Lord Prajapati and Agni

2.5 - upahomaśeṣaḥ - kṛṣṇa yajurveda taittirīya brāhmaṇa pāṭhaḥ - prāṇo rakṣati

(Upahomasheshah in English (IAST))

From Taittiriya Brahmana, Krishna Yajurveda

This text belongs to the second ashtaka, fifth prapathaka of the Taittiriya Brahmana of the Krishna Yajurveda. It outlines the specific sacrificial procedures known as Upahomas, which are essential ancillary rites performed to ensure the completeness and efficacy of major Vedic sacrifices. The verses focus on invoking divine energies to protect the practitioner and harmonize cosmic forces. Reciting these chants is considered highly auspicious for spiritual purification, enhancing the potency of ritual offerings, and seeking divine protection from the elemental forces of nature while aligning the individual self with the cosmic order.

kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya brāhmaṇe dvitīyāṣṭake pañcamaḥ prapāṭhakaḥ - upahomaśeṣaḥ
o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
śrī gurubhyo namaḥ | ha॒riḥ॒ om ||
2.5.1 upahomāḥ
prā॒ṇo ra̭kṣati॒ viśva॒meja̭t | iryo̭ bhū॒tvā ba̭hu॒dhā ba॒hūni̭ | sa ithsarvaṃ॒-vyā~̭naśe || yo de॒vo de॒veṣṷ vi॒bhūra॒ntaḥ | āvṛ̭dū॒dā-tkṣetriya̭ddhva॒gadvṛṣā᳚ | tami-tprā॒ṇa-mmana॒so pa̭śikṣata | agra̭-nde॒vānā̭-mi॒dama̭ttu no ha॒viḥ || mana̭sa॒ścitte॒dam | bhū॒ta-mbhavya̭-ñca gupyate | taddhi de॒veṣva̭gri॒yam || 1 ||
ā na̭ etu puraśca॒ram | sa॒ha de॒vairi॒magṃ hava᳚m | mana॒-śśreya̭si śreyasi | karma̭n. ya॒jñapa̭ti॒-ndadha̭t || ju॒ṣatā᳚-mme॒ vāgi॒dagṃ ha॒viḥ | vi॒rāḍde॒vī pu॒rohi̭tā | ha॒vya॒vāḍana̭ pāyinī || yayā̭ rū॒pāṇi̭ bahu॒dhā vada̭nti | peśāgṃ̭si de॒vāḥ pa̭ra॒me ja॒nitre᳚ | sāno̭ vi॒rāḍana̭pasphurantī || 2 ||
vāgde॒vī jṷṣatāmi॒dagṃ ha॒viḥ || cakṣṷ-rde॒vānā॒-ñjyoti̭ra॒mṛte॒ nya̭ktam | a॒sya vi॒jñānā̭ya bahu॒dhā nidhī̭yate | tasya̭ su॒mna-ma̭śīmahi | mā no̭ hāsī-dvicakṣa॒ṇam || āyu॒rinnaḥ॒ pratī᳚ryatām | ana̭ndhā॒-ścakṣṷṣā va॒yam | jī॒vā jyoti̭raśīmahi | suva॒rjyoti̭-ru॒tāmṛta᳚m || śrotrḙṇa bha॒dra mu॒ta śṛ̭ṇvanti sa॒tyam | śrotrḙṇa॒ vāca̭-mbahu॒dhodya mā̭nām | śrotrḙṇa॒ moda̭śca॒ maha̭śca śrūyate | śrotrḙṇa॒ sarvā॒ diśa॒ āśṛ̭ṇomi || yena॒ prācyā̭ u॒ta da̭kṣi॒ṇā | pra॒tīcyai̭ di॒śa-śśṛ॒ṇvantyṷtta॒rāt | tadicchrotra̭-mbahu॒dhodyamā̭nam | a॒rānna ne॒miḥ pari॒ sarva̭-mbabhūva || 3 ||
(a॒gri॒ - yamana̭pasphurantī - sa॒tyagṃ sa॒pta ca̭) (a. 1)
2.5.2 upahomāḥ
