2.5 - ఉపహోమశేషః - కృష్ణ యజుర్వేద తైత్తిరీయ బ్రాహ్మణ పాఠః - ప్రాణో రక్షతి

కృష్ణ యజుర్వేదీయ తైత్తిరీయ బ్రాహ్మణే ద్వితీయాష్టకే పఞ్చమః ప్రపాఠకః - ఉపహోమశేషః
ఓ-న్నమః పరమాత్మనే, శ్రీ మహాగణపతయే నమః,

శ్రీ గురుభ్యో నమః । హరిః ఓమ్ ॥
2.5.1 ఉపహోమాః

ప్రాణో రక్షతి విశ్వమేజత్ । ఇర్యో భూత్వా బహుధా బహూని । స ఇథ్సర్వం-వ్యాఁనశే ॥ యో దేవో దేవేషు విభూరన్తః । ఆవృదూదా-త్క్షేత్రియద్ధ్వగద్వృషా । తమి-త్ప్రాణ-మ్మనసో పశిక్షత । అగ్ర-న్దేవానా-మిదమత్తు నో హవిః ॥ మనసశ్చిత్తేదమ్ । భూత-మ్భవ్య-ఞ్చ గుప్యతే । తద్ధి దేవేష్వగ్రియమ్ ॥ 1 ॥
ఆ న ఏతు పురశ్చరమ్ । సహ దేవైరిమగ్ం హవమ్ । మన-శ్శ్రేయసి శ్రేయసి । కర్మన్. యజ్ఞపతి-న్దధత్ ॥ జుషతా-మ్మే వాగిదగ్ం హవిః । విరాడ్దేవీ పురోహితా । హవ్యవాడన పాయినీ ॥ యయా రూపాణి బహుధా వదన్తి । పేశాగ్ంసి దేవాః పరమే జనిత్రే । సానో విరాడనపస్ఫురన్తీ ॥ 2 ॥
వాగ్దేవీ జుషతామిదగ్ం హవిః ॥ చక్షు-ర్దేవానా-ఞ్జ్యోతిరమృతే న్యక్తమ్ । అస్య విజ్ఞానాయ బహుధా నిధీయతే । తస్య సుమ్న-మశీమహి । మా నో హాసీ-ద్విచక్షణమ్ ॥ ఆయురిన్నః ప్రతీర్యతామ్ । అనన్ధా-శ్చక్షుషా వయమ్ । జీవా జ్యోతిరశీమహి । సువర్జ్యోతి-రుతామృతమ్ ॥ శ్రోత్రేణ భద్ర ముత శృణ్వన్తి సత్యమ్ । శ్రోత్రేణ వాచ-మ్బహుధోద్య మానామ్ । శ్రోత్రేణ మోదశ్చ మహశ్చ శ్రూయతే । శ్రోత్రేణ సర్వా దిశ ఆశృణోమి ॥ యేన ప్రాచ్యా ఉత దక్షిణా । ప్రతీచ్యై దిశ-శ్శృణ్వన్త్యుత్తరాత్ । తదిచ్ఛ్రోత్ర-మ్బహుధోద్యమానమ్ । అరాన్న నేమిః పరి సర్వ-మ్బభూవ ॥ 3 ॥

