2.5 - ଉପହୋମଶେଷଃ - କୃଷ୍ଣ ଯଜୁର୍ଵେଦ ତୈତ୍ତିରୀଯ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପାଠଃ - ପ୍ରାଣୋ ରକ୍ଷତି

କୃଷ୍ଣ ଯଜୁର୍ଵେଦୀଯ ତୈତ୍ତିରୀଯ ବ୍ରାହ୍ମଣେ ଦ୍ଵିତୀଯାଷ୍ଟକେ ପଞ୍ଚମଃ ପ୍ରପାଠକଃ - ଉପହୋମଶେଷଃ
ଓ-ନ୍ନମଃ ପରମାତ୍ମନେ, ଶ୍ରୀ ମହାଗଣପତଯେ ନମଃ,

ଶ୍ରୀ ଗୁରୁଭ୍ଯୋ ନମଃ । ହରିଃ ଓମ୍ ॥
2.5.1 ଉପହୋମାଃ

ପ୍ରାଣୋ ରକ୍ଷତି ଵିଶ୍ଵମେଜତ୍ । ଇର୍ଯୋ ଭୂତ୍ଵା ବହୁଧା ବହୂନି । ସ ଇଥ୍ସର୍ଵଂ-ଵ୍ଯାଁନଶେ ॥ ଯୋ ଦେଵୋ ଦେଵେଷୁ ଵିଭୂରନ୍ତଃ । ଆଵୃଦୂଦା-ତ୍କ୍ଷେତ୍ରିଯଦ୍ଧ୍ଵଗଦ୍ଵୃଷା । ତମି-ତ୍ପ୍ରାଣ-ମ୍ମନସୋ ପଶିକ୍ଷତ । ଅଗ୍ର-ନ୍ଦେଵାନା-ମିଦମତ୍ତୁ ନୋ ହଵିଃ ॥ ମନସଶ୍ଚିତ୍ତେଦମ୍ । ଭୂତ-ମ୍ଭଵ୍ଯ-ଞ୍ଚ ଗୁପ୍ଯତେ । ତଦ୍ଧି ଦେଵେଷ୍ଵଗ୍ରିଯମ୍ ॥ 1 ॥
ଆ ନ ଏତୁ ପୁରଶ୍ଚରମ୍ । ସହ ଦେଵୈରିମଗ୍ଂ ହଵମ୍ । ମନ-ଶ୍ଶ୍ରେଯସି ଶ୍ରେଯସି । କର୍ମନ୍. ଯଜ୍ଞପତି-ନ୍ଦଧତ୍ ॥ ଜୁଷତା-ମ୍ମେ ଵାଗିଦଗ୍ଂ ହଵିଃ । ଵିରାଡ୍ଦେଵୀ ପୁରୋହିତା । ହଵ୍ଯଵାଡନ ପାଯିନୀ ॥ ଯଯା ରୂପାଣି ବହୁଧା ଵଦନ୍ତି । ପେଶାଗ୍ଂସି ଦେଵାଃ ପରମେ ଜନିତ୍ରେ । ସାନୋ ଵିରାଡନପସ୍ଫୁରନ୍ତୀ ॥ 2 ॥
ଵାଗ୍ଦେଵୀ ଜୁଷତାମିଦଗ୍ଂ ହଵିଃ ॥ ଚକ୍ଷୁ-ର୍ଦେଵାନା-ଞ୍ଜ୍ଯୋତିରମୃତେ ନ୍ଯକ୍ତମ୍ । ଅସ୍ଯ ଵିଜ୍ଞାନାଯ ବହୁଧା ନିଧୀଯତେ । ତସ୍ଯ ସୁମ୍ନ-ମଶୀମହି । ମା ନୋ ହାସୀ-ଦ୍ଵିଚକ୍ଷଣମ୍ ॥ ଆଯୁରିନ୍ନଃ ପ୍ରତୀର୍ଯତାମ୍ । ଅନନ୍ଧା-ଶ୍ଚକ୍ଷୁଷା ଵଯମ୍ । ଜୀଵା ଜ୍ଯୋତିରଶୀମହି । ସୁଵର୍ଜ୍ଯୋତି-ରୁତାମୃତମ୍ ॥ ଶ୍ରୋତ୍ରେଣ ଭଦ୍ର ମୁତ ଶୃଣ୍ଵନ୍ତି ସତ୍ଯମ୍ । ଶ୍ରୋତ୍ରେଣ ଵାଚ-ମ୍ବହୁଧୋଦ୍ଯ ମାନାମ୍ । ଶ୍ରୋତ୍ରେଣ ମୋଦଶ୍ଚ ମହଶ୍ଚ ଶ୍ରୂଯତେ । ଶ୍ରୋତ୍ରେଣ ସର୍ଵା ଦିଶ ଆଶୃଣୋମି ॥ ଯେନ ପ୍ରାଚ୍ଯା ଉତ ଦକ୍ଷିଣା । ପ୍ରତୀଚ୍ଯୈ ଦିଶ-ଶ୍ଶୃଣ୍ଵନ୍ତ୍ଯୁତ୍ତରାତ୍ । ତଦିଚ୍ଛ୍ରୋତ୍ର-ମ୍ବହୁଧୋଦ୍ଯମାନମ୍ । ଅରାନ୍ନ ନେମିଃ ପରି ସର୍ଵ-ମ୍ବଭୂଵ ॥ 3 ॥