u॒dehi̭ vāji॒nyo a̭sya॒phsva̭ntaḥ | i॒dagṃ rā॒ṣṭramāvi̭śa sū॒nṛtā̭vat | yo rohi̭to॒ viśva̭mi॒da-ñja॒jāna̭ | sa no̭ rā॒ṣṭreṣu॒ sudhi̭tāndadhātu || rohagṃ̭ roha॒gṃ॒ rohi̭ta॒ ārṷroha | pra॒jābhi॒rvṛddhi̭-ñja॒nuṣā̭mu॒pastha᳚m | tābhi॒-ssagṃra̭bdho avida॒thṣaḍu॒rvīḥ | gā॒tu-mpra॒paśya̭nni॒ha rā॒ṣṭramāhāḥ᳚ || āhā̭r​ṣī-drā॒ṣṭrami॒ha rohi̭taḥ | mṛdho॒ vyā᳚stha॒dabha̭ya-nno astu || 4 ||
a॒smabhya̭-ndyāvāpṛthivī॒ śakva̭rībhiḥ | rā॒ṣṭra-ndṷhāthāmi॒ha re॒vatī̭bhiḥ || vima̭mar​śa॒ rohi̭to vi॒śvarṷ̄paḥ | sa॒mā॒ca॒krā॒ṇaḥ pra॒ruho॒ ruha̭śca | diva̭ga॒ntvāya̭ maha॒tā ma̭hi॒mnā | vi no̭ rā॒ṣṭramṷnattu॒ paya̭sā॒ svena̭ || yāste॒ viśa॒stapa̭sā sambabhū॒vuḥ | gā॒ya॒traṃ-va~॒thsamanu॒ tāsta॒ āguḥ̭ | tāstvā vi̭śantu॒ maha̭sā॒ svena̭ | sa-mmā̭tā pu॒tro a॒bhyḙtu॒ rohi̭taḥ || 5 ||
yū॒yamṷgrā marutaḥ pṛśnimātaraḥ | indrḙṇa sa॒yujā॒ pramṛ̭ṇītha॒ śatrūṋ | ā vo॒ rohi̭to aśṛṇodabhidyavaḥ | trisa̭ptāso maruta-ssvādusammudaḥ || rohi̭to॒ dyāvā̭pṛthi॒vī ja̭jāna | tasmi॒gg॒stantṷ-mparame॒ṣṭhī ta̭tāna | tasmi̭ñchiśriye a॒ja eka̭pāt | adṛgṃ̭ ha॒ddyāvā̭pṛthi॒vī balḙna || rohi̭to॒ dyāvā̭pṛthi॒vī a̭dṛgṃhat | tena॒ suvaḥ̭ stabhi॒ta-ntena॒ nākaḥ̭ || 6 ||
so a॒ntari̭kṣe॒ raja̭so vi॒mānaḥ̭ | tena̭ de॒vā-ssuva॒ranva̭vindann || su॒śeva̭-ntvā bhā॒navo̭ dīdi॒vāgṃsa᳚m | sama̭grāso ju॒hvo̭ jātavedaḥ | u॒kṣanti̭ tvā vā॒jina॒mā ghṛ॒tena̭ | sagṃsa̭magne yuvase॒ bhoja̭nāni || agne॒ śardha̭ maha॒te saubha̭gāya | tava̭ dyu॒mnā-nyṷtta॒māni̭ santu | sa-ñjā᳚spa॒tyagṃ su॒yama॒mākṛ̭ṇuṣva | śa॒trū॒ya॒tāma॒bhiti̭ṣṭhā॒ mahā̭si || 7 ||
(a॒- stve॒tu॒ rohi̭to॒ - nāko॒ - mahāgṃ̭si) (a. 2)
2.5.3 upahomāḥ
puna̭rna॒ indro̭ ma॒ghavā̭ dadātu | dhanā̭ni śa॒kro dhanyaḥ̭ su॒rādhāḥ᳚ | a॒rvā॒cīna̭-ṅkṛṇutāṃ-yā~ci॒to manaḥ̭ | śru॒ṣṭī no̭ a॒sya ha॒viṣo̭ juṣā॒ṇaḥ || yāni̭ no ji॒na-ndhanā̭ni | ja॒hartha̭ śūra ma॒nyunā᳚ | indrānṷvinda na॒stāni̭ | a॒nena̭ ha॒viṣā॒ punaḥ̭ || indra॒ āśā᳚bhyaḥ॒ pari̭ | sarvā॒bhyo-'bha̭ya-ṅkarat || 8 ||
jetā॒ śatrū॒n॒. vica̭r​ṣaṇiḥ || ākū᳚tyai tvā॒ kāmā̭ya tvā sa॒mṛdhe᳚ tvā | pu॒ro da̭dhe amṛta॒tvāya̭ jī॒vase᳚ || ākṷ̄tima॒syāva̭se | kāma̭masya॒ samṛ̭ddhyai | indra̭sya yuñjate॒ dhiyaḥ̭ || ākṷ̄ti-nde॒vī-mmana̭saḥ pu॒ro da̭dhe | ya॒jñasya̭ mā॒tā su॒havā̭ me astu | yadi॒cchāmi॒ mana̭sā॒ sakā̭maḥ | vi॒deya̭mena॒ddhṛda̭ye॒ nivi̭ṣṭam || 9 ||
seda॒gnira॒gnīgṃ ratye᳚tya॒nyān | yatra̭ vā॒jī tana̭yo vī॒ḍupā̭ṇiḥ | sa॒hasra̭pāthā a॒kṣarā̭ sa॒meti̭ || āśā̭nā-ntvā ''śāpā॒lebhyaḥ̭ | ca॒turbhyo̭ a॒mṛte᳚bhyaḥ | i॒da-mbhū॒tasyāddhya̭kṣebhyaḥ | vi॒dhema̭ ha॒viṣā̭ va॒yam || viśvā॒ āśā॒ madhṷnā॒ sagṃsṛ̭jāmi | a॒na॒mī॒vā āpa॒ oṣa̭dhayo bhavantu | a॒yaṃ-ya~ja̭māno॒ mṛdho॒ vya̭syatām || 10 ||