(అగ్రి - యమనపస్ఫురన్తీ - సత్యగ్ం సప్త చ) (అ. 1)
2.5.2 ఉపహోమాః

ఉదేహి వాజిన్యో అస్యఫ్స్వన్తః । ఇదగ్ం రాష్ట్రమావిశ సూనృతావత్ । యో రోహితో విశ్వమిద-ఞ్జజాన । స నో రాష్ట్రేషు సుధితాన్దధాతు ॥ రోహగ్ం రోహగ్ం రోహిత ఆరురోహ । ప్రజాభిర్వృద్ధి-ఞ్జనుషాముపస్థమ్ । తాభి-స్సగ్ంరబ్ధో అవిదథ్షడుర్వీః । గాతు-మ్ప్రపశ్యన్నిహ రాష్ట్రమాహాః ॥ ఆహార్షీ-ద్రాష్ట్రమిహ రోహితః । మృధో వ్యాస్థదభయ-న్నో అస్తు ॥ 4 ॥
అస్మభ్య-న్ద్యావాపృథివీ శక్వరీభిః । రాష్ట్ర-న్దుహాథామిహ రేవతీభిః ॥ విమమర్శ రోహితో విశ్వరూపః । సమాచక్రాణః ప్రరుహో రుహశ్చ । దివగన్త్వాయ మహతా మహిమ్నా । వి నో రాష్ట్రమునత్తు పయసా స్వేన ॥ యాస్తే విశస్తపసా సమ్బభూవుః । గాయత్రం-వఁథ్సమను తాస్త ఆగుః । తాస్త్వా విశన్తు మహసా స్వేన । స-మ్మాతా పుత్రో అభ్యేతు రోహితః ॥ 5 ॥
యూయముగ్రా మరుతః పృశ్నిమాతరః । ఇన్ద్రేణ సయుజా ప్రమృణీథ శత్రూన్ । ఆ వో రోహితో అశృణోదభిద్యవః । త్రిసప్తాసో మరుత-స్స్వాదుసమ్ముదః ॥ రోహితో ద్యావాపృథివీ జజాన । తస్మిగ్గ్స్తన్తు-మ్పరమేష్ఠీ తతాన । తస్మిఞ్ఛిశ్రియే అజ ఏకపాత్ । అదృగ్ం హద్ద్యావాపృథివీ బలేన ॥ రోహితో ద్యావాపృథివీ అదృగ్ంహత్ । తేన సువః స్తభిత-న్తేన నాకః ॥ 6 ॥
సో అన్తరిక్షే రజసో విమానః । తేన దేవా-స్సువరన్వవిన్దన్న్ ॥ సుశేవ-న్త్వా భానవో దీదివాగ్ంసమ్ । సమగ్రాసో జుహ్వో జాతవేదః । ఉక్షన్తి త్వా వాజినమా ఘృతేన । సగ్ంసమగ్నే యువసే భోజనాని ॥ అగ్నే శర్ధ మహతే సౌభగాయ । తవ ద్యుమ్నా-న్యుత్తమాని సన్తు । స-ఞ్జాస్పత్యగ్ం సుయమమాకృణుష్వ । శత్రూయతామభితిష్ఠా మహాసి ॥ 7 ॥

(అ- స్త్వేతు రోహితో - నాకో - మహాగ్ంసి) (అ. 2)
2.5.3 ఉపహోమాః

పునర్న ఇన్ద్రో మఘవా దదాతు । ధనాని శక్రో ధన్యః సురాధాః । అర్వాచీన-ఙ్కృణుతాం-యాఁచితో మనః । శ్రుష్టీ నో అస్య హవిషో జుషాణః ॥ యాని నో జిన-న్ధనాని । జహర్థ శూర మన్యునా । ఇన్ద్రానువిన్ద నస్తాని । అనేన హవిషా పునః ॥ ఇన్ద్ర ఆశాభ్యః పరి । సర్వాభ్యో-ఽభయ-ఙ్కరత్ ॥ 8 ॥
జేతా శత్రూన్. విచర్షణిః ॥ ఆకూత్యై త్వా కామాయ త్వా సమృధే త్వా । పురో దధే అమృతత్వాయ జీవసే ॥ ఆకూతిమస్యావసే । కామమస్య సమృద్ధ్యై । ఇన్ద్రస్య యుఞ్జతే ధియః ॥ ఆకూతి-న్దేవీ-మ్మనసః పురో దధే । యజ్ఞస్య మాతా సుహవా మే అస్తు । యదిచ్ఛామి మనసా సకామః । విదేయమేనద్ధృదయే నివిష్టమ్ ॥ 9 ॥
సేదగ్నిరగ్నీగ్ం రత్యేత్యన్యాన్ । యత్ర వాజీ తనయో వీడుపాణిః । సహస్రపాథా అక్షరా సమేతి ॥ ఆశానా-న్త్వా ఽఽశాపాలేభ్యః । చతుర్భ్యో అమృతేభ్యః । ఇద-మ్భూతస్యాద్ధ్యక్షేభ్యః । విధేమ హవిషా వయమ్ ॥ విశ్వా ఆశా మధునా సగ్ంసృజామి । అనమీవా ఆప ఓషధయో భవన్తు । అయం-యఁజమానో మృధో వ్యస్యతామ్ ॥ 10 ॥
అగృభీతాః పశవః సన్తు సర్వే ॥ అగ్ని-స్సోమో వరుణో మిత్ర ఇన్ద్రః । బృహస్పతిః సవితా య-స్సహస్రీ । పూషా నో గోభిరవసా సరస్వతీ । త్వష్టా రూపాణి సమనక్తు యజ్ఞైః ॥ త్వష్టా రూపాణి దధతీ సరస్వతీ । పూషా భగగ్ం సవితా నో దదాతు । బృహస్పతి-ర్దదదిన్ద్రః సహస్రమ్ । మిత్రో దాతా వరుణ-స్సోమో అగ్నిః ॥ 11 ॥

