કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય બ્રાહ્મણે તૃતીયાષ્ટકે દ્વિતીયઃ પ્રપાઠકઃ - દશપૂર્ણમાસેષ્ટિબ્રાહ્મણમ્
ઓ-ન્નમઃ પરમાત્મને, શ્રી મહાગણપતયે નમઃ,
શ્રી ગુરુભ્યો નમઃ । હરિઃ ઓમ્ ॥
અનુવાકં 1 - વથ્સાપાકરણમ્
તૃતીયસ્યામિતો દિવિ સોમ આસીત્ । ત-ઙ્ગાયત્ર્યાહરત્ ।
તસ્ય પર્ણમચ્છિદ્યત । ત-ત્પર્ણો-ઽભવત્ । ત-ત્પર્ણસ્ય પર્ણત્વમ્ । બ્રહ્મ વૈ પર્ણઃ । ય-ત્પર્ણશાખયા વથ્સાનપાકરોતિ ।
બ્રહ્મણૈવૈનાનપાકરોતિ ॥ ગાયત્રો વૈ પર્ણઃ । ગાયત્રાઃ પશવઃ ॥ 1 ॥
ઓ-ન્નમઃ પરમાત્મને, શ્રી મહાગણપતયે નમઃ,
શ્રી ગુરુભ્યો નમઃ । હરિઃ ઓમ્ ॥
અનુવાકં 1 - વથ્સાપાકરણમ્
તૃતીયસ્યામિતો દિવિ સોમ આસીત્ । ત-ઙ્ગાયત્ર્યાહરત્ ।
તસ્ય પર્ણમચ્છિદ્યત । ત-ત્પર્ણો-ઽભવત્ । ત-ત્પર્ણસ્ય પર્ણત્વમ્ । બ્રહ્મ વૈ પર્ણઃ । ય-ત્પર્ણશાખયા વથ્સાનપાકરોતિ ।
બ્રહ્મણૈવૈનાનપાકરોતિ ॥ ગાયત્રો વૈ પર્ણઃ । ગાયત્રાઃ પશવઃ ॥ 1 ॥
તસ્મા-ત્ત્રીણિત્રીણિ પર્ણસ્ય પલાશાનિ । ત્રિપદા ગાયત્રી । ય-ત્પર્ણશાખયા ગાઃ પ્રાર્પયતિ । સ્વયૈવૈના દેવતયા પ્રાર્પયતિ । ય-ઙ્કામયેતા પશુ-સ્સ્યાદિતિ । અપર્ણા-ન્તસ્મૈ શુષ્કાગ્રામાહરેત્ ।
અપશુરેવ ભવતિ । ય-ઙ્કામયેત પશુમાન્-થ્સ્યાદિતિ । બહુપર્ણા-ન્તસ્મૈ બહુશાખામાહરેત્ । પશુમન્ત-મેવૈન-ઙ્કરોતિ ॥ 2 ॥
અપશુરેવ ભવતિ । ય-ઙ્કામયેત પશુમાન્-થ્સ્યાદિતિ । બહુપર્ણા-ન્તસ્મૈ બહુશાખામાહરેત્ । પશુમન્ત-મેવૈન-ઙ્કરોતિ ॥ 2 ॥
ય-ત્પ્રાચીમાહરેત્ । દેવલોક-મભિજયેત્ । યદુદીચી-મ્મનુષ્યલોકમ્ । પ્રાચીમુદીચીમાહરતિ । ઉભયો-ર્લોકયો-રભિજિત્યૈ ॥ ઇષે ત્વોર્જે ત્વેત્યાહ । ઇષમેવોર્જં-યઁજમાને દધાતિ ॥
વાયવ-સ્સ્થેત્યાહ । વાયુર્વા અન્તરિક્ષ-સ્યાદ્ધ્યક્ષાઃ ।
અન્તરિક્ષદેવત્યાઃ ખલુ વૈ પશવઃ ॥ 3 ॥
વાયવ-સ્સ્થેત્યાહ । વાયુર્વા અન્તરિક્ષ-સ્યાદ્ધ્યક્ષાઃ ।
અન્તરિક્ષદેવત્યાઃ ખલુ વૈ પશવઃ ॥ 3 ॥
વાયવ એવૈના-ન્પરિ દદાતિ । પ્ર વા એનાનેતદા-કરોતિ । યદાહ । વાયવ-સ્સ્થેત્યુપાયવઃ
સ્થેત્યાહ । યજમાનાયૈવ પશૂનુપહ્વયતે ॥
દેવો વઃ સવિતા પ્રાર્પયત્વિત્યાહ પ્રસૂત્યૈ ॥ શ્રેષ્ઠતમાય કર્મણ ઇત્યાહ ।
યજ્ઞો હિ શ્રેષ્ઠતમ-ઙ્કર્મ । તસ્માદેવમાહ ॥
આપ્યાયદ્ધ્વમઘ્નિયા દેવભાગમિત્યાહ ॥ 4 ॥
સ્થેત્યાહ । યજમાનાયૈવ પશૂનુપહ્વયતે ॥
દેવો વઃ સવિતા પ્રાર્પયત્વિત્યાહ પ્રસૂત્યૈ ॥ શ્રેષ્ઠતમાય કર્મણ ઇત્યાહ ।
યજ્ઞો હિ શ્રેષ્ઠતમ-ઙ્કર્મ । તસ્માદેવમાહ ॥
આપ્યાયદ્ધ્વમઘ્નિયા દેવભાગમિત્યાહ ॥ 4 ॥
વથ્સેભ્યશ્ચ વા એતાઃ પુરા મનુષ્યેભ્ય-શ્ચાપ્યાયન્ત । દેવેભ્ય એવૈના ઇન્દ્રાયાપ્યાયયતિ ॥ ઊર્જસ્વતીઃ પયસ્વતીરિત્યાહ । ઊર્જગ્ં હિ પયઃ સમ્ભરન્તિ ॥ પ્રજાવતી-રનમીવા અયક્ષ્મા ઇત્યાહ પ્રજાત્યૈ । માવઃ સ્તેન ઈશત મા-ઽઘશગ્ંસ ઇત્યાહ ગુપ્ત્યૈ ॥ રુદ્રસ્ય હેતિઃ પરિ વો વૃણક્ત્વિત્યાહ । રુદ્રા દેવૈના-સ્ત્રાયતે ॥
ધ્રુવા અસ્મિ-ન્ગોપતૌ સ્યાત બહ્વીરિત્યાહ ।
ધ્રુવા એવાસ્મિ-ન્બહ્વીઃ કરોતિ ॥ 5 ॥
ધ્રુવા અસ્મિ-ન્ગોપતૌ સ્યાત બહ્વીરિત્યાહ ।
ધ્રુવા એવાસ્મિ-ન્બહ્વીઃ કરોતિ ॥ 5 ॥
યજમાનસ્ય પશૂ-ન્પાહીત્યાહ । પશૂના-ઙ્ગોપીથાય । તસ્માથ્સાય-મ્પશવ ઉપ સમાવર્તન્તે ॥ અનધ-સ્સાદયતિ । ગર્ભાણા-ન્ધૃત્યા અપ્રપાદાય । તસ્માદ્ગર્ભાઃ પ્રજાનામપ્રપાદુકાઃ ।
ઉપરીવ નિદધાતિ । ઉપરીવ હિ સુવર્ગો લોકઃ ।
સુવર્ગસ્ય લોકસ્ય સમષ્ટ્યૈ ॥ 6 ॥
ઉપરીવ નિદધાતિ । ઉપરીવ હિ સુવર્ગો લોકઃ ।
સુવર્ગસ્ય લોકસ્ય સમષ્ટ્યૈ ॥ 6 ॥
(પશવઃ - કરોતિ - પશવો - દેવભાગમિત્યાહ - કરોતિ - +નવ ચ) (અ. 1)
અનુવાકં 2 - બર્હિરાહરણમ્
દેવસ્ય ત્વા સવિતુઃ પ્રસવ ઇત્યશ્વપર્શુમાદત્તે પ્રસૂત્યૈ ।
અશ્વિનો-ર્બાહુભ્યામિત્યાહ ।
અશ્વિનૌ હિ દેવાનામદ્ધ્વર્યૂ આસ્તામ્ ।
પૂષ્ણો હસ્તાભ્યામિત્યાહ યત્યૈ ॥ યો વા ઓષધીઃ પર્વશો વેદ । નૈના-સ્સ હિનસ્તિ । પ્રજાપતિર્વા ઓષધીઃ પર્વશો વેદ । સ એના ન હિનસ્તિ । અશ્વપર્શ્વા બર્હિરચ્છૈતિ ।
પ્રાજાપત્યો વા અશ્વઃ સયોનિત્વાય ॥ 7 ॥
અનુવાકં 2 - બર્હિરાહરણમ્
દેવસ્ય ત્વા સવિતુઃ પ્રસવ ઇત્યશ્વપર્શુમાદત્તે પ્રસૂત્યૈ ।
અશ્વિનો-ર્બાહુભ્યામિત્યાહ ।
અશ્વિનૌ હિ દેવાનામદ્ધ્વર્યૂ આસ્તામ્ ।
પૂષ્ણો હસ્તાભ્યામિત્યાહ યત્યૈ ॥ યો વા ઓષધીઃ પર્વશો વેદ । નૈના-સ્સ હિનસ્તિ । પ્રજાપતિર્વા ઓષધીઃ પર્વશો વેદ । સ એના ન હિનસ્તિ । અશ્વપર્શ્વા બર્હિરચ્છૈતિ ।
પ્રાજાપત્યો વા અશ્વઃ સયોનિત્વાય ॥ 7 ॥
ઓષધીનામહિગ્ંસાયૈ ॥
યજ્ઞસ્ય ઘોષદસીત્યાહ ।
યજમાન એવ રયિ-ન્દધાતિ । પ્રત્યુષ્ટગ્ં રક્ષઃ પ્રત્યુષ્ટા અરાતય ઇત્યાહ ।
રક્ષસા-મપહત્યૈ ॥ પ્રેયમગાદ્ધિષણા બર્હિરચ્છેત્યાહ । વિદ્યા વૈ ધિષણા । વિદ્યયૈવૈનદચ્છૈતિ ॥ મનુના કૃતા સ્વધયા વિતષ્ટેત્યાહ । માનવી હિ પર્શુઃ સ્વધાકૃતા ॥ 8 ॥
યજ્ઞસ્ય ઘોષદસીત્યાહ ।
યજમાન એવ રયિ-ન્દધાતિ । પ્રત્યુષ્ટગ્ં રક્ષઃ પ્રત્યુષ્ટા અરાતય ઇત્યાહ ।
રક્ષસા-મપહત્યૈ ॥ પ્રેયમગાદ્ધિષણા બર્હિરચ્છેત્યાહ । વિદ્યા વૈ ધિષણા । વિદ્યયૈવૈનદચ્છૈતિ ॥ મનુના કૃતા સ્વધયા વિતષ્ટેત્યાહ । માનવી હિ પર્શુઃ સ્વધાકૃતા ॥ 8 ॥
ત આવહન્તિ કવયઃ પુરસ્તાદિત્યાહ । શુશ્રુવાગ્ંસો વૈ કવયઃ । યજ્ઞઃ પુરસ્તાત્ । મુખત એવ યજ્ઞમારભતે । અથો યદેતદુક્ત્વા યતઃ કુતશ્ચાહરતિ । ત-ત્પ્રાચ્યા એવ દિશો ભવતિ ॥
દેવેભ્યો જુષ્ટમિહ બર્હિરાસદ ઇત્યાહ । બર્હિષ-સ્સમૃદ્ધ્યૈ । કર્મણો-ઽનપરાધાય ॥ દેવાના-મ્પરિષૂતમસીત્યાહ ॥ 9 ॥
દેવેભ્યો જુષ્ટમિહ બર્હિરાસદ ઇત્યાહ । બર્હિષ-સ્સમૃદ્ધ્યૈ । કર્મણો-ઽનપરાધાય ॥ દેવાના-મ્પરિષૂતમસીત્યાહ ॥ 9 ॥
યદ્વા ઇદ-ઙ્કિ-ઞ્ચ । ત-દ્દેવાના-મ્પરિષૂતમ્ ।
અથો યથા વસ્યસે પ્રતિ પ્રોચ્યાહેદ-ઙ્કરિષ્યામીતિ । એવમેવ તદદ્ધ્વર્યુ-ર્દેવેભ્યઃ પ્રતિ પ્રોચ્ય બર્હિર્દાતિ । આત્મનો-ઽહિગ્ંસાયૈ ॥ યાવત-સ્સ્તમ્બા-ન્પરિ દિશેત્ । યત્તેષા-મુચ્છિગ્ગ્ષ્યાત્ । અતિ ત-દ્યજ્ઞસ્ય રેચયેત્ । એકગ્ગ્ સ્તમ્બ-મ્પરિદિશેત્ ।
તગ્ં સર્વ-ન્દાયાત્ ॥ 10 ॥
અથો યથા વસ્યસે પ્રતિ પ્રોચ્યાહેદ-ઙ્કરિષ્યામીતિ । એવમેવ તદદ્ધ્વર્યુ-ર્દેવેભ્યઃ પ્રતિ પ્રોચ્ય બર્હિર્દાતિ । આત્મનો-ઽહિગ્ંસાયૈ ॥ યાવત-સ્સ્તમ્બા-ન્પરિ દિશેત્ । યત્તેષા-મુચ્છિગ્ગ્ષ્યાત્ । અતિ ત-દ્યજ્ઞસ્ય રેચયેત્ । એકગ્ગ્ સ્તમ્બ-મ્પરિદિશેત્ ।
તગ્ં સર્વ-ન્દાયાત્ ॥ 10 ॥
યજ્ઞસ્યાનતિરેકાય ॥ વર્ષવૃદ્ધ-મસીત્યાહ ।
વર્ષ વૃદ્ધા વા ઓષધયઃ ॥
દેવ બર્હિરિત્યાહ । દેવેભ્ય એવૈન-ત્કરોતિ ।
મા ત્વા-ઽન્વમ્મા તિર્યગિત્યાહા હિગ્ંસાયૈ ।
પર્વ તે રાદ્ધ્યાસમિત્યા-હર્ધ્યૈ ॥
આચ્છેત્તા તે મા રિષમિત્યાહ । નાસ્યાત્મનો મીયતે ।
ય એવં-વેઁદ ॥ 11 ॥
વર્ષ વૃદ્ધા વા ઓષધયઃ ॥
દેવ બર્હિરિત્યાહ । દેવેભ્ય એવૈન-ત્કરોતિ ।
મા ત્વા-ઽન્વમ્મા તિર્યગિત્યાહા હિગ્ંસાયૈ ।
પર્વ તે રાદ્ધ્યાસમિત્યા-હર્ધ્યૈ ॥
આચ્છેત્તા તે મા રિષમિત્યાહ । નાસ્યાત્મનો મીયતે ।
ય એવં-વેઁદ ॥ 11 ॥
દેવબર્હિ-શ્શતવલ્શં-વિઁરોહેત્યાહ । પ્રજા વૈ બર્હિઃ । પ્રજાના-મ્પ્રજનનાય ॥ સહસ્રવલ્શા વિ વયગ્ં રુહેમેત્યાહ । આશિષમેવૈતામાશાસ્તે ॥ પૃથિવ્યા-સ્સપૃઞ્ચઃ પાહીત્યાહ પ્રતિષ્ઠિત્યૈ ॥
