o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
śrī gurubhyo namaḥ | hariḥ om ||
anuvākaṃ 1 - vathsāpākaraṇam
tṛtīya̭syāmito divi soma̭ āsīt | ta-ṅgā̭yatryāha̭rat |
tasya̭ parṇama̭cchidyata | ta-tparṇo̭-'bhavat | ta-tparṇasya̭ parṇatvam | brahma vai parṇaḥ | ya-tpa̭rṇaśākhayā̭ vathsāna̭pākaroti̭ |
brahma̭ṇaivainā̭napāka̭roti || gāyatro vai parṇaḥ | gāyatrāḥ paśavaḥ̭ || 1 ||
apaśureva bha̭vati | ya-ṅkāmayḙta paśumān-thsyāditi̭ | bahuparṇā-ntasmai̭ bahuśākhāmāha̭ret | paśumanta̭-mevaina̭-ṅkaroti || 2 ||
vāyava-ssthetyā̭ha | vāyurvā antari̭kṣa-syāddhya̭kṣāḥ |
antarikṣadevatyāḥ khalu vai paśavaḥ̭ || 3 ||
sthetyā̭ha | yaja̭mānāyaiva paśūnupa̭hvayate ||
devo vaḥ̭ savitā prārpa̭yatvityā̭ha prasūtyai || śreṣṭha̭tamāya karma̭ṇa ityā̭ha |
yajño hi śreṣṭha̭tama-ṅkarma̭ | tasmā̭devamā̭ha ||
āpyā̭yaddhvamaghniyā devabhāgamityā̭ha || 4 ||
dhruvā asmi-ngopa̭tau syāta bahvīrityā̭ha |
dhruvā evāsmi̭-nbahvīḥ ka̭roti || 5 ||
uparī̭va nida̭dhāti | uparī̭va hi sṷvargo lokaḥ |
suvargasya̭ lokasya sama̭ṣṭyai || 6 ||
anuvākaṃ 2 - barhirāharaṇam
devasya̭ tvā savituḥ pra̭sava itya̭śvaparśumāda̭tte prasūtyai |
aśvino-rbāhubhyāmityā̭ha |
aśvinau hi devānā̭maddhvaryū āstām |
pūṣṇo hastābhyāmityā̭ha yatyai || yo vā oṣa̭dhīḥ parvaśo veda̭ | nainā-ssa hi̭nasti | prajāpa̭tirvā oṣa̭dhīḥ parvaśo vḙda | sa ḙnā na hi̭nasti | aśvaparśvā barhiracchai̭ti |
prājāpatyo vā aśvaḥ̭ sayonitvāya̭ || 7 ||
yajñasya̭ ghoṣadasītyā̭ha |
yaja̭māna eva rayi-nda̭dhāti | pratyṷṣṭagṃ rakṣaḥ pratyṷṣṭā arā̭taya ityā̭ha |
rakṣa̭sā-mapa̭hatyai || preyama̭gāddhiṣaṇā̭ barhiracchetyā̭ha | vidyā vai dhiṣaṇā | vidyayaivainadacchai̭ti || manṷnā kṛtā svadhayā vitaṣṭetyā̭ha | mānavī hi parśuḥ̭ svadhākṛ̭tā || 8 ||
devebhyo juṣṭa̭miha barhirāsada ityā̭ha | barhiṣa-ssamṛ̭ddhyai | karmaṇo-'na̭parādhāya || devānā-mpariṣūtamasītyā̭ha || 9 ||
atho yathā vasya̭se prati procyāheda-ṅka̭riṣyāmīti̭ | evameva tada̭ddhvaryu-rdevebhyaḥ̭ prati procya̭ barhirdā̭ti | ātmano-'higṃ̭sāyai || yāva̭ta-sstambā-npa̭ri diśet | yatteṣā̭-mucchiggṣyāt | ati ta-dyajñasya̭ recayet | ekagg̭ stamba-mpari̭diśet |
tagṃ sarva̭-ndāyāt || 10 ||
varṣa vṛ̭ddhā vā oṣa̭dhayaḥ ||
deva̭ barhirityā̭ha | devebhya̭ evaina̭-tkaroti |
mā tvā-'nvammā tiryagityāhā higṃ̭sāyai |
parva̭ te rāddhyāsamityā-hardhyai ||
ācchettā te mā ri̭ṣamityā̭ha | nāsyātmano̭ mīyate |
ya evaṃ-ve~da̭ || 11 ||
ayṷṅgāyuṅgā-nmuṣṭīn ~lṷnoti | mithunatvāya prajātyai || susabhṛntā tvā sambha̭rāmītyā̭ha | brahma̭ṇaivainath- sambha̭rati || 12 ||
asyā evaina-drāsnā-ṅkaroti || indrāṇyai sanaṃha̭namityā̭ha | indrāṇī vā agrḙ devatā̭nāgṃ sama̭nahyata | sā ''rdhnot |