(కరన్ - నివిష్ట - మస్యతాం - +నవ చ) (అ. 3)
2.5.4 ఉపహోమాః

ఆ నో భర భగమిన్ద్ర ద్యుమన్తమ్ । ని తే దేష్ణస్య ధీమహి ప్రరేకే । ఉర్వ ఇవ పప్రథే కామో అస్మే । తమాపృణా వసుపతే వసూనామ్ ॥ ఇమ-ఙ్కామ-మ్మన్దయా గోభిరశ్వైః । చన్ద్రవతా రాధసా పప్రథశ్చ । సువర్యవో మతిభిస్తుభ్యం-విఁప్రాః । ఇన్ద్రాయ వాహః కుశికాసో అక్రన్న్ ॥ ఇన్ద్రస్య ను వీర్యాణి ప్రవోచమ్ । యాని చకార ప్రథమాని వజ్రీ ॥ 12 ॥
అహ-న్నహిమన్వపస్తతర్ద । ప్ర వక్షణా అభిన-త్పర్వతానామ్ ॥ అహన్నహి-మ్పర్వతే శిశ్రియాణమ్ । త్వష్టా-ఽస్మై వజ్రగ్గ్ స్వర్య-న్తతక్ష । వాశ్రా ఇవ ధేనవ-స్స్యన్దమానాః । అఞ్జః సముద్ర-మవజగ్మురాపః ॥ వృషాయమాణో-ఽవృణీత సోమమ్ । త్రికద్రుకేష్వ-పిబ-థ్సుతస్య । ఆ సాయక-మ్మఘవా దత్త వజ్రమ్ । అహన్నేన-మ్ప్రథమజా మహీనామ్ ॥ 13 ॥
యదిన్ద్రాహన్-ప్రథమజా మహీనామ్ । ఆన్మాయినామమినాః ప్రోత మాయాః । ఆ-థ్సూర్య-ఞ్జనయ-న్ద్యాముషాసమ్ । తాదీక్నా శత్రూన్న కిలావివిథ్సే ॥ అహన్ వృత్రం-వృఁత్రతరం-వ్యఁగ్ంసమ్ । ఇన్ద్రో వజ్రేణ మహతా వధేన । స్కన్ధాగ్ంసీవ కులిశేనా వివృక్ణా । అహిః శయత ఉపపృక్-పృథివ్యామ్ ॥ అయోద్ధ్యేవ దుర్మద ఆ హి జుహ్వే । మహావీర-న్తు విబాధ-మృజీషమ్ ॥ 14 ॥
నాతారీరస్య సమృతిం-వఁధానామ్ । సగ్ం రుజానాః పిపిష ఇన్ద్రశత్రుః ॥ విశ్వో విహాయా అరతిః । వసుర్దధే హస్తే దక్షిణే । తరణిర్న శిశ్రథత్ । శ్రవస్యయా న శిశ్రథత్ । విశ్వస్మా ఇదిషుద్ధ్యసే । దేవత్రా హవ్యమూహిషే । విశ్వస్మా ఇథ్సుకృతే వారమృణ్వతి । అగ్ని-ర్ద్వారా వ్యృణ్వతి ॥ 15 ॥
ఉదుజ్జిహానో అభి కామమీరయన్న్ । ప్రపృఞ్చన్ విశ్వా భువనాని పూర్వథా । ఆ కేతునా సుషమిద్ధో యజిష్ఠః । కామ-న్నో అగ్నే అభిహర్య దిగ్భ్యః ॥ జుషాణో హవ్యమమృతేషు దూఢ్యః । ఆ నో రయి-మ్బహులా-ఙ్గోమతీమిషమ్ । నిధేహి యక్షదమృతేషు భూషన్న్ ॥ అశ్వినా యజ్ఞమాగతమ్ । దాశుషః పురుదగ్ంససా । పూషా రక్షతు నో రయిమ్ ॥ 16 ॥
ఇమం-యఁజ్ఞమశ్వినా వర్ధయన్తా । ఇమౌ రయిం-యఁజమానాయ ధత్తమ్ । ఇమౌ పశూ-న్రక్షతాం-విఁశ్వతో నః । పూషా నః పాతు సదమ-ప్రయుచ్ఛన్న్ ॥ ప్ర తే మహే సరస్వతి । సుభగే వాజినీవతి । సత్యవాచే భరే మతిమ్ ॥ ఇద-న్తే హవ్య-ఙ్ఘృతవ-థ్సరస్వతి । సత్యవాచే ప్రభరేమా హవీగ్ంషి । ఇమాని తే దురితా సౌభగాని । తేభిర్వయగ్ం సుభగాస-స్స్యామ ॥ 17 ॥

(వజ్ - య్రహీనా - మృజీషం - ఁవ్యృణ్వతి - రక్షతు నో రయిగ్ం - సౌభగాన్యేక-ఞ్చ) (అ. 4)
2.5.5 ఉపహోమాః

