-যাঁচিতো মনঃ । শ্ৰুষ্টী নো অস্য হৱিষো জুষাণঃ ॥ যানি নো জিন-ন্ধনানি । জহৰ্থ শূৰ মন্যুনা । ইন্দ্ৰানুৱিন্দ নস্তানি । অনেন হৱিষা পুনঃ ॥ ইন্দ্ৰ আশাভ্যঃ পৰি । সৰ্ৱাভ্যো-ঽভয-ঙ্কৰত্ ॥ 8 ॥
জেতা শত্ৰূন্. ৱিচৰ্ষণিঃ ॥ আকূত্যৈ ত্ৱা কামায ত্ৱা সমৃধে ত্ৱা । পুৰো দধে অমৃতত্ৱায জীৱসে ॥ আকূতিমস্যাৱসে । কামমস্য সমৃদ্ধ্যৈ । ইন্দ্ৰস্য যুঞ্জতে ধিযঃ ॥ আকূতি-ন্দেৱী-ম্মনসঃ পুৰো দধে । যজ্ঞস্য মাতা সুহৱা মে অস্তু । যদিচ্ছামি মনসা সকামঃ । ৱিদেযমেনদ্ধৃদযে নিৱিষ্টম্ ॥ 9 ॥
সেদগ্নিৰগ্নীগ্ং ৰত্যেত্যন্যান্ । যত্ৰ ৱাজী তনযো ৱীডুপাণিঃ । সহস্ৰপাথা অক্ষৰা সমেতি ॥ আশানা-ন্ত্ৱা ঽঽশাপালেভ্যঃ । চতুৰ্ভ্যো অমৃতেভ্যঃ । ইদ-ম্ভূতস্যাদ্ধ্যক্ষেভ্যঃ । ৱিধেম হৱিষা ৱযম্ ॥ ৱিশ্ৱা আশা মধুনা সগ্ংসৃজামি । অনমীৱা আপ ওষধযো ভৱন্তু । অযং-যঁজমানো মৃধো ৱ্যস্যতাম্ ॥ 10 ॥
অগৃভীতাঃ পশৱঃ সন্তু সৰ্ৱে ॥ অগ্নি-স্সোমো ৱৰুণো মিত্ৰ ইন্দ্ৰঃ । বৃহস্পতিঃ সৱিতা য-স্সহস্ৰী । পূষা নো গোভিৰৱসা সৰস্ৱতী । ত্ৱষ্টা ৰূপাণি সমনক্তু যজ্ঞৈঃ ॥ ত্ৱষ্টা ৰূপাণি দধতী সৰস্ৱতী । পূষা ভগগ্ং সৱিতা নো দদাতু । বৃহস্পতি-ৰ্দদদিন্দ্ৰঃ সহস্ৰম্ । মিত্ৰো দাতা ৱৰুণ-স্সোমো অগ্নিঃ ॥ 11 ॥

(কৰন্ - নিৱিষ্ট - মস্যতাং - +নৱ চ) (অ. 3)
2.5.4 উপহোমাঃ

আ নো ভৰ ভগমিন্দ্ৰ দ্যুমন্তম্ । নি তে দেষ্ণস্য ধীমহি প্ৰৰেকে । উৰ্ৱ ইৱ পপ্ৰথে কামো অস্মে । তমাপৃণা ৱসুপতে ৱসূনাম্ ॥ ইম-ঙ্কাম-ম্মন্দযা গোভিৰশ্ৱৈঃ । চন্দ্ৰৱতা ৰাধসা পপ্ৰথশ্চ । সুৱৰ্যৱো মতিভিস্তুভ্যং-ৱিঁপ্ৰাঃ । ইন্দ্ৰায ৱাহঃ কুশিকাসো অক্ৰন্ন্ ॥ ইন্দ্ৰস্য নু ৱীৰ্যাণি প্ৰৱোচম্ । যানি চকাৰ প্ৰথমানি ৱজ্ৰী ॥ 12 ॥
অহ-ন্নহিমন্ৱপস্ততৰ্দ । প্ৰ ৱক্ষণা অভিন-ত্পৰ্ৱতানাম্ ॥ অহন্নহি-ম্পৰ্ৱতে শিশ্ৰিযাণম্ । ত্ৱষ্টা-ঽস্মৈ ৱজ্ৰগ্গ্ স্ৱৰ্য-ন্ততক্ষ । ৱাশ্ৰা ইৱ ধেনৱ-স্স্যন্দমানাঃ । অঞ্জঃ সমুদ্ৰ-মৱজগ্মুৰাপঃ ॥ ৱৃষাযমাণো-ঽৱৃণীত সোমম্ । ত্ৰিকদ্ৰুকেষ্ৱ-পিব-থ্সুতস্য । আ সাযক-ম্মঘৱা দত্ত ৱজ্ৰম্ । অহন্নেন-ম্প্ৰথমজা মহীনাম্ ॥ 13 ॥