ṛddhyai sanna̭hyati | prajā vai barhiḥ |
prajānāmapa̭rāvāpāya |
tasmā-thsnāva̭santatāḥ prajā jā̭yante || 13 ||
puṣṭi̭meva yaja̭māne dadhāti || sa te mā-'' sthādityāhāhigṃ̭sāyai || paścā-tprāñcamupa̭gūhati |
paścā-dvai prācīnagṃ reto̭ dhīyate |
paścādevāsmai prācīnagṃ reto̭ dadhāti ||
indra̭sya tvā bāhubhyā-mudya̭ccha ityā̭ha | indriyameva yaja̭māne dadhāti ||
bṛhaspatermūrdhnā ha̭rāmītyā̭ha |
brahma vai devānā-mbṛhaspatiḥ̭ || 14 ||
garbhā̭ṇā-ndhṛtyā apra̭pādāya | tasmā-dgarbhāḥ prajānāmapra̭pādukāḥ | uparī̭va nida̭dhāti | uparī̭va hi sṷvargo lokaḥ |
suvargasya̭ lokasya sama̭ṣṭyai || 15 ||
anuvākaṃ 3 - dohanam
pūrvedyuriddhmā barhiḥ ka̭roti | yajñamevārabhya̭ gṛhītvopa̭vasati || prajāpa̭ti-ryajñama̭sṛjata | tasyokhe a̭sragṃsetām | yajño vai prajāpa̭tiḥ |
ya-thsānnāyyokhe bhava̭taḥ |
yajñasyaiva tadukhe upa̭dadhātya-pra̭sragṃsāya ||
śundha̭ddhva-ndaivyā̭ya karma̭ṇe devayajyāyā ityā̭ha | devayajyāyā̭ evainā̭ni śundhati || mātariśva̭no gharmo̭-'sītyā̭ha || 16 ||
eṣāṃ-lo~kānāṃ-vi~dhṛ̭tyai ||
dyaura̭si pṛthivya̭sītyā̭ha | divaśca hyḙṣā pṛ̭thivyāśca sambhṛ̭tā | yadukhā |
tasmā̭devamā̭ha || viśvadhā̭yā asi parameṇa dhāmnetyā̭ha | vṛṣṭirvai viśvadhā̭yāḥ | vṛṣṭi̭mevāva̭rundhe | dṛgṃha̭sva mā hvārityā̭ha dhṛtyai || 17 ||
teṣāṃ-vā~ eta-dbhā̭gadheyam | ya-tpavitram | tebhya̭ evaina̭-tkaroti || śatadhā̭ragṃ sahasra̭dhāramityā̭ha | prāṇeṣvevāyṷ-rdadhāti sarvatvāya̭ || trivṛ-tpa̭lāśaśākhāyā-ndarbhamaya̭-mbhavati | trivṛdvai prāṇaḥ | trivṛta̭meva prāṇa-mma̭ddhyato yaja̭māne dadhāti || 18 ||
anna̭-mprāṇāḥ | ubhaya̭mevopaityajā̭mitvāya || 19 ||
na hi hutagg svāhā̭kṛtagg skanda̭ti |
divi nāko nāmāgniḥ | tasya̭ vipruṣo̭ bhāgadheyam |
agnayḙ bṛhate nākāyetyā̭ha |
nāka̭mevāgni-mbhā̭gadheyḙna sama̭rdhayati |
svāhā dyāvā̭pṛthivībhyāmityā̭ha |
dyāvā̭pṛthivyorevainat-prati̭ṣṭhāpayati || 20 ||
yajñasya dhṛtyai | dhāraya̭nnāste | dhāraya̭nta iva hi duhanti̭ | kāma̭dhukṣa ityāhātṛtīya̭syai | traya̭ ime lokāḥ | imāneva lokān. yaja̭māno duhe || 21 ||
antari̭kṣaṃ-vi~śvavya̭cāḥ | asau viśvaka̭rmā |
imānevaitābhi̭rlokān. ya̭thāpūrva-ndṷhe |
atho yathā pradātre puṇya̭māśāste | evamevainā̭ etadupa̭stauti | tasmāt-prādādityunnīya vanda̭mānā upastuvantaḥ̭ paśū-ndṷhanti || 22 ||
daivya̭sya ca mānuṣasya̭ ca vyāvṛ̭ttyai |
trirā̭ha | triṣa̭tyā hi devāḥ | avā̭caṃ-ya~mo-'na̭nvā-rabhyotta̭rāḥ | apa̭rimitamevāva̭rundhe ||
na dā̭rupātreṇa̭ duhyāt | agnivadvai dā̭rupātram |
ya-ddā̭rupātreṇa̭ duhyāt || 23 ||
puroḍāśa̭mukhāni vai havīgṃṣi̭ | neta i̭taḥ puroḍāśagṃ̭ haviṣo yāmo-'stīti̭ |