agṛ̭bhītāḥ pa॒śavaḥ̭ santu॒ sarve᳚ || a॒gni-ssomo॒ varṷṇo mi॒tra indraḥ̭ | bṛha॒spatiḥ̭ savi॒tā ya-ssa̭ha॒srī | pū॒ṣā no॒ gobhi॒rava̭sā॒ sara̭svatī | tvaṣṭā̭ rū॒pāṇi॒ sama̭naktu ya॒jñaiḥ || tvaṣṭā̭ rū॒pāṇi॒ dadha̭tī॒ sara̭svatī | pū॒ṣā bhagagṃ̭ savi॒tā no̭ dadātu | bṛha॒spati॒-rdada॒dindraḥ̭ sa॒hasra᳚m | mi॒tro dā॒tā varṷṇa॒-ssomo̭ a॒gniḥ || 11 ||
(ka॒ra॒n - nivi̭ṣṭa - masyatāṃ॒ - +nava̭ ca) (a. 3)
2.5.4 upahomāḥ
ā no̭ bhara॒ bhaga̭mindra dyu॒manta᳚m | ni tḙ de॒ṣṇasya̭ dhīmahi prare॒ke | u॒rva i̭va paprathe॒ kāmo̭ a॒sme | tamāpṛ̭ṇā vasupate॒ vasṷ̄nām || i॒ma-ṅkāma̭-mmandayā॒ gobhi॒raśvaiḥ᳚ | ca॒ndrava̭tā॒ rādha̭sā pa॒pratha̭śca | su॒va॒ryavo̭ ma॒tibhi॒stubhyaṃ॒-vi~prāḥ᳚ | indrā̭ya॒ vāhaḥ̭ kuśi॒kāso̭ akrann || indra̭sya॒ nu vī॒ryā̭ṇi॒ pravo̭cam | yāni̭ ca॒kāra̭ pratha॒māni̭ va॒jrī || 12 ||
aha॒-nnahi॒manva॒pasta̭tarda | pra va॒kṣaṇā̭ abhina॒-tparva̭tānām || aha॒nnahi॒-mparva̭te śiśriyā॒ṇam | tvaṣṭā᳚-'smai॒ vajragg̭ sva॒rya̭-ntatakṣa | vā॒śrā i̭va dhe॒nava॒-ssyanda̭mānāḥ | añjaḥ̭ samu॒dra-mava̭jagmu॒rāpaḥ̭ || vṛ॒ṣā॒yamā̭ṇo-'vṛṇīta॒ soma᳚m | trika̭drukeṣva-piba-thsu॒tasya̭ | ā sāya̭ka-mma॒ghavā̭ datta॒ vajra᳚m | aha̭nnena-mprathama॒jā mahī̭nām || 13 ||
yadindrāha̭n-prathama॒jā mahī̭nām | ānmā॒yinā॒mami̭nāḥ॒ prota mā॒yāḥ | ā-thsūrya̭-ñja॒naya॒-ndyāmu॒ṣāsa᳚m | tā॒dīknā॒ śatrū॒nna kilā̭vivithse || aha̭n vṛ॒traṃ-vṛ~̭tra॒taraṃ॒-vya~gṃsa᳚m | indro॒ vajrḙṇa maha॒tā va॒dhena̭ | skandhāgṃ̭sīva॒ kuli̭śenā॒ vivṛ̭kṇā | ahiḥ̭ śayata upa॒pṛk-pṛ̭thi॒vyām || a॒yo॒ddhyeva du॒rmada॒ ā hi ju॒hve | ma॒hā॒vī॒ra-ntṷ vibā॒dha-mṛ̭jī॒ṣam || 14 ||
nātā̭rīrasya॒ samṛ̭tiṃ-va~॒dhānā᳚m | sagṃ ru॒jānāḥ᳚ pipiṣa॒ indra̭śatruḥ || viśvo॒ vihā̭yā ara॒tiḥ | vasṷrdadhe॒ haste॒ dakṣi̭ṇe | ta॒raṇi॒rna śi̭śrathat | śra॒va॒sya̭yā॒ na śi̭śrathat | viśva̭smā॒ idi̭ṣuddhya॒se | de॒va॒trā ha॒vyamūhi̭ṣe | viśva̭smā॒ ithsu॒kṛte॒ vāra̭mṛṇvati | a॒gni-rdvārā॒ vyṛ̭ṇvati || 15 ||
udu॒jjihā̭no a॒bhi kāma̭mī॒rayanṋ | pra॒pṛ॒ñcan viśvā॒ bhuva̭nāni pū॒rvathā᳚ | ā ke॒tunā॒ suṣa̭middho॒ yaji̭ṣṭhaḥ | kāma̭-nno agne a॒bhiha̭rya di॒gbhyaḥ || ju॒ṣā॒ṇo ha॒vyama॒mṛtḙṣu dū॒ḍhyaḥ̭ | ā no̭ ra॒yi-mba̭hu॒lā-ṅgoma̭tī॒miṣa᳚m | nidhḙhi॒ yakṣa̭da॒mṛtḙṣu॒ bhūṣanṋ || aśvi̭nā ya॒jñamāga̭tam | dā॒śuṣaḥ॒ purṷdagṃsasā | pū॒ṣā ra̭kṣatu no ra॒yim || 16 ||