(ଅଗ୍ରି - ଯମନପସ୍ଫୁରନ୍ତୀ - ସତ୍ଯଗ୍ଂ ସପ୍ତ ଚ) (ଅ. 1)
2.5.2 ଉପହୋମାଃ

ଉଦେହି ଵାଜିନ୍ଯୋ ଅସ୍ଯଫ୍ସ୍ଵନ୍ତଃ । ଇଦଗ୍ଂ ରାଷ୍ଟ୍ରମାଵିଶ ସୂନୃତାଵତ୍ । ଯୋ ରୋହିତୋ ଵିଶ୍ଵମିଦ-ଞ୍ଜଜାନ । ସ ନୋ ରାଷ୍ଟ୍ରେଷୁ ସୁଧିତାନ୍ଦଧାତୁ ॥ ରୋହଗ୍ଂ ରୋହଗ୍ଂ ରୋହିତ ଆରୁରୋହ । ପ୍ରଜାଭିର୍ଵୃଦ୍ଧି-ଞ୍ଜନୁଷାମୁପସ୍ଥମ୍ । ତାଭି-ସ୍ସଗ୍ଂରବ୍ଧୋ ଅଵିଦଥ୍ଷଡୁର୍ଵୀଃ । ଗାତୁ-ମ୍ପ୍ରପଶ୍ଯନ୍ନିହ ରାଷ୍ଟ୍ରମାହାଃ ॥ ଆହାର୍ଷୀ-ଦ୍ରାଷ୍ଟ୍ରମିହ ରୋହିତଃ । ମୃଧୋ ଵ୍ଯାସ୍ଥଦଭଯ-ନ୍ନୋ ଅସ୍ତୁ ॥ 4 ॥
ଅସ୍ମଭ୍ଯ-ନ୍ଦ୍ଯାଵାପୃଥିଵୀ ଶକ୍ଵରୀଭିଃ । ରାଷ୍ଟ୍ର-ନ୍ଦୁହାଥାମିହ ରେଵତୀଭିଃ ॥ ଵିମମର୍ଶ ରୋହିତୋ ଵିଶ୍ଵରୂପଃ । ସମାଚକ୍ରାଣଃ ପ୍ରରୁହୋ ରୁହଶ୍ଚ । ଦିଵଗନ୍ତ୍ଵାଯ ମହତା ମହିମ୍ନା । ଵି ନୋ ରାଷ୍ଟ୍ରମୁନତ୍ତୁ ପଯସା ସ୍ଵେନ ॥ ଯାସ୍ତେ ଵିଶସ୍ତପସା ସମ୍ବଭୂଵୁଃ । ଗାଯତ୍ରଂ-ଵଁଥ୍ସମନୁ ତାସ୍ତ ଆଗୁଃ । ତାସ୍ତ୍ଵା ଵିଶନ୍ତୁ ମହସା ସ୍ଵେନ । ସ-ମ୍ମାତା ପୁତ୍ରୋ ଅଭ୍ଯେତୁ ରୋହିତଃ ॥ 5 ॥
ଯୂଯମୁଗ୍ରା ମରୁତଃ ପୃଶ୍ନିମାତରଃ । ଇନ୍ଦ୍ରେଣ ସଯୁଜା ପ୍ରମୃଣୀଥ ଶତ୍ରୂନ୍ । ଆ ଵୋ ରୋହିତୋ ଅଶୃଣୋଦଭିଦ୍ଯଵଃ । ତ୍ରିସପ୍ତାସୋ ମରୁତ-ସ୍ସ୍ଵାଦୁସମ୍ମୁଦଃ ॥ ରୋହିତୋ ଦ୍ଯାଵାପୃଥିଵୀ ଜଜାନ । ତସ୍ମିଗ୍ଗ୍ସ୍ତନ୍ତୁ-ମ୍ପରମେଷ୍ଠୀ ତତାନ । ତସ୍ମିଞ୍ଛିଶ୍ରିଯେ ଅଜ ଏକପାତ୍ । ଅଦୃଗ୍ଂ ହଦ୍ଦ୍ଯାଵାପୃଥିଵୀ ବଲେନ ॥ ରୋହିତୋ ଦ୍ଯାଵାପୃଥିଵୀ ଅଦୃଗ୍ଂହତ୍ । ତେନ ସୁଵଃ ସ୍ତଭିତ-ନ୍ତେନ ନାକଃ ॥ 6 ॥
ସୋ ଅନ୍ତରିକ୍ଷେ ରଜସୋ ଵିମାନଃ । ତେନ ଦେଵା-ସ୍ସୁଵରନ୍ଵଵିନ୍ଦନ୍ନ୍ ॥ ସୁଶେଵ-ନ୍ତ୍ଵା ଭାନଵୋ ଦୀଦିଵାଗ୍ଂସମ୍ । ସମଗ୍ରାସୋ ଜୁହ୍ଵୋ ଜାତଵେଦଃ । ଉକ୍ଷନ୍ତି ତ୍ଵା ଵାଜିନମା ଘୃତେନ । ସଗ୍ଂସମଗ୍ନେ ଯୁଵସେ ଭୋଜନାନି ॥ ଅଗ୍ନେ ଶର୍ଧ ମହତେ ସୌଭଗାଯ । ତଵ ଦ୍ଯୁମ୍ନା-ନ୍ଯୁତ୍ତମାନି ସନ୍ତୁ । ସ-ଞ୍ଜାସ୍ପତ୍ଯଗ୍ଂ ସୁଯମମାକୃଣୁଷ୍ଵ । ଶତ୍ରୂଯତାମଭିତିଷ୍ଠା ମହାସି ॥ 7 ॥

(ଅ- ସ୍ତ୍ଵେତୁ ରୋହିତୋ - ନାକୋ - ମହାଗ୍ଂସି) (ଅ. 2)
2.5.3 ଉପହୋମାଃ

ପୁନର୍ନ ଇନ୍ଦ୍ରୋ ମଘଵା ଦଦାତୁ । ଧନାନି ଶକ୍ରୋ ଧନ୍ଯଃ ସୁରାଧାଃ । ଅର୍ଵାଚୀନ-ଙ୍କୃଣୁତାଂ-ଯାଁଚିତୋ ମନଃ । ଶ୍ରୁଷ୍ଟୀ ନୋ ଅସ୍ଯ ହଵିଷୋ ଜୁଷାଣଃ ॥ ଯାନି ନୋ ଜିନ-ନ୍ଧନାନି । ଜହର୍ଥ ଶୂର ମନ୍ଯୁନା । ଇନ୍ଦ୍ରାନୁଵିନ୍ଦ ନସ୍ତାନି । ଅନେନ ହଵିଷା ପୁନଃ ॥ ଇନ୍ଦ୍ର ଆଶାଭ୍ଯଃ ପରି । ସର୍ଵାଭ୍ଯୋ-ଽଭଯ-ଙ୍କରତ୍ ॥ 8 ॥
ଜେତା ଶତ୍ରୂନ୍. ଵିଚର୍ଷଣିଃ ॥ ଆକୂତ୍ଯୈ ତ୍ଵା କାମାଯ ତ୍ଵା ସମୃଧେ ତ୍ଵା । ପୁରୋ ଦଧେ ଅମୃତତ୍ଵାଯ ଜୀଵସେ ॥ ଆକୂତିମସ୍ଯାଵସେ । କାମମସ୍ଯ ସମୃଦ୍ଧ୍ଯୈ । ଇନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଯୁଞ୍ଜତେ ଧିଯଃ ॥ ଆକୂତି-ନ୍ଦେଵୀ-ମ୍ମନସଃ ପୁରୋ ଦଧେ । ଯଜ୍ଞସ୍ଯ ମାତା ସୁହଵା ମେ ଅସ୍ତୁ । ଯଦିଚ୍ଛାମି ମନସା ସକାମଃ । ଵିଦେଯମେନଦ୍ଧୃଦଯେ ନିଵିଷ୍ଟମ୍ ॥ 9 ॥
ସେଦଗ୍ନିରଗ୍ନୀଗ୍ଂ ରତ୍ଯେତ୍ଯନ୍ଯାନ୍ । ଯତ୍ର ଵାଜୀ ତନଯୋ ଵୀଡୁପାଣିଃ । ସହସ୍ରପାଥା ଅକ୍ଷରା ସମେତି ॥ ଆଶାନା-ନ୍ତ୍ଵା ଽଽଶାପାଲେଭ୍ଯଃ । ଚତୁର୍ଭ୍ଯୋ ଅମୃତେଭ୍ଯଃ । ଇଦ-ମ୍ଭୂତସ୍ଯାଦ୍ଧ୍ଯକ୍ଷେଭ୍ଯଃ । ଵିଧେମ ହଵିଷା ଵଯମ୍ ॥ ଵିଶ୍ଵା ଆଶା ମଧୁନା ସଗ୍ଂସୃଜାମି । ଅନମୀଵା ଆପ ଓଷଧଯୋ ଭଵନ୍ତୁ । ଅଯଂ-ଯଁଜମାନୋ ମୃଧୋ ଵ୍ଯସ୍ଯତାମ୍ ॥ 10 ॥
ଅଗୃଭୀତାଃ ପଶଵଃ ସନ୍ତୁ ସର୍ଵେ ॥ ଅଗ୍ନି-ସ୍ସୋମୋ ଵରୁଣୋ ମିତ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରଃ । ବୃହସ୍ପତିଃ ସଵିତା ଯ-ସ୍ସହସ୍ରୀ । ପୂଷା ନୋ ଗୋଭିରଵସା ସରସ୍ଵତୀ । ତ୍ଵଷ୍ଟା ରୂପାଣି ସମନକ୍ତୁ ଯଜ୍ଞୈଃ ॥ ତ୍ଵଷ୍ଟା ରୂପାଣି ଦଧତୀ ସରସ୍ଵତୀ । ପୂଷା ଭଗଗ୍ଂ ସଵିତା ନୋ ଦଦାତୁ । ବୃହସ୍ପତି-ର୍ଦଦଦିନ୍ଦ୍ରଃ ସହସ୍ରମ୍ । ମିତ୍ରୋ ଦାତା ଵରୁଣ-ସ୍ସୋମୋ ଅଗ୍ନିଃ ॥ 11 ॥