kāma̭meva dā̭rupātreṇa̭ duhyāt || śūdra eva na dṷhyāt | asa̭to vā eṣa sambhṷ̄taḥ | yacchūdraḥ | aha̭vireva tadityā̭huḥ | yacchūdro dogdhīti̭ || 24 ||
sampṛ̭cyaddhva-mṛtāvarīrityā̭ha | apā-ñcaivauṣa̭dhīnā-ñca rasagṃ sagṃsṛ̭jati |
tasmā̭dapā-ñcauṣa̭dhīnā-ñca rasamupa̭ jīvāmaḥ |
mandrā dhana̭sya sātaya ityā̭ha | puṣṭi̭meva yaja̭māne dadhāti || somḙna tvā-''ta̭nacmīndrā̭ya dadhītyā̭ha || 25 ||
saṃva~thsaragṃ soma-nna piba̭ti | punarbhakṣyo-'sya somapītho bha̭vati ||
somaḥ khalu vai sānāṃyyam | ya evaṃ-vi~dvān-thsānāṃyya-mpiba̭ti | apunarbhakṣyo-'sya somapītho bha̭vati | na mṛnmayenāpi̭daddhyāt |
ya-nmṛnmayḙnāpidaddhyāt |
pitṛdevatyagg̭ syāt || 26 ||
taddhi sadḙvam || udanvad- bha̭vati | āpo vai ra̭kṣoghnīḥ | rakṣa̭sā-mapa̭hatyai ||
ada̭stamasi viṣṇa̭ve tvetyā̭ha | yajño vai viṣṇuḥ̭ |
yajñāyaivainadada̭sta-ṅkaroti | viṣṇo̭ havyagṃ ra̭kṣasvetyā̭ha guptyai || ana̭dha-ssādayati | garbhā̭ṇā-ndhṛtyā apra̭pādāya |
tasmā-dgarbhāḥ prajānāma pra̭pādukāḥ | uparī̭va nida̭dhāti | uparī̭va hi sṷvargo lokaḥ | suvargasya̭ lokasya sama̭ṣṭyai || 27 ||
anuvākaṃ 4 - havirnirvāpaḥ
karma̭ṇe vā-ndevebhyaḥ̭ śakeyamityā̭ha śaktyai |
yajñasya vai santa̭timanṷ prajāḥ paśavo yaja̭mānasya santā̭yante | yajñasya vicchi̭ttimanṷ prajāḥ paśavo yaja̭mānasya vicchi̭dyante |
yajñasya santa̭tirasi yajñasya̭ tvā santa̭tyai stṛṇāmi santa̭tyai tvā yajñasyetyāha̭vanīyā-thsanta̭noti | yaja̭mānasya prajāyai̭ paśūnāgṃ santa̭tyai || apaḥ praṇa̭yati | śraddhā vā āpaḥ̭ | śraddhāmevārabhya̭ praṇīya praca̭rati | apaḥ praṇa̭yati | yajño vā āpaḥ̭ || 28 ||
āpo vai ra̭kṣoghnīḥ | rakṣa̭sā-mapa̭hatyai | apaḥ praṇa̭yati | āpo vai devānā-mpriya-ndhāma̭ |
devānā̭meva priya-ndhāma̭ praṇīya praca̭rati || 29 ||
devatā̭ evārabhya̭ praṇīya praca̭rati || veṣā̭ya tvetyā̭ha | veṣā̭ya hyḙnadādatte || pratyṷṣṭagṃ rakṣaḥ pratyṷṣṭā arā̭taya ityā̭ha |
rakṣa̭sā-mapa̭hatyai || dhūrasītyā̭ha | eṣa vai dhuryo-'gniḥ | taṃ-ya~danṷpaspṛśyātīyāt || 30 ||
dvau vāva purṷṣau | ya-ñcaiva dhūrva̭ti | yaścai̭na-ndhūrva̭ti | tāvubhau śucā-'rpa̭yati || tva-ndevānā̭masi sasni̭tama-mpapri̭tama-ñjuṣṭa̭tamaṃ-va~hni̭tama-ndevahūta̭mamityā̭ha | yathā yajurevai tat || 31 ||
dṛgṃha̭sva mā hvārityā̭ha dhṛtyai ||
mitrasya̭ tvā cakṣṷṣā prekṣa ityā̭ha mitratvāya̭ |
mā bhermā saṃvi~̭kthā mā tvā̭ higṃsiṣa-mityāhāhigṃ̭sāyai | yadvai ki-ñca vāto nābhivāti̭ |
ta-thsarvaṃ̭-va~ruṇadevatyam || uru vātāyetyā̭ha | avā̭ruṇamevaina̭-tkaroti || devasya̭ tvā savituḥ
pra̭sava ityā̭ha prasūtyai |
aśvino-rbāhubhyāmityā̭ha || 32 ||
pūṣṇo hastābhyāmityā̭ha yatyai | agnaye juṣṭa-nnirva̭pāmītyā̭ha | agnaya̭ evaināñjuṣṭaṃ
nirva̭pati | triryajṷṣā | traya̭ ime lokāḥ |
