Lord Prajapati and Agni

2.5 - upahomaśeṣaḥ - kṛṣṇa yajurveda taittirīya brāhmaṇa pāṭhaḥ - prāṇo rakṣati

(Upahomasheshah in English (IAST))

From Taittiriya Brahmana, Krishna Yajurveda

This text belongs to the second ashtaka, fifth prapathaka of the Taittiriya Brahmana of the Krishna Yajurveda. It outlines the specific sacrificial procedures known as Upahomas, which are essential ancillary rites performed to ensure the completeness and efficacy of major Vedic sacrifices. The verses focus on invoking divine energies to protect the practitioner and harmonize cosmic forces. Reciting these chants is considered highly auspicious for spiritual purification, enhancing the potency of ritual offerings, and seeking divine protection from the elemental forces of nature while aligning the individual self with the cosmic order.

kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya brāhmaṇe dvitīyāṣṭake pañcamaḥ prapāṭhakaḥ - upahomaśeṣaḥ
o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
śrī gurubhyo namaḥ | hariḥ om ||
2.5.1 upahomāḥ
prāṇo ra̭kṣati viśvameja̭t | iryo̭ bhūtvā ba̭hudhā bahūni̭ | sa ithsarvaṃ-vyā~̭naśe || yo devo deveṣṷ vibhūrantaḥ | āvṛ̭dūdā-tkṣetriya̭ddhvagadvṛṣā | tami-tprāṇa-mmanaso pa̭śikṣata | agra̭-ndevānā̭-midama̭ttu no haviḥ || mana̭saścittedam | bhūta-mbhavya̭-ñca gupyate | taddhi deveṣva̭griyam || 1 ||
ā na̭ etu puraścaram | saha devairimagṃ havam | mana-śśreya̭si śreyasi | karma̭n. yajñapa̭ti-ndadha̭t || juṣatā-mme vāgidagṃ haviḥ | virāḍdevī purohi̭tā | havyavāḍana̭ pāyinī || yayā̭ rūpāṇi̭ bahudhā vada̭nti | peśāgṃ̭si devāḥ pa̭rame janitre | sāno̭ virāḍana̭pasphurantī || 2 ||
vāgdevī jṷṣatāmidagṃ haviḥ || cakṣṷ-rdevānā-ñjyoti̭ramṛte nya̭ktam | asya vijñānā̭ya bahudhā nidhī̭yate | tasya̭ sumna-ma̭śīmahi | mā no̭ hāsī-dvicakṣaṇam || āyurinnaḥ pratīryatām | ana̭ndhā-ścakṣṷṣā vayam | jīvā jyoti̭raśīmahi | suvarjyoti̭-rutāmṛtam || śrotrḙṇa bhadra muta śṛ̭ṇvanti satyam | śrotrḙṇa vāca̭-mbahudhodya mā̭nām | śrotrḙṇa moda̭śca maha̭śca śrūyate | śrotrḙṇa sarvā diśa āśṛ̭ṇomi || yena prācyā̭ uta da̭kṣiṇā | pratīcyai̭ diśa-śśṛṇvantyṷttarāt | tadicchrotra̭-mbahudhodyamā̭nam | arānna nemiḥ pari sarva̭-mbabhūva || 3 ||
(agri - yamana̭pasphurantī - satyagṃ sapta ca̭) (a. 1)
2.5.2 upahomāḥ