અયુઙ્ગાયુઙ્ગા-ન્મુષ્ટીન્ ઁલુનોતિ । મિથુનત્વાય પ્રજાત્યૈ ॥ સુસભૃન્તા ત્વા સમ્ભરામીત્યાહ । બ્રહ્મણૈવૈનથ્- સમ્ભરતિ ॥ 12 ॥
અયુઙ્ગાયુઙ્ગા-ન્મુષ્ટીન્ ઁલુનોતિ । મિથુનત્વાય પ્રજાત્યૈ ॥ સુસભૃન્તા ત્વા સમ્ભરામીત્યાહ । બ્રહ્મણૈવૈનથ્- સમ્ભરતિ ॥ 12 ॥
અદિત્યૈ રાસ્ના-ઽસીત્યાહ । ઇયં-વાઁ અદિતિઃ ।
અસ્યા એવૈન-દ્રાસ્ના-ઙ્કરોતિ ॥ ઇન્દ્રાણ્યૈ સનંહનમિત્યાહ । ઇન્દ્રાણી વા અગ્રે દેવતાનાગ્ં સમનહ્યત । સા ઽઽર્ધ્નોત્ ।
ઋદ્ધ્યૈ સન્નહ્યતિ । પ્રજા વૈ બર્હિઃ ।
પ્રજાનામપરાવાપાય ।
તસ્મા-થ્સ્નાવસન્તતાઃ પ્રજા જાયન્તે ॥ 13 ॥
અસ્યા એવૈન-દ્રાસ્ના-ઙ્કરોતિ ॥ ઇન્દ્રાણ્યૈ સનંહનમિત્યાહ । ઇન્દ્રાણી વા અગ્રે દેવતાનાગ્ં સમનહ્યત । સા ઽઽર્ધ્નોત્ ।
ઋદ્ધ્યૈ સન્નહ્યતિ । પ્રજા વૈ બર્હિઃ ।
પ્રજાનામપરાવાપાય ।
તસ્મા-થ્સ્નાવસન્તતાઃ પ્રજા જાયન્તે ॥ 13 ॥
પૂષા તે ગ્રન્થિ-ઙ્ગ્રથ્નાત્વિત્યાહ ।
પુષ્ટિમેવ યજમાને દધાતિ ॥ સ તે મા-ઽઽ સ્થાદિત્યાહાહિગ્ંસાયૈ ॥ પશ્ચા-ત્પ્રાઞ્ચમુપગૂહતિ ।
પશ્ચા-દ્વૈ પ્રાચીનગ્ં રેતો ધીયતે ।
પશ્ચાદેવાસ્મૈ પ્રાચીનગ્ં રેતો દધાતિ ॥
ઇન્દ્રસ્ય ત્વા બાહુભ્યા-મુદ્યચ્છ ઇત્યાહ । ઇન્દ્રિયમેવ યજમાને દધાતિ ॥
બૃહસ્પતેર્મૂર્ધ્ના હરામીત્યાહ ।
બ્રહ્મ વૈ દેવાના-મ્બૃહસ્પતિઃ ॥ 14 ॥
પુષ્ટિમેવ યજમાને દધાતિ ॥ સ તે મા-ઽઽ સ્થાદિત્યાહાહિગ્ંસાયૈ ॥ પશ્ચા-ત્પ્રાઞ્ચમુપગૂહતિ ।
પશ્ચા-દ્વૈ પ્રાચીનગ્ં રેતો ધીયતે ।
પશ્ચાદેવાસ્મૈ પ્રાચીનગ્ં રેતો દધાતિ ॥
ઇન્દ્રસ્ય ત્વા બાહુભ્યા-મુદ્યચ્છ ઇત્યાહ । ઇન્દ્રિયમેવ યજમાને દધાતિ ॥
બૃહસ્પતેર્મૂર્ધ્ના હરામીત્યાહ ।
બ્રહ્મ વૈ દેવાના-મ્બૃહસ્પતિઃ ॥ 14 ॥
બ્રહ્મણૈવૈનદ્ધરતિ ॥ ઉર્વન્તરિક્ષ-મન્વિહીત્યાહ ગત્યૈ ॥ દેવગમ્મમસીત્યાહ । દેવાનેવૈનદ્ગમયતિ ॥ અનધ-સ્સાદયતિ ।
ગર્ભાણા-ન્ધૃત્યા અપ્રપાદાય । તસ્મા-દ્ગર્ભાઃ પ્રજાનામપ્રપાદુકાઃ । ઉપરીવ નિદધાતિ । ઉપરીવ હિ સુવર્ગો લોકઃ ।
સુવર્ગસ્ય લોકસ્ય સમષ્ટ્યૈ ॥ 15 ॥
ગર્ભાણા-ન્ધૃત્યા અપ્રપાદાય । તસ્મા-દ્ગર્ભાઃ પ્રજાનામપ્રપાદુકાઃ । ઉપરીવ નિદધાતિ । ઉપરીવ હિ સુવર્ગો લોકઃ ।
સુવર્ગસ્ય લોકસ્ય સમષ્ટ્યૈ ॥ 15 ॥
(સયોનિત્વાય - સ્વધાકૃતા - ઽસીત્યાહ - દાયા-દ્- વેદ - ભરતિ - જાયન્તે - બૃહસ્પતિઃ - સમષ્ટ્યૈ) (અ. 2)
અનુવાકં 3 - દોહનમ્
પૂર્વેદ્યુરિદ્ધ્મા બર્હિઃ કરોતિ । યજ્ઞમેવારભ્ય ગૃહીત્વોપવસતિ ॥ પ્રજાપતિ-ર્યજ્ઞમસૃજત । તસ્યોખે અસ્રગ્ંસેતામ્ । યજ્ઞો વૈ પ્રજાપતિઃ ।
ય-થ્સાન્નાય્યોખે ભવતઃ ।
યજ્ઞસ્યૈવ તદુખે ઉપદધાત્ય-પ્રસ્રગ્ંસાય ॥
શુન્ધદ્ધ્વ-ન્દૈવ્યાય કર્મણે દેવયજ્યાયા ઇત્યાહ । દેવયજ્યાયા એવૈનાનિ શુન્ધતિ ॥ માતરિશ્વનો ઘર્મો-ઽસીત્યાહ ॥ 16 ॥
અનુવાકં 3 - દોહનમ્
પૂર્વેદ્યુરિદ્ધ્મા બર્હિઃ કરોતિ । યજ્ઞમેવારભ્ય ગૃહીત્વોપવસતિ ॥ પ્રજાપતિ-ર્યજ્ઞમસૃજત । તસ્યોખે અસ્રગ્ંસેતામ્ । યજ્ઞો વૈ પ્રજાપતિઃ ।
ય-થ્સાન્નાય્યોખે ભવતઃ ।
યજ્ઞસ્યૈવ તદુખે ઉપદધાત્ય-પ્રસ્રગ્ંસાય ॥
શુન્ધદ્ધ્વ-ન્દૈવ્યાય કર્મણે દેવયજ્યાયા ઇત્યાહ । દેવયજ્યાયા એવૈનાનિ શુન્ધતિ ॥ માતરિશ્વનો ઘર્મો-ઽસીત્યાહ ॥ 16 ॥
અન્તરિક્ષં-વૈઁ માતરિશ્વનો ઘર્મઃ ।
એષાં-લોઁકાનાં-વિઁધૃત્યૈ ॥
દ્યૌરસિ પૃથિવ્યસીત્યાહ । દિવશ્ચ હ્યેષા પૃથિવ્યાશ્ચ સમ્ભૃતા । યદુખા ।
તસ્માદેવમાહ ॥ વિશ્વધાયા અસિ પરમેણ ધામ્નેત્યાહ । વૃષ્ટિર્વૈ વિશ્વધાયાઃ । વૃષ્ટિમેવાવરુન્ધે । દૃગ્ંહસ્વ મા હ્વારિત્યાહ ધૃત્યૈ ॥ 17 ॥
એષાં-લોઁકાનાં-વિઁધૃત્યૈ ॥
દ્યૌરસિ પૃથિવ્યસીત્યાહ । દિવશ્ચ હ્યેષા પૃથિવ્યાશ્ચ સમ્ભૃતા । યદુખા ।
તસ્માદેવમાહ ॥ વિશ્વધાયા અસિ પરમેણ ધામ્નેત્યાહ । વૃષ્ટિર્વૈ વિશ્વધાયાઃ । વૃષ્ટિમેવાવરુન્ધે । દૃગ્ંહસ્વ મા હ્વારિત્યાહ ધૃત્યૈ ॥ 17 ॥
વસૂના-મ્પવિત્રમસીત્યાહ । પ્રાણા વૈ વસવઃ ।
તેષાં-વાઁ એત-દ્ભાગધેયમ્ । ય-ત્પવિત્રમ્ । તેભ્ય એવૈન-ત્કરોતિ ॥ શતધારગ્ં સહસ્રધારમિત્યાહ । પ્રાણેષ્વેવાયુ-ર્દધાતિ સર્વત્વાય ॥ ત્રિવૃ-ત્પલાશશાખાયા-ન્દર્ભમય-મ્ભવતિ । ત્રિવૃદ્વૈ પ્રાણઃ । ત્રિવૃતમેવ પ્રાણ-મ્મદ્ધ્યતો યજમાને દધાતિ ॥ 18 ॥
તેષાં-વાઁ એત-દ્ભાગધેયમ્ । ય-ત્પવિત્રમ્ । તેભ્ય એવૈન-ત્કરોતિ ॥ શતધારગ્ં સહસ્રધારમિત્યાહ । પ્રાણેષ્વેવાયુ-ર્દધાતિ સર્વત્વાય ॥ ત્રિવૃ-ત્પલાશશાખાયા-ન્દર્ભમય-મ્ભવતિ । ત્રિવૃદ્વૈ પ્રાણઃ । ત્રિવૃતમેવ પ્રાણ-મ્મદ્ધ્યતો યજમાને દધાતિ ॥ 18 ॥
સૌમ્યઃ પર્ણ-સ્સયોનિત્વાય । સાક્ષા-ત્પવિત્ર-ન્દર્ભાઃ । પ્રાખ્સાયમધિ નિદધાતિ । ત-ત્પ્રાણાપાનયો રૂપમ્ । તિર્યક્પ્રાતઃ । ત-દ્દર્શસ્ય રૂપમ્ । દાર્શ્યગ્ગ્ હ્યેતદહઃ । અન્નં-વૈઁ ચન્દ્રમાઃ ।
અન્ન-મ્પ્રાણાઃ । ઉભયમેવોપૈત્યજામિત્વાય ॥ 19 ॥
અન્ન-મ્પ્રાણાઃ । ઉભયમેવોપૈત્યજામિત્વાય ॥ 19 ॥
તસ્માદયગ્ં સર્વતઃ પવતે ॥ હુત-સ્સ્તોકો હુતો દ્રફ્સ ઇત્યાહ પ્રતિષ્ઠિત્યૈ । હવિષો-ઽસ્કન્દાય ।
ન હિ હુતગ્ગ્ સ્વાહાકૃતગ્ગ્ સ્કન્દતિ ।
દિવિ નાકો નામાગ્નિઃ । તસ્ય વિપ્રુષો ભાગધેયમ્ ।
અગ્નયે બૃહતે નાકાયેત્યાહ ।
નાકમેવાગ્નિ-મ્ભાગધેયેન સમર્ધયતિ ।
સ્વાહા દ્યાવાપૃથિવીભ્યામિત્યાહ ।
દ્યાવાપૃથિવ્યોરેવૈનત્-પ્રતિષ્ઠાપયતિ ॥ 20 ॥
ન હિ હુતગ્ગ્ સ્વાહાકૃતગ્ગ્ સ્કન્દતિ ।
દિવિ નાકો નામાગ્નિઃ । તસ્ય વિપ્રુષો ભાગધેયમ્ ।
અગ્નયે બૃહતે નાકાયેત્યાહ ।
નાકમેવાગ્નિ-મ્ભાગધેયેન સમર્ધયતિ ।
સ્વાહા દ્યાવાપૃથિવીભ્યામિત્યાહ ।
દ્યાવાપૃથિવ્યોરેવૈનત્-પ્રતિષ્ઠાપયતિ ॥ 20 ॥
પવિત્રવત્યાનયતિ । અપા-ઞ્ચૈવૌષધીના-ઞ્ચ રસગ્ં સગ્ંસૃજતિ । અથો ઓષધીષ્વેવ પશૂ-ન્પ્રતિષ્ઠાપયતિ ॥ અન્વારભ્ય વાચં-યઁચ્છતિ ।
યજ્ઞસ્ય ધૃત્યૈ । ધારયન્નાસ્તે । ધારયન્ત ઇવ હિ દુહન્તિ । કામધુક્ષ ઇત્યાહાતૃતીયસ્યૈ । ત્રય ઇમે લોકાઃ । ઇમાનેવ લોકાન્. યજમાનો દુહે ॥ 21 ॥
યજ્ઞસ્ય ધૃત્યૈ । ધારયન્નાસ્તે । ધારયન્ત ઇવ હિ દુહન્તિ । કામધુક્ષ ઇત્યાહાતૃતીયસ્યૈ । ત્રય ઇમે લોકાઃ । ઇમાનેવ લોકાન્. યજમાનો દુહે ॥ 21 ॥
અમૂમિતિ નામ ગૃહ્ણાતિ । ભદ્રમેવાસા-ઙ્કર્માવિષ્કરોતિ ॥ સા વિશ્વાયુ-સ્સા વિશ્વવ્યચા-સ્સા વિશ્વકર્મેત્યાહ । ઇયં-વૈઁ વિશ્વાયુઃ ।
અન્તરિક્ષં-વિઁશ્વવ્યચાઃ । અસૌ વિશ્વકર્મા ।
ઇમાનેવૈતાભિર્લોકાન્. યથાપૂર્વ-ન્દુહે ।
અથો યથા પ્રદાત્રે પુણ્યમાશાસ્તે । એવમેવૈના એતદુપસ્તૌતિ । તસ્માત્-પ્રાદાદિત્યુન્નીય વન્દમાના ઉપસ્તુવન્તઃ પશૂ-ન્દુહન્તિ ॥ 22 ॥
અન્તરિક્ષં-વિઁશ્વવ્યચાઃ । અસૌ વિશ્વકર્મા ।
ઇમાનેવૈતાભિર્લોકાન્. યથાપૂર્વ-ન્દુહે ।
અથો યથા પ્રદાત્રે પુણ્યમાશાસ્તે । એવમેવૈના એતદુપસ્તૌતિ । તસ્માત્-પ્રાદાદિત્યુન્નીય વન્દમાના ઉપસ્તુવન્તઃ પશૂ-ન્દુહન્તિ ॥ 22 ॥
બહુ દુગ્ધીન્દ્રાય દેવેભ્યો હવિરિતિ વાચં-વિઁસૃજતે । યથા દેવતમેવ પ્રસૌતિ ।
દૈવ્યસ્ય ચ માનુષસ્ય ચ વ્યાવૃત્ત્યૈ ।
ત્રિરાહ । ત્રિષત્યા હિ દેવાઃ । અવાચં-યઁમો-ઽનન્વા-રભ્યોત્તરાઃ । અપરિમિતમેવાવરુન્ધે ॥
ન દારુપાત્રેણ દુહ્યાત્ । અગ્નિવદ્વૈ દારુપાત્રમ્ ।
ય-દ્દારુપાત્રેણ દુહ્યાત્ ॥ 23 ॥
દૈવ્યસ્ય ચ માનુષસ્ય ચ વ્યાવૃત્ત્યૈ ।
ત્રિરાહ । ત્રિષત્યા હિ દેવાઃ । અવાચં-યઁમો-ઽનન્વા-રભ્યોત્તરાઃ । અપરિમિતમેવાવરુન્ધે ॥
ન દારુપાત્રેણ દુહ્યાત્ । અગ્નિવદ્વૈ દારુપાત્રમ્ ।