(କରନ୍ - ନିଵିଷ୍ଟ - ମସ୍ଯତାଂ - +ନଵ ଚ) (ଅ. 3)
2.5.4 ଉପହୋମାଃ

ଆ ନୋ ଭର ଭଗମିନ୍ଦ୍ର ଦ୍ଯୁମନ୍ତମ୍ । ନି ତେ ଦେଷ୍ଣସ୍ଯ ଧୀମହି ପ୍ରରେକେ । ଉର୍ଵ ଇଵ ପପ୍ରଥେ କାମୋ ଅସ୍ମେ । ତମାପୃଣା ଵସୁପତେ ଵସୂନାମ୍ ॥ ଇମ-ଙ୍କାମ-ମ୍ମନ୍ଦଯା ଗୋଭିରଶ୍ଵୈଃ । ଚନ୍ଦ୍ରଵତା ରାଧସା ପପ୍ରଥଶ୍ଚ । ସୁଵର୍ଯଵୋ ମତିଭିସ୍ତୁଭ୍ଯଂ-ଵିଁପ୍ରାଃ । ଇନ୍ଦ୍ରାଯ ଵାହଃ କୁଶିକାସୋ ଅକ୍ରନ୍ନ୍ ॥ ଇନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ନୁ ଵୀର୍ଯାଣି ପ୍ରଵୋଚମ୍ । ଯାନି ଚକାର ପ୍ରଥମାନି ଵଜ୍ରୀ ॥ 12 ॥
ଅହ-ନ୍ନହିମନ୍ଵପସ୍ତତର୍ଦ । ପ୍ର ଵକ୍ଷଣା ଅଭିନ-ତ୍ପର୍ଵତାନାମ୍ ॥ ଅହନ୍ନହି-ମ୍ପର୍ଵତେ ଶିଶ୍ରିଯାଣମ୍ । ତ୍ଵଷ୍ଟା-ଽସ୍ମୈ ଵଜ୍ରଗ୍ଗ୍ ସ୍ଵର୍ଯ-ନ୍ତତକ୍ଷ । ଵାଶ୍ରା ଇଵ ଧେନଵ-ସ୍ସ୍ଯନ୍ଦମାନାଃ । ଅଞ୍ଜଃ ସମୁଦ୍ର-ମଵଜଗ୍ମୁରାପଃ ॥ ଵୃଷାଯମାଣୋ-ଽଵୃଣୀତ ସୋମମ୍ । ତ୍ରିକଦ୍ରୁକେଷ୍ଵ-ପିବ-ଥ୍ସୁତସ୍ଯ । ଆ ସାଯକ-ମ୍ମଘଵା ଦତ୍ତ ଵଜ୍ରମ୍ । ଅହନ୍ନେନ-ମ୍ପ୍ରଥମଜା ମହୀନାମ୍ ॥ 13 ॥
ଯଦିନ୍ଦ୍ରାହନ୍-ପ୍ରଥମଜା ମହୀନାମ୍ । ଆନ୍ମାଯିନାମମିନାଃ ପ୍ରୋତ ମାଯାଃ । ଆ-ଥ୍ସୂର୍ଯ-ଞ୍ଜନଯ-ନ୍ଦ୍ଯାମୁଷାସମ୍ । ତାଦୀକ୍ନା ଶତ୍ରୂନ୍ନ କିଲାଵିଵିଥ୍ସେ ॥ ଅହନ୍ ଵୃତ୍ରଂ-ଵୃଁତ୍ରତରଂ-ଵ୍ଯଁଗ୍ଂସମ୍ । ଇନ୍ଦ୍ରୋ ଵଜ୍ରେଣ ମହତା ଵଧେନ । ସ୍କନ୍ଧାଗ୍ଂସୀଵ କୁଲିଶେନା ଵିଵୃକ୍ଣା । ଅହିଃ ଶଯତ ଉପପୃକ୍-ପୃଥିଵ୍ଯାମ୍ ॥ ଅଯୋଦ୍ଧ୍ଯେଵ ଦୁର୍ମଦ ଆ ହି ଜୁହ୍ଵେ । ମହାଵୀର-ନ୍ତୁ ଵିବାଧ-ମୃଜୀଷମ୍ ॥ 14 ॥
ନାତାରୀରସ୍ଯ ସମୃତିଂ-ଵଁଧାନାମ୍ । ସଗ୍ଂ ରୁଜାନାଃ ପିପିଷ ଇନ୍ଦ୍ରଶତ୍ରୁଃ ॥ ଵିଶ୍ଵୋ ଵିହାଯା ଅରତିଃ । ଵସୁର୍ଦଧେ ହସ୍ତେ ଦକ୍ଷିଣେ । ତରଣିର୍ନ ଶିଶ୍ରଥତ୍ । ଶ୍ରଵସ୍ଯଯା ନ ଶିଶ୍ରଥତ୍ । ଵିଶ୍ଵସ୍ମା ଇଦିଷୁଦ୍ଧ୍ଯସେ । ଦେଵତ୍ରା ହଵ୍ଯମୂହିଷେ । ଵିଶ୍ଵସ୍ମା ଇଥ୍ସୁକୃତେ ଵାରମୃଣ୍ଵତି । ଅଗ୍ନି-ର୍ଦ୍ଵାରା ଵ୍ଯୃଣ୍ଵତି ॥ 15 ॥
ଉଦୁଜ୍ଜିହାନୋ ଅଭି କାମମୀରଯନ୍ନ୍ । ପ୍ରପୃଞ୍ଚନ୍ ଵିଶ୍ଵା ଭୁଵନାନି ପୂର୍ଵଥା । ଆ କେତୁନା ସୁଷମିଦ୍ଧୋ ଯଜିଷ୍ଠଃ । କାମ-ନ୍ନୋ ଅଗ୍ନେ ଅଭିହର୍ଯ ଦିଗ୍ଭ୍ଯଃ ॥ ଜୁଷାଣୋ ହଵ୍ଯମମୃତେଷୁ ଦୂଢ୍ଯଃ । ଆ ନୋ ରଯି-ମ୍ବହୁଲା-ଙ୍ଗୋମତୀମିଷମ୍ । ନିଧେହି ଯକ୍ଷଦମୃତେଷୁ ଭୂଷନ୍ନ୍ ॥ ଅଶ୍ଵିନା ଯଜ୍ଞମାଗତମ୍ । ଦାଶୁଷଃ ପୁରୁଦଗ୍ଂସସା । ପୂଷା ରକ୍ଷତୁ ନୋ ରଯିମ୍ ॥ 16 ॥
ଇମଂ-ଯଁଜ୍ଞମଶ୍ଵିନା ଵର୍ଧଯନ୍ତା । ଇମୌ ରଯିଂ-ଯଁଜମାନାଯ ଧତ୍ତମ୍ । ଇମୌ ପଶୂ-ନ୍ରକ୍ଷତାଂ-ଵିଁଶ୍ଵତୋ ନଃ । ପୂଷା ନଃ ପାତୁ ସଦମ-ପ୍ରଯୁଚ୍ଛନ୍ନ୍ ॥ ପ୍ର ତେ ମହେ ସରସ୍ଵତି । ସୁଭଗେ ଵାଜିନୀଵତି । ସତ୍ଯଵାଚେ ଭରେ ମତିମ୍ ॥ ଇଦ-ନ୍ତେ ହଵ୍ଯ-ଙ୍ଘୃତଵ-ଥ୍ସରସ୍ଵତି । ସତ୍ଯଵାଚେ ପ୍ରଭରେମା ହଵୀଗ୍ଂଷି । ଇମାନି ତେ ଦୁରିତା ସୌଭଗାନି । ତେଭିର୍ଵଯଗ୍ଂ ସୁଭଗାସ-ସ୍ସ୍ଯାମ ॥ 17 ॥

(ଵଜ୍ - ଯ୍ରହୀନା - ମୃଜୀଷଂ - ଁଵ୍ଯୃଣ୍ଵତି - ରକ୍ଷତୁ ନୋ ରଯିଗ୍ଂ - ସୌଭଗାନ୍ଯେକ-ଞ୍ଚ) (ଅ. 4)
2.5.5 ଉପହୋମାଃ