udehi̭ vājinyo a̭syaphsva̭ntaḥ | idagṃ rāṣṭramāvi̭śa sūnṛtā̭vat | yo rohi̭to viśva̭mida-ñjajāna̭ | sa no̭ rāṣṭreṣu sudhi̭tāndadhātu || rohagṃ̭ rohagṃ rohi̭ta ārṷroha | prajābhirvṛddhi̭-ñjanuṣā̭mupastham | tābhi-ssagṃra̭bdho avidathṣaḍurvīḥ | gātu-mprapaśya̭nniha rāṣṭramāhāḥ || āhā̭rṣī-drāṣṭramiha rohi̭taḥ | mṛdho vyāsthadabha̭ya-nno astu || 4 ||
asmabhya̭-ndyāvāpṛthivī śakva̭rībhiḥ | rāṣṭra-ndṷhāthāmiha revatī̭bhiḥ || vima̭marśa rohi̭to viśvarṷ̄paḥ | samācakrāṇaḥ praruho ruha̭śca | diva̭gantvāya̭ mahatā ma̭himnā | vi no̭ rāṣṭramṷnattu paya̭sā svena̭ || yāste viśastapa̭sā sambabhūvuḥ | gāyatraṃ-va~thsamanu tāsta āguḥ̭ | tāstvā vi̭śantu maha̭sā svena̭ | sa-mmā̭tā putro abhyḙtu rohi̭taḥ || 5 ||
yūyamṷgrā marutaḥ pṛśnimātaraḥ | indrḙṇa sayujā pramṛ̭ṇītha śatrūṋ | ā vo rohi̭to aśṛṇodabhidyavaḥ | trisa̭ptāso maruta-ssvādusammudaḥ || rohi̭to dyāvā̭pṛthivī ja̭jāna | tasmiggstantṷ-mparameṣṭhī ta̭tāna | tasmi̭ñchiśriye aja eka̭pāt | adṛgṃ̭ haddyāvā̭pṛthivī balḙna || rohi̭to dyāvā̭pṛthivī a̭dṛgṃhat | tena suvaḥ̭ stabhita-ntena nākaḥ̭ || 6 ||
so antari̭kṣe raja̭so vimānaḥ̭ | tena̭ devā-ssuvaranva̭vindann || suśeva̭-ntvā bhānavo̭ dīdivāgṃsam | sama̭grāso juhvo̭ jātavedaḥ | ukṣanti̭ tvā vājinamā ghṛtena̭ | sagṃsa̭magne yuvase bhoja̭nāni || agne śardha̭ mahate saubha̭gāya | tava̭ dyumnā-nyṷttamāni̭ santu | sa-ñjāspatyagṃ suyamamākṛ̭ṇuṣva | śatrūyatāmabhiti̭ṣṭhā mahā̭si || 7 ||
(a- stvetu rohi̭to - nāko - mahāgṃ̭si) (a. 2)
2.5.3 upahomāḥ
puna̭rna indro̭ maghavā̭ dadātu | dhanā̭ni śakro dhanyaḥ̭ surādhāḥ | arvācīna̭-ṅkṛṇutāṃ-yā~cito manaḥ̭ | śruṣṭī no̭ asya haviṣo̭ juṣāṇaḥ || yāni̭ no jina-ndhanā̭ni | jahartha̭ śūra manyunā | indrānṷvinda nastāni̭ | anena̭ haviṣā punaḥ̭ || indra āśābhyaḥ pari̭ | sarvābhyo-'bha̭ya-ṅkarat || 8 ||
jetā śatrūn. vica̭rṣaṇiḥ || ākūtyai tvā kāmā̭ya tvā samṛdhe tvā | puro da̭dhe amṛtatvāya̭ jīvase || ākṷ̄timasyāva̭se | kāma̭masya samṛ̭ddhyai | indra̭sya yuñjate dhiyaḥ̭ || ākṷ̄ti-ndevī-mmana̭saḥ puro da̭dhe | yajñasya̭ mātā suhavā̭ me astu | yadicchāmi mana̭sā sakā̭maḥ | videya̭menaddhṛda̭ye nivi̭ṣṭam || 9 ||
sedagniragnīgṃ ratyetyanyān | yatra̭ vājī tana̭yo vīḍupā̭ṇiḥ | sahasra̭pāthā akṣarā̭ sameti̭ || āśā̭nā-ntvā ''śāpālebhyaḥ̭ | caturbhyo̭ amṛtebhyaḥ | ida-mbhūtasyāddhya̭kṣebhyaḥ | vidhema̭ haviṣā̭ vayam || viśvā āśā madhṷnā sagṃsṛ̭jāmi | anamīvā āpa oṣa̭dhayo bhavantu | ayaṃ-ya~ja̭māno mṛdho vya̭syatām || 10 ||