eṣāṃ-lo~kānāmāptyai | tūṣṇī-ñca̭turtham |
apa̭rimitamevāva̭rundhe | sa evamevānṷpūrvagṃ havīgṃṣi nirva̭pati || 33 ||
sphātyai tvā nārātyā ityā̭ha guptyai | tama̭sīva vā eṣo-'ntaśca̭rati | yaḥ pa̭rīṇahi̭ || suva̭rabhi vikhyḙṣaṃ-vai~śvānara-ñjyotirityā̭ha |
suva̭revābhi vi pa̭śyati vaiśvānara-ñjyotiḥ̭ |
dyāvā̭pṛthivī haviṣi̭ gṛhīta uda̭vepetām ||
dṛgṃha̭ntā-nduryā dyāvā̭pṛthivyorityā̭ha |
gṛhāṇā-ndyāvā̭pṛthivyo-rdhṛtyai ||
urva̭ntari̭kṣa-manvihītyā̭ha gatyai ||
adi̭tyāstvopasthḙ sādayāmītyā̭ha | iyaṃ-vā~ adi̭tiḥ | asyā evaina̭dupasthḙ sādayati ||
agnḙ havyagṃ ra̭kṣasvetyā̭ha guptyai || 34 ||
anuvākaṃ 5 - vrīhyavaghātaḥ
indro̭ vṛtrama̭hann | so̭-'paḥ | abhya̭mriyata |
tāsāṃ-ya~nmeddhyaṃ̭-ya~jñiyagṃ sadḙvamāsīt | tadapoda̭krāmat | te darbhā a̭bhavann | ya-ddarbhairapa ṷtpunāti̭ | yā eva meddhyā̭ yajñiyā-ssadḙvā āpaḥ̭ | tābhi̭revainā utpṷnāti | dvābhyāmutpṷnāti || 35 ||
savitṛpra̭sūta-mme karmā̭saditi̭ |
savitṛpra̭sūtamevāsya karma̭ bhavati |
paccho gā̭yatriyā tri̭ṣṣamṛddhatvāya̭ ||
āpo̭ devīragrepuvo agreguva ityā̭ha |
rūpa-mevāsā̭meta-nma̭himānaṃ-vyā~ca̭ṣṭe |
agra̭ imaṃ-ya~jña-nna̭yatāgrḙ
yajñapa̭timityā̭ha | agra̭ eva yajña-nna̭yanti |
agrḙ yajñapa̭tim || 37 ||
vṛtragṃ ha̭ haniṣyannindra āpo̭ vavre |
āpo hendraṃ̭-va~vrire | sajñāṃ-mevāsā̭meta-thsāmā̭naṃ-vyā~ca̭ṣṭe || prokṣi̭tā-ssthetyā̭ha | tenāpaḥ prokṣi̭tāḥ || agnayḙ vo juṣṭa-mprokṣā-myagnīṣomābhyā-mityā̭ha |
yathā devatamevainā-nprokṣa̭ti | triḥ prokṣa̭ti | tryā̭vṛddhi yajñaḥ || 38 ||
daivyā̭ya karma̭ṇe devayajyāyā ityā̭ha |
devayajyāyā̭ evainā̭ni śundhati | triḥ prokṣa̭ti | tryā̭vṛddhi yajñaḥ | atho̭ meddhyatvāya̭ | ava̭dhūtagṃ rakṣo-'va̭dhūtā arā̭taya ityā̭ha |
rakṣa̭sā-mapa̭hatyai | adi̭tyāstvagasītyā̭ha | iyaṃ-vā~ adi̭tiḥ || 39 ||
tasmā-tpurastā-tpratyañcaḥ̭ paśavo medhamupa̭tiṣṭhante | tasmā-tprajā mṛga-ṅgrāhṷkāḥ | yajño devebhyo nilā̭yata |
kṛṣṇo̭ rūpa-ṅkṛtvā | ya-tkṛ̭ṣṇājine havira̭ddhyavahanti̭ | yajñādeva-ta-dyajña-mprayṷṅkte | haviṣo-'ska̭ndāya || 40 ||
agnestanū-rasītyā̭ha | agnervā eṣā tanūḥ |
yadoṣa̭dhayaḥ | vāco visarja̭namityā̭ha |
yadā hi prajā oṣa̭dhīnā-maśnanti̭ | atha vācaṃ-vi~sṛ̭jante | devavī̭taye tvā gṛhṇāmītyā̭ha || 41 ||
adri̭rasi vānaspatya ityā̭ha | grāvā̭ṇa-mevaina̭-tkaroti |
sa ida-ndevebhyo̭ havyagṃ suśami̭ śamiṣvetyā̭ha śāntyai || havi̭ṣkṛdehītyā̭ha |
ya eva devānāgṃ̭ haviṣkṛtaḥ̭ | tān. hva̭yati |
trirhva̭yati | triṣa̭tyā hi devāḥ || iṣamā vadorjamā vadetyā̭ha || 42 ||
dyumadva̭data vayagṃ sa̭ghānta-ñjeṣmetyā̭ha bhrātṛ̭vyābhibhūtyai || mano-śśraddhādḙvasya yaja̭mānasyāsuraghnī vāk | yajñāyudheṣu pravi̭ṣṭā-''sīt | te-'sṷrā yāva̭nto yajñāyudhānā̭mudvada̭tā-mupāśṛ̭ṇvann |
