കൃഷ്ണ യജുര്വേദീയ തൈത്തിരീയ ബ്രാഹ്മണേ തൃതീയാഷ്ടകേ ദ്വിതീയഃ പ്രപാഠകഃ - ദശപൂര്ണമാസേഷ്ടിബ്രാഹ്മണമ്
ഓ-ന്നമഃ പരമാത്മനേ, ശ്രീ മഹാഗണപതയേ നമഃ,
ശ്രീ ഗുരുഭ്യോ നമഃ । ഹരിഃ ഓമ് ॥
അനുവാകം 1 - വഥ്സാപാകരണമ്
തൃതീയസ്യാമിതോ ദിവി സോമ ആസീത് । ത-ങ്ഗായത്ര്യാഹരത് ।
തസ്യ പര്ണമച്ഛിദ്യത । ത-ത്പര്ണോ-ഽഭവത് । ത-ത്പര്ണസ്യ പര്ണത്വമ് । ബ്രഹ്മ വൈ പര്ണഃ । യ-ത്പര്ണശാഖയാ വഥ്സാനപാകരോതി ।
ബ്രഹ്മണൈവൈനാനപാകരോതി ॥ ഗായത്രോ വൈ പര്ണഃ । ഗായത്രാഃ പശവഃ ॥ 1 ॥
ഓ-ന്നമഃ പരമാത്മനേ, ശ്രീ മഹാഗണപതയേ നമഃ,
ശ്രീ ഗുരുഭ്യോ നമഃ । ഹരിഃ ഓമ് ॥
അനുവാകം 1 - വഥ്സാപാകരണമ്
തൃതീയസ്യാമിതോ ദിവി സോമ ആസീത് । ത-ങ്ഗായത്ര്യാഹരത് ।
തസ്യ പര്ണമച്ഛിദ്യത । ത-ത്പര്ണോ-ഽഭവത് । ത-ത്പര്ണസ്യ പര്ണത്വമ് । ബ്രഹ്മ വൈ പര്ണഃ । യ-ത്പര്ണശാഖയാ വഥ്സാനപാകരോതി ।
ബ്രഹ്മണൈവൈനാനപാകരോതി ॥ ഗായത്രോ വൈ പര്ണഃ । ഗായത്രാഃ പശവഃ ॥ 1 ॥
തസ്മാ-ത്ത്രീണിത്രീണി പര്ണസ്യ പലാശാനി । ത്രിപദാ ഗായത്രീ । യ-ത്പര്ണശാഖയാ ഗാഃ പ്രാര്പയതി । സ്വയൈവൈനാ ദേവതയാ പ്രാര്പയതി । യ-ങ്കാമയേതാ പശു-സ്സ്യാദിതി । അപര്ണാ-ന്തസ്മൈ ശുഷ്കാഗ്രാമാഹരേത് ।
അപശുരേവ ഭവതി । യ-ങ്കാമയേത പശുമാന്-ഥ്സ്യാദിതി । ബഹുപര്ണാ-ന്തസ്മൈ ബഹുശാഖാമാഹരേത് । പശുമന്ത-മേവൈന-ങ്കരോതി ॥ 2 ॥
അപശുരേവ ഭവതി । യ-ങ്കാമയേത പശുമാന്-ഥ്സ്യാദിതി । ബഹുപര്ണാ-ന്തസ്മൈ ബഹുശാഖാമാഹരേത് । പശുമന്ത-മേവൈന-ങ്കരോതി ॥ 2 ॥
യ-ത്പ്രാചീമാഹരേത് । ദേവലോക-മഭിജയേത് । യദുദീചീ-മ്മനുഷ്യലോകമ് । പ്രാചീമുദീചീമാഹരതി । ഉഭയോ-ര്ലോകയോ-രഭിജിത്യൈ ॥ ഇഷേ ത്വോര്ജേ ത്വേത്യാഹ । ഇഷമേവോര്ജം-യഁജമാനേ ദധാതി ॥
വായവ-സ്സ്ഥേത്യാഹ । വായുര്വാ അന്തരിക്ഷ-സ്യാദ്ധ്യക്ഷാഃ ।
അന്തരിക്ഷദേവത്യാഃ ഖലു വൈ പശവഃ ॥ 3 ॥
വായവ-സ്സ്ഥേത്യാഹ । വായുര്വാ അന്തരിക്ഷ-സ്യാദ്ധ്യക്ഷാഃ ।
അന്തരിക്ഷദേവത്യാഃ ഖലു വൈ പശവഃ ॥ 3 ॥
വായവ ഏവൈനാ-ന്പരി ദദാതി । പ്ര വാ ഏനാനേതദാ-കരോതി । യദാഹ । വായവ-സ്സ്ഥേത്യുപായവഃ
സ്ഥേത്യാഹ । യജമാനായൈവ പശൂനുപഹ്വയതേ ॥
ദേവോ വഃ സവിതാ പ്രാര്പയത്വിത്യാഹ പ്രസൂത്യൈ ॥ ശ്രേഷ്ഠതമായ കര്മണ ഇത്യാഹ ।
യജ്ഞോ ഹി ശ്രേഷ്ഠതമ-ങ്കര്മ । തസ്മാദേവമാഹ ॥
ആപ്യായദ്ധ്വമഘ്നിയാ ദേവഭാഗമിത്യാഹ ॥ 4 ॥
സ്ഥേത്യാഹ । യജമാനായൈവ പശൂനുപഹ്വയതേ ॥
ദേവോ വഃ സവിതാ പ്രാര്പയത്വിത്യാഹ പ്രസൂത്യൈ ॥ ശ്രേഷ്ഠതമായ കര്മണ ഇത്യാഹ ।
യജ്ഞോ ഹി ശ്രേഷ്ഠതമ-ങ്കര്മ । തസ്മാദേവമാഹ ॥
ആപ്യായദ്ധ്വമഘ്നിയാ ദേവഭാഗമിത്യാഹ ॥ 4 ॥
വഥ്സേഭ്യശ്ച വാ ഏതാഃ പുരാ മനുഷ്യേഭ്യ-ശ്ചാപ്യായന്ത । ദേവേഭ്യ ഏവൈനാ ഇന്ദ്രായാപ്യായയതി ॥ ഊര്ജസ്വതീഃ പയസ്വതീരിത്യാഹ । ഊര്ജഗ്ം ഹി പയഃ സമ്ഭരന്തി ॥ പ്രജാവതീ-രനമീവാ അയക്ഷ്മാ ഇത്യാഹ പ്രജാത്യൈ । മാവഃ സ്തേന ഈശത മാ-ഽഘശഗ്ംസ ഇത്യാഹ ഗുപ്ത്യൈ ॥ രുദ്രസ്യ ഹേതിഃ പരി വോ വൃണക്ത്വിത്യാഹ । രുദ്രാ ദേവൈനാ-സ്ത്രായതേ ॥
ധ്രുവാ അസ്മി-ന്ഗോപതൌ സ്യാത ബഹ്വീരിത്യാഹ ।
ധ്രുവാ ഏവാസ്മി-ന്ബഹ്വീഃ കരോതി ॥ 5 ॥
ധ്രുവാ അസ്മി-ന്ഗോപതൌ സ്യാത ബഹ്വീരിത്യാഹ ।
ധ്രുവാ ഏവാസ്മി-ന്ബഹ്വീഃ കരോതി ॥ 5 ॥
യജമാനസ്യ പശൂ-ന്പാഹീത്യാഹ । പശൂനാ-ങ്ഗോപീഥായ । തസ്മാഥ്സായ-മ്പശവ ഉപ സമാവര്തന്തേ ॥ അനധ-സ്സാദയതി । ഗര്ഭാണാ-ന്ധൃത്യാ അപ്രപാദായ । തസ്മാദ്ഗര്ഭാഃ പ്രജാനാമപ്രപാദുകാഃ ।
ഉപരീവ നിദധാതി । ഉപരീവ ഹി സുവര്ഗോ ലോകഃ ।
സുവര്ഗസ്യ ലോകസ്യ സമഷ്ട്യൈ ॥ 6 ॥
ഉപരീവ നിദധാതി । ഉപരീവ ഹി സുവര്ഗോ ലോകഃ ।
സുവര്ഗസ്യ ലോകസ്യ സമഷ്ട്യൈ ॥ 6 ॥
(പശവഃ - കരോതി - പശവോ - ദേവഭാഗമിത്യാഹ - കരോതി - +നവ ച) (അ. 1)
അനുവാകം 2 - ബര്ഹിരാഹരണമ്
ദേവസ്യ ത്വാ സവിതുഃ പ്രസവ ഇത്യശ്വപര്ശുമാദത്തേ പ്രസൂത്യൈ ।
അശ്വിനോ-ര്ബാഹുഭ്യാമിത്യാഹ ।
അശ്വിനൌ ഹി ദേവാനാമദ്ധ്വര്യൂ ആസ്താമ് ।
പൂഷ്ണോ ഹസ്താഭ്യാമിത്യാഹ യത്യൈ ॥ യോ വാ ഓഷധീഃ പര്വശോ വേദ । നൈനാ-സ്സ ഹിനസ്തി । പ്രജാപതിര്വാ ഓഷധീഃ പര്വശോ വേദ । സ ഏനാ ന ഹിനസ്തി । അശ്വപര്ശ്വാ ബര്ഹിരച്ഛൈതി ।
പ്രാജാപത്യോ വാ അശ്വഃ സയോനിത്വായ ॥ 7 ॥
അനുവാകം 2 - ബര്ഹിരാഹരണമ്
ദേവസ്യ ത്വാ സവിതുഃ പ്രസവ ഇത്യശ്വപര്ശുമാദത്തേ പ്രസൂത്യൈ ।
അശ്വിനോ-ര്ബാഹുഭ്യാമിത്യാഹ ।
അശ്വിനൌ ഹി ദേവാനാമദ്ധ്വര്യൂ ആസ്താമ് ।
പൂഷ്ണോ ഹസ്താഭ്യാമിത്യാഹ യത്യൈ ॥ യോ വാ ഓഷധീഃ പര്വശോ വേദ । നൈനാ-സ്സ ഹിനസ്തി । പ്രജാപതിര്വാ ഓഷധീഃ പര്വശോ വേദ । സ ഏനാ ന ഹിനസ്തി । അശ്വപര്ശ്വാ ബര്ഹിരച്ഛൈതി ।