যদিন্দ্ৰাহন্-প্ৰথমজা মহীনাম্ । আন্মাযিনামমিনাঃ প্ৰোত মাযাঃ । আ-থ্সূৰ্য-ঞ্জনয-ন্দ্যামুষাসম্ । তাদীক্না শত্ৰূন্ন কিলাৱিৱিথ্সে ॥ অহন্ ৱৃত্ৰং-ৱৃঁত্ৰতৰং-ৱ্যঁগ্ংসম্ । ইন্দ্ৰো ৱজ্ৰেণ মহতা ৱধেন । স্কন্ধাগ্ংসীৱ কুলিশেনা ৱিৱৃক্ণা । অহিঃ শযত উপপৃক্-পৃথিৱ্যাম্ ॥ অযোদ্ধ্যেৱ দুৰ্মদ আ হি জুহ্ৱে । মহাৱীৰ-ন্তু ৱিবাধ-মৃজীষম্ ॥ 14 ॥
নাতাৰীৰস্য সমৃতিং-ৱঁধানাম্ । সগ্ং ৰুজানাঃ পিপিষ ইন্দ্ৰশত্ৰুঃ ॥ ৱিশ্ৱো ৱিহাযা অৰতিঃ । ৱসুৰ্দধে হস্তে দক্ষিণে । তৰণিৰ্ন শিশ্ৰথত্ । শ্ৰৱস্যযা ন শিশ্ৰথত্ । ৱিশ্ৱস্মা ইদিষুদ্ধ্যসে । দেৱত্ৰা হৱ্যমূহিষে । ৱিশ্ৱস্মা ইথ্সুকৃতে ৱাৰমৃণ্ৱতি । অগ্নি-ৰ্দ্ৱাৰা ৱ্যৃণ্ৱতি ॥ 15 ॥
উদুজ্জিহানো অভি কামমীৰযন্ন্ । প্ৰপৃঞ্চন্ ৱিশ্ৱা ভুৱনানি পূৰ্ৱথা । আ কেতুনা সুষমিদ্ধো যজিষ্ঠঃ । কাম-ন্নো অগ্নে অভিহৰ্য দিগ্ভ্যঃ ॥ জুষাণো হৱ্যমমৃতেষু দূঢ্যঃ । আ নো ৰযি-ম্বহুলা-ঙ্গোমতীমিষম্ । নিধেহি যক্ষদমৃতেষু ভূষন্ন্ ॥ অশ্ৱিনা যজ্ঞমাগতম্ । দাশুষঃ পুৰুদগ্ংসসা । পূষা ৰক্ষতু নো ৰযিম্ ॥ 16 ॥
ইমং-যঁজ্ঞমশ্ৱিনা ৱৰ্ধযন্তা । ইমৌ ৰযিং-যঁজমানায ধত্তম্ । ইমৌ পশূ-ন্ৰক্ষতাং-ৱিঁশ্ৱতো নঃ । পূষা নঃ পাতু সদম-প্ৰযুচ্ছন্ন্ ॥ প্ৰ তে মহে সৰস্ৱতি । সুভগে ৱাজিনীৱতি । সত্যৱাচে ভৰে মতিম্ ॥ ইদ-ন্তে হৱ্য-ঙ্ঘৃতৱ-থ্সৰস্ৱতি । সত্যৱাচে প্ৰভৰেমা হৱীগ্ংষি । ইমানি তে দুৰিতা সৌভগানি । তেভিৰ্ৱযগ্ং সুভগাস-স্স্যাম ॥ 17 ॥

(ৱজ্ - য্ৰহীনা - মৃজীষং - ঁৱ্যৃণ্ৱতি - ৰক্ষতু নো ৰযিগ্ং - সৌভগান্যেক-ঞ্চ) (অ. 4)
2.5.5 উপহোমাঃ