te parā̭-'bhavann | tasmā-thsvānā-mmaddhyḙ-'vasāya̭ yajeta | yāva̭nto-'sya bhrātṛ̭vyā yajñāyudhānā̭-mudvada̭tā-mupaśṛṇvanti̭ | te parā̭ bhavanti |
uccai-ssamāha̭ntavā ā̭ha viji̭tyai || 43 ||
varṣavṛ̭ddhā vā oṣa̭dhayaḥ |
varṣavṛ̭ddhā iṣīkā-ssamṛ̭ddhyai |
yajñagṃ rakṣāgsyanu prāvi̭śann |
tānyasnā paśubhyo̭ niravā̭dayanta |
tuṣairoṣa̭dhībhyaḥ || parā̭pūtagṃ rakṣaḥ parā̭pūtā arā̭taya ityā̭ha |
rakṣa̭sāmapa̭hatyai || 44 ||
haviṣo-'ska̭ndāya | triṣphalīka̭rtavā ā̭ha | tryā̭vṛddhi yajñaḥ | atho̭ meddhyatvāya̭ || 45 ||
anuvākaṃ 6 - taṇḍulapeṣaṇam
ava̭dhūtagṃ rakṣo-'va̭dhūtā arā̭taya ityā̭ha | rakṣa̭sāmapa̭hatyai | adi̭tyāstvagasītyā̭ha | iyaṃ-vā~ adi̭tiḥ | asyā evaina-ttvaca̭-ṅkaroti | prati̭ tvā pṛthivī vettvityā̭ha prati̭ṣṭhityai |
purastā-tpratīcīna̭grīva-mutta̭ralomopa̭stṛṇāti meddhyatvāya̭ | tasmā-tpurastā-tpratyañcaḥ̭ paśavo medhamupa̭tiṣṭhante | tasmā-tprajā mṛga-ṅgrāhṷkāḥ | yajño devebhyo nilā̭yata || 46 ||
dyāvā̭pṛthivyo-rvītyai | dhiṣaṇā̭-'si parvatyā
prati̭ tvā diva-sska̭mbhanirvettvityā̭ha |
dyāvā̭pṛthivyo-rvidhṛ̭tyai || 47 ||
adhi̭vapāmītyā̭ha | yathādevata-mevainānadhi̭ vapati || dhānya̭masi dhinuhi devānityā̭ha | etasya yajṷṣo vīryḙṇa || 48 ||
antari̭kṣādiva vā etāni praska̭ndanti | yāni̭ dṛṣadaḥ̭ | devo vaḥ̭ savitā hira̭ṇyapāṇiḥ prati̭ gṛhṇātvityā̭ha prati̭ṣṭhityai | haviṣo-'ska̭ndāya ||
asaṃ̭va~pantī pigṃṣāṇūni̭ kurutādityā̭ha meddhyatvāya̭ || 49 ||
anuvākaṃ 7 - kapālopadhānam
dhṛṣṭi̭rasi brahma̭ yacchetyā̭ha dhṛtyai ||
apāgne 'gnimāmāda̭-ñjahi niṣkravyādagṃ̭
sedhā dḙvayajaṃ̭-va~hetyā̭ha |
ya evāmātkravyāt | tama̭pahatya̭ | meddhye-'gnau kapālamupa̭dadhāti || nirda̭gdhagṃ rakṣo nirda̭gdhā arā̭taya ityā̭ha | rakṣāg̭syeva
nirda̭hati | agnivatyupa̭dadhāti | asminneva loke jyoti̭rdhatte | aṅgā̭ramadhi̭-vartayati || 50 ||
ādityamevāmuṣmi̭n ~loke jyoti̭rdhatte |
jyoti̭ṣmanto-'smā ime lokā bha̭vanti |
ya evaṃ-ve~da̭ || dhruvama̭si pṛthivī-ndṛgṃhetyā̭ha | pṛthivīmevaitena̭ dṛgṃhati |
dhartrama̭syantari̭kṣa-ndṛgṃhetyā̭ha | antari̭kṣamevaitena̭ dṛgṃhati |
dharuṇa̭masi diva̭-ndṛgṃhetyā̭ha | diva̭mevaitena̭ dṛgṃhati || 51 ||
diśa̭ evaitena̭ dṛgṃhati | imānevaitai-rlokā-ndṛgṃ̭hati | dṛgṃ ha̭nte-'smā ime lokāḥ prajayā̭ paśubhiḥ̭ | ya evaṃ-ve~da̭ || trīṇyagrḙ kapālānyupa̭dadhāti | traya̭ ime lokāḥ |
eṣāṃ-lo~kānāmāptyai |
ekamagrḙ kapālamupa̭dadhāti |
ekaṃ-vā~ agrḙ kapāla-mpurṷṣasya sabhaṃva~̭ti || 52 ||
tasmā̭daṣṭāka̭pāla-mpurṷṣasya śiraḥ̭ |
yadeva-ṅkapālānyupa dadhā̭ti | yajño vai prajāpa̭tiḥ | yajñameva prajāpa̭tigṃ saggska̭roti |