പ്രാജാപത്യോ വാ അശ്വഃ സയോനിത്വായ ॥ 7 ॥
ഓഷധീനാമഹിഗ്ംസായൈ ॥
യജ്ഞസ്യ ഘോഷദസീത്യാഹ ।
യജമാന ഏവ രയി-ന്ദധാതി । പ്രത്യുഷ്ടഗ്ം രക്ഷഃ പ്രത്യുഷ്ടാ അരാതയ ഇത്യാഹ ।
രക്ഷസാ-മപഹത്യൈ ॥ പ്രേയമഗാദ്ധിഷണാ ബര്ഹിരച്ഛേത്യാഹ । വിദ്യാ വൈ ധിഷണാ । വിദ്യയൈവൈനദച്ഛൈതി ॥ മനുനാ കൃതാ സ്വധയാ വിതഷ്ടേത്യാഹ । മാനവീ ഹി പര്ശുഃ സ്വധാകൃതാ ॥ 8 ॥
യജ്ഞസ്യ ഘോഷദസീത്യാഹ ।
യജമാന ഏവ രയി-ന്ദധാതി । പ്രത്യുഷ്ടഗ്ം രക്ഷഃ പ്രത്യുഷ്ടാ അരാതയ ഇത്യാഹ ।
രക്ഷസാ-മപഹത്യൈ ॥ പ്രേയമഗാദ്ധിഷണാ ബര്ഹിരച്ഛേത്യാഹ । വിദ്യാ വൈ ധിഷണാ । വിദ്യയൈവൈനദച്ഛൈതി ॥ മനുനാ കൃതാ സ്വധയാ വിതഷ്ടേത്യാഹ । മാനവീ ഹി പര്ശുഃ സ്വധാകൃതാ ॥ 8 ॥
ത ആവഹന്തി കവയഃ പുരസ്താദിത്യാഹ । ശുശ്രുവാഗ്ംസോ വൈ കവയഃ । യജ്ഞഃ പുരസ്താത് । മുഖത ഏവ യജ്ഞമാരഭതേ । അഥോ യദേതദുക്ത്വാ യതഃ കുതശ്ചാഹരതി । ത-ത്പ്രാച്യാ ഏവ ദിശോ ഭവതി ॥
ദേവേഭ്യോ ജുഷ്ടമിഹ ബര്ഹിരാസദ ഇത്യാഹ । ബര്ഹിഷ-സ്സമൃദ്ധ്യൈ । കര്മണോ-ഽനപരാധായ ॥ ദേവാനാ-മ്പരിഷൂതമസീത്യാഹ ॥ 9 ॥
ദേവേഭ്യോ ജുഷ്ടമിഹ ബര്ഹിരാസദ ഇത്യാഹ । ബര്ഹിഷ-സ്സമൃദ്ധ്യൈ । കര്മണോ-ഽനപരാധായ ॥ ദേവാനാ-മ്പരിഷൂതമസീത്യാഹ ॥ 9 ॥
യദ്വാ ഇദ-ങ്കി-ഞ്ച । ത-ദ്ദേവാനാ-മ്പരിഷൂതമ് ।
അഥോ യഥാ വസ്യസേ പ്രതി പ്രോച്യാഹേദ-ങ്കരിഷ്യാമീതി । ഏവമേവ തദദ്ധ്വര്യു-ര്ദേവേഭ്യഃ പ്രതി പ്രോച്യ ബര്ഹിര്ദാതി । ആത്മനോ-ഽഹിഗ്ംസായൈ ॥ യാവത-സ്സ്തമ്ബാ-ന്പരി ദിശേത് । യത്തേഷാ-മുച്ഛിഗ്ഗ്ഷ്യാത് । അതി ത-ദ്യജ്ഞസ്യ രേചയേത് । ഏകഗ്ഗ് സ്തമ്ബ-മ്പരിദിശേത് ।
തഗ്ം സര്വ-ന്ദായാത് ॥ 10 ॥
അഥോ യഥാ വസ്യസേ പ്രതി പ്രോച്യാഹേദ-ങ്കരിഷ്യാമീതി । ഏവമേവ തദദ്ധ്വര്യു-ര്ദേവേഭ്യഃ പ്രതി പ്രോച്യ ബര്ഹിര്ദാതി । ആത്മനോ-ഽഹിഗ്ംസായൈ ॥ യാവത-സ്സ്തമ്ബാ-ന്പരി ദിശേത് । യത്തേഷാ-മുച്ഛിഗ്ഗ്ഷ്യാത് । അതി ത-ദ്യജ്ഞസ്യ രേചയേത് । ഏകഗ്ഗ് സ്തമ്ബ-മ്പരിദിശേത് ।
തഗ്ം സര്വ-ന്ദായാത് ॥ 10 ॥
യജ്ഞസ്യാനതിരേകായ ॥ വര്ഷവൃദ്ധ-മസീത്യാഹ ।
വര്ഷ വൃദ്ധാ വാ ഓഷധയഃ ॥
ദേവ ബര്ഹിരിത്യാഹ । ദേവേഭ്യ ഏവൈന-ത്കരോതി ।
മാ ത്വാ-ഽന്വമ്മാ തിര്യഗിത്യാഹാ ഹിഗ്ംസായൈ ।
പര്വ തേ രാദ്ധ്യാസമിത്യാ-ഹര്ധ്യൈ ॥
ആച്ഛേത്താ തേ മാ രിഷമിത്യാഹ । നാസ്യാത്മനോ മീയതേ ।
യ ഏവം-വേഁദ ॥ 11 ॥
വര്ഷ വൃദ്ധാ വാ ഓഷധയഃ ॥
ദേവ ബര്ഹിരിത്യാഹ । ദേവേഭ്യ ഏവൈന-ത്കരോതി ।
മാ ത്വാ-ഽന്വമ്മാ തിര്യഗിത്യാഹാ ഹിഗ്ംസായൈ ।
പര്വ തേ രാദ്ധ്യാസമിത്യാ-ഹര്ധ്യൈ ॥
ആച്ഛേത്താ തേ മാ രിഷമിത്യാഹ । നാസ്യാത്മനോ മീയതേ ।
യ ഏവം-വേഁദ ॥ 11 ॥
ദേവബര്ഹി-ശ്ശതവല്ശം-വിഁരോഹേത്യാഹ । പ്രജാ വൈ ബര്ഹിഃ । പ്രജാനാ-മ്പ്രജനനായ ॥ സഹസ്രവല്ശാ വി വയഗ്ം രുഹേമേത്യാഹ । ആശിഷമേവൈതാമാശാസ്തേ ॥ പൃഥിവ്യാ-സ്സപൃഞ്ചഃ പാഹീത്യാഹ പ്രതിഷ്ഠിത്യൈ ॥
അയുങ്ഗായുങ്ഗാ-ന്മുഷ്ടീന് ഁലുനോതി । മിഥുനത്വായ പ്രജാത്യൈ ॥ സുസഭൃന്താ ത്വാ സമ്ഭരാമീത്യാഹ । ബ്രഹ്മണൈവൈനഥ്- സമ്ഭരതി ॥ 12 ॥
അയുങ്ഗായുങ്ഗാ-ന്മുഷ്ടീന് ഁലുനോതി । മിഥുനത്വായ പ്രജാത്യൈ ॥ സുസഭൃന്താ ത്വാ സമ്ഭരാമീത്യാഹ । ബ്രഹ്മണൈവൈനഥ്- സമ്ഭരതി ॥ 12 ॥
അദിത്യൈ രാസ്നാ-ഽസീത്യാഹ । ഇയം-വാഁ അദിതിഃ ।
അസ്യാ ഏവൈന-ദ്രാസ്നാ-ങ്കരോതി ॥ ഇന്ദ്രാണ്യൈ സനംഹനമിത്യാഹ । ഇന്ദ്രാണീ വാ അഗ്രേ ദേവതാനാഗ്ം സമനഹ്യത । സാ ഽഽര്ധ്നോത് ।
ഋദ്ധ്യൈ സന്നഹ്യതി । പ്രജാ വൈ ബര്ഹിഃ ।
പ്രജാനാമപരാവാപായ ।
തസ്മാ-ഥ്സ്നാവസന്തതാഃ പ്രജാ ജായന്തേ ॥ 13 ॥
അസ്യാ ഏവൈന-ദ്രാസ്നാ-ങ്കരോതി ॥ ഇന്ദ്രാണ്യൈ സനംഹനമിത്യാഹ । ഇന്ദ്രാണീ വാ അഗ്രേ ദേവതാനാഗ്ം സമനഹ്യത । സാ ഽഽര്ധ്നോത് ।
ഋദ്ധ്യൈ സന്നഹ്യതി । പ്രജാ വൈ ബര്ഹിഃ ।
പ്രജാനാമപരാവാപായ ।
തസ്മാ-ഥ്സ്നാവസന്തതാഃ പ്രജാ ജായന്തേ ॥ 13 ॥
പൂഷാ തേ ഗ്രന്ഥി-ങ്ഗ്രഥ്നാത്വിത്യാഹ ।
പുഷ്ടിമേവ യജമാനേ ദധാതി ॥ സ തേ മാ-ഽഽ സ്ഥാദിത്യാഹാഹിഗ്ംസായൈ ॥ പശ്ചാ-ത്പ്രാഞ്ചമുപഗൂഹതി ।
പശ്ചാ-ദ്വൈ പ്രാചീനഗ്ം രേതോ ധീയതേ ।
പശ്ചാദേവാസ്മൈ പ്രാചീനഗ്ം രേതോ ദധാതി ॥
ഇന്ദ്രസ്യ ത്വാ ബാഹുഭ്യാ-മുദ്യച്ഛ ഇത്യാഹ । ഇന്ദ്രിയമേവ യജമാനേ ദധാതി ॥
ബൃഹസ്പതേര്മൂര്ധ്നാ ഹരാമീത്യാഹ ।
ബ്രഹ്മ വൈ ദേവാനാ-മ്ബൃഹസ്പതിഃ ॥ 14 ॥
പുഷ്ടിമേവ യജമാനേ ദധാതി ॥ സ തേ മാ-ഽഽ സ്ഥാദിത്യാഹാഹിഗ്ംസായൈ ॥ പശ്ചാ-ത്പ്രാഞ്ചമുപഗൂഹതി ।
പശ്ചാ-ദ്വൈ പ്രാചീനഗ്ം രേതോ ധീയതേ ।