ଯଜ୍ଞୋ ରାଯୋ ଯଜ୍ଞ ଈଶେ ଵସୂନାମ୍ । ଯଜ୍ଞ-ସ୍ସସ୍ଯାନାମୁତ ସୁକ୍ଷିତୀନାମ୍ । ଯଜ୍ଞ ଇଷ୍ଟଃ ପୂର୍ଵଚିତ୍ତି-ନ୍ଦଧାତୁ । ଯଜ୍ଞୋ ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଵାଗ୍ଂ ଅପ୍ଯେତୁ ଦେଵାନ୍ ॥ ଅଯଂ-ଯଁଜ୍ଞୋ ଵର୍ଧତା-ଙ୍ଗୋଭିରଶ୍ଵୈଃ । ଇଯଂ-ଵେଁଦିଃ ସ୍ଵପତ୍ଯା ସୁଵୀରା । ଇଦ-ମ୍ବର୍ହିରତି ବରଃଈଗ୍ଷ୍ଯନ୍ଯା । ଇମଂ-ଯଁଜ୍ଞଂ-ଵିଁଶ୍ଵେ ଅଵନ୍ତୁ ଦେଵାଃ ॥ ଭଗ ଏଵ ଭଗଵାଗ୍ଂ ଅସ୍ତୁ ଦେଵାଃ । ତେନ ଵଯ-ମ୍ଭଗଵନ୍ତ-ସ୍ସ୍ଯାମ ॥ 18 ॥
ତ-ନ୍ତ୍ଵା ଭଗ ସର୍ଵ ଇଜ୍ଜୋହଵୀମି । ସ ନୋ ଭଗ ପୁର ଏତା ଭଵେହ ॥ ଭଗ ପ୍ରଣେତ-ର୍ଭଗ ସତ୍ଯରାଧଃ । ଭଗେମା-ନ୍ଧିଯମୁଦଵ ଦଦନ୍ନଃ । ଭଗ ପ୍ରଣୋ ଜନଯ ଗୋଭିରଶ୍ଵୈଃ । ଭଗ ପ୍ର ନୃଭି-ର୍ନୃଵନ୍ତଃ ସ୍ଯାମ ॥ ଶଶ୍ଵତୀ-ସ୍ସମା ଉପଯନ୍ତି ଲୋକାଃ । ଶଶ୍ଵତୀ-ସ୍ସମା ଉପଯନ୍ତ୍ଯାପଃ । ଇଷ୍ଟ-ମ୍ପୂର୍ତଗ୍ଂ ଶଶ୍ଵତୀନାଗ୍ଂ ସମାନାଗ୍ଂ ଶାଶ୍ଵତେନ । ହଵିଷେଷ୍ଟ୍ଵା ଽନନ୍ତଂ-ଲୋଁକ-ମ୍ପରମାରୁରୋହ ॥ 19 ॥
ଇଯମେଵ ସା ଯା ପ୍ରଥମା ଵ୍ଯୌଚ୍ଛତ୍ । ସା ରୂପାଣି କୁରୁତେ ପଞ୍ଚ ଦେଵୀ ॥ ଦ୍ଵେ ସ୍ଵସାରୌ ଵଯତସ୍ତନ୍ତ୍ରମେତତ୍ । ସନାତନଂ-ଵିଁତତଗ୍ଂ ଷଣ୍ମଯୂଖମ୍ । ଅଵାନ୍ଯାଗ୍ ସ୍ତନ୍ତୂନ୍ କିରତୋ ଧତ୍ତୋ ଅନ୍ଯାନ୍ । ନାଵପୃଜ୍ଯାତେ ନ ଗମାତେ ଅନ୍ତମ୍ ॥ ଆ ଵୋ ଯନ୍ତୂଦଵାହାସୋ ଅଦ୍ଯ । ଵୃଷ୍ଟିଂ-ଯେଁ ଵିଶ୍ଵେ ମରୁତୋ ଜୁନନ୍ତି । ଅଯଂ-ଯୋଁ ଅଗ୍ନି-ର୍ମରୁତ-ସ୍ସମିଦ୍ଧଃ । ଏତ-ଞ୍ଜୁଷଦ୍ଧ୍ଵ-ଙ୍କଵଯୋ ଯୁଵାନଃ ॥ 20 ॥
ଧାରାଵରା ମରୁତୋ ଧୃଷ୍ଣୁଵୋଜସଃ । ମୃଗା ନ ଭୀମାସ୍ତଵିଷେଭି-ରୂର୍ମିଭିଃ । ଅଗ୍ନଯୋ ନ ଶୁଶୁଚାନା ଋଜୀଷିଣଃ । ଭ୍ରୁମି-ନ୍ଧମନ୍ତ ଉପ ଗା ଅଵୃଣ୍ଵତ ॥ ଵିଚକ୍ରମେ ପୃଥିଵୀମେଷ ଏତାମ୍ । କ୍ଷେତ୍ରାଯ ଵିଷ୍ଣୁ-ର୍ମନୁଷେ ଦଶସ୍ଯନ୍ନ୍ । ଧ୍ରୁଵାସୋ ଅସ୍ଯ କୀରଯୋ ଜନାସଃ । ଉରୁକ୍ଷିତିଗ୍ଂ ସୁଜନିମା ଚକାର ॥, ତ୍ରିର୍ଦେଵଃ ପୃଥିଵୀମେଷ ଏତାମ୍ । ଵିଚକ୍ରମେ ଶତର୍ଚସ-ମ୍ମହିତ୍ଵା । ପ୍ର ଵିଷ୍ଣୁ-ରସ୍ତୁ ତଵସସ୍ତ ଵୀଯାନ୍ । ତ୍ଵେଷଗ୍ଗ୍ ହ୍ଯସ୍ଯ ସ୍ଥଵିରସ୍ଯ ନାମ ॥॥ ଆଵେଧସ-ନ୍ନୀଲପୃଷ୍ଠ-ମ୍ବୃହନ୍ତମ୍ । ବୃହସ୍ପତିଗ୍ଂ ସଦନେ ସାଦଯଦ୍ଧ୍ଵମ୍ । ସାଦଦ୍ଯୋନି-ନ୍ଦମ ଆଦୀଦିଵାଗ୍ଂସମ୍ । ହିରଣ୍ଯଵର୍ଣମରୁଷଗ୍ଂ ସପେମ ॥ ସ ହି ଶୁଚିଃ ଶତପତ୍ର-ସ୍ସ ଶୁନ୍ଧ୍ଯୂଃ ॥ 21 ॥
ହିରଣ୍ଯଵାଶୀରିଷିର-ସ୍ସୁଵର.ଷାଃ । ବୃହସ୍ପତି-ସ୍ସ ସ୍ଵାଵେଶ ଋଷ୍ଵାଃ । ପୂରୂ ସଖିଭ୍ଯ ଆ ସୁତି-ଙ୍କରିଷ୍ଠଃ ॥ ପୂଷଗ୍ଗ୍ସ୍ତଵ ଵ୍ରତେ ଵଯମ୍ । ନ ରିଷ୍ଯେମ କଦା ଚନ । ସ୍ତୋତାରସ୍ତ ଇହ ସ୍ମସି ॥ ଯାସ୍ତେ ପୂଷନ୍ନାଵୋ ଅନ୍ତ-ସ୍ସମୁଦ୍ରେ । ହିରଣ୍ଯଯୀରନ୍ତରିକ୍ଷେ ଚରନ୍ତି । ଯାଭିର୍ଯାସି ଦୂତ୍ଯାଗ୍ଂ ସୂର୍ଯସ୍ଯ । କାମେନ କୃତ-ଶ୍ଶ୍ରଵ ଇଚ୍ଛମାନଃ ॥ 22 ॥
ଅରଣ୍ଯାନ୍ଯରଣ୍ଯାନ୍ଯସୌ । ଯା ପ୍ରେଵ ନଶ୍ଯସି । କଥା ଗ୍ରାମ-ନ୍ନ ପୃଚ୍ଛସି । ନ ତ୍ଵା ଭୀରିଵ ଵିନ୍ଦତୀ(3) ॥ ଵୃଷାରଵାଯ ଵଦତେ । ଯଦୁପାଵତି ଚିଚ୍ଚିକଃ । ଆଘାଟୀଭିରିଵ ଧାଵଯନ୍ନ୍ । ଅରଣ୍ଯାନି-ର୍ମହୀଯତେ ॥ ଉତ ଗାଵ ଇଵାଦନ୍ନ୍ । ଉତୋ ଵେଶ୍ମେଵ ଦୃଶ୍ଯତେ ॥ 23 ॥
ଉତୋ ଅରଣ୍ଯାନି-ସ୍ସାଯମ୍ । ଶକଟୀରିଵ ସର୍ଜତି ॥ ଗାମଙ୍ଗୈଷ ଆହ୍ଵଯତି । ଦାର୍ଵଙ୍ଗୈଷ ଉପାଵଧୀତ୍ । ଵସନ୍ନରଣ୍ଯାନ୍ଯାଗ୍ଂ ସାଯମ୍ । ଅକ୍ରୁକ୍ଷଦିତି ମନ୍ଯତେ ॥ ନ ଵା ଅରଣ୍ଯାନିର୍ହନ୍ତି । ଅନ୍ଯଶ୍ଚେନ୍ନାଭିଗଚ୍ଛତି । ସ୍ଵାଦୋଃ ଫଲସ୍ଯ ଜଗ୍ଧ୍ଵା । ଯତ୍ର କାମ-ନ୍ନିପଦ୍ଯତେ ॥ ଆଞ୍ଜନଗନ୍ଧୀଗ୍ଂ ସୁରଭୀମ୍ । ବହ୍ଵନ୍ନାମକୃଷୀଵଲାମ୍ । ପ୍ରାହ-ମ୍ମୃଗାଣା-ମ୍ମାତରମ୍ । ଅରଣ୍ଯାନୀମଶଗ୍ଂ-ସିଷମ୍ ॥ 24 ॥