ય-દ્દારુપાત્રેણ દુહ્યાત્ ॥ 23 ॥
યાતયામ્ના હવિષા યજેત । અથો ખલ્વાહુઃ ।
પુરોડાશમુખાનિ વૈ હવીગ્ંષિ । નેત ઇતઃ પુરોડાશગ્ં હવિષો યામો-ઽસ્તીતિ ।
કામમેવ દારુપાત્રેણ દુહ્યાત્ ॥ શૂદ્ર એવ ન દુહ્યાત્ । અસતો વા એષ સમ્ભૂતઃ । યચ્છૂદ્રઃ । અહવિરેવ તદિત્યાહુઃ । યચ્છૂદ્રો દોગ્ધીતિ ॥ 24 ॥
પુરોડાશમુખાનિ વૈ હવીગ્ંષિ । નેત ઇતઃ પુરોડાશગ્ં હવિષો યામો-ઽસ્તીતિ ।
કામમેવ દારુપાત્રેણ દુહ્યાત્ ॥ શૂદ્ર એવ ન દુહ્યાત્ । અસતો વા એષ સમ્ભૂતઃ । યચ્છૂદ્રઃ । અહવિરેવ તદિત્યાહુઃ । યચ્છૂદ્રો દોગ્ધીતિ ॥ 24 ॥
અગ્નિહોત્રમેવન દુહ્યાચ્છૂદ્રઃ । તદ્ધિ નોત્-પુનન્તિ । યદા ખલુ વૈ પવિત્રમત્યેતિ । અથ તદ્ધવિરિતિ ॥
સમ્પૃચ્યદ્ધ્વ-મૃતાવરીરિત્યાહ । અપા-ઞ્ચૈવૌષધીના-ઞ્ચ રસગ્ં સગ્ંસૃજતિ ।
તસ્માદપા-ઞ્ચૌષધીના-ઞ્ચ રસમુપ જીવામઃ ।
મન્દ્રા ધનસ્ય સાતય ઇત્યાહ । પુષ્ટિમેવ યજમાને દધાતિ ॥ સોમેન ત્વા-ઽઽતનચ્મીન્દ્રાય દધીત્યાહ ॥ 25 ॥
સમ્પૃચ્યદ્ધ્વ-મૃતાવરીરિત્યાહ । અપા-ઞ્ચૈવૌષધીના-ઞ્ચ રસગ્ં સગ્ંસૃજતિ ।
તસ્માદપા-ઞ્ચૌષધીના-ઞ્ચ રસમુપ જીવામઃ ।
મન્દ્રા ધનસ્ય સાતય ઇત્યાહ । પુષ્ટિમેવ યજમાને દધાતિ ॥ સોમેન ત્વા-ઽઽતનચ્મીન્દ્રાય દધીત્યાહ ॥ 25 ॥
સોમમેવૈન-ત્કરોતિ । યો વૈ સોમ-મ્ભક્ષયિત્વા ।
સંવઁથ્સરગ્ં સોમ-ન્ન પિબતિ । પુનર્ભક્ષ્યો-ઽસ્ય સોમપીથો ભવતિ ॥
સોમઃ ખલુ વૈ સાનાંય્યમ્ । ય એવં-વિઁદ્વાન્-થ્સાનાંય્ય-મ્પિબતિ । અપુનર્ભક્ષ્યો-ઽસ્ય સોમપીથો ભવતિ । ન મૃન્મયેનાપિદદ્ધ્યાત્ ।
ય-ન્મૃન્મયેનાપિદદ્ધ્યાત્ ।
પિતૃદેવત્યગ્ગ્ સ્યાત્ ॥ 26 ॥
સંવઁથ્સરગ્ં સોમ-ન્ન પિબતિ । પુનર્ભક્ષ્યો-ઽસ્ય સોમપીથો ભવતિ ॥
સોમઃ ખલુ વૈ સાનાંય્યમ્ । ય એવં-વિઁદ્વાન્-થ્સાનાંય્ય-મ્પિબતિ । અપુનર્ભક્ષ્યો-ઽસ્ય સોમપીથો ભવતિ । ન મૃન્મયેનાપિદદ્ધ્યાત્ ।
ય-ન્મૃન્મયેનાપિદદ્ધ્યાત્ ।
પિતૃદેવત્યગ્ગ્ સ્યાત્ ॥ 26 ॥
અયસ્પાત્રેણ વા દારુપાત્રેણ વા-ઽપિદધાતિ ।
તદ્ધિ સદેવમ્ ॥ ઉદન્વદ્- ભવતિ । આપો વૈ રક્ષોઘ્નીઃ । રક્ષસા-મપહત્યૈ ॥
અદસ્તમસિ વિષ્ણવે ત્વેત્યાહ । યજ્ઞો વૈ વિષ્ણુઃ ।
યજ્ઞાયૈવૈનદદસ્ત-ઙ્કરોતિ । વિષ્ણો હવ્યગ્ં રક્ષસ્વેત્યાહ ગુપ્ત્યૈ ॥ અનધ-સ્સાદયતિ । ગર્ભાણા-ન્ધૃત્યા અપ્રપાદાય ।
તસ્મા-દ્ગર્ભાઃ પ્રજાનામ પ્રપાદુકાઃ । ઉપરીવ નિદધાતિ । ઉપરીવ હિ સુવર્ગો લોકઃ । સુવર્ગસ્ય લોકસ્ય સમષ્ટ્યૈ ॥ 27 ॥
તદ્ધિ સદેવમ્ ॥ ઉદન્વદ્- ભવતિ । આપો વૈ રક્ષોઘ્નીઃ । રક્ષસા-મપહત્યૈ ॥
અદસ્તમસિ વિષ્ણવે ત્વેત્યાહ । યજ્ઞો વૈ વિષ્ણુઃ ।
યજ્ઞાયૈવૈનદદસ્ત-ઙ્કરોતિ । વિષ્ણો હવ્યગ્ં રક્ષસ્વેત્યાહ ગુપ્ત્યૈ ॥ અનધ-સ્સાદયતિ । ગર્ભાણા-ન્ધૃત્યા અપ્રપાદાય ।
તસ્મા-દ્ગર્ભાઃ પ્રજાનામ પ્રપાદુકાઃ । ઉપરીવ નિદધાતિ । ઉપરીવ હિ સુવર્ગો લોકઃ । સુવર્ગસ્ય લોકસ્ય સમષ્ટ્યૈ ॥ 27 ॥
(અસીત્યાહ - ધૃત્યૈ - યજમાને દધા - ત્યજામિત્વાય - સ્થાપયતિ - દુહે - દુહન્તિ - દુહ્યા-દ્- દોગ્ધીતિ - દધીત્યાહ - સ્યાથ્ - સાદયતિ પઞ્ચ ચ) (અ. 3)
અનુવાકં 4 - હવિર્નિર્વાપઃ
કર્મણે વા-ન્દેવેભ્યઃ શકેયમિત્યાહ શક્ત્યૈ ।
યજ્ઞસ્ય વૈ સન્તતિમનુ પ્રજાઃ પશવો યજમાનસ્ય સન્તાયન્તે । યજ્ઞસ્ય વિચ્છિત્તિમનુ પ્રજાઃ પશવો યજમાનસ્ય વિચ્છિદ્યન્તે ।
યજ્ઞસ્ય સન્તતિરસિ યજ્ઞસ્ય ત્વા સન્તત્યૈ સ્તૃણામિ સન્તત્યૈ ત્વા યજ્ઞસ્યેત્યાહવનીયા-થ્સન્તનોતિ । યજમાનસ્ય પ્રજાયૈ પશૂનાગ્ં સન્તત્યૈ ॥ અપઃ પ્રણયતિ । શ્રદ્ધા વા આપઃ । શ્રદ્ધામેવારભ્ય પ્રણીય પ્રચરતિ । અપઃ પ્રણયતિ । યજ્ઞો વા આપઃ ॥ 28 ॥
અનુવાકં 4 - હવિર્નિર્વાપઃ
કર્મણે વા-ન્દેવેભ્યઃ શકેયમિત્યાહ શક્ત્યૈ ।
યજ્ઞસ્ય વૈ સન્તતિમનુ પ્રજાઃ પશવો યજમાનસ્ય સન્તાયન્તે । યજ્ઞસ્ય વિચ્છિત્તિમનુ પ્રજાઃ પશવો યજમાનસ્ય વિચ્છિદ્યન્તે ।
યજ્ઞસ્ય સન્તતિરસિ યજ્ઞસ્ય ત્વા સન્તત્યૈ સ્તૃણામિ સન્તત્યૈ ત્વા યજ્ઞસ્યેત્યાહવનીયા-થ્સન્તનોતિ । યજમાનસ્ય પ્રજાયૈ પશૂનાગ્ં સન્તત્યૈ ॥ અપઃ પ્રણયતિ । શ્રદ્ધા વા આપઃ । શ્રદ્ધામેવારભ્ય પ્રણીય પ્રચરતિ । અપઃ પ્રણયતિ । યજ્ઞો વા આપઃ ॥ 28 ॥
યજ્ઞમેવારભ્ય પ્રણીય પ્રચરતિ । અપઃ પ્રણયતિ । વજ્રો વા આપઃ । વજ્રમેવ ભ્રાતૃવ્યેભ્યઃ પ્રહૃત્ય પ્રણીય પ્રચરતિ । અપઃ પ્રણયતિ ।
આપો વૈ રક્ષોઘ્નીઃ । રક્ષસા-મપહત્યૈ । અપઃ પ્રણયતિ । આપો વૈ દેવાના-મ્પ્રિય-ન્ધામ ।
દેવાનામેવ પ્રિય-ન્ધામ પ્રણીય પ્રચરતિ ॥ 29 ॥
આપો વૈ રક્ષોઘ્નીઃ । રક્ષસા-મપહત્યૈ । અપઃ પ્રણયતિ । આપો વૈ દેવાના-મ્પ્રિય-ન્ધામ ।
દેવાનામેવ પ્રિય-ન્ધામ પ્રણીય પ્રચરતિ ॥ 29 ॥
અપઃ પ્રણયતિ । આપો વૈ સર્વા દેવતાઃ ।
દેવતા એવારભ્ય પ્રણીય પ્રચરતિ ॥ વેષાય ત્વેત્યાહ । વેષાય હ્યેનદાદત્તે ॥ પ્રત્યુષ્ટગ્ં રક્ષઃ પ્રત્યુષ્ટા અરાતય ઇત્યાહ ।
રક્ષસા-મપહત્યૈ ॥ ધૂરસીત્યાહ । એષ વૈ ધુર્યો-ઽગ્નિઃ । તં-યઁદનુપસ્પૃશ્યાતીયાત્ ॥ 30 ॥
દેવતા એવારભ્ય પ્રણીય પ્રચરતિ ॥ વેષાય ત્વેત્યાહ । વેષાય હ્યેનદાદત્તે ॥ પ્રત્યુષ્ટગ્ં રક્ષઃ પ્રત્યુષ્ટા અરાતય ઇત્યાહ ।
રક્ષસા-મપહત્યૈ ॥ ધૂરસીત્યાહ । એષ વૈ ધુર્યો-ઽગ્નિઃ । તં-યઁદનુપસ્પૃશ્યાતીયાત્ ॥ 30 ॥
અદ્ધ્વર્યુ-ઞ્ચ યજમાન-ઞ્ચ પ્રદહેત્ । ઉપસ્પૃશ્યાત્યેતિ । અદ્ધ્વર્યોશ્ચ યજમાનસ્ય ચાપ્રદાહાય ॥ ધૂર્વ તંયોઁ-ઽસ્મા-ન્ધૂર્વતિ ત-ન્ધૂર્વ યં-વઁય-ન્ધૂર્વામ ઇત્યાહ ।
દ્વૌ વાવ પુરુષૌ । ય-ઞ્ચૈવ ધૂર્વતિ । યશ્ચૈન-ન્ધૂર્વતિ । તાવુભૌ શુચા-ઽર્પયતિ ॥ ત્વ-ન્દેવાનામસિ સસ્નિતમ-મ્પપ્રિતમ-ઞ્જુષ્ટતમં-વઁહ્નિતમ-ન્દેવહૂતમમિત્યાહ । યથા યજુરેવૈ તત્ ॥ 31 ॥
દ્વૌ વાવ પુરુષૌ । ય-ઞ્ચૈવ ધૂર્વતિ । યશ્ચૈન-ન્ધૂર્વતિ । તાવુભૌ શુચા-ઽર્પયતિ ॥ ત્વ-ન્દેવાનામસિ સસ્નિતમ-મ્પપ્રિતમ-ઞ્જુષ્ટતમં-વઁહ્નિતમ-ન્દેવહૂતમમિત્યાહ । યથા યજુરેવૈ તત્ ॥ 31 ॥
અહ્રુતમસિ હવિર્ધાન-મિત્યાહાનાર્ત્યૈ ।
દૃગ્ંહસ્વ મા હ્વારિત્યાહ ધૃત્યૈ ॥
મિત્રસ્ય ત્વા ચક્ષુષા પ્રેક્ષ ઇત્યાહ મિત્રત્વાય ।
મા ભેર્મા સંવિઁક્થા મા ત્વા હિગ્ંસિષ-મિત્યાહાહિગ્ંસાયૈ । યદ્વૈ કિ-ઞ્ચ વાતો નાભિવાતિ ।
ત-થ્સર્વં-વઁરુણદેવત્યમ્ ॥ ઉરુ વાતાયેત્યાહ । અવારુણમેવૈન-ત્કરોતિ ॥ દેવસ્ય ત્વા સવિતુઃ
પ્રસવ ઇત્યાહ પ્રસૂત્યૈ ।
અશ્વિનો-ર્બાહુભ્યામિત્યાહ ॥ 32 ॥
દૃગ્ંહસ્વ મા હ્વારિત્યાહ ધૃત્યૈ ॥
મિત્રસ્ય ત્વા ચક્ષુષા પ્રેક્ષ ઇત્યાહ મિત્રત્વાય ।
મા ભેર્મા સંવિઁક્થા મા ત્વા હિગ્ંસિષ-મિત્યાહાહિગ્ંસાયૈ । યદ્વૈ કિ-ઞ્ચ વાતો નાભિવાતિ ।
ત-થ્સર્વં-વઁરુણદેવત્યમ્ ॥ ઉરુ વાતાયેત્યાહ । અવારુણમેવૈન-ત્કરોતિ ॥ દેવસ્ય ત્વા સવિતુઃ
પ્રસવ ઇત્યાહ પ્રસૂત્યૈ ।
અશ્વિનો-ર્બાહુભ્યામિત્યાહ ॥ 32 ॥
અશ્વિનૌ હિ દેવાનામદ્ધ્વર્યૂ આસ્તામ્ ।
પૂષ્ણો હસ્તાભ્યામિત્યાહ યત્યૈ । અગ્નયે જુષ્ટ-ન્નિર્વપામીત્યાહ । અગ્નય એવૈનાઞ્જુષ્ટં
નિર્વપતિ । ત્રિર્યજુષા । ત્રય ઇમે લોકાઃ ।
એષાં-લોઁકાનામાપ્ત્યૈ । તૂષ્ણી-ઞ્ચતુર્થમ્ ।
અપરિમિતમેવાવરુન્ધે । સ એવમેવાનુપૂર્વગ્ં હવીગ્ંષિ નિર્વપતિ ॥ 33 ॥
પૂષ્ણો હસ્તાભ્યામિત્યાહ યત્યૈ । અગ્નયે જુષ્ટ-ન્નિર્વપામીત્યાહ । અગ્નય એવૈનાઞ્જુષ્ટં
નિર્વપતિ । ત્રિર્યજુષા । ત્રય ઇમે લોકાઃ ।
એષાં-લોઁકાનામાપ્ત્યૈ । તૂષ્ણી-ઞ્ચતુર્થમ્ ।