agṛ̭bhītāḥ paśavaḥ̭ santu sarve || agni-ssomo varṷṇo mitra indraḥ̭ | bṛhaspatiḥ̭ savitā ya-ssa̭hasrī | pūṣā no gobhirava̭sā sara̭svatī | tvaṣṭā̭ rūpāṇi sama̭naktu yajñaiḥ || tvaṣṭā̭ rūpāṇi dadha̭tī sara̭svatī | pūṣā bhagagṃ̭ savitā no̭ dadātu | bṛhaspati-rdadadindraḥ̭ sahasram | mitro dātā varṷṇa-ssomo̭ agniḥ || 11 ||
(karan - nivi̭ṣṭa - masyatāṃ - +nava̭ ca) (a. 3)
2.5.4 upahomāḥ
ā no̭ bhara bhaga̭mindra dyumantam | ni tḙ deṣṇasya̭ dhīmahi prareke | urva i̭va paprathe kāmo̭ asme | tamāpṛ̭ṇā vasupate vasṷ̄nām || ima-ṅkāma̭-mmandayā gobhiraśvaiḥ | candrava̭tā rādha̭sā papratha̭śca | suvaryavo̭ matibhistubhyaṃ-vi~prāḥ | indrā̭ya vāhaḥ̭ kuśikāso̭ akrann || indra̭sya nu vīryā̭ṇi pravo̭cam | yāni̭ cakāra̭ prathamāni̭ vajrī || 12 ||
aha-nnahimanvapasta̭tarda | pra vakṣaṇā̭ abhina-tparva̭tānām || ahannahi-mparva̭te śiśriyāṇam | tvaṣṭā-'smai vajragg̭ svarya̭-ntatakṣa | vāśrā i̭va dhenava-ssyanda̭mānāḥ | añjaḥ̭ samudra-mava̭jagmurāpaḥ̭ || vṛṣāyamā̭ṇo-'vṛṇīta somam | trika̭drukeṣva-piba-thsutasya̭ | ā sāya̭ka-mmaghavā̭ datta vajram | aha̭nnena-mprathamajā mahī̭nām || 13 ||
yadindrāha̭n-prathamajā mahī̭nām | ānmāyināmami̭nāḥ prota māyāḥ | ā-thsūrya̭-ñjanaya-ndyāmuṣāsam | tādīknā śatrūnna kilā̭vivithse || aha̭n vṛtraṃ-vṛ~̭trataraṃ-vya~gṃsam | indro vajrḙṇa mahatā vadhena̭ | skandhāgṃ̭sīva kuli̭śenā vivṛ̭kṇā | ahiḥ̭ śayata upapṛk-pṛ̭thivyām || ayoddhyeva durmada ā hi juhve | mahāvīra-ntṷ vibādha-mṛ̭jīṣam || 14 ||
nātā̭rīrasya samṛ̭tiṃ-va~dhānām | sagṃ rujānāḥ pipiṣa indra̭śatruḥ || viśvo vihā̭yā aratiḥ | vasṷrdadhe haste dakṣi̭ṇe | taraṇirna śi̭śrathat | śravasya̭yā na śi̭śrathat | viśva̭smā idi̭ṣuddhyase | devatrā havyamūhi̭ṣe | viśva̭smā ithsukṛte vāra̭mṛṇvati | agni-rdvārā vyṛ̭ṇvati || 15 ||
udujjihā̭no abhi kāma̭mīrayanṋ | prapṛñcan viśvā bhuva̭nāni pūrvathā | ā ketunā suṣa̭middho yaji̭ṣṭhaḥ | kāma̭-nno agne abhiha̭rya digbhyaḥ || juṣāṇo havyamamṛtḙṣu dūḍhyaḥ̭ | ā no̭ rayi-mba̭hulā-ṅgoma̭tīmiṣam | nidhḙhi yakṣa̭damṛtḙṣu bhūṣanṋ || aśvi̭nā yajñamāga̭tam | dāśuṣaḥ purṷdagṃsasā | pūṣā ra̭kṣatu no rayim || 16 ||