(ସ୍ଯାମ - ରୁରୋହ - ଯୁଵାନଃ - ଶୁନ୍ଧ୍ - ଯୂରିଚ୍ଛମାନୋ - ଦୃଶ୍ଯତେ - ନିପଦ୍ଯତେ ଚତ୍ଵାରି ଚ) (ଅ. 5)
2.5.6 ଉପହୋମାଃ

ଵାର୍ତ୍ରହତ୍ଯାଯ ଶଵସେ । ପୃତନା-ସାହ୍ଯାଯ ଚ । ଇନ୍ଦ୍ରତ୍ଵା-ଽଽଵର୍ତଯାମସି ॥ ସୁବ୍ରହ୍ମାଣଂ-ଵୀଁରଵନ୍ତ-ମ୍ବୃହନ୍ତମ୍ । ଉରୁ-ଙ୍ଗଭୀର-ମ୍ପୃଥୁବୁଦ୍ଧ୍ନମିନ୍ଦ୍ର । ଶ୍ରୁତର୍ଷି-ମୁଗ୍ରମଭି-ମାତିଷାହମ୍ । ଅସ୍ମଭ୍ଯ-ଞ୍ଚିତ୍ରଂ-ଵୃଁଷଣଗ୍ଂ ରଯି-ନ୍ଦାଃ ॥ କ୍ଷେତ୍ରିଯୈ ତ୍ଵା ନିର୍-ଋତ୍ଯୈ ତ୍ଵା । ଦ୍ରୁହୋ ମୁଞ୍ଚାମି ଵରୁଣସ୍ଯ ପାଶାତ୍ । ଅନାଗସ-ମ୍ବ୍ରହ୍ମଣେ ତ୍ଵା କରୋମି ॥ 25 ॥
ଶିଵେ ତେ ଦ୍ଯାଵାପୃଥିଵୀ ଉଭେ ଇମେ ॥ ଶ-ନ୍ତେ ଅଗ୍ନି-ସ୍ସହାଦ୍ଭିରସ୍ତୁ । ଶ-ନ୍ଦ୍ଯାଵାପୃଥିଵୀ ସହୌଷଧୀଭିଃ । ଶମନ୍ତରିକ୍ଷଗ୍ଂ ସହ ଵାତେନ ତେ । ଶ-ନ୍ତେ ଚତସ୍ରଃ ପ୍ରଦିଶୋ ଭଵନ୍ତୁ ॥ ଯା ଦୈଵୀଶ୍ଚତସ୍ରଃ ପ୍ରଦିଶଃ । ଵାତପତ୍ନୀରଭି ସୂର୍ଯୋ ଵିଚଷ୍ଟେ । ତାସା-ନ୍ତ୍ଵା ଜରସ ଆଦଧାମି । ପ୍ର ଯକ୍ଷ୍ମ ଏତୁ ନିର୍-ଋତି-ମ୍ପରାଚୈଃ ॥ ଅମୋଚି ଯକ୍ଷ୍ମା-ଦ୍ଦୁରିତା-ଦଵର୍ତ୍ଯୈ ॥ 26 ॥
ଦ୍ରୁହଃ ପାଶାନ୍ନିର୍-ଋତ୍ଯୈ ଚୋଦମୋଚି । ଅହା ଅଵର୍ତିମଵିଦ-ଥ୍ସ୍ଯୋନମ୍ । ଅପ୍ଯଭୂ-ଦ୍ଭଦ୍ରେ ସୁକୃତସ୍ଯ ଲୋକେ ॥ ସୂର୍ଯମୃତ-ନ୍ତମସୋ ଗ୍ରାହ୍ଯା ଯତ୍ । ଦେଵା ଅମୁଞ୍ଚ-ନ୍ନସୃଜନ୍ଵ୍ଯେନସଃ । ଏଵମହମିମ-ଙ୍କ୍ଷେତ୍ରିଯାଜ୍ଜାମିଶଗ୍ଂସାତ୍ । ଦ୍ରୁହୋ ମୁଞ୍ଚାମି ଵରୁଣସ୍ଯ ପାଶାତ୍ ॥ ବୃହସ୍ପତେ ଯୁଵମିନ୍ଦ୍ରଶ୍ଚ ଵସ୍ଵଃ । ଦିଵ୍ଯସ୍ଯେଶାଥେ ଉତ ପାର୍ଥିଵସ୍ଯ । ଧତ୍ତଗ୍ଂ ରଯିଗ୍ଗ୍ ସ୍ତୁଵତେ କୀରଯେ ଚିତ୍ ॥ 27 ॥
ଯୂଯ-ମ୍ପାତ ସ୍ଵସ୍ତିଭି-ସ୍ସଦା ନଃ ॥ ଦେଵାଯୁଧମିନ୍ଦ୍ରମାଜୋହୁଵାନାଃ । ଵିଶ୍ଵାଵୃଧମଭି ଯେ ରକ୍ଷମାଣାଃ । ଯେନ ହତା ଦୀର୍ଘମଦ୍ଧ୍ଵାନମାଯନ୍ନ୍ । ଅନନ୍ତମର୍ଥମନିଵର୍-ଥ୍ସ୍ଯମାନାଃ ॥ ଯତ୍ତେ ସୁଜାତେ ହିମଵଥ୍ସୁ ଭେଷଜମ୍ । ମଯୋଭୂ-ଶ୍ଶନ୍ତମା ଯଦ୍ଧୃଦୋ-ଽସି । ତତୋ ନୋ ଦେହି ସୀବଲେ ॥ ଅଦୋ ଗିରିଭ୍ଯୋ ଅଧି ଯତ୍ପ୍ରଧାଵସି । ସଗ୍ଂଶୋଭମାନା କନ୍ଯେଵ ଶୁଭ୍ରେ ॥ 28 ॥
ତା-ନ୍ତ୍ଵା ମୁଦ୍ଗଲା ହଵିଷା ଵର୍ଧଯନ୍ତି । ସା ନଃ ସୀବଲେ ରଯିମାଭାଜଯେହ ॥ ପୂର୍ଵ-ନ୍ଦେଵା ଅପରେଣା-ନୁପଶ୍ଯଞ୍ଜନ୍ମଭିଃ । ଜନ୍ମାନ୍ଯଵରୈଃ ପରାଣି । ଵେଦାନି ଦେଵା ଅଯମସ୍ମୀତି ମାମ୍ । ଅହଗ୍ଂ ହିତ୍ଵା ଶରୀର-ଞ୍ଜରସଃ ପରସ୍ତାତ୍ ॥ ପ୍ରାଣାପାନୌ ଚକ୍ଷୁ-ଶ୍ଶ୍ରୋତ୍ରମ୍ । ଵାଚ-ମ୍ମନସି ସମ୍ଭୃତାମ୍ । ହିତ୍ଵା ଶରୀର-ଞ୍ଜରସଃ ପରସ୍ତାତ୍ । ଆ ଭୂତି-ମ୍ଭୂତିଂ-ଵଁଯମଶ୍ନଵାମହୈ ॥ ଇମା ଏଵ ତା ଉଷସୋ ଯାଃ ପ୍ରଥମା ଵ୍ଯୌଚ୍ଛନ୍ନ୍ । ତା ଦେଵ୍ଯଃ କୁର୍ଵତେ ପଞ୍ଚ ରୂପା । ଶଶ୍ଵତୀର୍ନାଵପୃଜ୍ଯନ୍ତି । ନ ଗମନ୍ତ୍ଯନ୍ତମ୍ ॥ 29 ॥