i॒maṃ-ya~॒jñama॒śvinā̭ va॒rdhaya̭ntā | i॒mau ra॒yiṃ-ya~ja̭mānāya dhattam | i॒mau pa॒śū-nra̭kṣatāṃ-vi~॒śvato̭ naḥ | pū॒ṣā naḥ̭ pātu॒ sada॒ma-pra̭yucchann || pra tḙ ma॒he sa̭rasvati | subha̭ge॒ vāji̭nīvati | sa॒tya॒vācḙ bhare ma॒tim || i॒da-ntḙ ha॒vya-ṅghṛ॒tava̭-thsarasvati | sa॒tya॒vāce॒ prabha̭remā ha॒vīgṃṣi̭ | i॒māni̭ te duri॒tā saubha̭gāni | tebhi̭rva॒yagṃ su॒bhagā̭sa-ssyāma || 17 ||
(va॒j - yrahī̭nā - mṛjī॒ṣaṃ - ~vyṛ̭ṇvati - rakṣatu no ra॒yigṃ - saubha̭gā॒nyeka̭-ñca) (a. 4)
2.5.5 upahomāḥ
ya॒jño rā॒yo ya॒jña ī̭śe॒ vasṷ̄nām | ya॒jña-ssa॒syānā̭mu॒ta sṷkṣitī॒nām | ya॒jña i॒ṣṭaḥ pū॒rvaci̭tti-ndadhātu | ya॒jño bra̭hma॒ṇvāgṃ apyḙtu de॒vān || a॒yaṃ-ya~॒jño va̭rdhatā॒-ṅgobhi॒raśvaiḥ᳚ | i॒yaṃ-ve~diḥ̭ svapa॒tyā su॒vīrā᳚ | i॒da-mba॒r॒hirati̭ ba॒ra॒ḥīg​ṣya॒nyā | i॒maṃ-ya~॒jñaṃ-vi~śvḙ avantu de॒vāḥ || bhaga̭ e॒va bhaga̭vāgṃ astu devāḥ | tena̭ va॒ya-mbhaga̭vanta-ssyāma || 18 ||
ta-ntvā̭ bhaga॒ sarva॒ ijjo̭havīmi | sa no̭ bhaga pura e॒tā bha̭ve॒ha || bhaga॒ praṇḙta॒-rbhaga॒ satya̭rādhaḥ | bhage॒mā-ndhiya॒muda̭va॒ dada̭nnaḥ | bhaga॒ praṇo̭ janaya॒ gobhi॒raśvaiḥ᳚ | bhaga॒ pra nṛbhi̭-rnṛ॒vantaḥ̭ syāma || śaśva̭tī॒-ssamā॒ upa̭yanti lo॒kāḥ | śaśva̭tī॒-ssamā॒ upa̭ya॒ntyāpaḥ̭ | i॒ṣṭa-mpū॒rtagṃ śaśva̭tīnā॒gṃ॒ samā̭nāgṃ śāśva॒tena̭ | ha॒viṣe॒ṣṭvā 'na॒ntaṃ-lo~॒ka-mpara॒mārṷroha || 19 ||
i॒yame॒va sā yā pra̭tha॒mā vyauccha̭t | sā rū॒pāṇi̭ kurute॒ pañca̭ de॒vī || dve svasā̭rau vayata॒stantra̭me॒tat | sa॒nā॒tanaṃ॒-vi~ta̭ta॒gṃ॒ ṣaṇma̭yūkham | avā॒nyāg​ stantū᳚n ki॒rato̭ dha॒tto a॒nyān | nāva̭pṛ॒jyāte॒ na ga̭māte॒ anta᳚m || ā vo̭ yantūdavā॒hāso̭ a॒dya | vṛṣṭiṃ॒-ye~ viśvḙ ma॒ruto̭ ju॒nanti̭ | a॒yaṃ-yo~ a॒gni-rma̭ruta॒-ssami̭ddhaḥ | e॒ta-ñjṷṣaddhva-ṅkavayo yuvānaḥ || 20 ||
dhā॒rā॒va॒rā ma॒ruto̭ dhṛ॒ṣṇuvo̭jasaḥ | mṛ॒gā na bhī॒māsta̭vi॒ṣebhi̭-rū॒rmibhiḥ̭ | a॒gnayo॒ na śṷśucā॒nā ṛ̭jī॒ṣiṇaḥ̭ | bhrumi॒-ndhama̭nta॒ upa॒ gā a̭vṛṇvata || vica̭krame pṛthi॒vīme॒ṣa e॒tām | kṣetrā̭ya॒ viṣṇu॒-rmanṷṣe daśa॒syann | dhru॒vāso̭ asya kī॒rayo॒ janā̭saḥ | u॒ru॒kṣi॒tigṃ su॒jani̭mā cakāra ||, trirde॒vaḥ pṛ̭thi॒vīme॒ṣa e॒tām | vica̭krame śa॒tarca̭sa-mmahi॒tvā | pra viṣṇṷ-rastu ta॒vasa॒sta vī̭yān | tve॒ṣagg​ hya̭sya॒ sthavi̭rasya॒ nāma̭ |||| āve॒dhasa॒-nnīla̭pṛṣṭha-mbṛ॒hanta᳚m | bṛha॒spati॒gṃ॒ sada̭ne sādayaddhvam | sā॒dadyo̭ni॒-ndama॒ ādī̭di॒vāgṃsa᳚m | hira̭ṇyavarṇamaru॒ṣagṃ sa̭pema || sa hi śuciḥ̭ śa॒tapa̭tra॒-ssa śu॒ndhyūḥ || 21 ||
hira̭ṇyavāśīriṣi॒ra-ssṷva॒ra॒.ṣāḥ | bṛha॒spati॒-ssa svā̭ve॒śa ṛ॒ṣvāḥ | pū॒rū sakhi̭bhya ā su॒ti-ṅka̭riṣṭhaḥ || pūṣa॒gg॒stava̭ vra॒te va॒yam | na ri̭ṣyema ka॒dā ca॒na | sto॒tāra̭sta i॒ha sma̭si || yāstḙ pūṣa॒nnāvo̭ a॒nta-ssa̭mu॒dre | hi॒ra॒ṇyayī̭ra॒ntari̭kṣe॒ cara̭nti | yābhi̭ryāsi dū॒tyāgṃ sūrya̭sya | kāmḙna kṛ॒ta-śśrava̭ i॒cchamā̭naḥ || 22 ||