പശ്ചാദേവാസ്മൈ പ്രാചീനഗ്ം രേതോ ദധാതി ॥
ഇന്ദ്രസ്യ ത്വാ ബാഹുഭ്യാ-മുദ്യച്ഛ ഇത്യാഹ । ഇന്ദ്രിയമേവ യജമാനേ ദധാതി ॥
ബൃഹസ്പതേര്മൂര്ധ്നാ ഹരാമീത്യാഹ ।
ബ്രഹ്മ വൈ ദേവാനാ-മ്ബൃഹസ്പതിഃ ॥ 14 ॥
ബ്രഹ്മണൈവൈനദ്ധരതി ॥ ഉര്വന്തരിക്ഷ-മന്വിഹീത്യാഹ ഗത്യൈ ॥ ദേവഗമ്മമസീത്യാഹ । ദേവാനേവൈനദ്ഗമയതി ॥ അനധ-സ്സാദയതി ।
ഗര്ഭാണാ-ന്ധൃത്യാ അപ്രപാദായ । തസ്മാ-ദ്ഗര്ഭാഃ പ്രജാനാമപ്രപാദുകാഃ । ഉപരീവ നിദധാതി । ഉപരീവ ഹി സുവര്ഗോ ലോകഃ ।
സുവര്ഗസ്യ ലോകസ്യ സമഷ്ട്യൈ ॥ 15 ॥
ഗര്ഭാണാ-ന്ധൃത്യാ അപ്രപാദായ । തസ്മാ-ദ്ഗര്ഭാഃ പ്രജാനാമപ്രപാദുകാഃ । ഉപരീവ നിദധാതി । ഉപരീവ ഹി സുവര്ഗോ ലോകഃ ।
സുവര്ഗസ്യ ലോകസ്യ സമഷ്ട്യൈ ॥ 15 ॥
(സയോനിത്വായ - സ്വധാകൃതാ - ഽസീത്യാഹ - ദായാ-ദ്- വേദ - ഭരതി - ജായന്തേ - ബൃഹസ്പതിഃ - സമഷ്ട്യൈ) (അ. 2)
അനുവാകം 3 - ദോഹനമ്
പൂര്വേദ്യുരിദ്ധ്മാ ബര്ഹിഃ കരോതി । യജ്ഞമേവാരഭ്യ ഗൃഹീത്വോപവസതി ॥ പ്രജാപതി-ര്യജ്ഞമസൃജത । തസ്യോഖേ അസ്രഗ്ംസേതാമ് । യജ്ഞോ വൈ പ്രജാപതിഃ ।
യ-ഥ്സാന്നായ്യോഖേ ഭവതഃ ।
യജ്ഞസ്യൈവ തദുഖേ ഉപദധാത്യ-പ്രസ്രഗ്ംസായ ॥
ശുന്ധദ്ധ്വ-ന്ദൈവ്യായ കര്മണേ ദേവയജ്യായാ ഇത്യാഹ । ദേവയജ്യായാ ഏവൈനാനി ശുന്ധതി ॥ മാതരിശ്വനോ ഘര്മോ-ഽസീത്യാഹ ॥ 16 ॥
അനുവാകം 3 - ദോഹനമ്
പൂര്വേദ്യുരിദ്ധ്മാ ബര്ഹിഃ കരോതി । യജ്ഞമേവാരഭ്യ ഗൃഹീത്വോപവസതി ॥ പ്രജാപതി-ര്യജ്ഞമസൃജത । തസ്യോഖേ അസ്രഗ്ംസേതാമ് । യജ്ഞോ വൈ പ്രജാപതിഃ ।
യ-ഥ്സാന്നായ്യോഖേ ഭവതഃ ।
യജ്ഞസ്യൈവ തദുഖേ ഉപദധാത്യ-പ്രസ്രഗ്ംസായ ॥
ശുന്ധദ്ധ്വ-ന്ദൈവ്യായ കര്മണേ ദേവയജ്യായാ ഇത്യാഹ । ദേവയജ്യായാ ഏവൈനാനി ശുന്ധതി ॥ മാതരിശ്വനോ ഘര്മോ-ഽസീത്യാഹ ॥ 16 ॥
അന്തരിക്ഷം-വൈഁ മാതരിശ്വനോ ഘര്മഃ ।
ഏഷാം-ലോഁകാനാം-വിഁധൃത്യൈ ॥
ദ്യൌരസി പൃഥിവ്യസീത്യാഹ । ദിവശ്ച ഹ്യേഷാ പൃഥിവ്യാശ്ച സമ്ഭൃതാ । യദുഖാ ।
തസ്മാദേവമാഹ ॥ വിശ്വധായാ അസി പരമേണ ധാമ്നേത്യാഹ । വൃഷ്ടിര്വൈ വിശ്വധായാഃ । വൃഷ്ടിമേവാവരുന്ധേ । ദൃഗ്ംഹസ്വ മാ ഹ്വാരിത്യാഹ ധൃത്യൈ ॥ 17 ॥
ഏഷാം-ലോഁകാനാം-വിഁധൃത്യൈ ॥
ദ്യൌരസി പൃഥിവ്യസീത്യാഹ । ദിവശ്ച ഹ്യേഷാ പൃഥിവ്യാശ്ച സമ്ഭൃതാ । യദുഖാ ।
തസ്മാദേവമാഹ ॥ വിശ്വധായാ അസി പരമേണ ധാമ്നേത്യാഹ । വൃഷ്ടിര്വൈ വിശ്വധായാഃ । വൃഷ്ടിമേവാവരുന്ധേ । ദൃഗ്ംഹസ്വ മാ ഹ്വാരിത്യാഹ ധൃത്യൈ ॥ 17 ॥
വസൂനാ-മ്പവിത്രമസീത്യാഹ । പ്രാണാ വൈ വസവഃ ।
തേഷാം-വാഁ ഏത-ദ്ഭാഗധേയമ് । യ-ത്പവിത്രമ് । തേഭ്യ ഏവൈന-ത്കരോതി ॥ ശതധാരഗ്ം സഹസ്രധാരമിത്യാഹ । പ്രാണേഷ്വേവായു-ര്ദധാതി സര്വത്വായ ॥ ത്രിവൃ-ത്പലാശശാഖായാ-ന്ദര്ഭമയ-മ്ഭവതി । ത്രിവൃദ്വൈ പ്രാണഃ । ത്രിവൃതമേവ പ്രാണ-മ്മദ്ധ്യതോ യജമാനേ ദധാതി ॥ 18 ॥
തേഷാം-വാഁ ഏത-ദ്ഭാഗധേയമ് । യ-ത്പവിത്രമ് । തേഭ്യ ഏവൈന-ത്കരോതി ॥ ശതധാരഗ്ം സഹസ്രധാരമിത്യാഹ । പ്രാണേഷ്വേവായു-ര്ദധാതി സര്വത്വായ ॥ ത്രിവൃ-ത്പലാശശാഖായാ-ന്ദര്ഭമയ-മ്ഭവതി । ത്രിവൃദ്വൈ പ്രാണഃ । ത്രിവൃതമേവ പ്രാണ-മ്മദ്ധ്യതോ യജമാനേ ദധാതി ॥ 18 ॥
സൌമ്യഃ പര്ണ-സ്സയോനിത്വായ । സാക്ഷാ-ത്പവിത്ര-ന്ദര്ഭാഃ । പ്രാഖ്സായമധി നിദധാതി । ത-ത്പ്രാണാപാനയോ രൂപമ് । തിര്യക്പ്രാതഃ । ത-ദ്ദര്ശസ്യ രൂപമ് । ദാര്ശ്യഗ്ഗ് ഹ്യേതദഹഃ । അന്നം-വൈഁ ചന്ദ്രമാഃ ।
അന്ന-മ്പ്രാണാഃ । ഉഭയമേവോപൈത്യജാമിത്വായ ॥ 19 ॥
അന്ന-മ്പ്രാണാഃ । ഉഭയമേവോപൈത്യജാമിത്വായ ॥ 19 ॥
തസ്മാദയഗ്ം സര്വതഃ പവതേ ॥ ഹുത-സ്സ്തോകോ ഹുതോ ദ്രഫ്സ ഇത്യാഹ പ്രതിഷ്ഠിത്യൈ । ഹവിഷോ-ഽസ്കന്ദായ ।
ന ഹി ഹുതഗ്ഗ് സ്വാഹാകൃതഗ്ഗ് സ്കന്ദതി ।
ദിവി നാകോ നാമാഗ്നിഃ । തസ്യ വിപ്രുഷോ ഭാഗധേയമ് ।
അഗ്നയേ ബൃഹതേ നാകായേത്യാഹ ।
നാകമേവാഗ്നി-മ്ഭാഗധേയേന സമര്ധയതി ।
സ്വാഹാ ദ്യാവാപൃഥിവീഭ്യാമിത്യാഹ ।
ദ്യാവാപൃഥിവ്യോരേവൈനത്-പ്രതിഷ്ഠാപയതി ॥ 20 ॥
ന ഹി ഹുതഗ്ഗ് സ്വാഹാകൃതഗ്ഗ് സ്കന്ദതി ।
ദിവി നാകോ നാമാഗ്നിഃ । തസ്യ വിപ്രുഷോ ഭാഗധേയമ് ।
അഗ്നയേ ബൃഹതേ നാകായേത്യാഹ ।
നാകമേവാഗ്നി-മ്ഭാഗധേയേന സമര്ധയതി ।
സ്വാഹാ ദ്യാവാപൃഥിവീഭ്യാമിത്യാഹ ।
ദ്യാവാപൃഥിവ്യോരേവൈനത്-പ്രതിഷ്ഠാപയതി ॥ 20 ॥
പവിത്രവത്യാനയതി । അപാ-ഞ്ചൈവൌഷധീനാ-ഞ്ച രസഗ്ം സഗ്ംസൃജതി । അഥോ ഓഷധീഷ്വേവ പശൂ-ന്പ്രതിഷ്ഠാപയതി ॥ അന്വാരഭ്യ വാചം-യഁച്ഛതി ।
യജ്ഞസ്യ ധൃത്യൈ । ധാരയന്നാസ്തേ । ധാരയന്ത ഇവ ഹി ദുഹന്തി । കാമധുക്ഷ ഇത്യാഹാതൃതീയസ്യൈ । ത്രയ ഇമേ ലോകാഃ । ഇമാനേവ ലോകാന്. യജമാനോ ദുഹേ ॥ 21 ॥