যজ্ঞো ৰাযো যজ্ঞ ঈশে ৱসূনাম্ । যজ্ঞ-স্সস্যানামুত সুক্ষিতীনাম্ । যজ্ঞ ইষ্টঃ পূৰ্ৱচিত্তি-ন্দধাতু । যজ্ঞো ব্ৰহ্মণ্ৱাগ্ং অপ্যেতু দেৱান্ ॥ অযং-যঁজ্ঞো ৱৰ্ধতা-ঙ্গোভিৰশ্ৱৈঃ । ইযং-ৱেঁদিঃ স্ৱপত্যা সুৱীৰা । ইদ-ম্বৰ্হিৰতি বৰঃঈগ্ষ্যন্যা । ইমং-যঁজ্ঞং-ৱিঁশ্ৱে অৱন্তু দেৱাঃ ॥ ভগ এৱ ভগৱাগ্ং অস্তু দেৱাঃ । তেন ৱয-ম্ভগৱন্ত-স্স্যাম ॥ 18 ॥
ত-ন্ত্ৱা ভগ সৰ্ৱ ইজ্জোহৱীমি । স নো ভগ পুৰ এতা ভৱেহ ॥ ভগ প্ৰণেত-ৰ্ভগ সত্যৰাধঃ । ভগেমা-ন্ধিযমুদৱ দদন্নঃ । ভগ প্ৰণো জনয গোভিৰশ্ৱৈঃ । ভগ প্ৰ নৃভি-ৰ্নৃৱন্তঃ স্যাম ॥ শশ্ৱতী-স্সমা উপযন্তি লোকাঃ । শশ্ৱতী-স্সমা উপযন্ত্যাপঃ । ইষ্ট-ম্পূৰ্তগ্ং শশ্ৱতীনাগ্ং সমানাগ্ং শাশ্ৱতেন । হৱিষেষ্ট্ৱা ঽনন্তং-লোঁক-ম্পৰমাৰুৰোহ ॥ 19 ॥
ইযমেৱ সা যা প্ৰথমা ৱ্যৌচ্ছত্ । সা ৰূপাণি কুৰুতে পঞ্চ দেৱী ॥ দ্ৱে স্ৱসাৰৌ ৱযতস্তন্ত্ৰমেতত্ । সনাতনং-ৱিঁততগ্ং ষণ্মযূখম্ । অৱান্যাগ্ স্তন্তূন্ কিৰতো ধত্তো অন্যান্ । নাৱপৃজ্যাতে ন গমাতে অন্তম্ ॥ আ ৱো যন্তূদৱাহাসো অদ্য । ৱৃষ্টিং-যেঁ ৱিশ্ৱে মৰুতো জুনন্তি । অযং-যোঁ অগ্নি-ৰ্মৰুত-স্সমিদ্ধঃ । এত-ঞ্জুষদ্ধ্ৱ-ঙ্কৱযো যুৱানঃ ॥ 20 ॥
ধাৰাৱৰা মৰুতো ধৃষ্ণুৱোজসঃ । মৃগা ন ভীমাস্তৱিষেভি-ৰূৰ্মিভিঃ । অগ্নযো ন শুশুচানা ঋজীষিণঃ । ভ্ৰুমি-ন্ধমন্ত উপ গা অৱৃণ্ৱত ॥ ৱিচক্ৰমে পৃথিৱীমেষ এতাম্ । ক্ষেত্ৰায ৱিষ্ণু-ৰ্মনুষে দশস্যন্ন্ । ধ্ৰুৱাসো অস্য কীৰযো জনাসঃ । উৰুক্ষিতিগ্ং সুজনিমা চকাৰ ॥, ত্ৰিৰ্দেৱঃ পৃথিৱীমেষ এতাম্ । ৱিচক্ৰমে শতৰ্চস-ম্মহিত্ৱা । প্ৰ ৱিষ্ণু-ৰস্তু তৱসস্ত ৱীযান্ । ত্ৱেষগ্গ্ হ্যস্য স্থৱিৰস্য নাম ॥॥ আৱেধস-ন্নীলপৃষ্ঠ-ম্বৃহন্তম্ । বৃহস্পতিগ্ং সদনে সাদযদ্ধ্ৱম্ । সাদদ্যোনি-ন্দম আদীদিৱাগ্ংসম্ । হিৰণ্যৱৰ্ণমৰুষগ্ং সপেম ॥ স হি শুচিঃ শতপত্ৰ-স্স শুন্ধ্যূঃ ॥ 21 ॥
হিৰণ্যৱাশীৰিষিৰ-স্সুৱৰ.ষাঃ । বৃহস্পতি-স্স স্ৱাৱেশ ঋষ্ৱাঃ । পূৰূ সখিভ্য আ সুতি-ঙ্কৰিষ্ঠঃ ॥ পূষগ্গ্স্তৱ ৱ্ৰতে ৱযম্ । ন ৰিষ্যেম কদা চন । স্তোতাৰস্ত ইহ স্মসি ॥ যাস্তে পূষন্নাৱো অন্ত-স্সমুদ্ৰে । হিৰণ্যযীৰন্তৰিক্ষে চৰন্তি । যাভিৰ্যাসি দূত্যাগ্ং সূৰ্যস্য । কামেন কৃত-শ্শ্ৰৱ ইচ্ছমানঃ ॥ 22 ॥