imaṃ-ya~jñamaśvinā̭ vardhaya̭ntā | imau rayiṃ-ya~ja̭mānāya dhattam | imau paśū-nra̭kṣatāṃ-vi~śvato̭ naḥ | pūṣā naḥ̭ pātu sadama-pra̭yucchann || pra tḙ mahe sa̭rasvati | subha̭ge vāji̭nīvati | satyavācḙ bhare matim || ida-ntḙ havya-ṅghṛtava̭-thsarasvati | satyavāce prabha̭remā havīgṃṣi̭ | imāni̭ te duritā saubha̭gāni | tebhi̭rvayagṃ subhagā̭sa-ssyāma || 17 ||
(vaj - yrahī̭nā - mṛjīṣaṃ - ~vyṛ̭ṇvati - rakṣatu no rayigṃ - saubha̭gānyeka̭-ñca) (a. 4)
2.5.5 upahomāḥ
yajño rāyo yajña ī̭śe vasṷ̄nām | yajña-ssasyānā̭muta sṷkṣitīnām | yajña iṣṭaḥ pūrvaci̭tti-ndadhātu | yajño bra̭hmaṇvāgṃ apyḙtu devān || ayaṃ-ya~jño va̭rdhatā-ṅgobhiraśvaiḥ | iyaṃ-ve~diḥ̭ svapatyā suvīrā | ida-mbarhirati̭ baraḥīgṣyanyā | imaṃ-ya~jñaṃ-vi~śvḙ avantu devāḥ || bhaga̭ eva bhaga̭vāgṃ astu devāḥ | tena̭ vaya-mbhaga̭vanta-ssyāma || 18 ||
ta-ntvā̭ bhaga sarva ijjo̭havīmi | sa no̭ bhaga pura etā bha̭veha || bhaga praṇḙta-rbhaga satya̭rādhaḥ | bhagemā-ndhiyamuda̭va dada̭nnaḥ | bhaga praṇo̭ janaya gobhiraśvaiḥ | bhaga pra nṛbhi̭-rnṛvantaḥ̭ syāma || śaśva̭tī-ssamā upa̭yanti lokāḥ | śaśva̭tī-ssamā upa̭yantyāpaḥ̭ | iṣṭa-mpūrtagṃ śaśva̭tīnāgṃ samā̭nāgṃ śāśvatena̭ | haviṣeṣṭvā 'nantaṃ-lo~ka-mparamārṷroha || 19 ||
iyameva sā yā pra̭thamā vyauccha̭t | sā rūpāṇi̭ kurute pañca̭ devī || dve svasā̭rau vayatastantra̭metat | sanātanaṃ-vi~ta̭tagṃ ṣaṇma̭yūkham | avānyāg stantūn kirato̭ dhatto anyān | nāva̭pṛjyāte na ga̭māte antam || ā vo̭ yantūdavāhāso̭ adya | vṛṣṭiṃ-ye~ viśvḙ maruto̭ junanti̭ | ayaṃ-yo~ agni-rma̭ruta-ssami̭ddhaḥ | eta-ñjṷṣaddhva-ṅkavayo yuvānaḥ || 20 ||
dhārāvarā maruto̭ dhṛṣṇuvo̭jasaḥ | mṛgā na bhīmāsta̭viṣebhi̭-rūrmibhiḥ̭ | agnayo na śṷśucānā ṛ̭jīṣiṇaḥ̭ | bhrumi-ndhama̭nta upa gā a̭vṛṇvata || vica̭krame pṛthivīmeṣa etām | kṣetrā̭ya viṣṇu-rmanṷṣe daśasyann | dhruvāso̭ asya kīrayo janā̭saḥ | urukṣitigṃ sujani̭mā cakāra ||, trirdevaḥ pṛ̭thivīmeṣa etām | vica̭krame śatarca̭sa-mmahitvā | pra viṣṇṷ-rastu tavasasta vī̭yān | tveṣagg hya̭sya sthavi̭rasya nāma̭ |||| āvedhasa-nnīla̭pṛṣṭha-mbṛhantam | bṛhaspatigṃ sada̭ne sādayaddhvam | sādadyo̭ni-ndama ādī̭divāgṃsam | hira̭ṇyavarṇamaruṣagṃ sa̭pema || sa hi śuciḥ̭ śatapa̭tra-ssa śundhyūḥ || 21 ||
hira̭ṇyavāśīriṣira-ssṷvara.ṣāḥ | bṛhaspati-ssa svā̭veśa ṛṣvāḥ | pūrū sakhi̭bhya ā suti-ṅka̭riṣṭhaḥ || pūṣaggstava̭ vrate vayam | na ri̭ṣyema kadā cana | stotāra̭sta iha sma̭si || yāstḙ pūṣannāvo̭ anta-ssa̭mudre | hiraṇyayī̭rantari̭kṣe cara̭nti | yābhi̭ryāsi dūtyāgṃ sūrya̭sya | kāmḙna kṛta-śśrava̭ icchamā̭naḥ || 22 ||