ātmāna̭meva ta-thsaggska̭roti | tagṃ saggskṛ̭tamātmānam || 53 ||
cita-ssthetyā̭ha | yathā yajurevaitat ||
bhṛgṷ̄ṇāmaṅgi̭rasā-ntapa̭sā tapyaddhvamityā̭ha |
devatā̭nā-mevainā̭ni tapa̭sā tapati | tāni tata-ssaggsthi̭te | yāni̭ gharme kapālān yupacinvanti̭ vedhasa iti catṷṣpadayarcā vimṷñcati | catṷṣpādaḥ paśavaḥ̭ | paśuṣvevopari̭ṣṭā-tprati̭tiṣṭhati || 55 ||
anuvākaṃ 8 - puroḍāśāniṣpādanam
devasya̭ tvā savituḥ pra̭sava ityā̭ha prasūtyai | aśvino-rbāhubhyāmityā̭ha |
aśvinau hi devānā̭maddhvaryū āstām |
pūṣṇo hastābhyāmityā̭ha yatyai |
saṃva~̭pāmītyā̭ha | yathā devatamevainā̭ni saṃva~̭pati || samāpo̭ adbhira̭gmata samoṣa̭dhayo rasenetyā̭ha | āpo vā oṣa̭dhī-rjinvanti | oṣa̭dhayo-'po ji̭nvanti |
anyā vā etāsā̭manyā ji̭nvanti || 56 ||
āpo vai revatīḥ | paśavo jaga̭tīḥ | oṣa̭dhayo madhṷmatīḥ | āpa oṣa̭dhīḥ paśūn | tānevāsmā̭ ekadhā sagṃsṛjya̭ | madhṷmataḥ karoti |
adbhyaḥ pari prajā̭tā-sstha samadbhiḥ pṛ̭cyaddhvamiti̭ paryāplā̭vayati |
yathā suvṛ̭ṣṭa imāma̭nu visṛtya̭ || 57 ||
jana̭yatyai tvā saṃyau~mītyā̭ha | prajā evaitena̭ dādhāra | agnaye tvā-'gnīṣomābhyāmityā̭ha vyāvṛ̭ttyai | makhasya śiro-'sītyā̭ha |
yajño vai makhaḥ | tasyaitacchiraḥ̭ | ya-tpṷroḍāśaḥ̭ | tasmā̭devamā̭ha || 58 ||
sarva̭mevainagṃ sata̭nu-ṅkaroti | athāpa ānīya pari̭ mārṣṭi | māgṃsa eva ta-ttvaca̭-ndadhāti | tasmā-ttvacā māgṃsa-ñchannam ||
gharmo vā eṣo-'śāntaḥ || 59 ||
tryā̭vṛddhi yajñaḥ | atho rakṣa̭sāmapa̭hatyai ||
antari̭tagṃ rakṣo-'ntari̭tā arā̭taya ityā̭ha || 60 ||
divi nāko nāmāgnī ra̭kṣohā | sa evāsmā-drakṣāgsyapā̭hann | devastvā̭ savitā śra̭payatvityā̭ha | savitṛpra̭sūta evainagg̭ śrapayati | varṣi̭ṣṭhe adhi nāka ityā̭ha | rakṣa̭sāmapa̭hatyai | agnistḙ tanuva-mmā-'ti̭ dhāgityāhāna̭tidāhāya | agnḙ havyagṃ ra̭kṣasvetyā̭ha guptyai || 61 ||
yajñameva havīgṣya̭bhi-vyāhṛtya prata̭nute |
purorucamavi̭dāhāya śṛtyai̭ karoti || mastiṣko vai pṷroḍāśaḥ̭ | taṃ-ya~nnābhi̭vāsayet | āvirmastiṣkaḥ̭ syāt | abhivā̭sayati |
tasmā-dguhā̭ mastiṣkaḥ̭ | bhasma̭nā-'bhi vā̭sayati |
tasmā-nmāgṃsenāsthi̭ channam || 62 ||
akha̭latibhāvuko bhavati | ya evaṃ-ve~da̭ || paśorvai pra̭timā pṷroḍāśaḥ̭ | sa nāyajuṣka̭-mabhivāsyaḥ̭ | vṛthḙva syāt | īśvarā yaja̭mānasya paśavaḥ pramḙtoḥ || sa-mbrahma̭ṇā pṛcyasvetyā̭ha | prāṇā vai brahma̭ || 63 ||
sampṛ̭ṇakti | na pramāyṷkā bhavanti | yaja̭māno vai pṷroḍāśaḥ̭ | prajā paśavaḥ purī̭ṣam |
yadevama̭bhi vāsaya̭ti | yaja̭mānameva prajayā̭ paśubhi-ssama̭rdhayati || devā vai havi-rbhṛtvā-'brṷvann | kasmi̭nnida-mmra̭kṣyāmaha iti̭ |
so-'gnira̭bravīt || 64 ||
agni-ssarvā̭ devatā iti̭ | so-'ṅgā̭reṇāpaḥ |
abhya̭pātayat | tata̭ ekato̭-'jāyata |