ara̭ṇyā॒nyara̭ṇyānya॒sau | yā preva॒ naśya̭si | ka॒thā grāma॒-nna pṛ̭cchasi | na tvā॒ bhīri̭va vindatī(3) || vṛ॒ṣā॒ra॒vāya॒ vada̭te | yadu॒pāva̭ti cicci॒kaḥ | ā॒ghā॒ṭībhi̭riva dhā॒vayanṋ | a॒ra॒ṇyā॒ni-rma̭hīyate || u॒ta gāva̭ ivādann | u॒to veśmḙva dṛśyate || 23 ||
u॒to a̭raṇyā॒ni-ssā॒yam | śa॒ka॒ṭīri̭va sarjati || gāma॒ṅgaiṣa॒ āhva̭yati | dārva॒ṅgaiṣa॒ upā̭vadhīt | vasa̭nnaraṇyā॒nyāgṃ sā॒yam | akrṷkṣa॒diti̭ manyate || na vā a̭raṇyā॒nir​ha̭nti | a॒nyaścennābhi॒gaccha̭ti | svā॒doḥ phala̭sya ja॒gdhvā | yatra॒ kāma॒-nnipa̭dyate || āñja̭nagandhīgṃ sura॒bhīm | ba॒hva॒nnāmakṛ̭ṣīvalām | prāha-mmṛ॒gāṇā᳚-mmā॒tara᳚m | a॒ra॒ṇyā॒nīma̭śagṃ-siṣam || 24 ||
(syā॒ma॒ - ru॒ro॒ha॒ - yu॒vā॒naḥ॒ - śu॒ndh - yūri॒cchamā̭no - dṛśyate॒ - nipa̭dyate ca॒tvāri̭ ca) (a. 5)
2.5.6 upahomāḥ
vārtra̭hatyāya॒ śava̭se | pṛ॒ta॒nā॒-sāhyā̭ya ca | indra॒tvā-''va̭rtayāmasi || su॒brahmā̭ṇaṃ-vī~॒rava̭nta-mbṛ॒hanta᳚m | u॒ru-ṅga̭bhī॒ra-mpṛ॒thubṷddhnamindra | śru॒tar​ṣi̭-mu॒grama̭bhi-māti॒ṣāha᳚m | a॒smabhya̭-ñci॒traṃ-vṛ~ṣa̭ṇagṃ ra॒yi-ndāḥ᳚ || kṣe॒tri॒yai tvā॒ nir-ṛ̭tyai tvā | dru॒ho mṷñcāmi॒ varṷṇasya॒ pāśā᳚t | a॒nā॒gasa॒-mbrahma̭ṇe tvā karomi || 25 ||
śi॒ve te॒ dyāvā̭pṛthi॒vī u॒bhe i॒me || śa-ntḙ a॒gni-ssa॒hādbhira̭stu | śa-ndyāvā̭pṛthi॒vī sa॒hauṣa̭dhībhiḥ | śama॒ntari̭kṣagṃ sa॒ha vātḙna te | śa-nte॒ cata̭sraḥ pra॒diśo̭ bhavantu || yā daivī॒ścata̭sraḥ pra॒diśaḥ̭ | vāta̭patnīra॒bhi sūryo̭ vica॒ṣṭe | tāsā᳚-ntvā ja॒rasa॒ āda̭dhāmi | pra yakṣma̭ etu॒ nir-ṛ̭ti-mparā॒caiḥ || amo̭ci॒ yakṣmā᳚-dduri॒tā-dava̭rtyai || 26 ||
dru॒haḥ pāśā॒nnir-ṛ̭tyai॒ coda̭moci | ahā॒ ava̭rti॒mavi̭da-thsyo॒nam | apya̭bhū-dbha॒dre sṷkṛ॒tasya̭ lo॒ke || sūrya̭mṛ॒ta-ntama̭so॒ grāhyā॒ yat | de॒vā amṷñca॒-nnasṛ̭ja॒nvyḙnasaḥ | e॒vama॒hami॒ma-ṅkṣe᳚tri॒yājjā̭miśa॒gṃ॒sāt | dru॒ho mṷñcāmi॒ varṷṇasya॒ pāśā᳚t || bṛha̭spate yu॒vamindra̭śca॒ vasvaḥ̭ | di॒vyasyḙśāthe u॒ta pārthi̭vasya | dha॒ttagṃ ra॒yigg​ stṷva॒te kī॒rayḙ cit || 27 ||
yū॒ya-mpā̭ta sva॒stibhi॒-ssadā̭ naḥ || de॒vā॒yudha॒mindra॒mājohṷvānāḥ | vi॒śvā॒vṛdha̭ma॒bhi ye rakṣa̭māṇāḥ | yena̭ ha॒tā dī॒rghamaddhvā̭na॒māyanṋ | a॒na॒ntamartha॒mani̭var-thsyamānāḥ || yattḙ sujāte hi॒mava̭thsu bheṣa॒jam | ma॒yo॒bhū-śśanta̭mā॒ yaddhṛ॒do-'si̭ | tato̭ no dehi sībale || a॒do gi॒ribhyo॒ adhi॒ yatpra॒dhāva̭si | sa॒gṃ॒śobha̭mānā ka॒nyḙva śubhre || 28 ||