യജ്ഞസ്യ ധൃത്യൈ । ധാരയന്നാസ്തേ । ധാരയന്ത ഇവ ഹി ദുഹന്തി । കാമധുക്ഷ ഇത്യാഹാതൃതീയസ്യൈ । ത്രയ ഇമേ ലോകാഃ । ഇമാനേവ ലോകാന്. യജമാനോ ദുഹേ ॥ 21 ॥
അമൂമിതി നാമ ഗൃഹ്ണാതി । ഭദ്രമേവാസാ-ങ്കര്മാവിഷ്കരോതി ॥ സാ വിശ്വായു-സ്സാ വിശ്വവ്യചാ-സ്സാ വിശ്വകര്മേത്യാഹ । ഇയം-വൈഁ വിശ്വായുഃ ।
അന്തരിക്ഷം-വിഁശ്വവ്യചാഃ । അസൌ വിശ്വകര്മാ ।
ഇമാനേവൈതാഭിര്ലോകാന്. യഥാപൂര്വ-ന്ദുഹേ ।
അഥോ യഥാ പ്രദാത്രേ പുണ്യമാശാസ്തേ । ഏവമേവൈനാ ഏതദുപസ്തൌതി । തസ്മാത്-പ്രാദാദിത്യുന്നീയ വന്ദമാനാ ഉപസ്തുവന്തഃ പശൂ-ന്ദുഹന്തി ॥ 22 ॥
അന്തരിക്ഷം-വിഁശ്വവ്യചാഃ । അസൌ വിശ്വകര്മാ ।
ഇമാനേവൈതാഭിര്ലോകാന്. യഥാപൂര്വ-ന്ദുഹേ ।
അഥോ യഥാ പ്രദാത്രേ പുണ്യമാശാസ്തേ । ഏവമേവൈനാ ഏതദുപസ്തൌതി । തസ്മാത്-പ്രാദാദിത്യുന്നീയ വന്ദമാനാ ഉപസ്തുവന്തഃ പശൂ-ന്ദുഹന്തി ॥ 22 ॥
ബഹു ദുഗ്ധീന്ദ്രായ ദേവേഭ്യോ ഹവിരിതി വാചം-വിഁസൃജതേ । യഥാ ദേവതമേവ പ്രസൌതി ।
ദൈവ്യസ്യ ച മാനുഷസ്യ ച വ്യാവൃത്ത്യൈ ।
ത്രിരാഹ । ത്രിഷത്യാ ഹി ദേവാഃ । അവാചം-യഁമോ-ഽനന്വാ-രഭ്യോത്തരാഃ । അപരിമിതമേവാവരുന്ധേ ॥
ന ദാരുപാത്രേണ ദുഹ്യാത് । അഗ്നിവദ്വൈ ദാരുപാത്രമ് ।
യ-ദ്ദാരുപാത്രേണ ദുഹ്യാത് ॥ 23 ॥
ദൈവ്യസ്യ ച മാനുഷസ്യ ച വ്യാവൃത്ത്യൈ ।
ത്രിരാഹ । ത്രിഷത്യാ ഹി ദേവാഃ । അവാചം-യഁമോ-ഽനന്വാ-രഭ്യോത്തരാഃ । അപരിമിതമേവാവരുന്ധേ ॥
ന ദാരുപാത്രേണ ദുഹ്യാത് । അഗ്നിവദ്വൈ ദാരുപാത്രമ് ।
യ-ദ്ദാരുപാത്രേണ ദുഹ്യാത് ॥ 23 ॥
യാതയാമ്നാ ഹവിഷാ യജേത । അഥോ ഖല്വാഹുഃ ।
പുരോഡാശമുഖാനി വൈ ഹവീഗ്ംഷി । നേത ഇതഃ പുരോഡാശഗ്ം ഹവിഷോ യാമോ-ഽസ്തീതി ।
കാമമേവ ദാരുപാത്രേണ ദുഹ്യാത് ॥ ശൂദ്ര ഏവ ന ദുഹ്യാത് । അസതോ വാ ഏഷ സമ്ഭൂതഃ । യച്ഛൂദ്രഃ । അഹവിരേവ തദിത്യാഹുഃ । യച്ഛൂദ്രോ ദോഗ്ധീതി ॥ 24 ॥
പുരോഡാശമുഖാനി വൈ ഹവീഗ്ംഷി । നേത ഇതഃ പുരോഡാശഗ്ം ഹവിഷോ യാമോ-ഽസ്തീതി ।
കാമമേവ ദാരുപാത്രേണ ദുഹ്യാത് ॥ ശൂദ്ര ഏവ ന ദുഹ്യാത് । അസതോ വാ ഏഷ സമ്ഭൂതഃ । യച്ഛൂദ്രഃ । അഹവിരേവ തദിത്യാഹുഃ । യച്ഛൂദ്രോ ദോഗ്ധീതി ॥ 24 ॥
അഗ്നിഹോത്രമേവന ദുഹ്യാച്ഛൂദ്രഃ । തദ്ധി നോത്-പുനന്തി । യദാ ഖലു വൈ പവിത്രമത്യേതി । അഥ തദ്ധവിരിതി ॥
സമ്പൃച്യദ്ധ്വ-മൃതാവരീരിത്യാഹ । അപാ-ഞ്ചൈവൌഷധീനാ-ഞ്ച രസഗ്ം സഗ്ംസൃജതി ।
തസ്മാദപാ-ഞ്ചൌഷധീനാ-ഞ്ച രസമുപ ജീവാമഃ ।
മന്ദ്രാ ധനസ്യ സാതയ ഇത്യാഹ । പുഷ്ടിമേവ യജമാനേ ദധാതി ॥ സോമേന ത്വാ-ഽഽതനച്മീന്ദ്രായ ദധീത്യാഹ ॥ 25 ॥
സമ്പൃച്യദ്ധ്വ-മൃതാവരീരിത്യാഹ । അപാ-ഞ്ചൈവൌഷധീനാ-ഞ്ച രസഗ്ം സഗ്ംസൃജതി ।
തസ്മാദപാ-ഞ്ചൌഷധീനാ-ഞ്ച രസമുപ ജീവാമഃ ।
മന്ദ്രാ ധനസ്യ സാതയ ഇത്യാഹ । പുഷ്ടിമേവ യജമാനേ ദധാതി ॥ സോമേന ത്വാ-ഽഽതനച്മീന്ദ്രായ ദധീത്യാഹ ॥ 25 ॥
സോമമേവൈന-ത്കരോതി । യോ വൈ സോമ-മ്ഭക്ഷയിത്വാ ।
സംവഁഥ്സരഗ്ം സോമ-ന്ന പിബതി । പുനര്ഭക്ഷ്യോ-ഽസ്യ സോമപീഥോ ഭവതി ॥
സോമഃ ഖലു വൈ സാനാംയ്യമ് । യ ഏവം-വിഁദ്വാന്-ഥ്സാനാംയ്യ-മ്പിബതി । അപുനര്ഭക്ഷ്യോ-ഽസ്യ സോമപീഥോ ഭവതി । ന മൃന്മയേനാപിദദ്ധ്യാത് ।
യ-ന്മൃന്മയേനാപിദദ്ധ്യാത് ।
പിതൃദേവത്യഗ്ഗ് സ്യാത് ॥ 26 ॥
സംവഁഥ്സരഗ്ം സോമ-ന്ന പിബതി । പുനര്ഭക്ഷ്യോ-ഽസ്യ സോമപീഥോ ഭവതി ॥
സോമഃ ഖലു വൈ സാനാംയ്യമ് । യ ഏവം-വിഁദ്വാന്-ഥ്സാനാംയ്യ-മ്പിബതി । അപുനര്ഭക്ഷ്യോ-ഽസ്യ സോമപീഥോ ഭവതി । ന മൃന്മയേനാപിദദ്ധ്യാത് ।
യ-ന്മൃന്മയേനാപിദദ്ധ്യാത് ।
പിതൃദേവത്യഗ്ഗ് സ്യാത് ॥ 26 ॥
അയസ്പാത്രേണ വാ ദാരുപാത്രേണ വാ-ഽപിദധാതി ।
തദ്ധി സദേവമ് ॥ ഉദന്വദ്- ഭവതി । ആപോ വൈ രക്ഷോഘ്നീഃ । രക്ഷസാ-മപഹത്യൈ ॥
അദസ്തമസി വിഷ്ണവേ ത്വേത്യാഹ । യജ്ഞോ വൈ വിഷ്ണുഃ ।
യജ്ഞായൈവൈനദദസ്ത-ങ്കരോതി । വിഷ്ണോ ഹവ്യഗ്ം രക്ഷസ്വേത്യാഹ ഗുപ്ത്യൈ ॥ അനധ-സ്സാദയതി । ഗര്ഭാണാ-ന്ധൃത്യാ അപ്രപാദായ ।
തസ്മാ-ദ്ഗര്ഭാഃ പ്രജാനാമ പ്രപാദുകാഃ । ഉപരീവ നിദധാതി । ഉപരീവ ഹി സുവര്ഗോ ലോകഃ । സുവര്ഗസ്യ ലോകസ്യ സമഷ്ട്യൈ ॥ 27 ॥
തദ്ധി സദേവമ് ॥ ഉദന്വദ്- ഭവതി । ആപോ വൈ രക്ഷോഘ്നീഃ । രക്ഷസാ-മപഹത്യൈ ॥
അദസ്തമസി വിഷ്ണവേ ത്വേത്യാഹ । യജ്ഞോ വൈ വിഷ്ണുഃ ।
യജ്ഞായൈവൈനദദസ്ത-ങ്കരോതി । വിഷ്ണോ ഹവ്യഗ്ം രക്ഷസ്വേത്യാഹ ഗുപ്ത്യൈ ॥ അനധ-സ്സാദയതി । ഗര്ഭാണാ-ന്ധൃത്യാ അപ്രപാദായ ।
തസ്മാ-ദ്ഗര്ഭാഃ പ്രജാനാമ പ്രപാദുകാഃ । ഉപരീവ നിദധാതി । ഉപരീവ ഹി സുവര്ഗോ ലോകഃ । സുവര്ഗസ്യ ലോകസ്യ സമഷ്ട്യൈ ॥ 27 ॥