sa dvitīya̭mabhya̭pātayat || 65 ||
tata̭-strito̭-'jāyata | yadadbhyo-'jā̭yanta | tadāpyānā̭māpyatvam | yadātmabhyo 'jā̭yanta |
tadātmyānā̭-mātmyatvam || te devā āpyeṣva̭mṛjata | āpyā a̭mṛjata sūryābhyudite | sūryābhyudita-ssūryā̭bhinimrukte || 66 ||
tadbra̭hmahaṇa-nnātya̭cyavata | antarvedi nina̭yatyava̭ruddhyai | ulmṷkenābhi gṛ̭hṇāti śṛtatvāya̭ | śṛtakā̭mā iva hi devāḥ || 67 ||
anuvākaṃ 9 - vedikaraṇam
devasya̭ tvā savituḥ pra̭sava iti sphyamāda̭tte prasūtyai | aśvino-rbāhubhyāmityā̭ha | aśvinau hi devānā̭maddhvaryū āstām | pūṣṇo hastābhyāmityā̭ha yatyai || āda̭da indra̭sya bāhura̭si dakṣi̭ṇa ityā̭ha | indriyameva yaja̭māne dadhāti | sahasra̭bhṛṣṭi-śśatatḙjā ityā̭ha |
rūpamevāsyaita-nma̭himānaṃ-vyā~ca̭ṣṭe ||
vāyura̭si tigmatḙjā ityā̭ha | tejo vai vāyuḥ || 68 ||
pṛthi̭vi devayajanītyā̭ha || 69 ||
oṣa̭ddhyāste mūla-mmā higṃ̭siṣamityā̭ha | oṣa̭dhīnā-mahigṃ̭sāyai || vraja-ṅga̭ccha gosthānamityā̭ha | chandāgṃ̭si vai vrajo gosthānaḥ̭ | chandāg̭syevāsmai vraja-ṅgosthāna̭-ṅkaroti || varṣa̭tu te dyaurityā̭ha |
vṛṣṭirvai dyauḥ | vṛṣṭi̭mevāva̭rundhe ||
badhāna dḙva savitaḥ paramasyā-mparāvatītyā̭ha || 70 ||
ararurvai nāmā̭sura ā̭sīt |
sa pṛ̭thivyāmupa̭mlupto-'śayat |
ta-ndevā apa̭hato-'raruḥ̭ pṛthivyā iti̭ pṛthivyā apāghnann | bhrātṛ̭vyo vā araruḥ̭ | apa̭hato-'raruḥ̭ pṛthivyā iti yadāha̭ || 71 ||
divaṃ-vā~ ayamitaḥ pa̭tiṣyatīti̭ |
tamararṷste diva-mmā skāniti̭ divaḥ parya̭bādhanta | bhrātṛ̭vyo vā araruḥ̭ | ararṷste diva-mmā skāniti yadāha̭ | bhrātṛ̭vyameva divaḥ pari̭bādhate |
stamba yajur-ha̭rati | pṛthivyā eva bhrātṛ̭vya-mapa̭hanti | dvitīyagṃ̭ harati || 72 ||
tāva̭-ddevānām | te devā a̭bruvann |
astveva no-'syāmapīti̭ || 73 ||
te vasa̭vastveti̭ dakṣiṇataḥ parya̭gṛhṇann | rudrāstveti̭ paścāt | ādityā-stvetyṷttarataḥ | te-'gninā prāñco̭-'jayann | vasṷbhi-rdakṣiṇā |
rudraiḥ pratyañcaḥ̭ | ādityairuda̭ñcaḥ |
yasyaivaṃ-vi~duṣo vedi̭-mpari gṛhṇanti̭ || 74 ||
devasya̭ savitu-ssava ityā̭ha prasūtyai |
karma̭ kṛṇvanti vedhasa ityā̭ha | iṣitagṃ hi karma̭ kriyate | pṛthivyai meddhya̭-ñcāmeddhya-ñca vyuda̭krāmatām | prācīna̭-mudīcīna-mmeddhyam | pratīcīna̭-ndakṣiṇā 'meddhyam |
prācīmudī̭cī-mpravaṇā-ṅka̭roti |
meddhyā̭mevainā-ndevayaja̭nī-ṅkaroti || 75 ||
tasmādoṣa̭dhayaḥ parā̭bhavanti || 76 ||
mūlaṃ-vā~ a̭titiṣṭha-drakṣāgsyanū-tpi̭pate | yaddhastḙna chindyāt | kunakhinīḥ prajā-ssyuḥ̭ | sphyena̭ chinatti | vajro vai sphyaḥ |
vajrḙṇaiva yajñā-drakṣāgsyapa̭hanti | pitṛdevatyā 'ti̭khātā | iya̭tī-ṅkhanati || 77 ||
caturaṅgula-ṅkha̭nati | caturaṅgule hyoṣa̭dhayaḥ pratitiṣṭha̭nti |