অৰণ্যান্যৰণ্যান্যসৌ । যা প্ৰেৱ নশ্যসি । কথা গ্ৰাম-ন্ন পৃচ্ছসি । ন ত্ৱা ভীৰিৱ ৱিন্দতী(3) ॥ ৱৃষাৰৱায ৱদতে । যদুপাৱতি চিচ্চিকঃ । আঘাটীভিৰিৱ ধাৱযন্ন্ । অৰণ্যানি-ৰ্মহীযতে ॥ উত গাৱ ইৱাদন্ন্ । উতো ৱেশ্মেৱ দৃশ্যতে ॥ 23 ॥
উতো অৰণ্যানি-স্সাযম্ । শকটীৰিৱ সৰ্জতি ॥ গামঙ্গৈষ আহ্ৱযতি । দাৰ্ৱঙ্গৈষ উপাৱধীত্ । ৱসন্নৰণ্যান্যাগ্ং সাযম্ । অক্ৰুক্ষদিতি মন্যতে ॥ ন ৱা অৰণ্যানিৰ্হন্তি । অন্যশ্চেন্নাভিগচ্ছতি । স্ৱাদোঃ ফলস্য জগ্ধ্ৱা । যত্ৰ কাম-ন্নিপদ্যতে ॥ আঞ্জনগন্ধীগ্ং সুৰভীম্ । বহ্ৱন্নামকৃষীৱলাম্ । প্ৰাহ-ম্মৃগাণা-ম্মাতৰম্ । অৰণ্যানীমশগ্ং-সিষম্ ॥ 24 ॥

(স্যাম - ৰুৰোহ - যুৱানঃ - শুন্ধ্ - যূৰিচ্ছমানো - দৃশ্যতে - নিপদ্যতে চত্ৱাৰি চ) (অ. 5)
2.5.6 উপহোমাঃ

ৱাৰ্ত্ৰহত্যায শৱসে । পৃতনা-সাহ্যায চ । ইন্দ্ৰত্ৱা-ঽঽৱৰ্তযামসি ॥ সুব্ৰহ্মাণং-ৱীঁৰৱন্ত-ম্বৃহন্তম্ । উৰু-ঙ্গভীৰ-ম্পৃথুবুদ্ধ্নমিন্দ্ৰ । শ্ৰুতৰ্ষি-মুগ্ৰমভি-মাতিষাহম্ । অস্মভ্য-ঞ্চিত্ৰং-ৱৃঁষণগ্ং ৰযি-ন্দাঃ ॥ ক্ষেত্ৰিযৈ ত্ৱা নিৰ্-ঋত্যৈ ত্ৱা । দ্ৰুহো মুঞ্চামি ৱৰুণস্য পাশাত্ । অনাগস-ম্ব্ৰহ্মণে ত্ৱা কৰোমি ॥ 25 ॥
শিৱে তে দ্যাৱাপৃথিৱী উভে ইমে ॥ শ-ন্তে অগ্নি-স্সহাদ্ভিৰস্তু । শ-ন্দ্যাৱাপৃথিৱী সহৌষধীভিঃ । শমন্তৰিক্ষগ্ং সহ ৱাতেন তে । শ-ন্তে চতস্ৰঃ প্ৰদিশো ভৱন্তু ॥ যা দৈৱীশ্চতস্ৰঃ প্ৰদিশঃ । ৱাতপত্নীৰভি সূৰ্যো ৱিচষ্টে । তাসা-ন্ত্ৱা জৰস আদধামি । প্ৰ যক্ষ্ম এতু নিৰ্-ঋতি-ম্পৰাচৈঃ ॥ অমোচি যক্ষ্মা-দ্দুৰিতা-দৱৰ্ত্যৈ ॥ 26 ॥
দ্ৰুহঃ পাশান্নিৰ্-ঋত্যৈ চোদমোচি । অহা অৱৰ্তিমৱিদ-থ্স্যোনম্ । অপ্যভূ-দ্ভদ্ৰে সুকৃতস্য লোকে ॥ সূৰ্যমৃত-ন্তমসো গ্ৰাহ্যা যত্ । দেৱা অমুঞ্চ-ন্নসৃজন্ৱ্যেনসঃ । এৱমহমিম-ঙ্ক্ষেত্ৰিযাজ্জামিশগ্ংসাত্ । দ্ৰুহো মুঞ্চামি ৱৰুণস্য পাশাত্ ॥ বৃহস্পতে যুৱমিন্দ্ৰশ্চ ৱস্ৱঃ । দিৱ্যস্যেশাথে উত পাৰ্থিৱস্য । ধত্তগ্ং ৰযিগ্গ্ স্তুৱতে কীৰযে চিত্ ॥ 27 ॥