(അസീത്യാഹ - ധൃത്യൈ - യജമാനേ ദധാ - ത്യജാമിത്വായ - സ്ഥാപയതി - ദുഹേ - ദുഹന്തി - ദുഹ്യാ-ദ്- ദോഗ്ധീതി - ദധീത്യാഹ - സ്യാഥ് - സാദയതി പഞ്ച ച) (അ. 3)
അനുവാകം 4 - ഹവിര്നിര്വാപഃ
കര്മണേ വാ-ന്ദേവേഭ്യഃ ശകേയമിത്യാഹ ശക്ത്യൈ ।
യജ്ഞസ്യ വൈ സന്തതിമനു പ്രജാഃ പശവോ യജമാനസ്യ സന്തായന്തേ । യജ്ഞസ്യ വിച്ഛിത്തിമനു പ്രജാഃ പശവോ യജമാനസ്യ വിച്ഛിദ്യന്തേ ।
യജ്ഞസ്യ സന്തതിരസി യജ്ഞസ്യ ത്വാ സന്തത്യൈ സ്തൃണാമി സന്തത്യൈ ത്വാ യജ്ഞസ്യേത്യാഹവനീയാ-ഥ്സന്തനോതി । യജമാനസ്യ പ്രജായൈ പശൂനാഗ്ം സന്തത്യൈ ॥ അപഃ പ്രണയതി । ശ്രദ്ധാ വാ ആപഃ । ശ്രദ്ധാമേവാരഭ്യ പ്രണീയ പ്രചരതി । അപഃ പ്രണയതി । യജ്ഞോ വാ ആപഃ ॥ 28 ॥
അനുവാകം 4 - ഹവിര്നിര്വാപഃ
കര്മണേ വാ-ന്ദേവേഭ്യഃ ശകേയമിത്യാഹ ശക്ത്യൈ ।
യജ്ഞസ്യ വൈ സന്തതിമനു പ്രജാഃ പശവോ യജമാനസ്യ സന്തായന്തേ । യജ്ഞസ്യ വിച്ഛിത്തിമനു പ്രജാഃ പശവോ യജമാനസ്യ വിച്ഛിദ്യന്തേ ।
യജ്ഞസ്യ സന്തതിരസി യജ്ഞസ്യ ത്വാ സന്തത്യൈ സ്തൃണാമി സന്തത്യൈ ത്വാ യജ്ഞസ്യേത്യാഹവനീയാ-ഥ്സന്തനോതി । യജമാനസ്യ പ്രജായൈ പശൂനാഗ്ം സന്തത്യൈ ॥ അപഃ പ്രണയതി । ശ്രദ്ധാ വാ ആപഃ । ശ്രദ്ധാമേവാരഭ്യ പ്രണീയ പ്രചരതി । അപഃ പ്രണയതി । യജ്ഞോ വാ ആപഃ ॥ 28 ॥
യജ്ഞമേവാരഭ്യ പ്രണീയ പ്രചരതി । അപഃ പ്രണയതി । വജ്രോ വാ ആപഃ । വജ്രമേവ ഭ്രാതൃവ്യേഭ്യഃ പ്രഹൃത്യ പ്രണീയ പ്രചരതി । അപഃ പ്രണയതി ।
ആപോ വൈ രക്ഷോഘ്നീഃ । രക്ഷസാ-മപഹത്യൈ । അപഃ പ്രണയതി । ആപോ വൈ ദേവാനാ-മ്പ്രിയ-ന്ധാമ ।
ദേവാനാമേവ പ്രിയ-ന്ധാമ പ്രണീയ പ്രചരതി ॥ 29 ॥
ആപോ വൈ രക്ഷോഘ്നീഃ । രക്ഷസാ-മപഹത്യൈ । അപഃ പ്രണയതി । ആപോ വൈ ദേവാനാ-മ്പ്രിയ-ന്ധാമ ।
ദേവാനാമേവ പ്രിയ-ന്ധാമ പ്രണീയ പ്രചരതി ॥ 29 ॥
അപഃ പ്രണയതി । ആപോ വൈ സര്വാ ദേവതാഃ ।
ദേവതാ ഏവാരഭ്യ പ്രണീയ പ്രചരതി ॥ വേഷായ ത്വേത്യാഹ । വേഷായ ഹ്യേനദാദത്തേ ॥ പ്രത്യുഷ്ടഗ്ം രക്ഷഃ പ്രത്യുഷ്ടാ അരാതയ ഇത്യാഹ ।
രക്ഷസാ-മപഹത്യൈ ॥ ധൂരസീത്യാഹ । ഏഷ വൈ ധുര്യോ-ഽഗ്നിഃ । തം-യഁദനുപസ്പൃശ്യാതീയാത് ॥ 30 ॥
ദേവതാ ഏവാരഭ്യ പ്രണീയ പ്രചരതി ॥ വേഷായ ത്വേത്യാഹ । വേഷായ ഹ്യേനദാദത്തേ ॥ പ്രത്യുഷ്ടഗ്ം രക്ഷഃ പ്രത്യുഷ്ടാ അരാതയ ഇത്യാഹ ।
രക്ഷസാ-മപഹത്യൈ ॥ ധൂരസീത്യാഹ । ഏഷ വൈ ധുര്യോ-ഽഗ്നിഃ । തം-യഁദനുപസ്പൃശ്യാതീയാത് ॥ 30 ॥
അദ്ധ്വര്യു-ഞ്ച യജമാന-ഞ്ച പ്രദഹേത് । ഉപസ്പൃശ്യാത്യേതി । അദ്ധ്വര്യോശ്ച യജമാനസ്യ ചാപ്രദാഹായ ॥ ധൂര്വ തംയോഁ-ഽസ്മാ-ന്ധൂര്വതി ത-ന്ധൂര്വ യം-വഁയ-ന്ധൂര്വാമ ഇത്യാഹ ।
ദ്വൌ വാവ പുരുഷൌ । യ-ഞ്ചൈവ ധൂര്വതി । യശ്ചൈന-ന്ധൂര്വതി । താവുഭൌ ശുചാ-ഽര്പയതി ॥ ത്വ-ന്ദേവാനാമസി സസ്നിതമ-മ്പപ്രിതമ-ഞ്ജുഷ്ടതമം-വഁഹ്നിതമ-ന്ദേവഹൂതമമിത്യാഹ । യഥാ യജുരേവൈ തത് ॥ 31 ॥
ദ്വൌ വാവ പുരുഷൌ । യ-ഞ്ചൈവ ധൂര്വതി । യശ്ചൈന-ന്ധൂര്വതി । താവുഭൌ ശുചാ-ഽര്പയതി ॥ ത്വ-ന്ദേവാനാമസി സസ്നിതമ-മ്പപ്രിതമ-ഞ്ജുഷ്ടതമം-വഁഹ്നിതമ-ന്ദേവഹൂതമമിത്യാഹ । യഥാ യജുരേവൈ തത് ॥ 31 ॥
അഹ്രുതമസി ഹവിര്ധാന-മിത്യാഹാനാര്ത്യൈ ।
ദൃഗ്ംഹസ്വ മാ ഹ്വാരിത്യാഹ ധൃത്യൈ ॥
മിത്രസ്യ ത്വാ ചക്ഷുഷാ പ്രേക്ഷ ഇത്യാഹ മിത്രത്വായ ।
മാ ഭേര്മാ സംവിഁക്ഥാ മാ ത്വാ ഹിഗ്ംസിഷ-മിത്യാഹാഹിഗ്ംസായൈ । യദ്വൈ കി-ഞ്ച വാതോ നാഭിവാതി ।
ത-ഥ്സര്വം-വഁരുണദേവത്യമ് ॥ ഉരു വാതായേത്യാഹ । അവാരുണമേവൈന-ത്കരോതി ॥ ദേവസ്യ ത്വാ സവിതുഃ
പ്രസവ ഇത്യാഹ പ്രസൂത്യൈ ।
അശ്വിനോ-ര്ബാഹുഭ്യാമിത്യാഹ ॥ 32 ॥
ദൃഗ്ംഹസ്വ മാ ഹ്വാരിത്യാഹ ധൃത്യൈ ॥
മിത്രസ്യ ത്വാ ചക്ഷുഷാ പ്രേക്ഷ ഇത്യാഹ മിത്രത്വായ ।
മാ ഭേര്മാ സംവിഁക്ഥാ മാ ത്വാ ഹിഗ്ംസിഷ-മിത്യാഹാഹിഗ്ംസായൈ । യദ്വൈ കി-ഞ്ച വാതോ നാഭിവാതി ।
ത-ഥ്സര്വം-വഁരുണദേവത്യമ് ॥ ഉരു വാതായേത്യാഹ । അവാരുണമേവൈന-ത്കരോതി ॥ ദേവസ്യ ത്വാ സവിതുഃ
പ്രസവ ഇത്യാഹ പ്രസൂത്യൈ ।
അശ്വിനോ-ര്ബാഹുഭ്യാമിത്യാഹ ॥ 32 ॥
അശ്വിനൌ ഹി ദേവാനാമദ്ധ്വര്യൂ ആസ്താമ് ।
പൂഷ്ണോ ഹസ്താഭ്യാമിത്യാഹ യത്യൈ । അഗ്നയേ ജുഷ്ട-ന്നിര്വപാമീത്യാഹ । അഗ്നയ ഏവൈനാഞ്ജുഷ്ടം
നിര്വപതി । ത്രിര്യജുഷാ । ത്രയ ഇമേ ലോകാഃ ।
ഏഷാം-ലോഁകാനാമാപ്ത്യൈ । തൂഷ്ണീ-ഞ്ചതുര്ഥമ് ।
അപരിമിതമേവാവരുന്ധേ । സ ഏവമേവാനുപൂര്വഗ്ം ഹവീഗ്ംഷി നിര്വപതി ॥ 33 ॥
പൂഷ്ണോ ഹസ്താഭ്യാമിത്യാഹ യത്യൈ । അഗ്നയേ ജുഷ്ട-ന്നിര്വപാമീത്യാഹ । അഗ്നയ ഏവൈനാഞ്ജുഷ്ടം