యజ్ఞో రాయో యజ్ఞ ఈశే వసూనామ్ । యజ్ఞ-స్సస్యానాముత సుక్షితీనామ్ । యజ్ఞ ఇష్టః పూర్వచిత్తి-న్దధాతు । యజ్ఞో బ్రహ్మణ్వాగ్ం అప్యేతు దేవాన్ ॥ అయం-యఁజ్ఞో వర్ధతా-ఙ్గోభిరశ్వైః । ఇయం-వేఁదిః స్వపత్యా సువీరా । ఇద-మ్బర్హిరతి బరఃఈగ్ష్యన్యా । ఇమం-యఁజ్ఞం-విఁశ్వే అవన్తు దేవాః ॥ భగ ఏవ భగవాగ్ం అస్తు దేవాః । తేన వయ-మ్భగవన్త-స్స్యామ ॥ 18 ॥
త-న్త్వా భగ సర్వ ఇజ్జోహవీమి । స నో భగ పుర ఏతా భవేహ ॥ భగ ప్రణేత-ర్భగ సత్యరాధః । భగేమా-న్ధియముదవ దదన్నః । భగ ప్రణో జనయ గోభిరశ్వైః । భగ ప్ర నృభి-ర్నృవన్తః స్యామ ॥ శశ్వతీ-స్సమా ఉపయన్తి లోకాః । శశ్వతీ-స్సమా ఉపయన్త్యాపః । ఇష్ట-మ్పూర్తగ్ం శశ్వతీనాగ్ం సమానాగ్ం శాశ్వతేన । హవిషేష్ట్వా ఽనన్తం-లోఁక-మ్పరమారురోహ ॥ 19 ॥
ఇయమేవ సా యా ప్రథమా వ్యౌచ్ఛత్ । సా రూపాణి కురుతే పఞ్చ దేవీ ॥ ద్వే స్వసారౌ వయతస్తన్త్రమేతత్ । సనాతనం-విఁతతగ్ం షణ్మయూఖమ్ । అవాన్యాగ్ స్తన్తూన్ కిరతో ధత్తో అన్యాన్ । నావపృజ్యాతే న గమాతే అన్తమ్ ॥ ఆ వో యన్తూదవాహాసో అద్య । వృష్టిం-యేఁ విశ్వే మరుతో జునన్తి । అయం-యోఁ అగ్ని-ర్మరుత-స్సమిద్ధః । ఏత-ఞ్జుషద్ధ్వ-ఙ్కవయో యువానః ॥ 20 ॥
ధారావరా మరుతో ధృష్ణువోజసః । మృగా న భీమాస్తవిషేభి-రూర్మిభిః । అగ్నయో న శుశుచానా ఋజీషిణః । భ్రుమి-న్ధమన్త ఉప గా అవృణ్వత ॥ విచక్రమే పృథివీమేష ఏతామ్ । క్షేత్రాయ విష్ణు-ర్మనుషే దశస్యన్న్ । ధ్రువాసో అస్య కీరయో జనాసః । ఉరుక్షితిగ్ం సుజనిమా చకార ॥, త్రిర్దేవః పృథివీమేష ఏతామ్ । విచక్రమే శతర్చస-మ్మహిత్వా । ప్ర విష్ణు-రస్తు తవసస్త వీయాన్ । త్వేషగ్గ్ హ్యస్య స్థవిరస్య నామ ॥॥ ఆవేధస-న్నీలపృష్ఠ-మ్బృహన్తమ్ । బృహస్పతిగ్ం సదనే సాదయద్ధ్వమ్ । సాదద్యోని-న్దమ ఆదీదివాగ్ంసమ్ । హిరణ్యవర్ణమరుషగ్ం సపేమ ॥ స హి శుచిః శతపత్ర-స్స శున్ధ్యూః ॥ 21 ॥
హిరణ్యవాశీరిషిర-స్సువర.షాః । బృహస్పతి-స్స స్వావేశ ఋష్వాః । పూరూ సఖిభ్య ఆ సుతి-ఙ్కరిష్ఠః ॥ పూషగ్గ్స్తవ వ్రతే వయమ్ । న రిష్యేమ కదా చన । స్తోతారస్త ఇహ స్మసి ॥ యాస్తే పూషన్నావో అన్త-స్సముద్రే । హిరణ్యయీరన్తరిక్షే చరన్తి । యాభిర్యాసి దూత్యాగ్ం సూర్యస్య । కామేన కృత-శ్శ్రవ ఇచ్ఛమానః ॥ 22 ॥
అరణ్యాన్యరణ్యాన్యసౌ । యా ప్రేవ నశ్యసి । కథా గ్రామ-న్న పృచ్ఛసి । న త్వా భీరివ విన్దతీ(3) ॥ వృషారవాయ వదతే । యదుపావతి చిచ్చికః । ఆఘాటీభిరివ ధావయన్న్ । అరణ్యాని-ర్మహీయతే ॥ ఉత గావ ఇవాదన్న్ । ఉతో వేశ్మేవ దృశ్యతే ॥ 23 ॥
ఉతో అరణ్యాని-స్సాయమ్ । శకటీరివ సర్జతి ॥ గామఙ్గైష ఆహ్వయతి । దార్వఙ్గైష ఉపావధీత్ । వసన్నరణ్యాన్యాగ్ం సాయమ్ । అక్రుక్షదితి మన్యతే ॥ న వా అరణ్యానిర్హన్తి । అన్యశ్చేన్నాభిగచ్ఛతి । స్వాదోః ఫలస్య జగ్ధ్వా । యత్ర కామ-న్నిపద్యతే ॥ ఆఞ్జనగన్ధీగ్ం సురభీమ్ । బహ్వన్నామకృషీవలామ్ । ప్రాహ-మ్మృగాణా-మ్మాతరమ్ । అరణ్యానీమశగ్ం-సిషమ్ ॥ 24 ॥