যূয-ম্পাত স্ৱস্তিভি-স্সদা নঃ ॥ দেৱাযুধমিন্দ্ৰমাজোহুৱানাঃ । ৱিশ্ৱাৱৃধমভি যে ৰক্ষমাণাঃ । যেন হতা দীৰ্ঘমদ্ধ্ৱানমাযন্ন্ । অনন্তমৰ্থমনিৱৰ্-থ্স্যমানাঃ ॥ যত্তে সুজাতে হিমৱথ্সু ভেষজম্ । মযোভূ-শ্শন্তমা যদ্ধৃদো-ঽসি । ততো নো দেহি সীবলে ॥ অদো গিৰিভ্যো অধি যত্প্ৰধাৱসি । সগ্ংশোভমানা কন্যেৱ শুভ্ৰে ॥ 28 ॥
তা-ন্ত্ৱা মুদ্গলা হৱিষা ৱৰ্ধযন্তি । সা নঃ সীবলে ৰযিমাভাজযেহ ॥ পূৰ্ৱ-ন্দেৱা অপৰেণা-নুপশ্যঞ্জন্মভিঃ । জন্মান্যৱৰৈঃ পৰাণি । ৱেদানি দেৱা অযমস্মীতি মাম্ । অহগ্ং হিত্ৱা শৰীৰ-ঞ্জৰসঃ পৰস্তাত্ ॥ প্ৰাণাপানৌ চক্ষু-শ্শ্ৰোত্ৰম্ । ৱাচ-ম্মনসি সম্ভৃতাম্ । হিত্ৱা শৰীৰ-ঞ্জৰসঃ পৰস্তাত্ । আ ভূতি-ম্ভূতিং-ৱঁযমশ্নৱামহৈ ॥ ইমা এৱ তা উষসো যাঃ প্ৰথমা ৱ্যৌচ্ছন্ন্ । তা দেৱ্যঃ কুৰ্ৱতে পঞ্চ ৰূপা । শশ্ৱতীৰ্নাৱপৃজ্যন্তি । ন গমন্ত্যন্তম্ ॥ 29 ॥

(কৰো - ম্যৱৰ্ত্যৈ - চি - চ্ছুভ্ৰে - ঽশ্নৱামহৈ চত্ৱাৰি চ) (অ. 6)
2.5.7 উপহোমাঃ

ৱসূনা-ন্ত্ৱা-ঽঽধীতেন । ৰুদ্ৰাণামূৰ্ম্যা । আদিত্যানা-ন্তেজসা । ৱিশ্ৱেষা-ন্দেৱানা-ঙ্ক্ৰতুনা । মৰুতামেম্না জুহোমি স্ৱাহা ॥ অভিভূতি-ৰহমাগমম্ । ইন্দ্ৰসখা স্ৱাযুধঃ । আস্ৱাশাসু দুষ্ষহঃ ॥ ইদং-ৱঁৰ্চো অগ্নিনা দত্তমাগাত্ । যশো ভৰ্গ-স্সহ ওজো বল-ঞ্চ ॥ 30 ॥
দীৰ্ঘাযুত্ৱায শতশাৰদায । প্ৰতিগৃভ্ণামি মহতে ৱীৰ্যায ॥ আযুৰসি ৱিশ্ৱাযুৰসি । সৰ্ৱাযুৰসি সৰ্ৱমাযুৰসি । সৰ্ৱ-ম্ম আযুৰ্ভূযাত্ । সৰ্ৱমাযুৰ্গেষম্ ॥ ভূৰ্ভুৱ-স্সুৱঃ ॥ অগ্নি-ৰ্ধৰ্মেণান্নাদঃ । মৃত্যু-ৰ্ধৰ্মেণান্নপতিঃ । ব্ৰহ্ম ক্ষত্ৰগ্গ্ স্ৱাহা ॥ 31 ॥