અપરિમિતમેવાવરુન્ધે । સ એવમેવાનુપૂર્વગ્ં હવીગ્ંષિ નિર્વપતિ ॥ 33 ॥
ઇદ-ન્દેવાનામિદમુ ન-સ્સહેત્યાહ વ્યાવૃત્ત્યૈ ॥
સ્ફાત્યૈ ત્વા નારાત્યા ઇત્યાહ ગુપ્ત્યૈ । તમસીવ વા એષો-ઽન્તશ્ચરતિ । યઃ પરીણહિ ॥ સુવરભિ વિખ્યેષં-વૈઁશ્વાનર-ઞ્જ્યોતિરિત્યાહ ।
સુવરેવાભિ વિ પશ્યતિ વૈશ્વાનર-ઞ્જ્યોતિઃ ।
દ્યાવાપૃથિવી હવિષિ ગૃહીત ઉદવેપેતામ્ ॥
દૃગ્ંહન્તા-ન્દુર્યા દ્યાવાપૃથિવ્યોરિત્યાહ ।
ગૃહાણા-ન્દ્યાવાપૃથિવ્યો-ર્ધૃત્યૈ ॥
ઉર્વન્તરિક્ષ-મન્વિહીત્યાહ ગત્યૈ ॥
અદિત્યાસ્ત્વોપસ્થે સાદયામીત્યાહ । ઇયં-વાઁ અદિતિઃ । અસ્યા એવૈનદુપસ્થે સાદયતિ ॥
અગ્ને હવ્યગ્ં રક્ષસ્વેત્યાહ ગુપ્ત્યૈ ॥ 34 ॥
સ્ફાત્યૈ ત્વા નારાત્યા ઇત્યાહ ગુપ્ત્યૈ । તમસીવ વા એષો-ઽન્તશ્ચરતિ । યઃ પરીણહિ ॥ સુવરભિ વિખ્યેષં-વૈઁશ્વાનર-ઞ્જ્યોતિરિત્યાહ ।
સુવરેવાભિ વિ પશ્યતિ વૈશ્વાનર-ઞ્જ્યોતિઃ ।
દ્યાવાપૃથિવી હવિષિ ગૃહીત ઉદવેપેતામ્ ॥
દૃગ્ંહન્તા-ન્દુર્યા દ્યાવાપૃથિવ્યોરિત્યાહ ।
ગૃહાણા-ન્દ્યાવાપૃથિવ્યો-ર્ધૃત્યૈ ॥
ઉર્વન્તરિક્ષ-મન્વિહીત્યાહ ગત્યૈ ॥
અદિત્યાસ્ત્વોપસ્થે સાદયામીત્યાહ । ઇયં-વાઁ અદિતિઃ । અસ્યા એવૈનદુપસ્થે સાદયતિ ॥
અગ્ને હવ્યગ્ં રક્ષસ્વેત્યાહ ગુપ્ત્યૈ ॥ 34 ॥
(યજ્ઞો વા આપો - ધામ પ્રણીય પ્રચર - ત્યતીયા - દેત-દ્- બાહુભ્યામિત્યાહ - હવિગ્ંષિ નિર્વપતિ - ગત્યૈ ચત્વારિ ચ) (અ. 4)
અનુવાકં 5 - વ્રીહ્યવઘાતઃ
ઇન્દ્રો વૃત્રમહન્ન્ । સો-ઽપઃ । અભ્યમ્રિયત ।
તાસાં-યઁન્મેદ્ધ્યં-યઁજ્ઞિયગ્ં સદેવમાસીત્ । તદપોદક્રામત્ । તે દર્ભા અભવન્ન્ । ય-દ્દર્ભૈરપ ઉત્પુનાતિ । યા એવ મેદ્ધ્યા યજ્ઞિયા-સ્સદેવા આપઃ । તાભિરેવૈના ઉત્પુનાતિ । દ્વાભ્યામુત્પુનાતિ ॥ 35 ॥
અનુવાકં 5 - વ્રીહ્યવઘાતઃ
ઇન્દ્રો વૃત્રમહન્ન્ । સો-ઽપઃ । અભ્યમ્રિયત ।
તાસાં-યઁન્મેદ્ધ્યં-યઁજ્ઞિયગ્ં સદેવમાસીત્ । તદપોદક્રામત્ । તે દર્ભા અભવન્ન્ । ય-દ્દર્ભૈરપ ઉત્પુનાતિ । યા એવ મેદ્ધ્યા યજ્ઞિયા-સ્સદેવા આપઃ । તાભિરેવૈના ઉત્પુનાતિ । દ્વાભ્યામુત્પુનાતિ ॥ 35 ॥
દ્વિપા-દ્યજમાનઃ પ્રતિષ્ઠિત્યૈ ॥ દેવો વઃ સવિતોત્-પુનાત્વિત્યાહ । સવિતૃપ્રસૂત એવૈના ઉત્પુનાતિ । અચ્છિદ્રેણ પવિત્રેણેત્યાહ । અસૌ વા આદિત્યો-ઽચ્છિદ્ર-મ્પવિત્રમ્ । તેનૈવૈના ઉત્પુનાતિ । વસો-સ્સૂર્યસ્ય રશ્મિભિરિત્યાહ । પ્રાણા વા આપઃ । પ્રાણા વસવઃ । પ્રાણા રશ્મયઃ ॥ 36 ॥
પ્રાણૈરેવ પ્રાણાન્-થ્સમ્પૃણક્તિ । સાવિત્રિયર્ચા ।
સવિતૃપ્રસૂત-મ્મે કર્માસદિતિ ।
સવિતૃપ્રસૂતમેવાસ્ય કર્મ ભવતિ ।
પચ્છો ગાયત્રિયા ત્રિષ્ષમૃદ્ધત્વાય ॥
આપો દેવીરગ્રેપુવો અગ્રેગુવ ઇત્યાહ ।
રૂપ-મેવાસામેત-ન્મહિમાનં-વ્યાઁચષ્ટે ।
અગ્ર ઇમં-યઁજ્ઞ-ન્નયતાગ્રે
યજ્ઞપતિમિત્યાહ । અગ્ર એવ યજ્ઞ-ન્નયન્તિ ।
અગ્રે યજ્ઞપતિમ્ ॥ 37 ॥
સવિતૃપ્રસૂત-મ્મે કર્માસદિતિ ।
સવિતૃપ્રસૂતમેવાસ્ય કર્મ ભવતિ ।
પચ્છો ગાયત્રિયા ત્રિષ્ષમૃદ્ધત્વાય ॥
આપો દેવીરગ્રેપુવો અગ્રેગુવ ઇત્યાહ ।
રૂપ-મેવાસામેત-ન્મહિમાનં-વ્યાઁચષ્ટે ।
અગ્ર ઇમં-યઁજ્ઞ-ન્નયતાગ્રે
યજ્ઞપતિમિત્યાહ । અગ્ર એવ યજ્ઞ-ન્નયન્તિ ।
અગ્રે યજ્ઞપતિમ્ ॥ 37 ॥
યુષ્માનિન્દ્રો ઽવૃણીત વૃત્રતૂયે યૂયમિન્દ્રમવૃણીદ્ધ્વં-વૃઁત્રતૂર્ય ઇત્યાહ ।
વૃત્રગ્ં હ હનિષ્યન્નિન્દ્ર આપો વવ્રે ।
આપો હેન્દ્રં-વઁવ્રિરે । સજ્ઞાં-મેવાસામેત-થ્સામાનં-વ્યાઁચષ્ટે ॥ પ્રોક્ષિતા-સ્સ્થેત્યાહ । તેનાપઃ પ્રોક્ષિતાઃ ॥ અગ્નયે વો જુષ્ટ-મ્પ્રોક્ષા-મ્યગ્નીષોમાભ્યા-મિત્યાહ ।
યથા દેવતમેવૈના-ન્પ્રોક્ષતિ । ત્રિઃ પ્રોક્ષતિ । ત્ર્યાવૃદ્ધિ યજ્ઞઃ ॥ 38 ॥
વૃત્રગ્ં હ હનિષ્યન્નિન્દ્ર આપો વવ્રે ।
આપો હેન્દ્રં-વઁવ્રિરે । સજ્ઞાં-મેવાસામેત-થ્સામાનં-વ્યાઁચષ્ટે ॥ પ્રોક્ષિતા-સ્સ્થેત્યાહ । તેનાપઃ પ્રોક્ષિતાઃ ॥ અગ્નયે વો જુષ્ટ-મ્પ્રોક્ષા-મ્યગ્નીષોમાભ્યા-મિત્યાહ ।
યથા દેવતમેવૈના-ન્પ્રોક્ષતિ । ત્રિઃ પ્રોક્ષતિ । ત્ર્યાવૃદ્ધિ યજ્ઞઃ ॥ 38 ॥
અથો રક્ષસામપહત્યૈ । શુન્ધદ્ધ્વં
દૈવ્યાય કર્મણે દેવયજ્યાયા ઇત્યાહ ।
દેવયજ્યાયા એવૈનાનિ શુન્ધતિ । ત્રિઃ પ્રોક્ષતિ । ત્ર્યાવૃદ્ધિ યજ્ઞઃ । અથો મેદ્ધ્યત્વાય । અવધૂતગ્ં રક્ષો-ઽવધૂતા અરાતય ઇત્યાહ ।
રક્ષસા-મપહત્યૈ । અદિત્યાસ્ત્વગસીત્યાહ । ઇયં-વાઁ અદિતિઃ ॥ 39 ॥
દૈવ્યાય કર્મણે દેવયજ્યાયા ઇત્યાહ ।
દેવયજ્યાયા એવૈનાનિ શુન્ધતિ । ત્રિઃ પ્રોક્ષતિ । ત્ર્યાવૃદ્ધિ યજ્ઞઃ । અથો મેદ્ધ્યત્વાય । અવધૂતગ્ં રક્ષો-ઽવધૂતા અરાતય ઇત્યાહ ।
રક્ષસા-મપહત્યૈ । અદિત્યાસ્ત્વગસીત્યાહ । ઇયં-વાઁ અદિતિઃ ॥ 39 ॥
અસ્યા એવૈન-ત્ત્વચ-ઙ્કરોતિ । પ્રતિ ત્વા પૃથિવી વેત્ત્વિત્યાહ પ્રતિષ્ઠિત્યૈ ॥ પુરસ્તા-ત્પ્રતીચીનગ્રીવ-મુત્તરલોમોપસ્તૃણાતિ મેદ્ધ્યત્વાય ।
તસ્મા-ત્પુરસ્તા-ત્પ્રત્યઞ્ચઃ પશવો મેધમુપતિષ્ઠન્તે । તસ્મા-ત્પ્રજા મૃગ-ઙ્ગ્રાહુકાઃ । યજ્ઞો દેવેભ્યો નિલાયત ।
કૃષ્ણો રૂપ-ઙ્કૃત્વા । ય-ત્કૃષ્ણાજિને હવિરદ્ધ્યવહન્તિ । યજ્ઞાદેવ-ત-દ્યજ્ઞ-મ્પ્રયુઙ્ક્તે । હવિષો-ઽસ્કન્દાય ॥ 40 ॥
તસ્મા-ત્પુરસ્તા-ત્પ્રત્યઞ્ચઃ પશવો મેધમુપતિષ્ઠન્તે । તસ્મા-ત્પ્રજા મૃગ-ઙ્ગ્રાહુકાઃ । યજ્ઞો દેવેભ્યો નિલાયત ।
કૃષ્ણો રૂપ-ઙ્કૃત્વા । ય-ત્કૃષ્ણાજિને હવિરદ્ધ્યવહન્તિ । યજ્ઞાદેવ-ત-દ્યજ્ઞ-મ્પ્રયુઙ્ક્તે । હવિષો-ઽસ્કન્દાય ॥ 40 ॥
અધિષવણમસિ વાનસ્પત્યમિત્યાહ । અધિષવણ-મેવૈન-ત્કરોતિ । પ્રતિ ત્વા-ઽદિત્યાસ્ત્વગ્વેત્ત્વિત્યાહ સયત્વાય ॥
અગ્નેસ્તનૂ-રસીત્યાહ । અગ્નેર્વા એષા તનૂઃ ।
યદોષધયઃ । વાચો વિસર્જનમિત્યાહ ।
યદા હિ પ્રજા ઓષધીના-મશ્નન્તિ । અથ વાચં-વિઁસૃજન્તે । દેવવીતયે ત્વા ગૃહ્ણામીત્યાહ ॥ 41 ॥
અગ્નેસ્તનૂ-રસીત્યાહ । અગ્નેર્વા એષા તનૂઃ ।
યદોષધયઃ । વાચો વિસર્જનમિત્યાહ ।
યદા હિ પ્રજા ઓષધીના-મશ્નન્તિ । અથ વાચં-વિઁસૃજન્તે । દેવવીતયે ત્વા ગૃહ્ણામીત્યાહ ॥ 41 ॥
દેવતાભિરેવૈન-થ્સમર્ધયતિ ॥
અદ્રિરસિ વાનસ્પત્ય ઇત્યાહ । ગ્રાવાણ-મેવૈન-ત્કરોતિ ।
સ ઇદ-ન્દેવેભ્યો હવ્યગ્ં સુશમિ શમિષ્વેત્યાહ શાન્ત્યૈ ॥ હવિષ્કૃદેહીત્યાહ ।
ય એવ દેવાનાગ્ં હવિષ્કૃતઃ । તાન્. હ્વયતિ ।
ત્રિર્હ્વયતિ । ત્રિષત્યા હિ દેવાઃ ॥ ઇષમા વદોર્જમા વદેત્યાહ ॥ 42 ॥
અદ્રિરસિ વાનસ્પત્ય ઇત્યાહ । ગ્રાવાણ-મેવૈન-ત્કરોતિ ।
સ ઇદ-ન્દેવેભ્યો હવ્યગ્ં સુશમિ શમિષ્વેત્યાહ શાન્ત્યૈ ॥ હવિષ્કૃદેહીત્યાહ ।
ય એવ દેવાનાગ્ં હવિષ્કૃતઃ । તાન્. હ્વયતિ ।
ત્રિર્હ્વયતિ । ત્રિષત્યા હિ દેવાઃ ॥ ઇષમા વદોર્જમા વદેત્યાહ ॥ 42 ॥
ઇષમેવોર્જં-યઁજમાને દધાતિ ।
દ્યુમદ્વદત વયગ્ં સઘાન્ત-ઞ્જેષ્મેત્યાહ ભ્રાતૃવ્યાભિભૂત્યૈ ॥ મનો-શ્શ્રદ્ધાદેવસ્ય યજમાનસ્યાસુરઘ્ની વાક્ । યજ્ઞાયુધેષુ પ્રવિષ્ટા-ઽઽસીત્ । તે-ઽસુરા યાવન્તો યજ્ઞાયુધાનામુદ્વદતા-મુપાશૃણ્વન્ન્ ।
તે પરા-ઽભવન્ન્ । તસ્મા-થ્સ્વાના-મ્મદ્ધ્યે-ઽવસાય યજેત । યાવન્તો-ઽસ્ય ભ્રાતૃવ્યા યજ્ઞાયુધાના-મુદ્વદતા-મુપશૃણ્વન્તિ । તે પરા ભવન્તિ ।
ઉચ્ચૈ-સ્સમાહન્તવા આહ વિજિત્યૈ ॥ 43 ॥
દ્યુમદ્વદત વયગ્ં સઘાન્ત-ઞ્જેષ્મેત્યાહ ભ્રાતૃવ્યાભિભૂત્યૈ ॥ મનો-શ્શ્રદ્ધાદેવસ્ય યજમાનસ્યાસુરઘ્ની વાક્ । યજ્ઞાયુધેષુ પ્રવિષ્ટા-ઽઽસીત્ । તે-ઽસુરા યાવન્તો યજ્ઞાયુધાનામુદ્વદતા-મુપાશૃણ્વન્ન્ ।