tā-ntvā॒ mudga̭lā ha॒viṣā̭ vardhayanti | sā naḥ̭ sībale ra॒yimābhā̭jaye॒ha || pūrva̭-ndevā॒ apa̭reṇā-nu॒paśya॒ñjanma̭bhiḥ | janmā॒nyava̭raiḥ॒ parā̭ṇi | vedā̭ni devā a॒yama॒smīti॒ mām | a॒hagṃ hi॒tvā śarī̭ra-ñja॒rasaḥ̭ pa॒rastā᳚t || prā॒ṇā॒pā॒nau cakṣu॒-śśrotra᳚m | vāca॒-mmana̭si॒ sambhṛ̭tām | hi॒tvā śarī̭ra-ñja॒rasaḥ̭ pa॒rastā᳚t | ā bhūti॒-mbhūtiṃ̭-va~॒yama̭śnavāmahai || i॒mā e॒va tā u॒ṣaso॒ yāḥ pra̭tha॒mā vyaucchanṋ | tā de॒vyaḥ̭ kurvate॒ pañca̭ rū॒pā | śaśva̭tī॒rnāva̭pṛjyanti | na ga̭ma॒ntyanta᳚m || 29 ||
(ka॒ro॒ - myava̭rtyai - ci - cchubhre - 'śnavāmahai ca॒tvāri̭ ca) (a. 6)
2.5.7 upahomāḥ
vasṷ̄nā॒-ntvā-''dhī̭tena | ru॒drāṇā̭mū॒rmyā | ā॒di॒tyānā॒-nteja̭sā | viśvḙṣā-nde॒vānā॒-ṅkratṷnā | ma॒rutā॒memnā̭ juhomi॒ svāhā᳚ || a॒bhibhṷ̄ti-ra॒hamāga̭mam | indra̭sakhā svā॒yudhaḥ̭ | āsvāśā̭su du॒ṣṣahaḥ̭ || i॒daṃ-va~rco̭ a॒gninā̭ da॒ttamāgā᳚t | yaśo॒ bharga॒-ssaha॒ ojo॒ bala̭-ñca || 30 ||
dī॒rghā॒yu॒tvāya̭ śa॒taśā̭radāya | prati̭gṛbhṇāmi maha॒te vī॒ryā̭ya || āyṷrasi vi॒śvāyṷrasi | sa॒rvāyṷrasi॒ sarva॒māyṷrasi | sarva̭-mma॒ āyṷrbhūyāt | sarva॒māyṷrgeṣam || bhūrbhuva॒-ssuvaḥ̭ || a॒gni-rdharmḙṇānnā॒daḥ | mṛ॒tyu-rdharme॒ṇānna̭patiḥ | brahma̭ kṣa॒tragg​ svāhā᳚ || 31 ||
pra॒jāpa̭tiḥ praṇe॒tā | bṛha॒spatiḥ̭ pura e॒tā | ya॒maḥ panthāḥ᳚ | ca॒ndramāḥ᳚ punara॒su-ssvāhā᳚ || a॒gnira̭nnā॒do-'nna̭patiḥ | a॒nnādya̭ma॒smin. ya॒jñe yaja̭mānāya dadātu॒ svāhā᳚ || somo॒ rājā॒ rāja̭patiḥ | rā॒jyama॒smin. ya॒jñe yaja̭mānāya dadātu॒ svāhā᳚ || varṷṇa-ssa॒mrā-ṭthsa॒mrāṭpa̭tiḥ | sāmrā᳚jyama॒smin. ya॒jñe yaja̭mānāya dadātu॒ svāhā᳚ || 32 ||
mi॒traḥ, kṣa॒tra-ṅkṣa॒trapa̭tiḥ | kṣa॒trama॒smin. ya॒jñe yaja̭mānāya dadātu॒ svāhā᳚ || indro॒ bala॒-mbala̭patiḥ | bala̭ma॒smin. ya॒jñe yaja̭mānāya dadātu॒ svāhā᳚ || bṛha॒spati॒-rbrahma॒ brahma̭patiḥ | brahmā॒smin. ya॒jñe yaja̭mānāya dadātu॒ svāhā᳚ || sa॒vi॒tā rā॒ṣṭragṃ rā॒ṣṭrapa̭tiḥ | rā॒ṣṭrama॒smin. ya॒jñe yaja̭mānāya dadātu॒ svāhā᳚ || pū॒ṣā vi॒śāṃ-vi~ṭpa̭tiḥ | viśa̭ma॒smin. ya॒jñe yaja̭mānāya dadātu॒ svāhā᳚ || sara̭svatī॒ puṣṭiḥ॒ puṣṭi̭patnī | puṣṭi̭ma॒smin. ya॒jñe yaja̭mānāya dadātu॒ svāhā᳚ || tvaṣṭā̭ paśū॒nā-mmi̭thu॒nānāgṃ̭ rūpa॒kṛ-drū॒papa̭tiḥ | rū॒peṇā॒smin. ya॒jñe yaja̭mānāya pa॒śū-nda̭dātu॒ svāhā᳚ || 33 ||
(ca - svāhā॒ - sāmrā᳚jyama॒smin. ya॒jñe yaja̭mānāya dadātu॒ svāhā॒ - viśa̭ma॒smin. ya॒jñe yaja̭mānāya dadātu॒ svāhā̭ ca॒tvāri̭ ca) (a. 7)
(a॒gni-ssomo॒ varṷṇo mi॒tra indro॒ bṛha॒spatiḥ̭ savi॒tā pū॒ṣā sarasvatī॒ tvaṣṭā॒ daśa̭)
2.5.8 upahomāḥ