(କରୋ - ମ୍ଯଵର୍ତ୍ଯୈ - ଚି - ଚ୍ଛୁଭ୍ରେ - ଽଶ୍ନଵାମହୈ ଚତ୍ଵାରି ଚ) (ଅ. 6)
2.5.7 ଉପହୋମାଃ

ଵସୂନା-ନ୍ତ୍ଵା-ଽଽଧୀତେନ । ରୁଦ୍ରାଣାମୂର୍ମ୍ଯା । ଆଦିତ୍ଯାନା-ନ୍ତେଜସା । ଵିଶ୍ଵେଷା-ନ୍ଦେଵାନା-ଙ୍କ୍ରତୁନା । ମରୁତାମେମ୍ନା ଜୁହୋମି ସ୍ଵାହା ॥ ଅଭିଭୂତି-ରହମାଗମମ୍ । ଇନ୍ଦ୍ରସଖା ସ୍ଵାଯୁଧଃ । ଆସ୍ଵାଶାସୁ ଦୁଷ୍ଷହଃ ॥ ଇଦଂ-ଵଁର୍ଚୋ ଅଗ୍ନିନା ଦତ୍ତମାଗାତ୍ । ଯଶୋ ଭର୍ଗ-ସ୍ସହ ଓଜୋ ବଲ-ଞ୍ଚ ॥ 30 ॥
ଦୀର୍ଘାଯୁତ୍ଵାଯ ଶତଶାରଦାଯ । ପ୍ରତିଗୃଭ୍ଣାମି ମହତେ ଵୀର୍ଯାଯ ॥ ଆଯୁରସି ଵିଶ୍ଵାଯୁରସି । ସର୍ଵାଯୁରସି ସର୍ଵମାଯୁରସି । ସର୍ଵ-ମ୍ମ ଆଯୁର୍ଭୂଯାତ୍ । ସର୍ଵମାଯୁର୍ଗେଷମ୍ ॥ ଭୂର୍ଭୁଵ-ସ୍ସୁଵଃ ॥ ଅଗ୍ନି-ର୍ଧର୍ମେଣାନ୍ନାଦଃ । ମୃତ୍ଯୁ-ର୍ଧର୍ମେଣାନ୍ନପତିଃ । ବ୍ରହ୍ମ କ୍ଷତ୍ରଗ୍ଗ୍ ସ୍ଵାହା ॥ 31 ॥
ପ୍ରଜାପତିଃ ପ୍ରଣେତା । ବୃହସ୍ପତିଃ ପୁର ଏତା । ଯମଃ ପନ୍ଥାଃ । ଚନ୍ଦ୍ରମାଃ ପୁନରସୁ-ସ୍ସ୍ଵାହା ॥ ଅଗ୍ନିରନ୍ନାଦୋ-ଽନ୍ନପତିଃ । ଅନ୍ନାଦ୍ଯମସ୍ମିନ୍. ଯଜ୍ଞେ ଯଜମାନାଯ ଦଦାତୁ ସ୍ଵାହା ॥ ସୋମୋ ରାଜା ରାଜପତିଃ । ରାଜ୍ଯମସ୍ମିନ୍. ଯଜ୍ଞେ ଯଜମାନାଯ ଦଦାତୁ ସ୍ଵାହା ॥ ଵରୁଣ-ସ୍ସମ୍ରା-ଟ୍ଥ୍ସମ୍ରାଟ୍ପତିଃ । ସାମ୍ରାଜ୍ଯମସ୍ମିନ୍. ଯଜ୍ଞେ ଯଜମାନାଯ ଦଦାତୁ ସ୍ଵାହା ॥ 32 ॥
ମିତ୍ରଃ, କ୍ଷତ୍ର-ଙ୍କ୍ଷତ୍ରପତିଃ । କ୍ଷତ୍ରମସ୍ମିନ୍. ଯଜ୍ଞେ ଯଜମାନାଯ ଦଦାତୁ ସ୍ଵାହା ॥ ଇନ୍ଦ୍ରୋ ବଲ-ମ୍ବଲପତିଃ । ବଲମସ୍ମିନ୍. ଯଜ୍ଞେ ଯଜମାନାଯ ଦଦାତୁ ସ୍ଵାହା ॥ ବୃହସ୍ପତି-ର୍ବ୍ରହ୍ମ ବ୍ରହ୍ମପତିଃ । ବ୍ରହ୍ମାସ୍ମିନ୍. ଯଜ୍ଞେ ଯଜମାନାଯ ଦଦାତୁ ସ୍ଵାହା ॥ ସଵିତା ରାଷ୍ଟ୍ରଗ୍ଂ ରାଷ୍ଟ୍ରପତିଃ । ରାଷ୍ଟ୍ରମସ୍ମିନ୍. ଯଜ୍ଞେ ଯଜମାନାଯ ଦଦାତୁ ସ୍ଵାହା ॥ ପୂଷା ଵିଶାଂ-ଵିଁଟ୍ପତିଃ । ଵିଶମସ୍ମିନ୍. ଯଜ୍ଞେ ଯଜମାନାଯ ଦଦାତୁ ସ୍ଵାହା ॥ ସରସ୍ଵତୀ ପୁଷ୍ଟିଃ ପୁଷ୍ଟିପତ୍ନୀ । ପୁଷ୍ଟିମସ୍ମିନ୍. ଯଜ୍ଞେ ଯଜମାନାଯ ଦଦାତୁ ସ୍ଵାହା ॥ ତ୍ଵଷ୍ଟା ପଶୂନା-ମ୍ମିଥୁନାନାଗ୍ଂ ରୂପକୃ-ଦ୍ରୂପପତିଃ । ରୂପେଣାସ୍ମିନ୍. ଯଜ୍ଞେ ଯଜମାନାଯ ପଶୂ-ନ୍ଦଦାତୁ ସ୍ଵାହା ॥ 33 ॥

(ଚ - ସ୍ଵାହା - ସାମ୍ରାଜ୍ଯମସ୍ମିନ୍. ଯଜ୍ଞେ ଯଜମାନାଯ ଦଦାତୁ ସ୍ଵାହା - ଵିଶମସ୍ମିନ୍. ଯଜ୍ଞେ ଯଜମାନାଯ ଦଦାତୁ ସ୍ଵାହା ଚତ୍ଵାରି ଚ) (ଅ. 7)
(ଅଗ୍ନି-ସ୍ସୋମୋ ଵରୁଣୋ ମିତ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରୋ ବୃହସ୍ପତିଃ ସଵିତା ପୂଷା ସରସ୍ଵତୀ ତ୍ଵଷ୍ଟା ଦଶ)
2.5.8 ଉପହୋମାଃ