നിര്വപതി । ത്രിര്യജുഷാ । ത്രയ ഇമേ ലോകാഃ ।
ഏഷാം-ലോഁകാനാമാപ്ത്യൈ । തൂഷ്ണീ-ഞ്ചതുര്ഥമ് ।
അപരിമിതമേവാവരുന്ധേ । സ ഏവമേവാനുപൂര്വഗ്ം ഹവീഗ്ംഷി നിര്വപതി ॥ 33 ॥
ഇദ-ന്ദേവാനാമിദമു ന-സ്സഹേത്യാഹ വ്യാവൃത്ത്യൈ ॥
സ്ഫാത്യൈ ത്വാ നാരാത്യാ ഇത്യാഹ ഗുപ്ത്യൈ । തമസീവ വാ ഏഷോ-ഽന്തശ്ചരതി । യഃ പരീണഹി ॥ സുവരഭി വിഖ്യേഷം-വൈഁശ്വാനര-ഞ്ജ്യോതിരിത്യാഹ ।
സുവരേവാഭി വി പശ്യതി വൈശ്വാനര-ഞ്ജ്യോതിഃ ।
ദ്യാവാപൃഥിവീ ഹവിഷി ഗൃഹീത ഉദവേപേതാമ് ॥
ദൃഗ്ംഹന്താ-ന്ദുര്യാ ദ്യാവാപൃഥിവ്യോരിത്യാഹ ।
ഗൃഹാണാ-ന്ദ്യാവാപൃഥിവ്യോ-ര്ധൃത്യൈ ॥
ഉര്വന്തരിക്ഷ-മന്വിഹീത്യാഹ ഗത്യൈ ॥
അദിത്യാസ്ത്വോപസ്ഥേ സാദയാമീത്യാഹ । ഇയം-വാഁ അദിതിഃ । അസ്യാ ഏവൈനദുപസ്ഥേ സാദയതി ॥
അഗ്നേ ഹവ്യഗ്ം രക്ഷസ്വേത്യാഹ ഗുപ്ത്യൈ ॥ 34 ॥
സ്ഫാത്യൈ ത്വാ നാരാത്യാ ഇത്യാഹ ഗുപ്ത്യൈ । തമസീവ വാ ഏഷോ-ഽന്തശ്ചരതി । യഃ പരീണഹി ॥ സുവരഭി വിഖ്യേഷം-വൈഁശ്വാനര-ഞ്ജ്യോതിരിത്യാഹ ।
സുവരേവാഭി വി പശ്യതി വൈശ്വാനര-ഞ്ജ്യോതിഃ ।
ദ്യാവാപൃഥിവീ ഹവിഷി ഗൃഹീത ഉദവേപേതാമ് ॥
ദൃഗ്ംഹന്താ-ന്ദുര്യാ ദ്യാവാപൃഥിവ്യോരിത്യാഹ ।
ഗൃഹാണാ-ന്ദ്യാവാപൃഥിവ്യോ-ര്ധൃത്യൈ ॥
ഉര്വന്തരിക്ഷ-മന്വിഹീത്യാഹ ഗത്യൈ ॥
അദിത്യാസ്ത്വോപസ്ഥേ സാദയാമീത്യാഹ । ഇയം-വാഁ അദിതിഃ । അസ്യാ ഏവൈനദുപസ്ഥേ സാദയതി ॥
അഗ്നേ ഹവ്യഗ്ം രക്ഷസ്വേത്യാഹ ഗുപ്ത്യൈ ॥ 34 ॥
(യജ്ഞോ വാ ആപോ - ധാമ പ്രണീയ പ്രചര - ത്യതീയാ - ദേത-ദ്- ബാഹുഭ്യാമിത്യാഹ - ഹവിഗ്ംഷി നിര്വപതി - ഗത്യൈ ചത്വാരി ച) (അ. 4)
അനുവാകം 5 - വ്രീഹ്യവഘാതഃ
ഇന്ദ്രോ വൃത്രമഹന്ന് । സോ-ഽപഃ । അഭ്യമ്രിയത ।
താസാം-യഁന്മേദ്ധ്യം-യഁജ്ഞിയഗ്ം സദേവമാസീത് । തദപോദക്രാമത് । തേ ദര്ഭാ അഭവന്ന് । യ-ദ്ദര്ഭൈരപ ഉത്പുനാതി । യാ ഏവ മേദ്ധ്യാ യജ്ഞിയാ-സ്സദേവാ ആപഃ । താഭിരേവൈനാ ഉത്പുനാതി । ദ്വാഭ്യാമുത്പുനാതി ॥ 35 ॥
അനുവാകം 5 - വ്രീഹ്യവഘാതഃ
ഇന്ദ്രോ വൃത്രമഹന്ന് । സോ-ഽപഃ । അഭ്യമ്രിയത ।
താസാം-യഁന്മേദ്ധ്യം-യഁജ്ഞിയഗ്ം സദേവമാസീത് । തദപോദക്രാമത് । തേ ദര്ഭാ അഭവന്ന് । യ-ദ്ദര്ഭൈരപ ഉത്പുനാതി । യാ ഏവ മേദ്ധ്യാ യജ്ഞിയാ-സ്സദേവാ ആപഃ । താഭിരേവൈനാ ഉത്പുനാതി । ദ്വാഭ്യാമുത്പുനാതി ॥ 35 ॥
ദ്വിപാ-ദ്യജമാനഃ പ്രതിഷ്ഠിത്യൈ ॥ ദേവോ വഃ സവിതോത്-പുനാത്വിത്യാഹ । സവിതൃപ്രസൂത ഏവൈനാ ഉത്പുനാതി । അച്ഛിദ്രേണ പവിത്രേണേത്യാഹ । അസൌ വാ ആദിത്യോ-ഽച്ഛിദ്ര-മ്പവിത്രമ് । തേനൈവൈനാ ഉത്പുനാതി । വസോ-സ്സൂര്യസ്യ രശ്മിഭിരിത്യാഹ । പ്രാണാ വാ ആപഃ । പ്രാണാ വസവഃ । പ്രാണാ രശ്മയഃ ॥ 36 ॥
പ്രാണൈരേവ പ്രാണാന്-ഥ്സമ്പൃണക്തി । സാവിത്രിയര്ചാ ।
സവിതൃപ്രസൂത-മ്മേ കര്മാസദിതി ।
സവിതൃപ്രസൂതമേവാസ്യ കര്മ ഭവതി ।
പച്ഛോ ഗായത്രിയാ ത്രിഷ്ഷമൃദ്ധത്വായ ॥
ആപോ ദേവീരഗ്രേപുവോ അഗ്രേഗുവ ഇത്യാഹ ।
രൂപ-മേവാസാമേത-ന്മഹിമാനം-വ്യാഁചഷ്ടേ ।
അഗ്ര ഇമം-യഁജ്ഞ-ന്നയതാഗ്രേ
യജ്ഞപതിമിത്യാഹ । അഗ്ര ഏവ യജ്ഞ-ന്നയന്തി ।
അഗ്രേ യജ്ഞപതിമ് ॥ 37 ॥
സവിതൃപ്രസൂത-മ്മേ കര്മാസദിതി ।
സവിതൃപ്രസൂതമേവാസ്യ കര്മ ഭവതി ।
പച്ഛോ ഗായത്രിയാ ത്രിഷ്ഷമൃദ്ധത്വായ ॥
ആപോ ദേവീരഗ്രേപുവോ അഗ്രേഗുവ ഇത്യാഹ ।
രൂപ-മേവാസാമേത-ന്മഹിമാനം-വ്യാഁചഷ്ടേ ।
അഗ്ര ഇമം-യഁജ്ഞ-ന്നയതാഗ്രേ
യജ്ഞപതിമിത്യാഹ । അഗ്ര ഏവ യജ്ഞ-ന്നയന്തി ।
അഗ്രേ യജ്ഞപതിമ് ॥ 37 ॥
യുഷ്മാനിന്ദ്രോ ഽവൃണീത വൃത്രതൂയേ യൂയമിന്ദ്രമവൃണീദ്ധ്വം-വൃഁത്രതൂര്യ ഇത്യാഹ ।
വൃത്രഗ്ം ഹ ഹനിഷ്യന്നിന്ദ്ര ആപോ വവ്രേ ।
ആപോ ഹേന്ദ്രം-വഁവ്രിരേ । സജ്ഞാം-മേവാസാമേത-ഥ്സാമാനം-വ്യാഁചഷ്ടേ ॥ പ്രോക്ഷിതാ-സ്സ്ഥേത്യാഹ । തേനാപഃ പ്രോക്ഷിതാഃ ॥ അഗ്നയേ വോ ജുഷ്ട-മ്പ്രോക്ഷാ-മ്യഗ്നീഷോമാഭ്യാ-മിത്യാഹ ।
യഥാ ദേവതമേവൈനാ-ന്പ്രോക്ഷതി । ത്രിഃ പ്രോക്ഷതി । ത്ര്യാവൃദ്ധി യജ്ഞഃ ॥ 38 ॥
വൃത്രഗ്ം ഹ ഹനിഷ്യന്നിന്ദ്ര ആപോ വവ്രേ ।
ആപോ ഹേന്ദ്രം-വഁവ്രിരേ । സജ്ഞാം-മേവാസാമേത-ഥ്സാമാനം-വ്യാഁചഷ്ടേ ॥ പ്രോക്ഷിതാ-സ്സ്ഥേത്യാഹ । തേനാപഃ പ്രോക്ഷിതാഃ ॥ അഗ്നയേ വോ ജുഷ്ട-മ്പ്രോക്ഷാ-മ്യഗ്നീഷോമാഭ്യാ-മിത്യാഹ ।
യഥാ ദേവതമേവൈനാ-ന്പ്രോക്ഷതി । ത്രിഃ പ്രോക്ഷതി । ത്ര്യാവൃദ്ധി യജ്ഞഃ ॥ 38 ॥
അഥോ രക്ഷസാമപഹത്യൈ । ശുന്ധദ്ധ്വം
ദൈവ്യായ കര്മണേ ദേവയജ്യായാ ഇത്യാഹ ।
ദേവയജ്യായാ ഏവൈനാനി ശുന്ധതി । ത്രിഃ പ്രോക്ഷതി । ത്ര്യാവൃദ്ധി യജ്ഞഃ । അഥോ മേദ്ധ്യത്വായ । അവധൂതഗ്ം രക്ഷോ-ഽവധൂതാ അരാതയ ഇത്യാഹ ।