প্ৰজাপতিঃ প্ৰণেতা । বৃহস্পতিঃ পুৰ এতা । যমঃ পন্থাঃ । চন্দ্ৰমাঃ পুনৰসু-স্স্ৱাহা ॥ অগ্নিৰন্নাদো-ঽন্নপতিঃ । অন্নাদ্যমস্মিন্. যজ্ঞে যজমানায দদাতু স্ৱাহা ॥ সোমো ৰাজা ৰাজপতিঃ । ৰাজ্যমস্মিন্. যজ্ঞে যজমানায দদাতু স্ৱাহা ॥ ৱৰুণ-স্সম্ৰা-ট্থ্সম্ৰাট্পতিঃ । সাম্ৰাজ্যমস্মিন্. যজ্ঞে যজমানায দদাতু স্ৱাহা ॥ 32 ॥
মিত্ৰঃ, ক্ষত্ৰ-ঙ্ক্ষত্ৰপতিঃ । ক্ষত্ৰমস্মিন্. যজ্ঞে যজমানায দদাতু স্ৱাহা ॥ ইন্দ্ৰো বল-ম্বলপতিঃ । বলমস্মিন্. যজ্ঞে যজমানায দদাতু স্ৱাহা ॥ বৃহস্পতি-ৰ্ব্ৰহ্ম ব্ৰহ্মপতিঃ । ব্ৰহ্মাস্মিন্. যজ্ঞে যজমানায দদাতু স্ৱাহা ॥ সৱিতা ৰাষ্ট্ৰগ্ং ৰাষ্ট্ৰপতিঃ । ৰাষ্ট্ৰমস্মিন্. যজ্ঞে যজমানায দদাতু স্ৱাহা ॥ পূষা ৱিশাং-ৱিঁট্পতিঃ । ৱিশমস্মিন্. যজ্ঞে যজমানায দদাতু স্ৱাহা ॥ সৰস্ৱতী পুষ্টিঃ পুষ্টিপত্নী । পুষ্টিমস্মিন্. যজ্ঞে যজমানায দদাতু স্ৱাহা ॥ ত্ৱষ্টা পশূনা-ম্মিথুনানাগ্ং ৰূপকৃ-দ্ৰূপপতিঃ । ৰূপেণাস্মিন্. যজ্ঞে যজমানায পশূ-ন্দদাতু স্ৱাহা ॥ 33 ॥

(চ - স্ৱাহা - সাম্ৰাজ্যমস্মিন্. যজ্ঞে যজমানায দদাতু স্ৱাহা - ৱিশমস্মিন্. যজ্ঞে যজমানায দদাতু স্ৱাহা চত্ৱাৰি চ) (অ. 7)
(অগ্নি-স্সোমো ৱৰুণো মিত্ৰ ইন্দ্ৰো বৃহস্পতিঃ সৱিতা পূষা সৰস্ৱতী ত্ৱষ্টা দশ)
2.5.8 উপহোমাঃ

স ঈ-ম্পাহি য ঋজীষী তৰুত্ৰঃ । য-শ্শিপ্ৰৱান্ ৱৃষভো যো মতীনাম্ । যো গোত্ৰভি-দ্ৱজ্ৰভৃদ্যো হৰিষ্ঠাঃ । স ইন্দ্ৰ চিত্ৰাগ্ং অভিতৃন্ধি ৱাজান্ ॥ আ তে শুষ্মো ৱৃষভ এতু পশ্চাত্ । ওত্তৰাদধৰাগা পুৰস্তাত্ । আ ৱিশ্ৱতো অভি সমেত্ৱৰ্ৱাম্ । ইন্দ্ৰ দ্যুম্নগ্ং সুৱৰ্ৱদ্ধেহ্যস্মে ॥ প্ৰোষ্ৱস্মৈ পুৰোৰথম্ । ইন্দ্ৰায শূষমৰ্চত ॥ 34 ॥
অভীকে চিদু লোককৃত্ । সঙ্গে সমথ্সু ৱৃত্ৰহা । অস্মাক-ম্বোধি চোদিতা । নভন্তা-মন্যকেষাম্ । জ্যাকা অধি ধন্ৱসু ॥ ইন্দ্ৰং-ৱঁযগ্ং শুনাসীৰম্ । অস্মিন্. যজ্ঞে হৱামহে । আৱাজৈৰুপ নো গমত্ ॥ ইন্দ্ৰায শুনাসীৰায । স্ৰুচা জুহুত নো হৱিঃ ॥ 35 ॥