ara̭ṇyānyara̭ṇyānyasau | yā preva naśya̭si | kathā grāma-nna pṛ̭cchasi | na tvā bhīri̭va vindatī(3) || vṛṣāravāya vada̭te | yadupāva̭ti ciccikaḥ | āghāṭībhi̭riva dhāvayanṋ | araṇyāni-rma̭hīyate || uta gāva̭ ivādann | uto veśmḙva dṛśyate || 23 ||
uto a̭raṇyāni-ssāyam | śakaṭīri̭va sarjati || gāmaṅgaiṣa āhva̭yati | dārvaṅgaiṣa upā̭vadhīt | vasa̭nnaraṇyānyāgṃ sāyam | akrṷkṣaditi̭ manyate || na vā a̭raṇyānirha̭nti | anyaścennābhigaccha̭ti | svādoḥ phala̭sya jagdhvā | yatra kāma-nnipa̭dyate || āñja̭nagandhīgṃ surabhīm | bahvannāmakṛ̭ṣīvalām | prāha-mmṛgāṇā-mmātaram | araṇyānīma̭śagṃ-siṣam || 24 ||
(syāma - ruroha - yuvānaḥ - śundh - yūricchamā̭no - dṛśyate - nipa̭dyate catvāri̭ ca) (a. 5)
2.5.6 upahomāḥ
vārtra̭hatyāya śava̭se | pṛtanā-sāhyā̭ya ca | indratvā-''va̭rtayāmasi || subrahmā̭ṇaṃ-vī~rava̭nta-mbṛhantam | uru-ṅga̭bhīra-mpṛthubṷddhnamindra | śrutarṣi̭-mugrama̭bhi-mātiṣāham | asmabhya̭-ñcitraṃ-vṛ~ṣa̭ṇagṃ rayi-ndāḥ || kṣetriyai tvā nir-ṛ̭tyai tvā | druho mṷñcāmi varṷṇasya pāśāt | anāgasa-mbrahma̭ṇe tvā karomi || 25 ||
śive te dyāvā̭pṛthivī ubhe ime || śa-ntḙ agni-ssahādbhira̭stu | śa-ndyāvā̭pṛthivī sahauṣa̭dhībhiḥ | śamantari̭kṣagṃ saha vātḙna te | śa-nte cata̭sraḥ pradiśo̭ bhavantu || yā daivīścata̭sraḥ pradiśaḥ̭ | vāta̭patnīrabhi sūryo̭ vicaṣṭe | tāsā-ntvā jarasa āda̭dhāmi | pra yakṣma̭ etu nir-ṛ̭ti-mparācaiḥ || amo̭ci yakṣmā-dduritā-dava̭rtyai || 26 ||
druhaḥ pāśānnir-ṛ̭tyai coda̭moci | ahā ava̭rtimavi̭da-thsyonam | apya̭bhū-dbhadre sṷkṛtasya̭ loke || sūrya̭mṛta-ntama̭so grāhyā yat | devā amṷñca-nnasṛ̭janvyḙnasaḥ | evamahamima-ṅkṣetriyājjā̭miśagṃsāt | druho mṷñcāmi varṷṇasya pāśāt || bṛha̭spate yuvamindra̭śca vasvaḥ̭ | divyasyḙśāthe uta pārthi̭vasya | dhattagṃ rayigg stṷvate kīrayḙ cit || 27 ||
yūya-mpā̭ta svastibhi-ssadā̭ naḥ || devāyudhamindramājohṷvānāḥ | viśvāvṛdha̭mabhi ye rakṣa̭māṇāḥ | yena̭ hatā dīrghamaddhvā̭namāyanṋ | anantamarthamani̭var-thsyamānāḥ || yattḙ sujāte himava̭thsu bheṣajam | mayobhū-śśanta̭mā yaddhṛdo-'si̭ | tato̭ no dehi sībale || ado giribhyo adhi yatpradhāva̭si | sagṃśobha̭mānā kanyḙva śubhre || 28 ||