രക്ഷസാ-മപഹത്യൈ । അദിത്യാസ്ത്വഗസീത്യാഹ । ഇയം-വാഁ അദിതിഃ ॥ 39 ॥
ദൈവ്യായ കര്മണേ ദേവയജ്യായാ ഇത്യാഹ ।
ദേവയജ്യായാ ഏവൈനാനി ശുന്ധതി । ത്രിഃ പ്രോക്ഷതി । ത്ര്യാവൃദ്ധി യജ്ഞഃ । അഥോ മേദ്ധ്യത്വായ । അവധൂതഗ്ം രക്ഷോ-ഽവധൂതാ അരാതയ ഇത്യാഹ ।
രക്ഷസാ-മപഹത്യൈ । അദിത്യാസ്ത്വഗസീത്യാഹ । ഇയം-വാഁ അദിതിഃ ॥ 39 ॥
അസ്യാ ഏവൈന-ത്ത്വച-ങ്കരോതി । പ്രതി ത്വാ പൃഥിവീ വേത്ത്വിത്യാഹ പ്രതിഷ്ഠിത്യൈ ॥ പുരസ്താ-ത്പ്രതീചീനഗ്രീവ-മുത്തരലോമോപസ്തൃണാതി മേദ്ധ്യത്വായ ।
തസ്മാ-ത്പുരസ്താ-ത്പ്രത്യഞ്ചഃ പശവോ മേധമുപതിഷ്ഠന്തേ । തസ്മാ-ത്പ്രജാ മൃഗ-ങ്ഗ്രാഹുകാഃ । യജ്ഞോ ദേവേഭ്യോ നിലായത ।
കൃഷ്ണോ രൂപ-ങ്കൃത്വാ । യ-ത്കൃഷ്ണാജിനേ ഹവിരദ്ധ്യവഹന്തി । യജ്ഞാദേവ-ത-ദ്യജ്ഞ-മ്പ്രയുങ്ക്തേ । ഹവിഷോ-ഽസ്കന്ദായ ॥ 40 ॥
തസ്മാ-ത്പുരസ്താ-ത്പ്രത്യഞ്ചഃ പശവോ മേധമുപതിഷ്ഠന്തേ । തസ്മാ-ത്പ്രജാ മൃഗ-ങ്ഗ്രാഹുകാഃ । യജ്ഞോ ദേവേഭ്യോ നിലായത ।
കൃഷ്ണോ രൂപ-ങ്കൃത്വാ । യ-ത്കൃഷ്ണാജിനേ ഹവിരദ്ധ്യവഹന്തി । യജ്ഞാദേവ-ത-ദ്യജ്ഞ-മ്പ്രയുങ്ക്തേ । ഹവിഷോ-ഽസ്കന്ദായ ॥ 40 ॥
അധിഷവണമസി വാനസ്പത്യമിത്യാഹ । അധിഷവണ-മേവൈന-ത്കരോതി । പ്രതി ത്വാ-ഽദിത്യാസ്ത്വഗ്വേത്ത്വിത്യാഹ സയത്വായ ॥
അഗ്നേസ്തനൂ-രസീത്യാഹ । അഗ്നേര്വാ ഏഷാ തനൂഃ ।
യദോഷധയഃ । വാചോ വിസര്ജനമിത്യാഹ ।
യദാ ഹി പ്രജാ ഓഷധീനാ-മശ്നന്തി । അഥ വാചം-വിഁസൃജന്തേ । ദേവവീതയേ ത്വാ ഗൃഹ്ണാമീത്യാഹ ॥ 41 ॥
അഗ്നേസ്തനൂ-രസീത്യാഹ । അഗ്നേര്വാ ഏഷാ തനൂഃ ।
യദോഷധയഃ । വാചോ വിസര്ജനമിത്യാഹ ।
യദാ ഹി പ്രജാ ഓഷധീനാ-മശ്നന്തി । അഥ വാചം-വിഁസൃജന്തേ । ദേവവീതയേ ത്വാ ഗൃഹ്ണാമീത്യാഹ ॥ 41 ॥
ദേവതാഭിരേവൈന-ഥ്സമര്ധയതി ॥
അദ്രിരസി വാനസ്പത്യ ഇത്യാഹ । ഗ്രാവാണ-മേവൈന-ത്കരോതി ।
സ ഇദ-ന്ദേവേഭ്യോ ഹവ്യഗ്ം സുശമി ശമിഷ്വേത്യാഹ ശാന്ത്യൈ ॥ ഹവിഷ്കൃദേഹീത്യാഹ ।
യ ഏവ ദേവാനാഗ്ം ഹവിഷ്കൃതഃ । താന്. ഹ്വയതി ।
ത്രിര്ഹ്വയതി । ത്രിഷത്യാ ഹി ദേവാഃ ॥ ഇഷമാ വദോര്ജമാ വദേത്യാഹ ॥ 42 ॥
അദ്രിരസി വാനസ്പത്യ ഇത്യാഹ । ഗ്രാവാണ-മേവൈന-ത്കരോതി ।
സ ഇദ-ന്ദേവേഭ്യോ ഹവ്യഗ്ം സുശമി ശമിഷ്വേത്യാഹ ശാന്ത്യൈ ॥ ഹവിഷ്കൃദേഹീത്യാഹ ।
യ ഏവ ദേവാനാഗ്ം ഹവിഷ്കൃതഃ । താന്. ഹ്വയതി ।
ത്രിര്ഹ്വയതി । ത്രിഷത്യാ ഹി ദേവാഃ ॥ ഇഷമാ വദോര്ജമാ വദേത്യാഹ ॥ 42 ॥
ഇഷമേവോര്ജം-യഁജമാനേ ദധാതി ।
ദ്യുമദ്വദത വയഗ്ം സഘാന്ത-ഞ്ജേഷ്മേത്യാഹ ഭ്രാതൃവ്യാഭിഭൂത്യൈ ॥ മനോ-ശ്ശ്രദ്ധാദേവസ്യ യജമാനസ്യാസുരഘ്നീ വാക് । യജ്ഞായുധേഷു പ്രവിഷ്ടാ-ഽഽസീത് । തേ-ഽസുരാ യാവന്തോ യജ്ഞായുധാനാമുദ്വദതാ-മുപാശൃണ്വന്ന് ।
തേ പരാ-ഽഭവന്ന് । തസ്മാ-ഥ്സ്വാനാ-മ്മദ്ധ്യേ-ഽവസായ യജേത । യാവന്തോ-ഽസ്യ ഭ്രാതൃവ്യാ യജ്ഞായുധാനാ-മുദ്വദതാ-മുപശൃണ്വന്തി । തേ പരാ ഭവന്തി ।
ഉച്ചൈ-സ്സമാഹന്തവാ ആഹ വിജിത്യൈ ॥ 43 ॥
ദ്യുമദ്വദത വയഗ്ം സഘാന്ത-ഞ്ജേഷ്മേത്യാഹ ഭ്രാതൃവ്യാഭിഭൂത്യൈ ॥ മനോ-ശ്ശ്രദ്ധാദേവസ്യ യജമാനസ്യാസുരഘ്നീ വാക് । യജ്ഞായുധേഷു പ്രവിഷ്ടാ-ഽഽസീത് । തേ-ഽസുരാ യാവന്തോ യജ്ഞായുധാനാമുദ്വദതാ-മുപാശൃണ്വന്ന് ।
തേ പരാ-ഽഭവന്ന് । തസ്മാ-ഥ്സ്വാനാ-മ്മദ്ധ്യേ-ഽവസായ യജേത । യാവന്തോ-ഽസ്യ ഭ്രാതൃവ്യാ യജ്ഞായുധാനാ-മുദ്വദതാ-മുപശൃണ്വന്തി । തേ പരാ ഭവന്തി ।
ഉച്ചൈ-സ്സമാഹന്തവാ ആഹ വിജിത്യൈ ॥ 43 ॥
വൃങ്ക്ത ഏഷാമിന്ദ്രിയം-വീഁര്യമ് । ശ്രേഷ്ഠ ഏഷാ-മ്ഭവതി ॥ വര്ഷ വൃദ്ധമസി പ്രതി ത്വാ വര്ഷവൃദ്ധം-വേഁത്ത്വിത്യാഹ ।
വര്ഷവൃദ്ധാ വാ ഓഷധയഃ ।
വര്ഷവൃദ്ധാ ഇഷീകാ-സ്സമൃദ്ധ്യൈ ।
യജ്ഞഗ്ം രക്ഷാഗ്സ്യനു പ്രാവിശന്ന് ।
താന്യസ്നാ പശുഭ്യോ നിരവാദയന്ത ।
തുഷൈരോഷധീഭ്യഃ ॥ പരാപൂതഗ്ം രക്ഷഃ പരാപൂതാ അരാതയ ഇത്യാഹ ।
രക്ഷസാമപഹത്യൈ ॥ 44 ॥
വര്ഷവൃദ്ധാ വാ ഓഷധയഃ ।
വര്ഷവൃദ്ധാ ഇഷീകാ-സ്സമൃദ്ധ്യൈ ।
യജ്ഞഗ്ം രക്ഷാഗ്സ്യനു പ്രാവിശന്ന് ।
താന്യസ്നാ പശുഭ്യോ നിരവാദയന്ത ।
തുഷൈരോഷധീഭ്യഃ ॥ പരാപൂതഗ്ം രക്ഷഃ പരാപൂതാ അരാതയ ഇത്യാഹ ।
രക്ഷസാമപഹത്യൈ ॥ 44 ॥
രക്ഷസാ-മ്ഭാഗോ-ഽസീത്യാഹ । തുഷൈരേവ രക്ഷാഗ്ംസി നിരവദയതേ । അപ ഉപസ്പൃശതി മേദ്ധ്യത്വായ । വായുര്വോ വി വിനക്ത്വിത്യാഹ । പവിത്രം-വൈഁ വായുഃ । പുനാത്യേവൈനാന് । അന്തരിക്ഷാദിവ വാ ഏതേ പ്രസ്കന്ദന്തി । യേ ശൂര്പാത് । ദേവോ വഃ സവിതാ ഹിരണ്യപാണിഃ പ്രതിഗൃഹ്ണാത്വിത്യാഹ പ്രതിഷ്ഠിത്യൈ ।