sa ī᳚-mpāhi॒ ya ṛ̭jī॒ṣī tarṷtraḥ | ya-śśipra̭vān vṛṣa॒bho yo ma̭tī॒nām | yo go᳚tra॒bhi-dva̭jra॒bhṛdyo ha̭ri॒ṣṭhāḥ | sa i̭ndra ci॒trāgṃ a॒bhitṛ̭ndhi॒ vājāṋ || ā te॒ śuṣmo̭ vṛṣa॒bha ḙtu pa॒ścāt | otta॒rāda̭dha॒rāgā pu॒rastā᳚t | ā vi॒śvato̭ a॒bhi same᳚tva॒rvām | indra̭ dyu॒mnagṃ suva̭rvaddhehya॒sme || proṣva̭smai purora॒tham | indrā̭ya śū॒ṣama̭rcata || 34 ||
a॒bhīkḙ cidu loka॒kṛt | sa॒ṅge sa॒mathsṷ vṛtra॒hā | a॒smāka̭-mbodhi codi॒tā | nabha̭ntā-manya॒keṣā᳚m | jyā॒kā adhi॒ dhanva̭su || indraṃ̭-va~॒yagṃ śṷnā॒sīra᳚m | a॒smin. ya॒jñe ha̭vāmahe | āvājai॒rupa̭ no gamat || indrā̭ya॒ śunā॒sīrā̭ya | sru॒cā jṷhuta no ha॒viḥ || 35 ||
ju॒ṣatā॒-mprati॒ medhi̭raḥ || pra ha॒vyāni̭ ghṛ॒tava̭ntyasmai | harya̭śvāya bharatā sa॒joṣāḥ᳚ | indra॒rtubhi॒-rbrahma̭ṇā vāvṛdhā॒naḥ | śu॒nā॒sī॒rī ha॒viri॒da-ñjṷṣasva || vayaḥ̭ supa॒rṇā upa̭sedu॒rindra᳚m | pri॒yamḙdhā॒ ṛṣa̭yo॒ nādha̭mānāḥ | apa̭ dhvā॒ntamū᳚rṇu॒hi pū॒rdhi cakṣuḥ̭ | mu॒mu॒gdhya̭smā-nni॒dhayḙva ba॒ddhān || bṛ॒hadindrā̭ya gāyata || 36 ||
marṷto vṛtra॒hanta̭mam | yena॒ jyoti॒-raja̭nayannṛtā॒vṛdhaḥ̭ | de॒va-nde॒vāya॒ jāgṛ̭vi || kā mi॒haikāḥ॒ ka i॒me pa̭ta॒ṅgāḥ | mā॒nthā॒lāḥ kuli॒ pari̭ mā patanti | anā̭vṛtainā॒n-pradha̭mantu de॒vāḥ | saupa̭rṇa॒-ñcakṣṷsta॒nuvā̭ videya || e॒vā va̭ndasva॒ varṷṇa-mbṛ॒hanta᳚m | na॒ma॒syā dhīra̭ma॒mṛta̭sya go॒pām | sa na॒-śśarma̭ tri॒varṷ̄thaṃ॒-vi~yagṃ̭sat || 37 ||
yū॒ya-mpā̭ta sva॒stibhi॒-ssadā̭ naḥ || nākḙ supa॒rṇamupa॒ yat-pata̭ntam | hṛ॒dā vena̭nto a॒bhyaca̭kṣata tvā | hira̭ṇyapakṣaṃ॒-va~rṷṇasya dū॒tam | ya॒masya॒ yonaṷ śaku॒na-mbhṷra॒ṇyum || śa-nno̭ de॒vīra॒bhiṣṭa̭ye | āpo̭ bhavantu pī॒taye᳚ | śaṃ-yo~ra॒bhisra̭vantu naḥ || īśā̭nā॒ vāryā̭ṇām | kṣaya̭ntī-ścar​ṣaṇī॒nām || 38 ||
a॒po yā̭cāmi bheṣa॒jam || a॒phsu me॒ somo̭ abravīt | a॒nta-rviśvā̭ni bheṣa॒jā | a॒gni-ñca̭ vi॒śvaśa̭mbhuvam | āpa̭śca vi॒śvabhḙṣajīḥ || yada॒phsu tḙ sarasvati | goṣvaśvḙṣu॒ yanmadhṷ | tena̭ me vājinīvati | mukha̭maṅgdhi sarasvati || yā sara̭svatī vaiśambha॒lyā || 39 ||
tasyā᳚-mme rāsva | tasyā᳚ste bhakṣīya | tasyā᳚ste bhūyiṣṭha॒bhājo̭ bhūyāsma || a॒ha-ntvada̭smi॒ mada̭si॒ tvame॒tat | mamā̭si॒ yoni॒stava॒ yoni̭rasmi | mamai॒va sanvaha̭ ha॒vyānya̭gne | pu॒traḥ pi॒tre lo̭ka॒kṛjjā̭tavedaḥ || i॒haiva santatra॒ santa̭-ntvā 'gne | prā॒ṇena̭ vā॒cā mana̭sā bibharmi | ti॒ro mā॒ santa॒māyu॒rmā prahā̭sīt || 40 ||
jyoti̭ṣā tvā vaiśvāna॒reṇopa̭tiṣṭhe || a॒ya-nte॒ yoni̭r-ṛ॒tviyaḥ̭ | yato̭ jā॒to aro̭cathāḥ | ta-ñjā॒nanna̭gna॒ āro̭ha | athā̭ no vardhayā ra॒yim || yā tḙ agne ya॒jñiyā̭ ta॒nūstaye-hyāro̭hā॒tmā-''tmāna᳚m | acchā॒ vasṷ̄ni kṛ॒ṇvanna॒sme naryā̭ pu॒rūṇi̭ | ya॒jño bhū॒tvā ya॒jñamāsī̭da॒ svāṃ-yo~ni᳚m | jāta̭vedo॒ bhuva॒ ājāya̭māna॒-ssakṣa̭ya॒ ehi̭ || u॒pāva̭roha jātavedaḥ॒ puna॒stvam || 41 ||