(స్యామ - రురోహ - యువానః - శున్ధ్ - యూరిచ్ఛమానో - దృశ్యతే - నిపద్యతే చత్వారి చ) (అ. 5)
2.5.6 ఉపహోమాః

వార్త్రహత్యాయ శవసే । పృతనా-సాహ్యాయ చ । ఇన్ద్రత్వా-ఽఽవర్తయామసి ॥ సుబ్రహ్మాణం-వీఁరవన్త-మ్బృహన్తమ్ । ఉరు-ఙ్గభీర-మ్పృథుబుద్ధ్నమిన్ద్ర । శ్రుతర్షి-ముగ్రమభి-మాతిషాహమ్ । అస్మభ్య-ఞ్చిత్రం-వృఁషణగ్ం రయి-న్దాః ॥ క్షేత్రియై త్వా నిర్-ఋత్యై త్వా । ద్రుహో ముఞ్చామి వరుణస్య పాశాత్ । అనాగస-మ్బ్రహ్మణే త్వా కరోమి ॥ 25 ॥
శివే తే ద్యావాపృథివీ ఉభే ఇమే ॥ శ-న్తే అగ్ని-స్సహాద్భిరస్తు । శ-న్ద్యావాపృథివీ సహౌషధీభిః । శమన్తరిక్షగ్ం సహ వాతేన తే । శ-న్తే చతస్రః ప్రదిశో భవన్తు ॥ యా దైవీశ్చతస్రః ప్రదిశః । వాతపత్నీరభి సూర్యో విచష్టే । తాసా-న్త్వా జరస ఆదధామి । ప్ర యక్ష్మ ఏతు నిర్-ఋతి-మ్పరాచైః ॥ అమోచి యక్ష్మా-ద్దురితా-దవర్త్యై ॥ 26 ॥
ద్రుహః పాశాన్నిర్-ఋత్యై చోదమోచి । అహా అవర్తిమవిద-థ్స్యోనమ్ । అప్యభూ-ద్భద్రే సుకృతస్య లోకే ॥ సూర్యమృత-న్తమసో గ్రాహ్యా యత్ । దేవా అముఞ్చ-న్నసృజన్వ్యేనసః । ఏవమహమిమ-ఙ్క్షేత్రియాజ్జామిశగ్ంసాత్ । ద్రుహో ముఞ్చామి వరుణస్య పాశాత్ ॥ బృహస్పతే యువమిన్ద్రశ్చ వస్వః । దివ్యస్యేశాథే ఉత పార్థివస్య । ధత్తగ్ం రయిగ్గ్ స్తువతే కీరయే చిత్ ॥ 27 ॥
యూయ-మ్పాత స్వస్తిభి-స్సదా నః ॥ దేవాయుధమిన్ద్రమాజోహువానాః । విశ్వావృధమభి యే రక్షమాణాః । యేన హతా దీర్ఘమద్ధ్వానమాయన్న్ । అనన్తమర్థమనివర్-థ్స్యమానాః ॥ యత్తే సుజాతే హిమవథ్సు భేషజమ్ । మయోభూ-శ్శన్తమా యద్ధృదో-ఽసి । తతో నో దేహి సీబలే ॥ అదో గిరిభ్యో అధి యత్ప్రధావసి । సగ్ంశోభమానా కన్యేవ శుభ్రే ॥ 28 ॥
తా-న్త్వా ముద్గలా హవిషా వర్ధయన్తి । సా నః సీబలే రయిమాభాజయేహ ॥ పూర్వ-న్దేవా అపరేణా-నుపశ్యఞ్జన్మభిః । జన్మాన్యవరైః పరాణి । వేదాని దేవా అయమస్మీతి మామ్ । అహగ్ం హిత్వా శరీర-ఞ్జరసః పరస్తాత్ ॥ ప్రాణాపానౌ చక్షు-శ్శ్రోత్రమ్ । వాచ-మ్మనసి సమ్భృతామ్ । హిత్వా శరీర-ఞ్జరసః పరస్తాత్ । ఆ భూతి-మ్భూతిం-వఁయమశ్నవామహై ॥ ఇమా ఏవ తా ఉషసో యాః ప్రథమా వ్యౌచ్ఛన్న్ । తా దేవ్యః కుర్వతే పఞ్చ రూపా । శశ్వతీర్నావపృజ్యన్తి । న గమన్త్యన్తమ్ ॥ 29 ॥