ସ ଈ-ମ୍ପାହି ଯ ଋଜୀଷୀ ତରୁତ୍ରଃ । ଯ-ଶ୍ଶିପ୍ରଵାନ୍ ଵୃଷଭୋ ଯୋ ମତୀନାମ୍ । ଯୋ ଗୋତ୍ରଭି-ଦ୍ଵଜ୍ରଭୃଦ୍ଯୋ ହରିଷ୍ଠାଃ । ସ ଇନ୍ଦ୍ର ଚିତ୍ରାଗ୍ଂ ଅଭିତୃନ୍ଧି ଵାଜାନ୍ ॥ ଆ ତେ ଶୁଷ୍ମୋ ଵୃଷଭ ଏତୁ ପଶ୍ଚାତ୍ । ଓତ୍ତରାଦଧରାଗା ପୁରସ୍ତାତ୍ । ଆ ଵିଶ୍ଵତୋ ଅଭି ସମେତ୍ଵର୍ଵାମ୍ । ଇନ୍ଦ୍ର ଦ୍ଯୁମ୍ନଗ୍ଂ ସୁଵର୍ଵଦ୍ଧେହ୍ଯସ୍ମେ ॥ ପ୍ରୋଷ୍ଵସ୍ମୈ ପୁରୋରଥମ୍ । ଇନ୍ଦ୍ରାଯ ଶୂଷମର୍ଚତ ॥ 34 ॥
ଅଭୀକେ ଚିଦୁ ଲୋକକୃତ୍ । ସଙ୍ଗେ ସମଥ୍ସୁ ଵୃତ୍ରହା । ଅସ୍ମାକ-ମ୍ବୋଧି ଚୋଦିତା । ନଭନ୍ତା-ମନ୍ଯକେଷାମ୍ । ଜ୍ଯାକା ଅଧି ଧନ୍ଵସୁ ॥ ଇନ୍ଦ୍ରଂ-ଵଁଯଗ୍ଂ ଶୁନାସୀରମ୍ । ଅସ୍ମିନ୍. ଯଜ୍ଞେ ହଵାମହେ । ଆଵାଜୈରୁପ ନୋ ଗମତ୍ ॥ ଇନ୍ଦ୍ରାଯ ଶୁନାସୀରାଯ । ସ୍ରୁଚା ଜୁହୁତ ନୋ ହଵିଃ ॥ 35 ॥
ଜୁଷତା-ମ୍ପ୍ରତି ମେଧିରଃ ॥ ପ୍ର ହଵ୍ଯାନି ଘୃତଵନ୍ତ୍ଯସ୍ମୈ । ହର୍ଯଶ୍ଵାଯ ଭରତା ସଜୋଷାଃ । ଇନ୍ଦ୍ରର୍ତୁଭି-ର୍ବ୍ରହ୍ମଣା ଵାଵୃଧାନଃ । ଶୁନାସୀରୀ ହଵିରିଦ-ଞ୍ଜୁଷସ୍ଵ ॥ ଵଯଃ ସୁପର୍ଣା ଉପସେଦୁରିନ୍ଦ୍ରମ୍ । ପ୍ରିଯମେଧା ଋଷଯୋ ନାଧମାନାଃ । ଅପ ଧ୍ଵାନ୍ତମୂର୍ଣୁହି ପୂର୍ଧି ଚକ୍ଷୁଃ । ମୁମୁଗ୍ଧ୍ଯସ୍ମା-ନ୍ନିଧଯେଵ ବଦ୍ଧାନ୍ ॥ ବୃହଦିନ୍ଦ୍ରାଯ ଗାଯତ ॥ 36 ॥
ମରୁତୋ ଵୃତ୍ରହନ୍ତମମ୍ । ଯେନ ଜ୍ଯୋତି-ରଜନଯନ୍ନୃତାଵୃଧଃ । ଦେଵ-ନ୍ଦେଵାଯ ଜାଗୃଵି ॥ କା ମିହୈକାଃ କ ଇମେ ପତଙ୍ଗାଃ । ମାନ୍ଥାଲାଃ କୁଲି ପରି ମା ପତନ୍ତି । ଅନାଵୃତୈନାନ୍-ପ୍ରଧମନ୍ତୁ ଦେଵାଃ । ସୌପର୍ଣ-ଞ୍ଚକ୍ଷୁସ୍ତନୁଵା ଵିଦେଯ ॥ ଏଵା ଵନ୍ଦସ୍ଵ ଵରୁଣ-ମ୍ବୃହନ୍ତମ୍ । ନମସ୍ଯା ଧୀରମମୃତସ୍ଯ ଗୋପାମ୍ । ସ ନ-ଶ୍ଶର୍ମ ତ୍ରିଵରୂଥଂ-ଵିଁଯଗ୍ଂସତ୍ ॥ 37 ॥
ଯୂଯ-ମ୍ପାତ ସ୍ଵସ୍ତିଭି-ସ୍ସଦା ନଃ ॥ ନାକେ ସୁପର୍ଣମୁପ ଯତ୍-ପତନ୍ତମ୍ । ହୃଦା ଵେନନ୍ତୋ ଅଭ୍ଯଚକ୍ଷତ ତ୍ଵା । ହିରଣ୍ଯପକ୍ଷଂ-ଵଁରୁଣସ୍ଯ ଦୂତମ୍ । ଯମସ୍ଯ ଯୋନୌ ଶକୁନ-ମ୍ଭୁରଣ୍ଯୁମ୍ ॥ ଶ-ନ୍ନୋ ଦେଵୀରଭିଷ୍ଟଯେ । ଆପୋ ଭଵନ୍ତୁ ପୀତଯେ । ଶଂ-ଯୋଁରଭିସ୍ରଵନ୍ତୁ ନଃ ॥ ଈଶାନା ଵାର୍ଯାଣାମ୍ । କ୍ଷଯନ୍ତୀ-ଶ୍ଚର୍ଷଣୀନାମ୍ ॥ 38 ॥
ଅପୋ ଯାଚାମି ଭେଷଜମ୍ ॥ ଅଫ୍ସୁ ମେ ସୋମୋ ଅବ୍ରଵୀତ୍ । ଅନ୍ତ-ର୍ଵିଶ୍ଵାନି ଭେଷଜା । ଅଗ୍ନି-ଞ୍ଚ ଵିଶ୍ଵଶମ୍ଭୁଵମ୍ । ଆପଶ୍ଚ ଵିଶ୍ଵଭେଷଜୀଃ ॥ ଯଦଫ୍ସୁ ତେ ସରସ୍ଵତି । ଗୋଷ୍ଵଶ୍ଵେଷୁ ଯନ୍ମଧୁ । ତେନ ମେ ଵାଜିନୀଵତି । ମୁଖମଙ୍ଗ୍ଧି ସରସ୍ଵତି ॥ ଯା ସରସ୍ଵତୀ ଵୈଶମ୍ଭଲ୍ଯା ॥ 39 ॥
ତସ୍ଯା-ମ୍ମେ ରାସ୍ଵ । ତସ୍ଯାସ୍ତେ ଭକ୍ଷୀଯ । ତସ୍ଯାସ୍ତେ ଭୂଯିଷ୍ଠଭାଜୋ ଭୂଯାସ୍ମ ॥ ଅହ-ନ୍ତ୍ଵଦସ୍ମି ମଦସି ତ୍ଵମେତତ୍ । ମମାସି ଯୋନିସ୍ତଵ ଯୋନିରସ୍ମି । ମମୈଵ ସନ୍ଵହ ହଵ୍ଯାନ୍ଯଗ୍ନେ । ପୁତ୍ରଃ ପିତ୍ରେ ଲୋକକୃଜ୍ଜାତଵେଦଃ ॥ ଇହୈଵ ସନ୍ତତ୍ର ସନ୍ତ-ନ୍ତ୍ଵା ଽଗ୍ନେ । ପ୍ରାଣେନ ଵାଚା ମନସା ବିଭର୍ମି । ତିରୋ ମା ସନ୍ତମାଯୁର୍ମା ପ୍ରହାସୀତ୍ ॥ 40 ॥