tā-ntvā mudga̭lā haviṣā̭ vardhayanti | sā naḥ̭ sībale rayimābhā̭jayeha || pūrva̭-ndevā apa̭reṇā-nupaśyañjanma̭bhiḥ | janmānyava̭raiḥ parā̭ṇi | vedā̭ni devā ayamasmīti mām | ahagṃ hitvā śarī̭ra-ñjarasaḥ̭ parastāt || prāṇāpānau cakṣu-śśrotram | vāca-mmana̭si sambhṛ̭tām | hitvā śarī̭ra-ñjarasaḥ̭ parastāt | ā bhūti-mbhūtiṃ̭-va~yama̭śnavāmahai || imā eva tā uṣaso yāḥ pra̭thamā vyaucchanṋ | tā devyaḥ̭ kurvate pañca̭ rūpā | śaśva̭tīrnāva̭pṛjyanti | na ga̭mantyantam || 29 ||
(karo - myava̭rtyai - ci - cchubhre - 'śnavāmahai catvāri̭ ca) (a. 6)
2.5.7 upahomāḥ
vasṷ̄nā-ntvā-''dhī̭tena | rudrāṇā̭mūrmyā | ādityānā-nteja̭sā | viśvḙṣā-ndevānā-ṅkratṷnā | marutāmemnā̭ juhomi svāhā || abhibhṷ̄ti-rahamāga̭mam | indra̭sakhā svāyudhaḥ̭ | āsvāśā̭su duṣṣahaḥ̭ || idaṃ-va~rco̭ agninā̭ dattamāgāt | yaśo bharga-ssaha ojo bala̭-ñca || 30 ||
dīrghāyutvāya̭ śataśā̭radāya | prati̭gṛbhṇāmi mahate vīryā̭ya || āyṷrasi viśvāyṷrasi | sarvāyṷrasi sarvamāyṷrasi | sarva̭-mma āyṷrbhūyāt | sarvamāyṷrgeṣam || bhūrbhuva-ssuvaḥ̭ || agni-rdharmḙṇānnādaḥ | mṛtyu-rdharmeṇānna̭patiḥ | brahma̭ kṣatragg svāhā || 31 ||
prajāpa̭tiḥ praṇetā | bṛhaspatiḥ̭ pura etā | yamaḥ panthāḥ | candramāḥ punarasu-ssvāhā || agnira̭nnādo-'nna̭patiḥ | annādya̭masmin. yajñe yaja̭mānāya dadātu svāhā || somo rājā rāja̭patiḥ | rājyamasmin. yajñe yaja̭mānāya dadātu svāhā || varṷṇa-ssamrā-ṭthsamrāṭpa̭tiḥ | sāmrājyamasmin. yajñe yaja̭mānāya dadātu svāhā || 32 ||
mitraḥ, kṣatra-ṅkṣatrapa̭tiḥ | kṣatramasmin. yajñe yaja̭mānāya dadātu svāhā || indro bala-mbala̭patiḥ | bala̭masmin. yajñe yaja̭mānāya dadātu svāhā || bṛhaspati-rbrahma brahma̭patiḥ | brahmāsmin. yajñe yaja̭mānāya dadātu svāhā || savitā rāṣṭragṃ rāṣṭrapa̭tiḥ | rāṣṭramasmin. yajñe yaja̭mānāya dadātu svāhā || pūṣā viśāṃ-vi~ṭpa̭tiḥ | viśa̭masmin. yajñe yaja̭mānāya dadātu svāhā || sara̭svatī puṣṭiḥ puṣṭi̭patnī | puṣṭi̭masmin. yajñe yaja̭mānāya dadātu svāhā || tvaṣṭā̭ paśūnā-mmi̭thunānāgṃ̭ rūpakṛ-drūpapa̭tiḥ | rūpeṇāsmin. yajñe yaja̭mānāya paśū-nda̭dātu svāhā || 33 ||
(ca - svāhā - sāmrājyamasmin. yajñe yaja̭mānāya dadātu svāhā - viśa̭masmin. yajñe yaja̭mānāya dadātu svāhā̭ catvāri̭ ca) (a. 7)
(agni-ssomo varṷṇo mitra indro bṛhaspatiḥ̭ savitā pūṣā sarasvatī tvaṣṭā daśa̭)
2.5.8 upahomāḥ