તે પરા-ઽભવન્ન્ । તસ્મા-થ્સ્વાના-મ્મદ્ધ્યે-ઽવસાય યજેત । યાવન્તો-ઽસ્ય ભ્રાતૃવ્યા યજ્ઞાયુધાના-મુદ્વદતા-મુપશૃણ્વન્તિ । તે પરા ભવન્તિ ।
ઉચ્ચૈ-સ્સમાહન્તવા આહ વિજિત્યૈ ॥ 43 ॥
વૃઙ્ક્ત એષામિન્દ્રિયં-વીઁર્યમ્ । શ્રેષ્ઠ એષા-મ્ભવતિ ॥ વર્ષ વૃદ્ધમસિ પ્રતિ ત્વા વર્ષવૃદ્ધં-વેઁત્ત્વિત્યાહ ।
વર્ષવૃદ્ધા વા ઓષધયઃ ।
વર્ષવૃદ્ધા ઇષીકા-સ્સમૃદ્ધ્યૈ ।
યજ્ઞગ્ં રક્ષાગ્સ્યનુ પ્રાવિશન્ન્ ।
તાન્યસ્ના પશુભ્યો નિરવાદયન્ત ।
તુષૈરોષધીભ્યઃ ॥ પરાપૂતગ્ં રક્ષઃ પરાપૂતા અરાતય ઇત્યાહ ।
રક્ષસામપહત્યૈ ॥ 44 ॥
વર્ષવૃદ્ધા વા ઓષધયઃ ।
વર્ષવૃદ્ધા ઇષીકા-સ્સમૃદ્ધ્યૈ ।
યજ્ઞગ્ં રક્ષાગ્સ્યનુ પ્રાવિશન્ન્ ।
તાન્યસ્ના પશુભ્યો નિરવાદયન્ત ।
તુષૈરોષધીભ્યઃ ॥ પરાપૂતગ્ં રક્ષઃ પરાપૂતા અરાતય ઇત્યાહ ।
રક્ષસામપહત્યૈ ॥ 44 ॥
રક્ષસા-મ્ભાગો-ઽસીત્યાહ । તુષૈરેવ રક્ષાગ્ંસિ નિરવદયતે । અપ ઉપસ્પૃશતિ મેદ્ધ્યત્વાય । વાયુર્વો વિ વિનક્ત્વિત્યાહ । પવિત્રં-વૈઁ વાયુઃ । પુનાત્યેવૈનાન્ । અન્તરિક્ષાદિવ વા એતે પ્રસ્કન્દન્તિ । યે શૂર્પાત્ । દેવો વઃ સવિતા હિરણ્યપાણિઃ પ્રતિગૃહ્ણાત્વિત્યાહ પ્રતિષ્ઠિત્યૈ ।
હવિષો-ઽસ્કન્દાય । ત્રિષ્ફલીકર્તવા આહ । ત્ર્યાવૃદ્ધિ યજ્ઞઃ । અથો મેદ્ધ્યત્વાય ॥ 45 ॥
હવિષો-ઽસ્કન્દાય । ત્રિષ્ફલીકર્તવા આહ । ત્ર્યાવૃદ્ધિ યજ્ઞઃ । અથો મેદ્ધ્યત્વાય ॥ 45 ॥
(દ્વાભ્યામુ-ત્પુનાતિ - રશ્મયો - નયન્ત્યગ્રે યજ્ઞપતિં - ઁયજ્ઞો - ઽદિતિ - રસ્કન્દાય - ગૃહ્ણામીત્યાહ - વદેત્યાહ - વિજિત્યા - અપહત્યા - અસ્કન્દાય ત્રીણિ ચ) (અ. 5)
અનુવાકં 6 - તણ્ડુલપેષણમ્
અવધૂતગ્ં રક્ષો-ઽવધૂતા અરાતય ઇત્યાહ । રક્ષસામપહત્યૈ । અદિત્યાસ્ત્વગસીત્યાહ । ઇયં-વાઁ અદિતિઃ । અસ્યા એવૈન-ત્ત્વચ-ઙ્કરોતિ । પ્રતિ ત્વા પૃથિવી વેત્ત્વિત્યાહ પ્રતિષ્ઠિત્યૈ ।
પુરસ્તા-ત્પ્રતીચીનગ્રીવ-મુત્તરલોમોપસ્તૃણાતિ મેદ્ધ્યત્વાય । તસ્મા-ત્પુરસ્તા-ત્પ્રત્યઞ્ચઃ પશવો મેધમુપતિષ્ઠન્તે । તસ્મા-ત્પ્રજા મૃગ-ઙ્ગ્રાહુકાઃ । યજ્ઞો દેવેભ્યો નિલાયત ॥ 46 ॥
અનુવાકં 6 - તણ્ડુલપેષણમ્
અવધૂતગ્ં રક્ષો-ઽવધૂતા અરાતય ઇત્યાહ । રક્ષસામપહત્યૈ । અદિત્યાસ્ત્વગસીત્યાહ । ઇયં-વાઁ અદિતિઃ । અસ્યા એવૈન-ત્ત્વચ-ઙ્કરોતિ । પ્રતિ ત્વા પૃથિવી વેત્ત્વિત્યાહ પ્રતિષ્ઠિત્યૈ ।
પુરસ્તા-ત્પ્રતીચીનગ્રીવ-મુત્તરલોમોપસ્તૃણાતિ મેદ્ધ્યત્વાય । તસ્મા-ત્પુરસ્તા-ત્પ્રત્યઞ્ચઃ પશવો મેધમુપતિષ્ઠન્તે । તસ્મા-ત્પ્રજા મૃગ-ઙ્ગ્રાહુકાઃ । યજ્ઞો દેવેભ્યો નિલાયત ॥ 46 ॥
કૃષ્ણો રૂપ-ઙ્કૃત્વા । ય-ત્કૃષ્ણાજિને હવિરધિપિનષ્ટિ । યજ્ઞાદેવ ત-દ્યજ્ઞ-મ્પ્રયુઙ્ક્તે । હવિષો-ઽસ્કન્દાય ॥ દ્યાવાપૃથિવી સહાસ્તામ્ । તે શમ્યામાત્રમેકમહર્વ્યૈતાગ્ં શમ્યામાત્રમેકમહઃ ॥ દિવ-સ્સ્કમ્ભનિરસિ પ્રતિ ત્વા ઽદિત્યાસ્ત્વગ્વેત્ત્વિત્યાહ ।
દ્યાવાપૃથિવ્યો-ર્વીત્યૈ । ધિષણા-ઽસિ પર્વત્યા
પ્રતિ ત્વા દિવ-સ્સ્કમ્ભનિર્વેત્ત્વિત્યાહ ।
દ્યાવાપૃથિવ્યો-ર્વિધૃત્યૈ ॥ 47 ॥
દ્યાવાપૃથિવ્યો-ર્વીત્યૈ । ધિષણા-ઽસિ પર્વત્યા
પ્રતિ ત્વા દિવ-સ્સ્કમ્ભનિર્વેત્ત્વિત્યાહ ।
દ્યાવાપૃથિવ્યો-ર્વિધૃત્યૈ ॥ 47 ॥
ધિષણા-ઽસિ પાર્વતેયી પ્રતિ ત્વા પર્વતિર્વેત્ત્વિત્યાહ । દ્યાવાપૃથિવ્યોર્ધૃત્યૈ ॥ દેવસ્ય ત્વા સવિતુઃ પ્રસવ ઇત્યાહ પ્રસૂત્યૈ । અશ્વિનો-ર્બાહુભ્યામિત્યાહ । અશ્વિનૌ હિ દેવાનામદ્ધ્વર્યૂ આસ્તામ્ । પૂષ્ણો હસ્તાભ્યામિત્યાહ યત્યૈ ।
અધિવપામીત્યાહ । યથાદેવત-મેવૈનાનધિ વપતિ ॥ ધાન્યમસિ ધિનુહિ દેવાનિત્યાહ । એતસ્ય યજુષો વીર્યેણ ॥ 48 ॥
અધિવપામીત્યાહ । યથાદેવત-મેવૈનાનધિ વપતિ ॥ ધાન્યમસિ ધિનુહિ દેવાનિત્યાહ । એતસ્ય યજુષો વીર્યેણ ॥ 48 ॥
યાવદેકા દેવતા કામયતે યાવદેકા । તાવદાહુતિઃ પ્રથતે । ન હિ તદસ્તિ । યત્તાવદેવ સ્યાત્ । યાવજ્જુહોતિ ॥ પ્રાણાય ત્વા-ઽપાનાય ત્વેત્યાહ । પ્રાણાનેવ યજમાને દધાતિ । દીર્ઘામનુ પ્રસિતિમાયુષે ધામિત્યાહ । આયુરેવાસ્મિ-ન્દધાતિ ।
અન્તરિક્ષાદિવ વા એતાનિ પ્રસ્કન્દન્તિ । યાનિ દૃષદઃ । દેવો વઃ સવિતા હિરણ્યપાણિઃ પ્રતિ ગૃહ્ણાત્વિત્યાહ પ્રતિષ્ઠિત્યૈ । હવિષો-ઽસ્કન્દાય ॥
અસંવઁપન્તી પિગ્ંષાણૂનિ કુરુતાદિત્યાહ મેદ્ધ્યત્વાય ॥ 49 ॥
અન્તરિક્ષાદિવ વા એતાનિ પ્રસ્કન્દન્તિ । યાનિ દૃષદઃ । દેવો વઃ સવિતા હિરણ્યપાણિઃ પ્રતિ ગૃહ્ણાત્વિત્યાહ પ્રતિષ્ઠિત્યૈ । હવિષો-ઽસ્કન્દાય ॥
અસંવઁપન્તી પિગ્ંષાણૂનિ કુરુતાદિત્યાહ મેદ્ધ્યત્વાય ॥ 49 ॥
(નિલાયત - વિધૃત્યૈ - વીર્યેણ - સ્કન્દન્તિ ચત્વારિ ચ ) (અ. 6)
અનુવાકં 7 - કપાલોપધાનમ્
ધૃષ્ટિરસિ બ્રહ્મ યચ્છેત્યાહ ધૃત્યૈ ॥
અપાગ્ને ઽગ્નિમામાદ-ઞ્જહિ નિષ્ક્રવ્યાદગ્ં
સેધા દેવયજં-વઁહેત્યાહ ।
ય એવામાત્ક્રવ્યાત્ । તમપહત્ય । મેદ્ધ્યે-ઽગ્નૌ કપાલમુપદધાતિ ॥ નિર્દગ્ધગ્ં રક્ષો નિર્દગ્ધા અરાતય ઇત્યાહ । રક્ષાગ્સ્યેવ
નિર્દહતિ । અગ્નિવત્યુપદધાતિ । અસ્મિન્નેવ લોકે જ્યોતિર્ધત્તે । અઙ્ગારમધિ-વર્તયતિ ॥ 50 ॥
અનુવાકં 7 - કપાલોપધાનમ્
ધૃષ્ટિરસિ બ્રહ્મ યચ્છેત્યાહ ધૃત્યૈ ॥
અપાગ્ને ઽગ્નિમામાદ-ઞ્જહિ નિષ્ક્રવ્યાદગ્ં
સેધા દેવયજં-વઁહેત્યાહ ।
ય એવામાત્ક્રવ્યાત્ । તમપહત્ય । મેદ્ધ્યે-ઽગ્નૌ કપાલમુપદધાતિ ॥ નિર્દગ્ધગ્ં રક્ષો નિર્દગ્ધા અરાતય ઇત્યાહ । રક્ષાગ્સ્યેવ
નિર્દહતિ । અગ્નિવત્યુપદધાતિ । અસ્મિન્નેવ લોકે જ્યોતિર્ધત્તે । અઙ્ગારમધિ-વર્તયતિ ॥ 50 ॥
અન્તરિક્ષ એવ જ્યોતિર્ધત્તે ।
આદિત્યમેવામુષ્મિન્ ઁલોકે જ્યોતિર્ધત્તે ।
જ્યોતિષ્મન્તો-ઽસ્મા ઇમે લોકા ભવન્તિ ।
ય એવં-વેઁદ ॥ ધ્રુવમસિ પૃથિવી-ન્દૃગ્ંહેત્યાહ । પૃથિવીમેવૈતેન દૃગ્ંહતિ ।
ધર્ત્રમસ્યન્તરિક્ષ-ન્દૃગ્ંહેત્યાહ । અન્તરિક્ષમેવૈતેન દૃગ્ંહતિ ।
ધરુણમસિ દિવ-ન્દૃગ્ંહેત્યાહ । દિવમેવૈતેન દૃગ્ંહતિ ॥ 51 ॥
આદિત્યમેવામુષ્મિન્ ઁલોકે જ્યોતિર્ધત્તે ।
જ્યોતિષ્મન્તો-ઽસ્મા ઇમે લોકા ભવન્તિ ।
ય એવં-વેઁદ ॥ ધ્રુવમસિ પૃથિવી-ન્દૃગ્ંહેત્યાહ । પૃથિવીમેવૈતેન દૃગ્ંહતિ ।
ધર્ત્રમસ્યન્તરિક્ષ-ન્દૃગ્ંહેત્યાહ । અન્તરિક્ષમેવૈતેન દૃગ્ંહતિ ।
ધરુણમસિ દિવ-ન્દૃગ્ંહેત્યાહ । દિવમેવૈતેન દૃગ્ંહતિ ॥ 51 ॥
ધર્માસિ દિશો દૃગ્ંહેત્યાહ ।
દિશ એવૈતેન દૃગ્ંહતિ । ઇમાનેવૈતૈ-ર્લોકા-ન્દૃગ્ંહતિ । દૃગ્ં હન્તે-ઽસ્મા ઇમે લોકાઃ પ્રજયા પશુભિઃ । ય એવં-વેઁદ ॥ ત્રીણ્યગ્રે કપાલાન્યુપદધાતિ । ત્રય ઇમે લોકાઃ ।
એષાં-લોઁકાનામાપ્ત્યૈ ।
એકમગ્રે કપાલમુપદધાતિ ।
એકં-વાઁ અગ્રે કપાલ-મ્પુરુષસ્ય સભંવઁતિ ॥ 52 ॥
દિશ એવૈતેન દૃગ્ંહતિ । ઇમાનેવૈતૈ-ર્લોકા-ન્દૃગ્ંહતિ । દૃગ્ં હન્તે-ઽસ્મા ઇમે લોકાઃ પ્રજયા પશુભિઃ । ય એવં-વેઁદ ॥ ત્રીણ્યગ્રે કપાલાન્યુપદધાતિ । ત્રય ઇમે લોકાઃ ।
એષાં-લોઁકાનામાપ્ત્યૈ ।
એકમગ્રે કપાલમુપદધાતિ ।
એકં-વાઁ અગ્રે કપાલ-મ્પુરુષસ્ય સભંવઁતિ ॥ 52 ॥
અથ દ્વે । અથ ત્રીણિ । અથ ચત્વારિ । અથાષ્ટૌ ।
તસ્માદષ્ટાકપાલ-મ્પુરુષસ્ય શિરઃ ।
યદેવ-ઙ્કપાલાન્યુપ દધાતિ । યજ્ઞો વૈ પ્રજાપતિઃ । યજ્ઞમેવ પ્રજાપતિગ્ં સગ્ગ્સ્કરોતિ ।
આત્માનમેવ ત-થ્સગ્ગ્સ્કરોતિ । તગ્ં સગ્ગ્સ્કૃતમાત્માનમ્ ॥ 53 ॥
તસ્માદષ્ટાકપાલ-મ્પુરુષસ્ય શિરઃ ।