de॒vebhyo̭ ha॒vyaṃ-va~̭ha naḥ prajā॒nann | āyuḥ̭ pra॒jāgṃ ra॒yima॒smāsṷ dhehi | aja̭sro dīdihi no duro॒ṇe || tamindra̭-ñjohavīmi ma॒ghavā̭namu॒gram | sa॒trādadhā̭na॒-mapra̭tiṣkuta॒gṃ॒ śavāgṃ̭si | magṃhi̭ṣṭho gī॒rbhirā ca̭ ya॒jñiyo̭ 'va॒varta̭t | rā॒ye no॒ viśvā̭ su॒pathā̭ kṛṇotu va॒jrī || trika̭drukeṣu mahi॒ṣo yavā̭śira-ntuvi॒śuṣma̭stṛ॒pat | soma̭mapiba॒-dviṣṇṷnā su॒taṃ-ya~thāva̭śat | sa ī᳚-mmamāda॒ mahi॒ karma॒ karta̭ve ma॒hāmu॒rum || 42 ||
sainagṃ̭ saśca-dde॒va-nde॒va-ssa॒tyamindugṃ̭ sa॒tya indraḥ̭ || vi॒dadyatī̭ sa॒ramā̭ ru॒gṇamadreḥ᳚ | mahi॒ pāthaḥ̭ pū॒rvyagṃ sa॒ddhriya̭kkaḥ | agra̭-nnaya-thsu॒padyakṣa̭rāṇām | acchā॒ rava̭-mpratha॒mā jā̭na॒tī gā᳚t || vi॒da-dgavyagṃ̭ sa॒ramā̭ dṛ॒ḍhamū॒rvam | yenā॒ nuka॒-mmānṷṣī॒ bhoja̭te॒ viṭ | ā ye viśvā᳚ svapa॒tyāni̭ ca॒kruḥ | kṛ॒ṇvā॒nāso̭ amṛta॒tvāya̭ gā॒tum || tva-nnṛbhi̭rnṛpate de॒vahṷ̄tau || 43 ||
bhūrī̭ṇi vṛ॒tvā ha̭ryaśva hagṃsi | tva-nnida̭syu॒-ñcumṷrim | dhuni॒-ñcāsvā̭payo da॒bhīta̭ye su॒hantṷ || e॒vā pā̭hi pra॒tnathā॒ manda̭tu tvā | śru॒dhi brahma̭ vāvṛdhasvo॒ta gī॒rbhiḥ | ā॒vi-ssūrya̭-ṅkṛṇu॒hi pī॒pihī॒ṣaḥ | ja॒hi śatrūgṃ̭ra॒bhi gā i̭ndra tṛndhi || agne॒ bādha̭sva॒ vimṛdho̭ nudasva | apāmī̭vā॒ apa॒ rakṣāgṃ̭si sedha | a॒smā-thsa̭mu॒drā-dbṛ̭ha॒to di॒vo naḥ̭ || 44 ||
a॒pā-mbhū॒māna॒mupa̭ na-ssṛje॒ha || yajña॒ prati̭tiṣṭha suma॒tau su॒śevā॒ ā tvā᳚ | vasṷ̄ni puru॒dhā vi̭śantu | dī॒rghamāyu॒-ryaja̭mānāya kṛ॒ṇvann | athā॒mṛtḙna jari॒tāra̭maṅgdhi || indraḥ̭ śu॒nāva॒-dvita̭noti॒ sīra᳚m | saṃ॒​va~॒thsa॒rasya̭ prati॒māṇa̭me॒tat | a॒rkasya॒ jyoti॒stadidā̭sa॒ jyeṣṭha᳚m | saṃ॒​va~॒thsa॒ragṃ śu॒nava॒thsīra̭me॒tat || indra̭sya॒ rādhaḥ॒ praya̭ta-mpu॒ru tmanā᳚ | tada̭rkarū॒paṃ-vi~॒mimā̭nameti | dvāda̭śāre॒ prati̭tiṣṭha॒tī-dvṛṣā᳚ || a॒śvā॒yanto̭ ga॒vyanto̭ vā॒jaya̭ntaḥ | havā̭mahe॒ tvopa̭ganta॒ vā ṷ | ā॒bhūṣa̭ntastvā suma॒tau navā̭yām | va॒yami̭ndra tvā śu॒nagṃ hṷvema || 45 ||
(a॒rca॒ta॒ - ha॒vi--r gā̭yata - yagṃsac - car​ṣaṇī॒nāṃ - ~vai̭śambha॒lyā - hā̭sī॒t - tva - mu॒ruṃ - de॒vahṷ̄tau - naḥ॒ - tmanā॒ ṣaṭ ca̭) (a. 8) (prā॒ṇa - u॒dehi॒ - puna̭rna॒ - ā no̭ bhara - ya॒jño rā॒yo - vārtra̭hatyāya॒ - vasṷ̄nā॒gṃ॒ - sa ī̭-mpāhya॒ ṣṭau) (prā॒ṇo ra̭kṣa॒ - tyagṛ̭bhītā - dhārāva॒rā ma॒ruto̭ - dīrghāyu॒tvāya॒ - jyoti̭ṣā tvā॒ pañca̭catvārigṃśat ) (prā॒ṇaḥ - śu॒nagṃ hṷvema) || hariḥ̭ om || || kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya brāhmaṇe dvitīyāṣṭake pañcamaḥ prapāṭhaka-ssamāptaḥ ||

Explore More