জুষতা-ম্প্ৰতি মেধিৰঃ ॥ প্ৰ হৱ্যানি ঘৃতৱন্ত্যস্মৈ । হৰ্যশ্ৱায ভৰতা সজোষাঃ । ইন্দ্ৰৰ্তুভি-ৰ্ব্ৰহ্মণা ৱাৱৃধানঃ । শুনাসীৰী হৱিৰিদ-ঞ্জুষস্ৱ ॥ ৱযঃ সুপৰ্ণা উপসেদুৰিন্দ্ৰম্ । প্ৰিযমেধা ঋষযো নাধমানাঃ । অপ ধ্ৱান্তমূৰ্ণুহি পূৰ্ধি চক্ষুঃ । মুমুগ্ধ্যস্মা-ন্নিধযেৱ বদ্ধান্ ॥ বৃহদিন্দ্ৰায গাযত ॥ 36 ॥
মৰুতো ৱৃত্ৰহন্তমম্ । যেন জ্যোতি-ৰজনযন্নৃতাৱৃধঃ । দেৱ-ন্দেৱায জাগৃৱি ॥ কা মিহৈকাঃ ক ইমে পতঙ্গাঃ । মান্থালাঃ কুলি পৰি মা পতন্তি । অনাৱৃতৈনান্-প্ৰধমন্তু দেৱাঃ । সৌপৰ্ণ-ঞ্চক্ষুস্তনুৱা ৱিদেয ॥ এৱা ৱন্দস্ৱ ৱৰুণ-ম্বৃহন্তম্ । নমস্যা ধীৰমমৃতস্য গোপাম্ । স ন-শ্শৰ্ম ত্ৰিৱৰূথং-ৱিঁযগ্ংসত্ ॥ 37 ॥
যূয-ম্পাত স্ৱস্তিভি-স্সদা নঃ ॥ নাকে সুপৰ্ণমুপ যত্-পতন্তম্ । হৃদা ৱেনন্তো অভ্যচক্ষত ত্ৱা । হিৰণ্যপক্ষং-ৱঁৰুণস্য দূতম্ । যমস্য যোনৌ শকুন-ম্ভুৰণ্যুম্ ॥ শ-ন্নো দেৱীৰভিষ্টযে । আপো ভৱন্তু পীতযে । শং-যোঁৰভিস্ৰৱন্তু নঃ ॥ ঈশানা ৱাৰ্যাণাম্ । ক্ষযন্তী-শ্চৰ্ষণীনাম্ ॥ 38 ॥
অপো যাচামি ভেষজম্ ॥ অফ্সু মে সোমো অব্ৰৱীত্ । অন্ত-ৰ্ৱিশ্ৱানি ভেষজা । অগ্নি-ঞ্চ ৱিশ্ৱশম্ভুৱম্ । আপশ্চ ৱিশ্ৱভেষজীঃ ॥ যদফ্সু তে সৰস্ৱতি । গোষ্ৱশ্ৱেষু যন্মধু । তেন মে ৱাজিনীৱতি । মুখমঙ্গ্ধি সৰস্ৱতি ॥ যা সৰস্ৱতী ৱৈশম্ভল্যা ॥ 39 ॥
তস্যা-ম্মে ৰাস্ৱ । তস্যাস্তে ভক্ষীয । তস্যাস্তে ভূযিষ্ঠভাজো ভূযাস্ম ॥ অহ-ন্ত্ৱদস্মি মদসি ত্ৱমেতত্ । মমাসি যোনিস্তৱ যোনিৰস্মি । মমৈৱ সন্ৱহ হৱ্যান্যগ্নে । পুত্ৰঃ পিত্ৰে লোককৃজ্জাতৱেদঃ ॥ ইহৈৱ সন্তত্ৰ সন্ত-ন্ত্ৱা ঽগ্নে । প্ৰাণেন ৱাচা মনসা বিভৰ্মি । তিৰো মা সন্তমাযুৰ্মা প্ৰহাসীত্ ॥ 40 ॥
জ্যোতিষা ত্ৱা ৱৈশ্ৱানৰেণোপতিষ্ঠে ॥ অয-ন্তে যোনিৰ্-ঋত্ৱিযঃ । যতো জাতো অৰোচথাঃ । ত-ঞ্জানন্নগ্ন আৰোহ । অথা নো ৱৰ্ধযা ৰযিম্ ॥ যা তে অগ্নে যজ্ঞিযা তনূস্তযে-হ্যাৰোহাত্মা-ঽঽত্মানম্ । অচ্ছা ৱসূনি কৃণ্ৱন্নস্মে নৰ্যা পুৰূণি । যজ্ঞো ভূত্ৱা যজ্ঞমাসীদ স্ৱাং-যোঁনিম্ । জাতৱেদো ভুৱ আজাযমান-স্সক্ষয এহি ॥ উপাৱৰোহ জাতৱেদঃ পুনস্ত্ৱম্ ॥ 41 ॥