યદેવ-ઙ્કપાલાન્યુપ દધાતિ । યજ્ઞો વૈ પ્રજાપતિઃ । યજ્ઞમેવ પ્રજાપતિગ્ં સગ્ગ્સ્કરોતિ ।
આત્માનમેવ ત-થ્સગ્ગ્સ્કરોતિ । તગ્ં સગ્ગ્સ્કૃતમાત્માનમ્ ॥ 53 ॥
અમુષ્મિન્ ઁલોકે-ઽનુપરૈતિ ॥ યદષ્ટાવુપ દધાતિ । ગાયત્રિયા ત-થ્સમ્મિતમ્ । યન્નવ । ત્રિવૃતા તત્ । ય-દ્દશ । વિરાજા તત્ । યદેકાદશ । ત્રિષ્ટુભા તત્ । યદ્દ્વાદશ ॥ 54 ॥
જગત્યા તત્ । છન્દઃ સમ્મિતાનિ સ ઉપદધ-ત્કપાલાનિ । ઇમાન્ ઁલોકાનનુપૂર્વ-ન્દિશો વિધૃત્યૈ દૃગ્ંહતિ । અથાયુઃ પ્રાણા-ન્પ્રજા-મ્પશૂન્. યજમાને દધાતિ । સજાતાનસ્મા અભિતો બહુલાન્ કરોતિ ॥
ચિત-સ્સ્થેત્યાહ । યથા યજુરેવૈતત્ ॥
ભૃગૂણામઙ્ગિરસા-ન્તપસા તપ્યદ્ધ્વમિત્યાહ ।
દેવતાના-મેવૈનાનિ તપસા તપતિ । તાનિ તત-સ્સગ્ગ્સ્થિતે । યાનિ ઘર્મે કપાલાન્ યુપચિન્વન્તિ વેધસ ઇતિ ચતુષ્પદયર્ચા વિમુઞ્ચતિ । ચતુષ્પાદઃ પશવઃ । પશુષ્વેવોપરિષ્ટા-ત્પ્રતિતિષ્ઠતિ ॥ 55 ॥
ચિત-સ્સ્થેત્યાહ । યથા યજુરેવૈતત્ ॥
ભૃગૂણામઙ્ગિરસા-ન્તપસા તપ્યદ્ધ્વમિત્યાહ ।
દેવતાના-મેવૈનાનિ તપસા તપતિ । તાનિ તત-સ્સગ્ગ્સ્થિતે । યાનિ ઘર્મે કપાલાન્ યુપચિન્વન્તિ વેધસ ઇતિ ચતુષ્પદયર્ચા વિમુઞ્ચતિ । ચતુષ્પાદઃ પશવઃ । પશુષ્વેવોપરિષ્ટા-ત્પ્રતિતિષ્ઠતિ ॥ 55 ॥
(વર્તયતિ - દિવમેવૈતેન દૃગ્ંહતિ - સમ્ભવતિ - તગ્ં સગ્ગ્સ્કૃતમાત્માનં - દ્વાદશ - સગ્ગ્સ્થિતે ત્રીણિ ચ) (અ. 7)
અનુવાકં 8 - પુરોડાશાનિષ્પાદનમ્
દેવસ્ય ત્વા સવિતુઃ પ્રસવ ઇત્યાહ પ્રસૂત્યૈ । અશ્વિનો-ર્બાહુભ્યામિત્યાહ ।
અશ્વિનૌ હિ દેવાનામદ્ધ્વર્યૂ આસ્તામ્ ।
પૂષ્ણો હસ્તાભ્યામિત્યાહ યત્યૈ ।
સંવઁપામીત્યાહ । યથા દેવતમેવૈનાનિ સંવઁપતિ ॥ સમાપો અદ્ભિરગ્મત સમોષધયો રસેનેત્યાહ । આપો વા ઓષધી-ર્જિન્વન્તિ । ઓષધયો-ઽપો જિન્વન્તિ ।
અન્યા વા એતાસામન્યા જિન્વન્તિ ॥ 56 ॥
અનુવાકં 8 - પુરોડાશાનિષ્પાદનમ્
દેવસ્ય ત્વા સવિતુઃ પ્રસવ ઇત્યાહ પ્રસૂત્યૈ । અશ્વિનો-ર્બાહુભ્યામિત્યાહ ।
અશ્વિનૌ હિ દેવાનામદ્ધ્વર્યૂ આસ્તામ્ ।
પૂષ્ણો હસ્તાભ્યામિત્યાહ યત્યૈ ।
સંવઁપામીત્યાહ । યથા દેવતમેવૈનાનિ સંવઁપતિ ॥ સમાપો અદ્ભિરગ્મત સમોષધયો રસેનેત્યાહ । આપો વા ઓષધી-ર્જિન્વન્તિ । ઓષધયો-ઽપો જિન્વન્તિ ।
અન્યા વા એતાસામન્યા જિન્વન્તિ ॥ 56 ॥
તસ્માદેવમાહ । સગ્ં રેવતી-ર્જગતીભિ-ર્મધુમતી-ર્મધુમતીભિ-સ્સૃજ્યદ્ધ્વમિત્યાહ ।
આપો વૈ રેવતીઃ । પશવો જગતીઃ । ઓષધયો મધુમતીઃ । આપ ઓષધીઃ પશૂન્ । તાનેવાસ્મા એકધા સગ્ંસૃજ્ય । મધુમતઃ કરોતિ ।
અદ્ભ્યઃ પરિ પ્રજાતા-સ્સ્થ સમદ્ભિઃ પૃચ્યદ્ધ્વમિતિ પર્યાપ્લાવયતિ ।
યથા સુવૃષ્ટ ઇમામનુ વિસૃત્ય ॥ 57 ॥
આપો વૈ રેવતીઃ । પશવો જગતીઃ । ઓષધયો મધુમતીઃ । આપ ઓષધીઃ પશૂન્ । તાનેવાસ્મા એકધા સગ્ંસૃજ્ય । મધુમતઃ કરોતિ ।
અદ્ભ્યઃ પરિ પ્રજાતા-સ્સ્થ સમદ્ભિઃ પૃચ્યદ્ધ્વમિતિ પર્યાપ્લાવયતિ ।
યથા સુવૃષ્ટ ઇમામનુ વિસૃત્ય ॥ 57 ॥
આપ ઓષધીર્મહયન્તિ । તાદૃગેવ તત્ ॥
જનયત્યૈ ત્વા સંયૌઁમીત્યાહ । પ્રજા એવૈતેન દાધાર । અગ્નયે ત્વા-ઽગ્નીષોમાભ્યામિત્યાહ વ્યાવૃત્ત્યૈ । મખસ્ય શિરો-ઽસીત્યાહ ।
યજ્ઞો વૈ મખઃ । તસ્યૈતચ્છિરઃ । ય-ત્પુરોડાશઃ । તસ્માદેવમાહ ॥ 58 ॥
જનયત્યૈ ત્વા સંયૌઁમીત્યાહ । પ્રજા એવૈતેન દાધાર । અગ્નયે ત્વા-ઽગ્નીષોમાભ્યામિત્યાહ વ્યાવૃત્ત્યૈ । મખસ્ય શિરો-ઽસીત્યાહ ।
યજ્ઞો વૈ મખઃ । તસ્યૈતચ્છિરઃ । ય-ત્પુરોડાશઃ । તસ્માદેવમાહ ॥ 58 ॥
ઘર્મો-ઽસિ વિશ્વાયુરિત્યાહ । વિશ્વમેવાયુ-ર્યજમાને દધાતિ । ઉરુ પ્રથસ્વોરુ તે યજ્ઞપતિઃ પ્રથતામિત્યાહ । યજમાનમેવ પ્રજયા પશુભિઃ પ્રથયતિ । ત્વચ-ઙ્ગૃહ્ણીષ્વેત્યાહ ।
સર્વમેવૈનગ્ં સતનુ-ઙ્કરોતિ । અથાપ આનીય પરિ માર્ષ્ટિ । માગ્ંસ એવ ત-ત્ત્વચ-ન્દધાતિ । તસ્મા-ત્ત્વચા માગ્ંસ-ઞ્છન્નમ્ ॥
ઘર્મો વા એષો-ઽશાન્તઃ ॥ 59 ॥
સર્વમેવૈનગ્ં સતનુ-ઙ્કરોતિ । અથાપ આનીય પરિ માર્ષ્ટિ । માગ્ંસ એવ ત-ત્ત્વચ-ન્દધાતિ । તસ્મા-ત્ત્વચા માગ્ંસ-ઞ્છન્નમ્ ॥
ઘર્મો વા એષો-ઽશાન્તઃ ॥ 59 ॥
અર્ધમાસે-ઽર્ધમાસે પ્રવૃજ્યતે । ય-ત્પુરોડાશઃ । સ ઈશ્વરો યજમાનગ્ં શુચા પ્રદહઃ । પર્યગ્નિ કરોતિ । પશુમેવૈનમકઃ । શાન્ત્યા અપ્રદાહાય । ત્રિઃ પર્યગ્નિ કરોતિ ।
ત્ર્યાવૃદ્ધિ યજ્ઞઃ । અથો રક્ષસામપહત્યૈ ॥
અન્તરિતગ્ં રક્ષો-ઽન્તરિતા અરાતય ઇત્યાહ ॥ 60 ॥
ત્ર્યાવૃદ્ધિ યજ્ઞઃ । અથો રક્ષસામપહત્યૈ ॥
અન્તરિતગ્ં રક્ષો-ઽન્તરિતા અરાતય ઇત્યાહ ॥ 60 ॥
રક્ષસા-મન્તર્હિત્યૈ । પુરોડાશં-વાઁ અધિશ્રિતગ્ં રક્ષાગ્સ્યજિઘાગ્ંસન્ન્ ।
દિવિ નાકો નામાગ્ની રક્ષોહા । સ એવાસ્મા-દ્રક્ષાગ્સ્યપાહન્ન્ । દેવસ્ત્વા સવિતા શ્રપયત્વિત્યાહ । સવિતૃપ્રસૂત એવૈનગ્ગ્ શ્રપયતિ । વર્ષિષ્ઠે અધિ નાક ઇત્યાહ । રક્ષસામપહત્યૈ । અગ્નિસ્તે તનુવ-મ્મા-ઽતિ ધાગિત્યાહાનતિદાહાય । અગ્ને હવ્યગ્ં રક્ષસ્વેત્યાહ ગુપ્ત્યૈ ॥ 61 ॥
દિવિ નાકો નામાગ્ની રક્ષોહા । સ એવાસ્મા-દ્રક્ષાગ્સ્યપાહન્ન્ । દેવસ્ત્વા સવિતા શ્રપયત્વિત્યાહ । સવિતૃપ્રસૂત એવૈનગ્ગ્ શ્રપયતિ । વર્ષિષ્ઠે અધિ નાક ઇત્યાહ । રક્ષસામપહત્યૈ । અગ્નિસ્તે તનુવ-મ્મા-ઽતિ ધાગિત્યાહાનતિદાહાય । અગ્ને હવ્યગ્ં રક્ષસ્વેત્યાહ ગુપ્ત્યૈ ॥ 61 ॥
અવિદહન્ત-શ્શ્રપયતેતિ વાચં-વિઁસૃજતે ।
યજ્ઞમેવ હવીગ્ષ્યભિ-વ્યાહૃત્ય પ્રતનુતે ।
પુરોરુચમવિદાહાય શૃત્યૈ કરોતિ ॥ મસ્તિષ્કો વૈ પુરોડાશઃ । તં-યઁન્નાભિવાસયેત્ । આવિર્મસ્તિષ્કઃ સ્યાત્ । અભિવાસયતિ ।
તસ્મા-દ્ગુહા મસ્તિષ્કઃ । ભસ્મના-ઽભિ વાસયતિ ।
તસ્મા-ન્માગ્ંસેનાસ્થિ છન્નમ્ ॥ 62 ॥
યજ્ઞમેવ હવીગ્ષ્યભિ-વ્યાહૃત્ય પ્રતનુતે ।
પુરોરુચમવિદાહાય શૃત્યૈ કરોતિ ॥ મસ્તિષ્કો વૈ પુરોડાશઃ । તં-યઁન્નાભિવાસયેત્ । આવિર્મસ્તિષ્કઃ સ્યાત્ । અભિવાસયતિ ।
તસ્મા-દ્ગુહા મસ્તિષ્કઃ । ભસ્મના-ઽભિ વાસયતિ ।
તસ્મા-ન્માગ્ંસેનાસ્થિ છન્નમ્ ॥ 62 ॥
વેદેનાભિ વાસયતિ । તસ્મા-ત્કેશૈ-શ્શિરઃ છન્નમ્ ।
અખલતિભાવુકો ભવતિ । ય એવં-વેઁદ ॥ પશોર્વૈ પ્રતિમા પુરોડાશઃ । સ નાયજુષ્ક-મભિવાસ્યઃ । વૃથેવ સ્યાત્ । ઈશ્વરા યજમાનસ્ય પશવઃ પ્રમેતોઃ ॥ સ-મ્બ્રહ્મણા પૃચ્યસ્વેત્યાહ । પ્રાણા વૈ બ્રહ્મ ॥ 63 ॥
અખલતિભાવુકો ભવતિ । ય એવં-વેઁદ ॥ પશોર્વૈ પ્રતિમા પુરોડાશઃ । સ નાયજુષ્ક-મભિવાસ્યઃ । વૃથેવ સ્યાત્ । ઈશ્વરા યજમાનસ્ય પશવઃ પ્રમેતોઃ ॥ સ-મ્બ્રહ્મણા પૃચ્યસ્વેત્યાહ । પ્રાણા વૈ બ્રહ્મ ॥ 63 ॥
પ્રાણાઃ પશવઃ । પ્રાણૈરેવ પશૂન્થ્
સમ્પૃણક્તિ । ન પ્રમાયુકા ભવન્તિ । યજમાનો વૈ પુરોડાશઃ । પ્રજા પશવઃ પુરીષમ્ ।
યદેવમભિ વાસયતિ । યજમાનમેવ પ્રજયા પશુભિ-સ્સમર્ધયતિ ॥ દેવા વૈ હવિ-ર્ભૃત્વા-ઽબ્રુવન્ન્ । કસ્મિન્નિદ-મ્મ્રક્ષ્યામહ ઇતિ ।
સો-ઽગ્નિરબ્રવીત્ ॥ 64 ॥
સમ્પૃણક્તિ । ન પ્રમાયુકા ભવન્તિ । યજમાનો વૈ પુરોડાશઃ । પ્રજા પશવઃ પુરીષમ્ ।
યદેવમભિ વાસયતિ । યજમાનમેવ પ્રજયા પશુભિ-સ્સમર્ધયતિ ॥ દેવા વૈ હવિ-ર્ભૃત્વા-ઽબ્રુવન્ન્ । કસ્મિન્નિદ-મ્મ્રક્ષ્યામહ ઇતિ ।
સો-ઽગ્નિરબ્રવીત્ ॥ 64 ॥
મયિ તનૂ-સ્સન્નિધદ્ધ્વમ્ । અહં-વઁસ્ત-ઞ્જનયિષ્યામિ । યસ્મિ-ન્મ્રક્ષ્યદ્ધ્વ ઇતિ । તે દેવા અગ્નૌ તનૂ-સ્સ-ન્ન્યદધત । તસ્માદાહુઃ ।
અગ્નિ-સ્સર્વા દેવતા ઇતિ । સો-ઽઙ્ગારેણાપઃ ।
અભ્યપાતયત્ । તત એકતો-ઽજાયત ।
સ દ્વિતીયમભ્યપાતયત્ ॥ 65 ॥