(కరో - మ్యవర్త్యై - చి - చ్ఛుభ్రే - ఽశ్నవామహై చత్వారి చ) (అ. 6)
2.5.7 ఉపహోమాః

వసూనా-న్త్వా-ఽఽధీతేన । రుద్రాణామూర్మ్యా । ఆదిత్యానా-న్తేజసా । విశ్వేషా-న్దేవానా-ఙ్క్రతునా । మరుతామేమ్నా జుహోమి స్వాహా ॥ అభిభూతి-రహమాగమమ్ । ఇన్ద్రసఖా స్వాయుధః । ఆస్వాశాసు దుష్షహః ॥ ఇదం-వఁర్చో అగ్నినా దత్తమాగాత్ । యశో భర్గ-స్సహ ఓజో బల-ఞ్చ ॥ 30 ॥
దీర్ఘాయుత్వాయ శతశారదాయ । ప్రతిగృభ్ణామి మహతే వీర్యాయ ॥ ఆయురసి విశ్వాయురసి । సర్వాయురసి సర్వమాయురసి । సర్వ-మ్మ ఆయుర్భూయాత్ । సర్వమాయుర్గేషమ్ ॥ భూర్భువ-స్సువః ॥ అగ్ని-ర్ధర్మేణాన్నాదః । మృత్యు-ర్ధర్మేణాన్నపతిః । బ్రహ్మ క్షత్రగ్గ్ స్వాహా ॥ 31 ॥
ప్రజాపతిః ప్రణేతా । బృహస్పతిః పుర ఏతా । యమః పన్థాః । చన్ద్రమాః పునరసు-స్స్వాహా ॥ అగ్నిరన్నాదో-ఽన్నపతిః । అన్నాద్యమస్మిన్. యజ్ఞే యజమానాయ దదాతు స్వాహా ॥ సోమో రాజా రాజపతిః । రాజ్యమస్మిన్. యజ్ఞే యజమానాయ దదాతు స్వాహా ॥ వరుణ-స్సమ్రా-ట్థ్సమ్రాట్పతిః । సామ్రాజ్యమస్మిన్. యజ్ఞే యజమానాయ దదాతు స్వాహా ॥ 32 ॥
మిత్రః, క్షత్ర-ఙ్క్షత్రపతిః । క్షత్రమస్మిన్. యజ్ఞే యజమానాయ దదాతు స్వాహా ॥ ఇన్ద్రో బల-మ్బలపతిః । బలమస్మిన్. యజ్ఞే యజమానాయ దదాతు స్వాహా ॥ బృహస్పతి-ర్బ్రహ్మ బ్రహ్మపతిః । బ్రహ్మాస్మిన్. యజ్ఞే యజమానాయ దదాతు స్వాహా ॥ సవితా రాష్ట్రగ్ం రాష్ట్రపతిః । రాష్ట్రమస్మిన్. యజ్ఞే యజమానాయ దదాతు స్వాహా ॥ పూషా విశాం-విఁట్పతిః । విశమస్మిన్. యజ్ఞే యజమానాయ దదాతు స్వాహా ॥ సరస్వతీ పుష్టిః పుష్టిపత్నీ । పుష్టిమస్మిన్. యజ్ఞే యజమానాయ దదాతు స్వాహా ॥ త్వష్టా పశూనా-మ్మిథునానాగ్ం రూపకృ-ద్రూపపతిః । రూపేణాస్మిన్. యజ్ఞే యజమానాయ పశూ-న్దదాతు స్వాహా ॥ 33 ॥

(చ - స్వాహా - సామ్రాజ్యమస్మిన్. యజ్ఞే యజమానాయ దదాతు స్వాహా - విశమస్మిన్. యజ్ఞే యజమానాయ దదాతు స్వాహా చత్వారి చ) (అ. 7)
(అగ్ని-స్సోమో వరుణో మిత్ర ఇన్ద్రో బృహస్పతిః సవితా పూషా సరస్వతీ త్వష్టా దశ)
2.5.8 ఉపహోమాః