দেৱেভ্যো হৱ্যং-ৱঁহ নঃ প্ৰজানন্ন্ । আযুঃ প্ৰজাগ্ং ৰযিমস্মাসু ধেহি । অজস্ৰো দীদিহি নো দুৰোণে ॥ তমিন্দ্ৰ-ঞ্জোহৱীমি মঘৱানমুগ্ৰম্ । সত্ৰাদধান-মপ্ৰতিষ্কুতগ্ং শৱাগ্ংসি । মগ্ংহিষ্ঠো গীৰ্ভিৰা চ যজ্ঞিযো ঽৱৱৰ্তত্ । ৰাযে নো ৱিশ্ৱা সুপথা কৃণোতু ৱজ্ৰী ॥ ত্ৰিকদ্ৰুকেষু মহিষো যৱাশিৰ-ন্তুৱিশুষ্মস্তৃপত্ । সোমমপিব-দ্ৱিষ্ণুনা সুতং-যঁথাৱশত্ । স ঈ-ম্মমাদ মহি কৰ্ম কৰ্তৱে মহামুৰুম্ ॥ 42 ॥
সৈনগ্ং সশ্চ-দ্দেৱ-ন্দেৱ-স্সত্যমিন্দুগ্ং সত্য ইন্দ্ৰঃ ॥ ৱিদদ্যতী সৰমা ৰুগ্ণমদ্ৰেঃ । মহি পাথঃ পূৰ্ৱ্যগ্ং সদ্ধ্ৰিযক্কঃ । অগ্ৰ-ন্নয-থ্সুপদ্যক্ষৰাণাম্ । অচ্ছা ৰৱ-ম্প্ৰথমা জানতী গাত্ ॥ ৱিদ-দ্গৱ্যগ্ং সৰমা দৃঢমূৰ্ৱম্ । যেনা নুক-ম্মানুষী ভোজতে ৱিট্ । আ যে ৱিশ্ৱা স্ৱপত্যানি চক্ৰুঃ । কৃণ্ৱানাসো অমৃতত্ৱায গাতুম্ ॥ ত্ৱ-ন্নৃভিৰ্নৃপতে দেৱহূতৌ ॥ 43 ॥
ভূৰীণি ৱৃত্ৱা হৰ্যশ্ৱ হগ্ংসি । ত্ৱ-ন্নিদস্যু-ঞ্চুমুৰিম্ । ধুনি-ঞ্চাস্ৱাপযো দভীতযে সুহন্তু ॥ এৱা পাহি প্ৰত্নথা মন্দতু ত্ৱা । শ্ৰুধি ব্ৰহ্ম ৱাৱৃধস্ৱোত গীৰ্ভিঃ । আৱি-স্সূৰ্য-ঙ্কৃণুহি পীপিহীষঃ । জহি শত্ৰূগ্ংৰভি গা ইন্দ্ৰ তৃন্ধি ॥ অগ্নে বাধস্ৱ ৱিমৃধো নুদস্ৱ । অপামীৱা অপ ৰক্ষাগ্ংসি সেধ । অস্মা-থ্সমুদ্ৰা-দ্বৃহতো দিৱো নঃ ॥ 44 ॥
অপা-ম্ভূমানমুপ ন-স্সৃজেহ ॥ যজ্ঞ প্ৰতিতিষ্ঠ সুমতৌ সুশেৱা আ ত্ৱা । ৱসূনি পুৰুধা ৱিশন্তু । দীৰ্ঘমাযু-ৰ্যজমানায কৃণ্ৱন্ন্ । অথামৃতেন জৰিতাৰমঙ্গ্ধি ॥ ইন্দ্ৰঃ শুনাৱ-দ্ৱিতনোতি সীৰম্ । সংৱঁথ্সৰস্য প্ৰতিমাণমেতত্ । অৰ্কস্য জ্যোতিস্তদিদাস জ্যেষ্ঠম্ । সংৱঁথ্সৰগ্ং শুনৱথ্সীৰমেতত্ ॥ ইন্দ্ৰস্য ৰাধঃ প্ৰযত-ম্পুৰু ত্মনা । তদৰ্কৰূপং-ৱিঁমিমানমেতি । দ্ৱাদশাৰে প্ৰতিতিষ্ঠতী-দ্ৱৃষা ॥ অশ্ৱাযন্তো গৱ্যন্তো ৱাজযন্তঃ । হৱামহে ত্ৱোপগন্ত ৱা উ । আভূষন্তস্ত্ৱা সুমতৌ নৱাযাম্ । ৱযমিন্দ্ৰ ত্ৱা শুনগ্ং হুৱেম ॥ 45 ॥