āpra̭tiṣṭhāyai̭ khanati | yaja̭mānameva pra̭tiṣṭhā-ṅga̭mayati | dakṣiṇato varṣī̭yasī-ṅkaroti |
devayaja̭nasyaiva rūpama̭kaḥ || 78 ||
prajayaivaina̭-mpaśubhiḥ purī̭ṣavanta-ṅkaroti | utta̭ra-mparigrāha-mpari̭gṛhṇāti | etāva̭tī vai pṛ̭thivī | yāva̭tī vediḥ̭ | tasyā̭ etāva̭ta eva bhrātṛ̭vya-nnirbhajya̭ | ātmana utta̭ra-mparigrāha-mpari̭gṛhṇāti |
ṛta-ma̭syṛtasada̭na-masyṛtaśrīrasītyā̭ha | yathā yajurevai tat || 79 ||
dhā a̭si svadhā asīti̭ yoyupyate śāntyai |
urvī cāsi vasvī̭ cāsītyā̭ha |
urvīmevaināṃ-va~svī-ṅkaroti |
purā krūrasya̭ visṛpo̭ viraphśinnityā̭ha meddhyatvāya̭ | udādāya̭ pṛthivī-ñjīradā̭nuryāmaira̭ya-ñcandrama̭si svadhābhirityā̭ha |
yadevāsyā̭ ameddhyam | tada̭pahatya̭ |
meddhyā-ndevayaja̭nī-ṅkṛtvā || 80 ||
tā-ndhīrā̭so anudṛśya̭ yajanta ityāhānṷkhyātyai || prokṣa̭ṇīrāsā̭daya | iddhmābarhi-rupa̭sādaya | sruva-ñca sruca̭śca sammṛ̭ḍḍhi | patnīgṃ sanna̭hya | ājyḙnodehītyā̭hānupūrvatā̭yai | prokṣa̭ṇīrāsā̭dayati | āpo vai ra̭kṣoghnīḥ || 81 ||
yāva̭tīḥ prokṣa̭ṇīriti̭ | tasmā-dbahvīrāsādyāḥ | sphyamudasyanṋ | ya-ndviṣyātta-ndhyā̭yet | śucaivaina̭-marpayati || 82 ||
anuvākaṃ 10 - idhmābarhi-ssādanam
vajro vai sphyaḥ | yadanvañca̭-ndhārayet | vajre-'ddhvaryuḥ, kṣa̭ṇvīta | purastā-ttiryañca̭-ndhārayati | vajro vai sphyaḥ | vajrḙṇaiva yajñasya̭ dakṣiṇato rakṣāgsyapa̭hanti |
agnibhyā-mprāca̭śca pratīca̭śca | sphyenodī̭caścā-dharāca̭śca | sphyena vā eṣa vajrḙṇāsyai pāpmāna-mbhrātṛ̭vya-mapahatya̭ |
utkare-'dhi pravṛ̭ścati || 83 ||
atho̭ puroruca̭mevaitā-nda̭dhāti |
utta̭rasya karmaṇo-'nṷkhyātyai |
na purastā-tpratyagupa̭sādayet || 84 ||
anyatrā̭hutipathādiddhma-mprati̭pādayet | prajā vai barhiḥ | apa̭rāddhnuyā-dbarhiṣā prajānā-mprajana̭nam | paścāt-prāgupa̭sādayati | āhutipatheneddhma-mprati̭pādayati |
saprantyḙva barhiṣā prajānā-mprajana̭namupai̭ti | dakṣi̭ṇamiddhmam |
utta̭ra-mbaraḥiḥ | ātmā vā iddhmaḥ |
prajā barhiḥ | prajā hyātmana utta̭ratarā tīrthe |
tato medha̭mupanīya̭ | yathā devatamevainat-prati̭ṣṭhāpayati | prati̭tiṣṭhati prajayā̭ paśubhi-ryaja̭mānaḥ || 85 ||
(vṛścati - sādaye - diddhmaḥ pañca̭ ca) (a. 10)
(tṛtīya̭syāṃ - devasyāśvaparśuṃ-yo~ vai - pūrvedyuḥ - karma̭ṇe vā - mindro̭ vṛtrama̭han-thso̭-'po - 'va̭dhūtaṃ - dhṛṣṭi̭--r devasyetyā̭ha saṃva~̭pāmi - devasya sphyamāda̭de - vajro vai sphyo daśa̭)
(tṛtīya̭syāṃ - ~yajñasyāna̭tirekāya - pavitra̭vatya - dhvaryu-ñcā̭ - dhiṣava̭ṇamasya - ntari̭kṣa eva - rakṣa̭sāmantarhi̭tyai - dvau vāva purṷṣo - yadadaścandrama̭si meddhya-mpañcāśī̭tiḥ)
(tṛtīya̭syāṃ - ~yaja̭mānaḥ)
|| hariḥ̭ om ||
|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya brāhmaṇe tṛtīyāṣṭake dvitīyaḥ prapāṭhaka-ssamāptaḥ ||