స ఈ-మ్పాహి య ఋజీషీ తరుత్రః । య-శ్శిప్రవాన్ వృషభో యో మతీనామ్ । యో గోత్రభి-ద్వజ్రభృద్యో హరిష్ఠాః । స ఇన్ద్ర చిత్రాగ్ం అభితృన్ధి వాజాన్ ॥ ఆ తే శుష్మో వృషభ ఏతు పశ్చాత్ । ఓత్తరాదధరాగా పురస్తాత్ । ఆ విశ్వతో అభి సమేత్వర్వామ్ । ఇన్ద్ర ద్యుమ్నగ్ం సువర్వద్ధేహ్యస్మే ॥ ప్రోష్వస్మై పురోరథమ్ । ఇన్ద్రాయ శూషమర్చత ॥ 34 ॥
అభీకే చిదు లోకకృత్ । సఙ్గే సమథ్సు వృత్రహా । అస్మాక-మ్బోధి చోదితా । నభన్తా-మన్యకేషామ్ । జ్యాకా అధి ధన్వసు ॥ ఇన్ద్రం-వఁయగ్ం శునాసీరమ్ । అస్మిన్. యజ్ఞే హవామహే । ఆవాజైరుప నో గమత్ ॥ ఇన్ద్రాయ శునాసీరాయ । స్రుచా జుహుత నో హవిః ॥ 35 ॥
జుషతా-మ్ప్రతి మేధిరః ॥ ప్ర హవ్యాని ఘృతవన్త్యస్మై । హర్యశ్వాయ భరతా సజోషాః । ఇన్ద్రర్తుభి-ర్బ్రహ్మణా వావృధానః । శునాసీరీ హవిరిద-ఞ్జుషస్వ ॥ వయః సుపర్ణా ఉపసేదురిన్ద్రమ్ । ప్రియమేధా ఋషయో నాధమానాః । అప ధ్వాన్తమూర్ణుహి పూర్ధి చక్షుః । ముముగ్ధ్యస్మా-న్నిధయేవ బద్ధాన్ ॥ బృహదిన్ద్రాయ గాయత ॥ 36 ॥
మరుతో వృత్రహన్తమమ్ । యేన జ్యోతి-రజనయన్నృతావృధః । దేవ-న్దేవాయ జాగృవి ॥ కా మిహైకాః క ఇమే పతఙ్గాః । మాన్థాలాః కులి పరి మా పతన్తి । అనావృతైనాన్-ప్రధమన్తు దేవాః । సౌపర్ణ-ఞ్చక్షుస్తనువా విదేయ ॥ ఏవా వన్దస్వ వరుణ-మ్బృహన్తమ్ । నమస్యా ధీరమమృతస్య గోపామ్ । స న-శ్శర్మ త్రివరూథం-విఁయగ్ంసత్ ॥ 37 ॥
యూయ-మ్పాత స్వస్తిభి-స్సదా నః ॥ నాకే సుపర్ణముప యత్-పతన్తమ్ । హృదా వేనన్తో అభ్యచక్షత త్వా । హిరణ్యపక్షం-వఁరుణస్య దూతమ్ । యమస్య యోనౌ శకున-మ్భురణ్యుమ్ ॥ శ-న్నో దేవీరభిష్టయే । ఆపో భవన్తు పీతయే । శం-యోఁరభిస్రవన్తు నః ॥ ఈశానా వార్యాణామ్ । క్షయన్తీ-శ్చర్షణీనామ్ ॥ 38 ॥
అపో యాచామి భేషజమ్ ॥ అఫ్సు మే సోమో అబ్రవీత్ । అన్త-ర్విశ్వాని భేషజా । అగ్ని-ఞ్చ విశ్వశమ్భువమ్ । ఆపశ్చ విశ్వభేషజీః ॥ యదఫ్సు తే సరస్వతి । గోష్వశ్వేషు యన్మధు । తేన మే వాజినీవతి । ముఖమఙ్గ్ధి సరస్వతి ॥ యా సరస్వతీ వైశమ్భల్యా ॥ 39 ॥
తస్యా-మ్మే రాస్వ । తస్యాస్తే భక్షీయ । తస్యాస్తే భూయిష్ఠభాజో భూయాస్మ ॥ అహ-న్త్వదస్మి మదసి త్వమేతత్ । మమాసి యోనిస్తవ యోనిరస్మి । మమైవ సన్వహ హవ్యాన్యగ్నే । పుత్రః పిత్రే లోకకృజ్జాతవేదః ॥ ఇహైవ సన్తత్ర సన్త-న్త్వా ఽగ్నే । ప్రాణేన వాచా మనసా బిభర్మి । తిరో మా సన్తమాయుర్మా ప్రహాసీత్ ॥ 40 ॥