ଜ୍ଯୋତିଷା ତ୍ଵା ଵୈଶ୍ଵାନରେଣୋପତିଷ୍ଠେ ॥ ଅଯ-ନ୍ତେ ଯୋନିର୍-ଋତ୍ଵିଯଃ । ଯତୋ ଜାତୋ ଅରୋଚଥାଃ । ତ-ଞ୍ଜାନନ୍ନଗ୍ନ ଆରୋହ । ଅଥା ନୋ ଵର୍ଧଯା ରଯିମ୍ ॥ ଯା ତେ ଅଗ୍ନେ ଯଜ୍ଞିଯା ତନୂସ୍ତଯେ-ହ୍ଯାରୋହାତ୍ମା-ଽଽତ୍ମାନମ୍ । ଅଚ୍ଛା ଵସୂନି କୃଣ୍ଵନ୍ନସ୍ମେ ନର୍ଯା ପୁରୂଣି । ଯଜ୍ଞୋ ଭୂତ୍ଵା ଯଜ୍ଞମାସୀଦ ସ୍ଵାଂ-ଯୋଁନିମ୍ । ଜାତଵେଦୋ ଭୁଵ ଆଜାଯମାନ-ସ୍ସକ୍ଷଯ ଏହି ॥ ଉପାଵରୋହ ଜାତଵେଦଃ ପୁନସ୍ତ୍ଵମ୍ ॥ 41 ॥
ଦେଵେଭ୍ଯୋ ହଵ୍ଯଂ-ଵଁହ ନଃ ପ୍ରଜାନନ୍ନ୍ । ଆଯୁଃ ପ୍ରଜାଗ୍ଂ ରଯିମସ୍ମାସୁ ଧେହି । ଅଜସ୍ରୋ ଦୀଦିହି ନୋ ଦୁରୋଣେ ॥ ତମିନ୍ଦ୍ର-ଞ୍ଜୋହଵୀମି ମଘଵାନମୁଗ୍ରମ୍ । ସତ୍ରାଦଧାନ-ମପ୍ରତିଷ୍କୁତଗ୍ଂ ଶଵାଗ୍ଂସି । ମଗ୍ଂହିଷ୍ଠୋ ଗୀର୍ଭିରା ଚ ଯଜ୍ଞିଯୋ ଽଵଵର୍ତତ୍ । ରାଯେ ନୋ ଵିଶ୍ଵା ସୁପଥା କୃଣୋତୁ ଵଜ୍ରୀ ॥ ତ୍ରିକଦ୍ରୁକେଷୁ ମହିଷୋ ଯଵାଶିର-ନ୍ତୁଵିଶୁଷ୍ମସ୍ତୃପତ୍ । ସୋମମପିବ-ଦ୍ଵିଷ୍ଣୁନା ସୁତଂ-ଯଁଥାଵଶତ୍ । ସ ଈ-ମ୍ମମାଦ ମହି କର୍ମ କର୍ତଵେ ମହାମୁରୁମ୍ ॥ 42 ॥
ସୈନଗ୍ଂ ସଶ୍ଚ-ଦ୍ଦେଵ-ନ୍ଦେଵ-ସ୍ସତ୍ଯମିନ୍ଦୁଗ୍ଂ ସତ୍ଯ ଇନ୍ଦ୍ରଃ ॥ ଵିଦଦ୍ଯତୀ ସରମା ରୁଗ୍ଣମଦ୍ରେଃ । ମହି ପାଥଃ ପୂର୍ଵ୍ଯଗ୍ଂ ସଦ୍ଧ୍ରିଯକ୍କଃ । ଅଗ୍ର-ନ୍ନଯ-ଥ୍ସୁପଦ୍ଯକ୍ଷରାଣାମ୍ । ଅଚ୍ଛା ରଵ-ମ୍ପ୍ରଥମା ଜାନତୀ ଗାତ୍ ॥ ଵିଦ-ଦ୍ଗଵ୍ଯଗ୍ଂ ସରମା ଦୃଢମୂର୍ଵମ୍ । ଯେନା ନୁକ-ମ୍ମାନୁଷୀ ଭୋଜତେ ଵିଟ୍ । ଆ ଯେ ଵିଶ୍ଵା ସ୍ଵପତ୍ଯାନି ଚକ୍ରୁଃ । କୃଣ୍ଵାନାସୋ ଅମୃତତ୍ଵାଯ ଗାତୁମ୍ ॥ ତ୍ଵ-ନ୍ନୃଭିର୍ନୃପତେ ଦେଵହୂତୌ ॥ 43 ॥
ଭୂରୀଣି ଵୃତ୍ଵା ହର୍ଯଶ୍ଵ ହଗ୍ଂସି । ତ୍ଵ-ନ୍ନିଦସ୍ଯୁ-ଞ୍ଚୁମୁରିମ୍ । ଧୁନି-ଞ୍ଚାସ୍ଵାପଯୋ ଦଭୀତଯେ ସୁହନ୍ତୁ ॥ ଏଵା ପାହି ପ୍ରତ୍ନଥା ମନ୍ଦତୁ ତ୍ଵା । ଶ୍ରୁଧି ବ୍ରହ୍ମ ଵାଵୃଧସ୍ଵୋତ ଗୀର୍ଭିଃ । ଆଵି-ସ୍ସୂର୍ଯ-ଙ୍କୃଣୁହି ପୀପିହୀଷଃ । ଜହି ଶତ୍ରୂଗ୍ଂରଭି ଗା ଇନ୍ଦ୍ର ତୃନ୍ଧି ॥ ଅଗ୍ନେ ବାଧସ୍ଵ ଵିମୃଧୋ ନୁଦସ୍ଵ । ଅପାମୀଵା ଅପ ରକ୍ଷାଗ୍ଂସି ସେଧ । ଅସ୍ମା-ଥ୍ସମୁଦ୍ରା-ଦ୍ବୃହତୋ ଦିଵୋ ନଃ ॥ 44 ॥
ଅପା-ମ୍ଭୂମାନମୁପ ନ-ସ୍ସୃଜେହ ॥ ଯଜ୍ଞ ପ୍ରତିତିଷ୍ଠ ସୁମତୌ ସୁଶେଵା ଆ ତ୍ଵା । ଵସୂନି ପୁରୁଧା ଵିଶନ୍ତୁ । ଦୀର୍ଘମାଯୁ-ର୍ଯଜମାନାଯ କୃଣ୍ଵନ୍ନ୍ । ଅଥାମୃତେନ ଜରିତାରମଙ୍ଗ୍ଧି ॥ ଇନ୍ଦ୍ରଃ ଶୁନାଵ-ଦ୍ଵିତନୋତି ସୀରମ୍ । ସଂଵଁଥ୍ସରସ୍ଯ ପ୍ରତିମାଣମେତତ୍ । ଅର୍କସ୍ଯ ଜ୍ଯୋତିସ୍ତଦିଦାସ ଜ୍ଯେଷ୍ଠମ୍ । ସଂଵଁଥ୍ସରଗ୍ଂ ଶୁନଵଥ୍ସୀରମେତତ୍ ॥ ଇନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ରାଧଃ ପ୍ରଯତ-ମ୍ପୁରୁ ତ୍ମନା । ତଦର୍କରୂପଂ-ଵିଁମିମାନମେତି । ଦ୍ଵାଦଶାରେ ପ୍ରତିତିଷ୍ଠତୀ-ଦ୍ଵୃଷା ॥ ଅଶ୍ଵାଯନ୍ତୋ ଗଵ୍ଯନ୍ତୋ ଵାଜଯନ୍ତଃ । ହଵାମହେ ତ୍ଵୋପଗନ୍ତ ଵା ଉ । ଆଭୂଷନ୍ତସ୍ତ୍ଵା ସୁମତୌ ନଵାଯାମ୍ । ଵଯମିନ୍ଦ୍ର ତ୍ଵା ଶୁନଗ୍ଂ ହୁଵେମ ॥ 45 ॥