અગ્નિ-સ્સર્વા દેવતા ઇતિ । સો-ઽઙ્ગારેણાપઃ ।
અભ્યપાતયત્ । તત એકતો-ઽજાયત ।
સ દ્વિતીયમભ્યપાતયત્ ॥ 65 ॥
તતો દ્વિતો-ઽજાયત । સ તૃતીય-મભ્યપાતયત્ ।
તત-સ્ત્રિતો-ઽજાયત । યદદ્ભ્યો-ઽજાયન્ત । તદાપ્યાનામાપ્યત્વમ્ । યદાત્મભ્યો ઽજાયન્ત ।
તદાત્મ્યાના-માત્મ્યત્વમ્ ॥ તે દેવા આપ્યેષ્વમૃજત । આપ્યા અમૃજત સૂર્યાભ્યુદિતે । સૂર્યાભ્યુદિત-સ્સૂર્યાભિનિમ્રુક્તે ॥ 66 ॥
તત-સ્ત્રિતો-ઽજાયત । યદદ્ભ્યો-ઽજાયન્ત । તદાપ્યાનામાપ્યત્વમ્ । યદાત્મભ્યો ઽજાયન્ત ।
તદાત્મ્યાના-માત્મ્યત્વમ્ ॥ તે દેવા આપ્યેષ્વમૃજત । આપ્યા અમૃજત સૂર્યાભ્યુદિતે । સૂર્યાભ્યુદિત-સ્સૂર્યાભિનિમ્રુક્તે ॥ 66 ॥
સૂર્યાભિનિમ્રુક્તઃ કુનખિનિ । કુનખી શ્યાવદતિ । શ્યાવદન્નગ્રદિધિષૌ । અગ્રદિધિષુઃ પરિવિત્તે । પરિવિત્તો વીરહણિ । વીરહા બ્રહ્મહણિ ।
તદ્બ્રહ્મહણ-ન્નાત્યચ્યવત । અન્તર્વેદિ નિનયત્યવરુદ્ધ્યૈ । ઉલ્મુકેનાભિ ગૃહ્ણાતિ શૃતત્વાય । શૃતકામા ઇવ હિ દેવાઃ ॥ 67 ॥
તદ્બ્રહ્મહણ-ન્નાત્યચ્યવત । અન્તર્વેદિ નિનયત્યવરુદ્ધ્યૈ । ઉલ્મુકેનાભિ ગૃહ્ણાતિ શૃતત્વાય । શૃતકામા ઇવ હિ દેવાઃ ॥ 67 ॥
(અન્યા જિન્વન્-ત્યનુવિસૃત્યૈ-વમા-હાશાન્ત-આહ-ગુપ્ત્યૈ-છન્નં - બ્રહ્મા-બ્રવી-દ્દ્વિતીયમભ્યપાતય-થ્સૂર્યાભિનિમ્રુક્તે-દેવાઃ) (અ. 8)
અનુવાકં 9 - વેદિકરણમ્
દેવસ્ય ત્વા સવિતુઃ પ્રસવ ઇતિ સ્ફ્યમાદત્તે પ્રસૂત્યૈ । અશ્વિનો-ર્બાહુભ્યામિત્યાહ । અશ્વિનૌ હિ દેવાનામદ્ધ્વર્યૂ આસ્તામ્ । પૂષ્ણો હસ્તાભ્યામિત્યાહ યત્યૈ ॥ આદદ ઇન્દ્રસ્ય બાહુરસિ દક્ષિણ ઇત્યાહ । ઇન્દ્રિયમેવ યજમાને દધાતિ । સહસ્રભૃષ્ટિ-શ્શતતેજા ઇત્યાહ ।
રૂપમેવાસ્યૈત-ન્મહિમાનં-વ્યાઁચષ્ટે ॥
વાયુરસિ તિગ્મતેજા ઇત્યાહ । તેજો વૈ વાયુઃ ॥ 68 ॥
અનુવાકં 9 - વેદિકરણમ્
દેવસ્ય ત્વા સવિતુઃ પ્રસવ ઇતિ સ્ફ્યમાદત્તે પ્રસૂત્યૈ । અશ્વિનો-ર્બાહુભ્યામિત્યાહ । અશ્વિનૌ હિ દેવાનામદ્ધ્વર્યૂ આસ્તામ્ । પૂષ્ણો હસ્તાભ્યામિત્યાહ યત્યૈ ॥ આદદ ઇન્દ્રસ્ય બાહુરસિ દક્ષિણ ઇત્યાહ । ઇન્દ્રિયમેવ યજમાને દધાતિ । સહસ્રભૃષ્ટિ-શ્શતતેજા ઇત્યાહ ।
રૂપમેવાસ્યૈત-ન્મહિમાનં-વ્યાઁચષ્ટે ॥
વાયુરસિ તિગ્મતેજા ઇત્યાહ । તેજો વૈ વાયુઃ ॥ 68 ॥
તેજ એવાસ્મિ-ન્દધાતિ ॥ વિષાદ્વૈ નામાસુર આસીત્ । સો-ઽબિભેત્ । યજ્ઞેન મા દેવા અભિભવિષ્યન્તીતિ । સ પૃથિવીમભ્યવમીત્ । સા ઽમેદ્ધ્યા ઽભવત્ । અથો યદિન્દ્રો વૃત્રમહન્ન્ । તસ્ય લોહિત-મ્પૃથિવીમનુ વ્યધાવત્ । સા ઽમેદ્ધ્યા ઽભવત્ ।
પૃથિવિ દેવયજનીત્યાહ ॥ 69 ॥
પૃથિવિ દેવયજનીત્યાહ ॥ 69 ॥
મેદ્ધ્યામેવૈના-ન્દેવયજની-ઙ્કરોતિ ।
ઓષદ્ધ્યાસ્તે મૂલ-મ્મા હિગ્ંસિષમિત્યાહ । ઓષધીના-મહિગ્ંસાયૈ ॥ વ્રજ-ઙ્ગચ્છ ગોસ્થાનમિત્યાહ । છન્દાગ્ંસિ વૈ વ્રજો ગોસ્થાનઃ । છન્દાગ્સ્યેવાસ્મૈ વ્રજ-ઙ્ગોસ્થાન-ઙ્કરોતિ ॥ વર્ષતુ તે દ્યૌરિત્યાહ ।
વૃષ્ટિર્વૈ દ્યૌઃ । વૃષ્ટિમેવાવરુન્ધે ॥
બધાન દેવ સવિતઃ પરમસ્યા-મ્પરાવતીત્યાહ ॥ 70 ॥
ઓષદ્ધ્યાસ્તે મૂલ-મ્મા હિગ્ંસિષમિત્યાહ । ઓષધીના-મહિગ્ંસાયૈ ॥ વ્રજ-ઙ્ગચ્છ ગોસ્થાનમિત્યાહ । છન્દાગ્ંસિ વૈ વ્રજો ગોસ્થાનઃ । છન્દાગ્સ્યેવાસ્મૈ વ્રજ-ઙ્ગોસ્થાન-ઙ્કરોતિ ॥ વર્ષતુ તે દ્યૌરિત્યાહ ।
વૃષ્ટિર્વૈ દ્યૌઃ । વૃષ્ટિમેવાવરુન્ધે ॥
બધાન દેવ સવિતઃ પરમસ્યા-મ્પરાવતીત્યાહ ॥ 70 ॥
દ્વૌ વાવ પુરુષૌ । ય-ઞ્ચૈવ દ્વેષ્ટિ । યશ્ચૈન-ન્દ્વેષ્ટિ । તાવુભૌ બદ્ધ્નાતિ પરમસ્યા-મ્પરાવતિ શતેન પાશૈઃ । યો-ઽસ્મા-ન્દ્વેષ્ટિ ય-ઞ્ચ વય-ન્દ્વિષ્મસ્તમતો મા મૌગિત્યાહાનિમ્રુક્ત્યૈ ॥
અરરુર્વૈ નામાસુર આસીત્ ।
સ પૃથિવ્યામુપમ્લુપ્તો-ઽશયત્ ।
ત-ન્દેવા અપહતો-ઽરરુઃ પૃથિવ્યા ઇતિ પૃથિવ્યા અપાઘ્નન્ન્ । ભ્રાતૃવ્યો વા અરરુઃ । અપહતો-ઽરરુઃ પૃથિવ્યા ઇતિ યદાહ ॥ 71 ॥
અરરુર્વૈ નામાસુર આસીત્ ।
સ પૃથિવ્યામુપમ્લુપ્તો-ઽશયત્ ।
ત-ન્દેવા અપહતો-ઽરરુઃ પૃથિવ્યા ઇતિ પૃથિવ્યા અપાઘ્નન્ન્ । ભ્રાતૃવ્યો વા અરરુઃ । અપહતો-ઽરરુઃ પૃથિવ્યા ઇતિ યદાહ ॥ 71 ॥
ભ્રાતૃવ્યમેવ પૃથિવ્યા અપહન્તિ । તે-ઽમન્યન્ત ।
દિવં-વાઁ અયમિતઃ પતિષ્યતીતિ ।
તમરરુસ્તે દિવ-મ્મા સ્કાનિતિ દિવઃ પર્યબાધન્ત । ભ્રાતૃવ્યો વા અરરુઃ । અરરુસ્તે દિવ-મ્મા સ્કાનિતિ યદાહ । ભ્રાતૃવ્યમેવ દિવઃ પરિબાધતે ।
સ્તમ્બ યજુર્-હરતિ । પૃથિવ્યા એવ ભ્રાતૃવ્ય-મપહન્તિ । દ્વિતીયગ્ં હરતિ ॥ 72 ॥
દિવં-વાઁ અયમિતઃ પતિષ્યતીતિ ।
તમરરુસ્તે દિવ-મ્મા સ્કાનિતિ દિવઃ પર્યબાધન્ત । ભ્રાતૃવ્યો વા અરરુઃ । અરરુસ્તે દિવ-મ્મા સ્કાનિતિ યદાહ । ભ્રાતૃવ્યમેવ દિવઃ પરિબાધતે ।
સ્તમ્બ યજુર્-હરતિ । પૃથિવ્યા એવ ભ્રાતૃવ્ય-મપહન્તિ । દ્વિતીયગ્ં હરતિ ॥ 72 ॥
અન્તરિક્ષાદેવૈન-મપહન્તિ । તૃતીયગ્ં હરતિ । દિવ એવૈન-મપહન્તિ । તૂષ્ણી-ઞ્ચતુર્થગ્ં હરતિ । અપરિમિતાદેવૈન-મપહન્તિ ॥ અસુરાણાં-વાઁ ઇયમગ્ર આસીત્ । યાવદાસીનઃ પરા પશ્યતિ ।
તાવ-દ્દેવાનામ્ । તે દેવા અબ્રુવન્ન્ ।
અસ્ત્વેવ નો-ઽસ્યામપીતિ ॥ 73 ॥
તાવ-દ્દેવાનામ્ । તે દેવા અબ્રુવન્ન્ ।
અસ્ત્વેવ નો-ઽસ્યામપીતિ ॥ 73 ॥
ક્યન્નો દાસ્યથેતિ । યાવથ્સ્વય-મ્પરિગૃહ્ણીથેતિ ।
તે વસવસ્ત્વેતિ દક્ષિણતઃ પર્યગૃહ્ણન્ન્ । રુદ્રાસ્ત્વેતિ પશ્ચાત્ । આદિત્યા-સ્ત્વેત્યુત્તરતઃ । તે-ઽગ્નિના પ્રાઞ્ચો-ઽજયન્ન્ । વસુભિ-ર્દક્ષિણા ।
રુદ્રૈઃ પ્રત્યઞ્ચઃ । આદિત્યૈરુદઞ્ચઃ ।
યસ્યૈવં-વિઁદુષો વેદિ-મ્પરિ ગૃહ્ણન્તિ ॥ 74 ॥
તે વસવસ્ત્વેતિ દક્ષિણતઃ પર્યગૃહ્ણન્ન્ । રુદ્રાસ્ત્વેતિ પશ્ચાત્ । આદિત્યા-સ્ત્વેત્યુત્તરતઃ । તે-ઽગ્નિના પ્રાઞ્ચો-ઽજયન્ન્ । વસુભિ-ર્દક્ષિણા ।
રુદ્રૈઃ પ્રત્યઞ્ચઃ । આદિત્યૈરુદઞ્ચઃ ।
યસ્યૈવં-વિઁદુષો વેદિ-મ્પરિ ગૃહ્ણન્તિ ॥ 74 ॥
ભવત્યાત્મના । પરા-ઽસ્ય ભ્રાતૃવ્યો ભવતિ ॥
દેવસ્ય સવિતુ-સ્સવ ઇત્યાહ પ્રસૂત્યૈ ।
કર્મ કૃણ્વન્તિ વેધસ ઇત્યાહ । ઇષિતગ્ં હિ કર્મ ક્રિયતે । પૃથિવ્યૈ મેદ્ધ્ય-ઞ્ચામેદ્ધ્ય-ઞ્ચ વ્યુદક્રામતામ્ । પ્રાચીન-મુદીચીન-મ્મેદ્ધ્યમ્ । પ્રતીચીન-ન્દક્ષિણા ઽમેદ્ધ્યમ્ ।
પ્રાચીમુદીચી-મ્પ્રવણા-ઙ્કરોતિ ।
મેદ્ધ્યામેવૈના-ન્દેવયજની-ઙ્કરોતિ ॥ 75 ॥
દેવસ્ય સવિતુ-સ્સવ ઇત્યાહ પ્રસૂત્યૈ ।
કર્મ કૃણ્વન્તિ વેધસ ઇત્યાહ । ઇષિતગ્ં હિ કર્મ ક્રિયતે । પૃથિવ્યૈ મેદ્ધ્ય-ઞ્ચામેદ્ધ્ય-ઞ્ચ વ્યુદક્રામતામ્ । પ્રાચીન-મુદીચીન-મ્મેદ્ધ્યમ્ । પ્રતીચીન-ન્દક્ષિણા ઽમેદ્ધ્યમ્ ।
પ્રાચીમુદીચી-મ્પ્રવણા-ઙ્કરોતિ ।
મેદ્ધ્યામેવૈના-ન્દેવયજની-ઙ્કરોતિ ॥ 75 ॥
પ્રાઞ્ચૌ વેદ્યગ્ં સાવુન્નયતિ । આહવનીયસ્ય પરિગૃહીત્યૈ । પ્રતીચી શ્રોણી । ગાર્હપત્યસ્ય પરિગૃહીત્યૈ । અથો મિથુનત્વાય । ઉદ્ધન્તિ । યદેવાસ્યા અમેદ્ધ્યમ્ । તદપહન્તિ । ઉદ્ધન્તિ ।
તસ્માદોષધયઃ પરાભવન્તિ ॥ 76 ॥
તસ્માદોષધયઃ પરાભવન્તિ ॥ 76 ॥
મૂલ-ઞ્છિનત્તિ । ભ્રાતૃવ્યસ્યૈવ મૂલ-ઞ્છિનત્તિ ।
મૂલં-વાઁ અતિતિષ્ઠ-દ્રક્ષાગ્સ્યનૂ-ત્પિપતે । યદ્ધસ્તેન છિન્દ્યાત્ । કુનખિનીઃ પ્રજા-સ્સ્યુઃ । સ્ફ્યેન છિનત્તિ । વજ્રો વૈ સ્ફ્યઃ ।
વજ્રેણૈવ યજ્ઞા-દ્રક્ષાગ્સ્યપહન્તિ । પિતૃદેવત્યા ઽતિખાતા । ઇયતી-ઙ્ખનતિ ॥ 77 ॥
મૂલં-વાઁ અતિતિષ્ઠ-દ્રક્ષાગ્સ્યનૂ-ત્પિપતે । યદ્ધસ્તેન છિન્દ્યાત્ । કુનખિનીઃ પ્રજા-સ્સ્યુઃ । સ્ફ્યેન છિનત્તિ । વજ્રો વૈ સ્ફ્યઃ ।