జ్యోతిషా త్వా వైశ్వానరేణోపతిష్ఠే ॥ అయ-న్తే యోనిర్-ఋత్వియః । యతో జాతో అరోచథాః । త-ఞ్జానన్నగ్న ఆరోహ । అథా నో వర్ధయా రయిమ్ ॥ యా తే అగ్నే యజ్ఞియా తనూస్తయే-హ్యారోహాత్మా-ఽఽత్మానమ్ । అచ్ఛా వసూని కృణ్వన్నస్మే నర్యా పురూణి । యజ్ఞో భూత్వా యజ్ఞమాసీద స్వాం-యోఁనిమ్ । జాతవేదో భువ ఆజాయమాన-స్సక్షయ ఏహి ॥ ఉపావరోహ జాతవేదః పునస్త్వమ్ ॥ 41 ॥
దేవేభ్యో హవ్యం-వఁహ నః ప్రజానన్న్ । ఆయుః ప్రజాగ్ం రయిమస్మాసు ధేహి । అజస్రో దీదిహి నో దురోణే ॥ తమిన్ద్ర-ఞ్జోహవీమి మఘవానముగ్రమ్ । సత్రాదధాన-మప్రతిష్కుతగ్ం శవాగ్ంసి । మగ్ంహిష్ఠో గీర్భిరా చ యజ్ఞియో ఽవవర్తత్ । రాయే నో విశ్వా సుపథా కృణోతు వజ్రీ ॥ త్రికద్రుకేషు మహిషో యవాశిర-న్తువిశుష్మస్తృపత్ । సోమమపిబ-ద్విష్ణునా సుతం-యఁథావశత్ । స ఈ-మ్మమాద మహి కర్మ కర్తవే మహామురుమ్ ॥ 42 ॥
సైనగ్ం సశ్చ-ద్దేవ-న్దేవ-స్సత్యమిన్దుగ్ం సత్య ఇన్ద్రః ॥ విదద్యతీ సరమా రుగ్ణమద్రేః । మహి పాథః పూర్వ్యగ్ం సద్ధ్రియక్కః । అగ్ర-న్నయ-థ్సుపద్యక్షరాణామ్ । అచ్ఛా రవ-మ్ప్రథమా జానతీ గాత్ ॥ విద-ద్గవ్యగ్ం సరమా దృఢమూర్వమ్ । యేనా నుక-మ్మానుషీ భోజతే విట్ । ఆ యే విశ్వా స్వపత్యాని చక్రుః । కృణ్వానాసో అమృతత్వాయ గాతుమ్ ॥ త్వ-న్నృభిర్నృపతే దేవహూతౌ ॥ 43 ॥
భూరీణి వృత్వా హర్యశ్వ హగ్ంసి । త్వ-న్నిదస్యు-ఞ్చుమురిమ్ । ధుని-ఞ్చాస్వాపయో దభీతయే సుహన్తు ॥ ఏవా పాహి ప్రత్నథా మన్దతు త్వా । శ్రుధి బ్రహ్మ వావృధస్వోత గీర్భిః । ఆవి-స్సూర్య-ఙ్కృణుహి పీపిహీషః । జహి శత్రూగ్ంరభి గా ఇన్ద్ర తృన్ధి ॥ అగ్నే బాధస్వ విమృధో నుదస్వ । అపామీవా అప రక్షాగ్ంసి సేధ । అస్మా-థ్సముద్రా-ద్బృహతో దివో నః ॥ 44 ॥
అపా-మ్భూమానముప న-స్సృజేహ ॥ యజ్ఞ ప్రతితిష్ఠ సుమతౌ సుశేవా ఆ త్వా । వసూని పురుధా విశన్తు । దీర్ఘమాయు-ర్యజమానాయ కృణ్వన్న్ । అథామృతేన జరితారమఙ్గ్ధి ॥ ఇన్ద్రః శునావ-ద్వితనోతి సీరమ్ । సంవఁథ్సరస్య ప్రతిమాణమేతత్ । అర్కస్య జ్యోతిస్తదిదాస జ్యేష్ఠమ్ । సంవఁథ్సరగ్ం శునవథ్సీరమేతత్ ॥ ఇన్ద్రస్య రాధః ప్రయత-మ్పురు త్మనా । తదర్కరూపం-విఁమిమానమేతి । ద్వాదశారే ప్రతితిష్ఠతీ-ద్వృషా ॥ అశ్వాయన్తో గవ్యన్తో వాజయన్తః । హవామహే త్వోపగన్త వా ఉ । ఆభూషన్తస్త్వా సుమతౌ నవాయామ్ । వయమిన్ద్ర త్వా శునగ్ం హువేమ ॥ 45 ॥