sa ī-mpāhi ya ṛ̭jīṣī tarṷtraḥ | ya-śśipra̭vān vṛṣabho yo ma̭tīnām | yo gotrabhi-dva̭jrabhṛdyo ha̭riṣṭhāḥ | sa i̭ndra citrāgṃ abhitṛ̭ndhi vājāṋ || ā te śuṣmo̭ vṛṣabha ḙtu paścāt | ottarāda̭dharāgā purastāt | ā viśvato̭ abhi sametvarvām | indra̭ dyumnagṃ suva̭rvaddhehyasme || proṣva̭smai puroratham | indrā̭ya śūṣama̭rcata || 34 ||
abhīkḙ cidu lokakṛt | saṅge samathsṷ vṛtrahā | asmāka̭-mbodhi coditā | nabha̭ntā-manyakeṣām | jyākā adhi dhanva̭su || indraṃ̭-va~yagṃ śṷnāsīram | asmin. yajñe ha̭vāmahe | āvājairupa̭ no gamat || indrā̭ya śunāsīrā̭ya | srucā jṷhuta no haviḥ || 35 ||
juṣatā-mprati medhi̭raḥ || pra havyāni̭ ghṛtava̭ntyasmai | harya̭śvāya bharatā sajoṣāḥ | indrartubhi-rbrahma̭ṇā vāvṛdhānaḥ | śunāsīrī havirida-ñjṷṣasva || vayaḥ̭ suparṇā upa̭sedurindram | priyamḙdhā ṛṣa̭yo nādha̭mānāḥ | apa̭ dhvāntamūrṇuhi pūrdhi cakṣuḥ̭ | mumugdhya̭smā-nnidhayḙva baddhān || bṛhadindrā̭ya gāyata || 36 ||
marṷto vṛtrahanta̭mam | yena jyoti-raja̭nayannṛtāvṛdhaḥ̭ | deva-ndevāya jāgṛ̭vi || kā mihaikāḥ ka ime pa̭taṅgāḥ | mānthālāḥ kuli pari̭ mā patanti | anā̭vṛtainān-pradha̭mantu devāḥ | saupa̭rṇa-ñcakṣṷstanuvā̭ videya || evā va̭ndasva varṷṇa-mbṛhantam | namasyā dhīra̭mamṛta̭sya gopām | sa na-śśarma̭ trivarṷ̄thaṃ-vi~yagṃ̭sat || 37 ||
yūya-mpā̭ta svastibhi-ssadā̭ naḥ || nākḙ suparṇamupa yat-pata̭ntam | hṛdā vena̭nto abhyaca̭kṣata tvā | hira̭ṇyapakṣaṃ-va~rṷṇasya dūtam | yamasya yonaṷ śakuna-mbhṷraṇyum || śa-nno̭ devīrabhiṣṭa̭ye | āpo̭ bhavantu pītaye | śaṃ-yo~rabhisra̭vantu naḥ || īśā̭nā vāryā̭ṇām | kṣaya̭ntī-ścarṣaṇīnām || 38 ||
apo yā̭cāmi bheṣajam || aphsu me somo̭ abravīt | anta-rviśvā̭ni bheṣajā | agni-ñca̭ viśvaśa̭mbhuvam | āpa̭śca viśvabhḙṣajīḥ || yadaphsu tḙ sarasvati | goṣvaśvḙṣu yanmadhṷ | tena̭ me vājinīvati | mukha̭maṅgdhi sarasvati || yā sara̭svatī vaiśambhalyā || 39 ||
tasyā-mme rāsva | tasyāste bhakṣīya | tasyāste bhūyiṣṭhabhājo̭ bhūyāsma || aha-ntvada̭smi mada̭si tvametat | mamā̭si yonistava yoni̭rasmi | mamaiva sanvaha̭ havyānya̭gne | putraḥ pitre lo̭kakṛjjā̭tavedaḥ || ihaiva santatra santa̭-ntvā 'gne | prāṇena̭ vācā mana̭sā bibharmi | tiro mā santamāyurmā prahā̭sīt || 40 ||
jyoti̭ṣā tvā vaiśvānareṇopa̭tiṣṭhe || aya-nte yoni̭r-ṛtviyaḥ̭ | yato̭ jāto aro̭cathāḥ | ta-ñjānanna̭gna āro̭ha | athā̭ no vardhayā rayim || yā tḙ agne yajñiyā̭ tanūstaye-hyāro̭hātmā-''tmānam | acchā vasṷ̄ni kṛṇvannasme naryā̭ purūṇi̭ | yajño bhūtvā yajñamāsī̭da svāṃ-yo~nim | jāta̭vedo bhuva ājāya̭māna-ssakṣa̭ya ehi̭ || upāva̭roha jātavedaḥ punastvam || 41 ||