વજ્રેણૈવ યજ્ઞા-દ્રક્ષાગ્સ્યપહન્તિ । પિતૃદેવત્યા ઽતિખાતા । ઇયતી-ઙ્ખનતિ ॥ 77 ॥
પ્રજાપતિના યજ્ઞમુખેન સમ્મિતામ્ ॥ વેદિર્દેવેભ્યો નિલાયત । તા-ઞ્ચતુરઙ્ગુલે ઽન્વવિન્દન્ન્ । તસ્માચ્ચતુરઙ્ગુલ-ઙ્ખેયા ।
ચતુરઙ્ગુલ-ઙ્ખનતિ । ચતુરઙ્ગુલે હ્યોષધયઃ પ્રતિતિષ્ઠન્તિ ।
આપ્રતિષ્ઠાયૈ ખનતિ । યજમાનમેવ પ્રતિષ્ઠા-ઙ્ગમયતિ । દક્ષિણતો વર્ષીયસી-ઙ્કરોતિ ।
દેવયજનસ્યૈવ રૂપમકઃ ॥ 78 ॥
ચતુરઙ્ગુલ-ઙ્ખનતિ । ચતુરઙ્ગુલે હ્યોષધયઃ પ્રતિતિષ્ઠન્તિ ।
આપ્રતિષ્ઠાયૈ ખનતિ । યજમાનમેવ પ્રતિષ્ઠા-ઙ્ગમયતિ । દક્ષિણતો વર્ષીયસી-ઙ્કરોતિ ।
દેવયજનસ્યૈવ રૂપમકઃ ॥ 78 ॥
પુરીષવતી-ઙ્કરોતિ । પ્રજા વૈ પશવઃ પુરીષમ્ ।
પ્રજયૈવૈન-મ્પશુભિઃ પુરીષવન્ત-ઙ્કરોતિ । ઉત્તર-મ્પરિગ્રાહ-મ્પરિગૃહ્ણાતિ । એતાવતી વૈ પૃથિવી । યાવતી વેદિઃ । તસ્યા એતાવત એવ ભ્રાતૃવ્ય-ન્નિર્ભજ્ય । આત્મન ઉત્તર-મ્પરિગ્રાહ-મ્પરિગૃહ્ણાતિ ।
ઋત-મસ્યૃતસદન-મસ્યૃતશ્રીરસીત્યાહ । યથા યજુરેવૈ તત્ ॥ 79 ॥
પ્રજયૈવૈન-મ્પશુભિઃ પુરીષવન્ત-ઙ્કરોતિ । ઉત્તર-મ્પરિગ્રાહ-મ્પરિગૃહ્ણાતિ । એતાવતી વૈ પૃથિવી । યાવતી વેદિઃ । તસ્યા એતાવત એવ ભ્રાતૃવ્ય-ન્નિર્ભજ્ય । આત્મન ઉત્તર-મ્પરિગ્રાહ-મ્પરિગૃહ્ણાતિ ।
ઋત-મસ્યૃતસદન-મસ્યૃતશ્રીરસીત્યાહ । યથા યજુરેવૈ તત્ ॥ 79 ॥
ક્રૂરમિવ વા એત-ત્કરોતિ । યદ્વેદિ-ઙ્કરોતિ ।
ધા અસિ સ્વધા અસીતિ યોયુપ્યતે શાન્ત્યૈ ।
ઉર્વી ચાસિ વસ્વી ચાસીત્યાહ ।
ઉર્વીમેવૈનાં-વઁસ્વી-ઙ્કરોતિ ।
પુરા ક્રૂરસ્ય વિસૃપો વિરફ્શિન્નિત્યાહ મેદ્ધ્યત્વાય । ઉદાદાય પૃથિવી-ઞ્જીરદાનુર્યામૈરય-ઞ્ચન્દ્રમસિ સ્વધાભિરિત્યાહ ।
યદેવાસ્યા અમેદ્ધ્યમ્ । તદપહત્ય ।
મેદ્ધ્યા-ન્દેવયજની-ઙ્કૃત્વા ॥ 80 ॥
ધા અસિ સ્વધા અસીતિ યોયુપ્યતે શાન્ત્યૈ ।
ઉર્વી ચાસિ વસ્વી ચાસીત્યાહ ।
ઉર્વીમેવૈનાં-વઁસ્વી-ઙ્કરોતિ ।
પુરા ક્રૂરસ્ય વિસૃપો વિરફ્શિન્નિત્યાહ મેદ્ધ્યત્વાય । ઉદાદાય પૃથિવી-ઞ્જીરદાનુર્યામૈરય-ઞ્ચન્દ્રમસિ સ્વધાભિરિત્યાહ ।
યદેવાસ્યા અમેદ્ધ્યમ્ । તદપહત્ય ।
મેદ્ધ્યા-ન્દેવયજની-ઙ્કૃત્વા ॥ 80 ॥
યદદશ્ચન્દ્રમસિ મેદ્ધ્યમ્ । તદસ્યામેરયતિ ।
તા-ન્ધીરાસો અનુદૃશ્ય યજન્ત ઇત્યાહાનુખ્યાત્યૈ ॥ પ્રોક્ષણીરાસાદય । ઇદ્ધ્માબર્હિ-રુપસાદય । સ્રુવ-ઞ્ચ સ્રુચશ્ચ સમ્મૃડ્ઢિ । પત્નીગ્ં સન્નહ્ય । આજ્યેનોદેહીત્યાહાનુપૂર્વતાયૈ । પ્રોક્ષણીરાસાદયતિ । આપો વૈ રક્ષોઘ્નીઃ ॥ 81 ॥
તા-ન્ધીરાસો અનુદૃશ્ય યજન્ત ઇત્યાહાનુખ્યાત્યૈ ॥ પ્રોક્ષણીરાસાદય । ઇદ્ધ્માબર્હિ-રુપસાદય । સ્રુવ-ઞ્ચ સ્રુચશ્ચ સમ્મૃડ્ઢિ । પત્નીગ્ં સન્નહ્ય । આજ્યેનોદેહીત્યાહાનુપૂર્વતાયૈ । પ્રોક્ષણીરાસાદયતિ । આપો વૈ રક્ષોઘ્નીઃ ॥ 81 ॥
રક્ષસામપહત્યૈ । સ્ફ્યસ્ય વર્ત્મન્-થ્સાદયતિ । યજ્ઞસ્ય સન્તત્યૈ । ઉવાચ હાસિતો દૈવલઃ । એતાવતીર્વા અમુષ્મિન્ ઁલોક આપ આસન્ન્ ।
યાવતીઃ પ્રોક્ષણીરિતિ । તસ્મા-દ્બહ્વીરાસાદ્યાઃ । સ્ફ્યમુદસ્યન્ન્ । ય-ન્દ્વિષ્યાત્ત-ન્ધ્યાયેત્ । શુચૈવૈન-મર્પયતિ ॥ 82 ॥
યાવતીઃ પ્રોક્ષણીરિતિ । તસ્મા-દ્બહ્વીરાસાદ્યાઃ । સ્ફ્યમુદસ્યન્ન્ । ય-ન્દ્વિષ્યાત્ત-ન્ધ્યાયેત્ । શુચૈવૈન-મર્પયતિ ॥ 82 ॥
(વૈ વાયુ - રાહ - પરાવતીત્યાહા - હ - દ્વિતીયગ્ં હર - તીતિ - પરિગૃહ્ણન્તિ - દેવયજની-ઙ્કરોતિ - ભવન્તિ - ખનત્ય - ક - રેતત્ - કૃત્વા - રક્ષોઘ્ની - રર્પયતિ) (અ. 9)
અનુવાકં 10 - ઇધ્માબર્હિ-સ્સાદનમ્
વજ્રો વૈ સ્ફ્યઃ । યદન્વઞ્ચ-ન્ધારયેત્ । વજ્રે-ઽદ્ધ્વર્યુઃ, ક્ષણ્વીત । પુરસ્તા-ત્તિર્યઞ્ચ-ન્ધારયતિ । વજ્રો વૈ સ્ફ્યઃ । વજ્રેણૈવ યજ્ઞસ્ય દક્ષિણતો રક્ષાગ્સ્યપહન્તિ ।
અગ્નિભ્યા-મ્પ્રાચશ્ચ પ્રતીચશ્ચ । સ્ફ્યેનોદીચશ્ચા-ધરાચશ્ચ । સ્ફ્યેન વા એષ વજ્રેણાસ્યૈ પાપ્માન-મ્ભ્રાતૃવ્ય-મપહત્ય ।
ઉત્કરે-ઽધિ પ્રવૃશ્ચતિ ॥ 83 ॥
અનુવાકં 10 - ઇધ્માબર્હિ-સ્સાદનમ્
વજ્રો વૈ સ્ફ્યઃ । યદન્વઞ્ચ-ન્ધારયેત્ । વજ્રે-ઽદ્ધ્વર્યુઃ, ક્ષણ્વીત । પુરસ્તા-ત્તિર્યઞ્ચ-ન્ધારયતિ । વજ્રો વૈ સ્ફ્યઃ । વજ્રેણૈવ યજ્ઞસ્ય દક્ષિણતો રક્ષાગ્સ્યપહન્તિ ।
અગ્નિભ્યા-મ્પ્રાચશ્ચ પ્રતીચશ્ચ । સ્ફ્યેનોદીચશ્ચા-ધરાચશ્ચ । સ્ફ્યેન વા એષ વજ્રેણાસ્યૈ પાપ્માન-મ્ભ્રાતૃવ્ય-મપહત્ય ।
ઉત્કરે-ઽધિ પ્રવૃશ્ચતિ ॥ 83 ॥
યથોપધાય વૃશ્ચન્ત્યવમ્ । હસ્તાવવ નેનિક્તે । આત્માનમેવ પવયતે । સ્ફ્ય-મ્પ્રક્ષાલયતિ મેદ્ધ્યત્વાય । અથો પાપ્મન એવ ભ્રાતૃવ્યસ્ય ન્યઙ્ગ-ઞ્છિનત્તિ ॥ ઇદ્ધ્મા-બર્હિ-રુપસાદયતિ યુક્ત્યૈ । યજ્ઞસ્ય મિથુનત્વાય ।
અથો પુરોરુચમેવૈતા-ન્દધાતિ ।
ઉત્તરસ્ય કર્મણો-ઽનુખ્યાત્યૈ ।
ન પુરસ્તા-ત્પ્રત્યગુપસાદયેત્ ॥ 84 ॥
અથો પુરોરુચમેવૈતા-ન્દધાતિ ।
ઉત્તરસ્ય કર્મણો-ઽનુખ્યાત્યૈ ।
ન પુરસ્તા-ત્પ્રત્યગુપસાદયેત્ ॥ 84 ॥
ય-ત્પુરસ્તા-ત્પ્રત્ય-ગુપસાદયેત્ ।
અન્યત્રાહુતિપથાદિદ્ધ્મ-મ્પ્રતિપાદયેત્ । પ્રજા વૈ બર્હિઃ । અપરાદ્ધ્નુયા-દ્બર્હિષા પ્રજાના-મ્પ્રજનનમ્ । પશ્ચાત્-પ્રાગુપસાદયતિ । આહુતિપથેનેદ્ધ્મ-મ્પ્રતિપાદયતિ ।
સપ્રન્ત્યેવ બર્હિષા પ્રજાના-મ્પ્રજનનમુપૈતિ । દક્ષિણમિદ્ધ્મમ્ ।
ઉત્તર-મ્બરઃઇઃ । આત્મા વા ઇદ્ધ્મઃ ।
પ્રજા બર્હિઃ । પ્રજા હ્યાત્મન ઉત્તરતરા તીર્થે ।
તતો મેધમુપનીય । યથા દેવતમેવૈનત્-પ્રતિષ્ઠાપયતિ । પ્રતિતિષ્ઠતિ પ્રજયા પશુભિ-ર્યજમાનઃ ॥ 85 ॥
(વૃશ્ચતિ - સાદયે - દિદ્ધ્મઃ પઞ્ચ ચ) (અ. 10)
(તૃતીયસ્યાં - દેવસ્યાશ્વપર્શું-યોઁ વૈ - પૂર્વેદ્યુઃ - કર્મણે વા - મિન્દ્રો વૃત્રમહન્-થ્સો-ઽપો - ઽવધૂતં - ધૃષ્ટિ--ર્ દેવસ્યેત્યાહ સંવઁપામિ - દેવસ્ય સ્ફ્યમાદદે - વજ્રો વૈ સ્ફ્યો દશ)
(તૃતીયસ્યાં - ઁયજ્ઞસ્યાનતિરેકાય - પવિત્રવત્ય - ધ્વર્યુ-ઞ્ચા - ધિષવણમસ્ય - ન્તરિક્ષ એવ - રક્ષસામન્તર્હિત્યૈ - દ્વૌ વાવ પુરુષો - યદદશ્ચન્દ્રમસિ મેદ્ધ્ય-મ્પઞ્ચાશીતિઃ)
(તૃતીયસ્યાં - ઁયજમાનઃ)
॥ હરિઃ ઓમ્ ॥
॥ કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય બ્રાહ્મણે તૃતીયાષ્ટકે દ્વિતીયઃ પ્રપાઠક-સ્સમાપ્તઃ ॥
અન્યત્રાહુતિપથાદિદ્ધ્મ-મ્પ્રતિપાદયેત્ । પ્રજા વૈ બર્હિઃ । અપરાદ્ધ્નુયા-દ્બર્હિષા પ્રજાના-મ્પ્રજનનમ્ । પશ્ચાત્-પ્રાગુપસાદયતિ । આહુતિપથેનેદ્ધ્મ-મ્પ્રતિપાદયતિ ।
સપ્રન્ત્યેવ બર્હિષા પ્રજાના-મ્પ્રજનનમુપૈતિ । દક્ષિણમિદ્ધ્મમ્ ।
ઉત્તર-મ્બરઃઇઃ । આત્મા વા ઇદ્ધ્મઃ ।
પ્રજા બર્હિઃ । પ્રજા હ્યાત્મન ઉત્તરતરા તીર્થે ।
તતો મેધમુપનીય । યથા દેવતમેવૈનત્-પ્રતિષ્ઠાપયતિ । પ્રતિતિષ્ઠતિ પ્રજયા પશુભિ-ર્યજમાનઃ ॥ 85 ॥
(વૃશ્ચતિ - સાદયે - દિદ્ધ્મઃ પઞ્ચ ચ) (અ. 10)
(તૃતીયસ્યાં - દેવસ્યાશ્વપર્શું-યોઁ વૈ - પૂર્વેદ્યુઃ - કર્મણે વા - મિન્દ્રો વૃત્રમહન્-થ્સો-ઽપો - ઽવધૂતં - ધૃષ્ટિ--ર્ દેવસ્યેત્યાહ સંવઁપામિ - દેવસ્ય સ્ફ્યમાદદે - વજ્રો વૈ સ્ફ્યો દશ)
(તૃતીયસ્યાં - ઁયજ્ઞસ્યાનતિરેકાય - પવિત્રવત્ય - ધ્વર્યુ-ઞ્ચા - ધિષવણમસ્ય - ન્તરિક્ષ એવ - રક્ષસામન્તર્હિત્યૈ - દ્વૌ વાવ પુરુષો - યદદશ્ચન્દ્રમસિ મેદ્ધ્ય-મ્પઞ્ચાશીતિઃ)
(તૃતીયસ્યાં - ઁયજમાનઃ)
॥ હરિઃ ઓમ્ ॥
॥ કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય બ્રાહ્મણે તૃતીયાષ્ટકે દ્વિતીયઃ પ્રપાઠક-સ્સમાપ્તઃ ॥