devebhyo̭ havyaṃ-va~̭ha naḥ prajānann | āyuḥ̭ prajāgṃ rayimasmāsṷ dhehi | aja̭sro dīdihi no duroṇe || tamindra̭-ñjohavīmi maghavā̭namugram | satrādadhā̭na-mapra̭tiṣkutagṃ śavāgṃ̭si | magṃhi̭ṣṭho gīrbhirā ca̭ yajñiyo̭ 'vavarta̭t | rāye no viśvā̭ supathā̭ kṛṇotu vajrī || trika̭drukeṣu mahiṣo yavā̭śira-ntuviśuṣma̭stṛpat | soma̭mapiba-dviṣṇṷnā sutaṃ-ya~thāva̭śat | sa ī-mmamāda mahi karma karta̭ve mahāmurum || 42 ||
sainagṃ̭ saśca-ddeva-ndeva-ssatyamindugṃ̭ satya indraḥ̭ || vidadyatī̭ saramā̭ rugṇamadreḥ | mahi pāthaḥ̭ pūrvyagṃ saddhriya̭kkaḥ | agra̭-nnaya-thsupadyakṣa̭rāṇām | acchā rava̭-mprathamā jā̭natī gāt || vida-dgavyagṃ̭ saramā̭ dṛḍhamūrvam | yenā nuka-mmānṷṣī bhoja̭te viṭ | ā ye viśvā svapatyāni̭ cakruḥ | kṛṇvānāso̭ amṛtatvāya̭ gātum || tva-nnṛbhi̭rnṛpate devahṷ̄tau || 43 ||
bhūrī̭ṇi vṛtvā ha̭ryaśva hagṃsi | tva-nnida̭syu-ñcumṷrim | dhuni-ñcāsvā̭payo dabhīta̭ye suhantṷ || evā pā̭hi pratnathā manda̭tu tvā | śrudhi brahma̭ vāvṛdhasvota gīrbhiḥ | āvi-ssūrya̭-ṅkṛṇuhi pīpihīṣaḥ | jahi śatrūgṃ̭rabhi gā i̭ndra tṛndhi || agne bādha̭sva vimṛdho̭ nudasva | apāmī̭vā apa rakṣāgṃ̭si sedha | asmā-thsa̭mudrā-dbṛ̭hato divo naḥ̭ || 44 ||
apā-mbhūmānamupa̭ na-ssṛjeha || yajña prati̭tiṣṭha sumatau suśevā ā tvā | vasṷ̄ni purudhā vi̭śantu | dīrghamāyu-ryaja̭mānāya kṛṇvann | athāmṛtḙna jaritāra̭maṅgdhi || indraḥ̭ śunāva-dvita̭noti sīram | saṃva~thsarasya̭ pratimāṇa̭metat | arkasya jyotistadidā̭sa jyeṣṭham | saṃva~thsaragṃ śunavathsīra̭metat || indra̭sya rādhaḥ praya̭ta-mpuru tmanā | tada̭rkarūpaṃ-vi~mimā̭nameti | dvāda̭śāre prati̭tiṣṭhatī-dvṛṣā || aśvāyanto̭ gavyanto̭ vājaya̭ntaḥ | havā̭mahe tvopa̭ganta vā ṷ | ābhūṣa̭ntastvā sumatau navā̭yām | vayami̭ndra tvā śunagṃ hṷvema || 45 ||
(arcata - havi--r gā̭yata - yagṃsac - carṣaṇīnāṃ - ~vai̭śambhalyā - hā̭sīt - tva - muruṃ - devahṷ̄tau - naḥ - tmanā ṣaṭ ca̭) (a. 8) (prāṇa - udehi - puna̭rna - ā no̭ bhara - yajño rāyo - vārtra̭hatyāya - vasṷ̄nāgṃ - sa ī̭-mpāhya ṣṭau) (prāṇo ra̭kṣa - tyagṛ̭bhītā - dhārāvarā maruto̭ - dīrghāyutvāya - jyoti̭ṣā tvā pañca̭catvārigṃśat ) (prāṇaḥ - śunagṃ hṷvema) || hariḥ̭ om || || kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya brāhmaṇe dvitīyāṣṭake pañcamaḥ prapāṭhaka-ssamāptaḥ ||

Explore More