ഹവിഷോ-ഽസ്കന്ദായ । ത്രിഷ്ഫലീകര്തവാ ആഹ । ത്ര്യാവൃദ്ധി യജ്ഞഃ । അഥോ മേദ്ധ്യത്വായ ॥ 45 ॥
ഹവിഷോ-ഽസ്കന്ദായ । ത്രിഷ്ഫലീകര്തവാ ആഹ । ത്ര്യാവൃദ്ധി യജ്ഞഃ । അഥോ മേദ്ധ്യത്വായ ॥ 45 ॥
(ദ്വാഭ്യാമു-ത്പുനാതി - രശ്മയോ - നയന്ത്യഗ്രേ യജ്ഞപതിം - ഁയജ്ഞോ - ഽദിതി - രസ്കന്ദായ - ഗൃഹ്ണാമീത്യാഹ - വദേത്യാഹ - വിജിത്യാ - അപഹത്യാ - അസ്കന്ദായ ത്രീണി ച) (അ. 5)
അനുവാകം 6 - തണ്ഡുലപേഷണമ്
അവധൂതഗ്ം രക്ഷോ-ഽവധൂതാ അരാതയ ഇത്യാഹ । രക്ഷസാമപഹത്യൈ । അദിത്യാസ്ത്വഗസീത്യാഹ । ഇയം-വാഁ അദിതിഃ । അസ്യാ ഏവൈന-ത്ത്വച-ങ്കരോതി । പ്രതി ത്വാ പൃഥിവീ വേത്ത്വിത്യാഹ പ്രതിഷ്ഠിത്യൈ ।
പുരസ്താ-ത്പ്രതീചീനഗ്രീവ-മുത്തരലോമോപസ്തൃണാതി മേദ്ധ്യത്വായ । തസ്മാ-ത്പുരസ്താ-ത്പ്രത്യഞ്ചഃ പശവോ മേധമുപതിഷ്ഠന്തേ । തസ്മാ-ത്പ്രജാ മൃഗ-ങ്ഗ്രാഹുകാഃ । യജ്ഞോ ദേവേഭ്യോ നിലായത ॥ 46 ॥
അനുവാകം 6 - തണ്ഡുലപേഷണമ്
അവധൂതഗ്ം രക്ഷോ-ഽവധൂതാ അരാതയ ഇത്യാഹ । രക്ഷസാമപഹത്യൈ । അദിത്യാസ്ത്വഗസീത്യാഹ । ഇയം-വാഁ അദിതിഃ । അസ്യാ ഏവൈന-ത്ത്വച-ങ്കരോതി । പ്രതി ത്വാ പൃഥിവീ വേത്ത്വിത്യാഹ പ്രതിഷ്ഠിത്യൈ ।
പുരസ്താ-ത്പ്രതീചീനഗ്രീവ-മുത്തരലോമോപസ്തൃണാതി മേദ്ധ്യത്വായ । തസ്മാ-ത്പുരസ്താ-ത്പ്രത്യഞ്ചഃ പശവോ മേധമുപതിഷ്ഠന്തേ । തസ്മാ-ത്പ്രജാ മൃഗ-ങ്ഗ്രാഹുകാഃ । യജ്ഞോ ദേവേഭ്യോ നിലായത ॥ 46 ॥
കൃഷ്ണോ രൂപ-ങ്കൃത്വാ । യ-ത്കൃഷ്ണാജിനേ ഹവിരധിപിനഷ്ടി । യജ്ഞാദേവ ത-ദ്യജ്ഞ-മ്പ്രയുങ്ക്തേ । ഹവിഷോ-ഽസ്കന്ദായ ॥ ദ്യാവാപൃഥിവീ സഹാസ്താമ് । തേ ശമ്യാമാത്രമേകമഹര്വ്യൈതാഗ്ം ശമ്യാമാത്രമേകമഹഃ ॥ ദിവ-സ്സ്കമ്ഭനിരസി പ്രതി ത്വാ ഽദിത്യാസ്ത്വഗ്വേത്ത്വിത്യാഹ ।
ദ്യാവാപൃഥിവ്യോ-ര്വീത്യൈ । ധിഷണാ-ഽസി പര്വത്യാ
പ്രതി ത്വാ ദിവ-സ്സ്കമ്ഭനിര്വേത്ത്വിത്യാഹ ।
ദ്യാവാപൃഥിവ്യോ-ര്വിധൃത്യൈ ॥ 47 ॥
ദ്യാവാപൃഥിവ്യോ-ര്വീത്യൈ । ധിഷണാ-ഽസി പര്വത്യാ
പ്രതി ത്വാ ദിവ-സ്സ്കമ്ഭനിര്വേത്ത്വിത്യാഹ ।
ദ്യാവാപൃഥിവ്യോ-ര്വിധൃത്യൈ ॥ 47 ॥
ധിഷണാ-ഽസി പാര്വതേയീ പ്രതി ത്വാ പര്വതിര്വേത്ത്വിത്യാഹ । ദ്യാവാപൃഥിവ്യോര്ധൃത്യൈ ॥ ദേവസ്യ ത്വാ സവിതുഃ പ്രസവ ഇത്യാഹ പ്രസൂത്യൈ । അശ്വിനോ-ര്ബാഹുഭ്യാമിത്യാഹ । അശ്വിനൌ ഹി ദേവാനാമദ്ധ്വര്യൂ ആസ്താമ് । പൂഷ്ണോ ഹസ്താഭ്യാമിത്യാഹ യത്യൈ ।
അധിവപാമീത്യാഹ । യഥാദേവത-മേവൈനാനധി വപതി ॥ ധാന്യമസി ധിനുഹി ദേവാനിത്യാഹ । ഏതസ്യ യജുഷോ വീര്യേണ ॥ 48 ॥
അധിവപാമീത്യാഹ । യഥാദേവത-മേവൈനാനധി വപതി ॥ ധാന്യമസി ധിനുഹി ദേവാനിത്യാഹ । ഏതസ്യ യജുഷോ വീര്യേണ ॥ 48 ॥
യാവദേകാ ദേവതാ കാമയതേ യാവദേകാ । താവദാഹുതിഃ പ്രഥതേ । ന ഹി തദസ്തി । യത്താവദേവ സ്യാത് । യാവജ്ജുഹോതി ॥ പ്രാണായ ത്വാ-ഽപാനായ ത്വേത്യാഹ । പ്രാണാനേവ യജമാനേ ദധാതി । ദീര്ഘാമനു പ്രസിതിമായുഷേ ധാമിത്യാഹ । ആയുരേവാസ്മി-ന്ദധാതി ।
അന്തരിക്ഷാദിവ വാ ഏതാനി പ്രസ്കന്ദന്തി । യാനി ദൃഷദഃ । ദേവോ വഃ സവിതാ ഹിരണ്യപാണിഃ പ്രതി ഗൃഹ്ണാത്വിത്യാഹ പ്രതിഷ്ഠിത്യൈ । ഹവിഷോ-ഽസ്കന്ദായ ॥
അസംവഁപന്തീ പിഗ്ംഷാണൂനി കുരുതാദിത്യാഹ മേദ്ധ്യത്വായ ॥ 49 ॥
അന്തരിക്ഷാദിവ വാ ഏതാനി പ്രസ്കന്ദന്തി । യാനി ദൃഷദഃ । ദേവോ വഃ സവിതാ ഹിരണ്യപാണിഃ പ്രതി ഗൃഹ്ണാത്വിത്യാഹ പ്രതിഷ്ഠിത്യൈ । ഹവിഷോ-ഽസ്കന്ദായ ॥
അസംവഁപന്തീ പിഗ്ംഷാണൂനി കുരുതാദിത്യാഹ മേദ്ധ്യത്വായ ॥ 49 ॥
(നിലായത - വിധൃത്യൈ - വീര്യേണ - സ്കന്ദന്തി ചത്വാരി ച ) (അ. 6)
അനുവാകം 7 - കപാലോപധാനമ്
ധൃഷ്ടിരസി ബ്രഹ്മ യച്ഛേത്യാഹ ധൃത്യൈ ॥
അപാഗ്നേ ഽഗ്നിമാമാദ-ഞ്ജഹി നിഷ്ക്രവ്യാദഗ്ം
സേധാ ദേവയജം-വഁഹേത്യാഹ ।
യ ഏവാമാത്ക്രവ്യാത് । തമപഹത്യ । മേദ്ധ്യേ-ഽഗ്നൌ കപാലമുപദധാതി ॥ നിര്ദഗ്ധഗ്ം രക്ഷോ നിര്ദഗ്ധാ അരാതയ ഇത്യാഹ । രക്ഷാഗ്സ്യേവ
നിര്ദഹതി । അഗ്നിവത്യുപദധാതി । അസ്മിന്നേവ ലോകേ ജ്യോതിര്ധത്തേ । അങ്ഗാരമധി-വര്തയതി ॥ 50 ॥
അനുവാകം 7 - കപാലോപധാനമ്
ധൃഷ്ടിരസി ബ്രഹ്മ യച്ഛേത്യാഹ ധൃത്യൈ ॥
അപാഗ്നേ ഽഗ്നിമാമാദ-ഞ്ജഹി നിഷ്ക്രവ്യാദഗ്ം
സേധാ ദേവയജം-വഁഹേത്യാഹ ।
യ ഏവാമാത്ക്രവ്യാത് । തമപഹത്യ । മേദ്ധ്യേ-ഽഗ്നൌ കപാലമുപദധാതി ॥ നിര്ദഗ്ധഗ്ം രക്ഷോ നിര്ദഗ്ധാ അരാതയ ഇത്യാഹ । രക്ഷാഗ്സ്യേവ
നിര്ദഹതി । അഗ്നിവത്യുപദധാതി । അസ്മിന്നേവ ലോകേ ജ്യോതിര്ധത്തേ । അങ്ഗാരമധി-വര്തയതി ॥ 50 ॥
അന്തരിക്ഷ ഏവ ജ്യോതിര്ധത്തേ ।
ആദിത്യമേവാമുഷ്മിന് ഁലോകേ ജ്യോതിര്ധത്തേ ।
ജ്യോതിഷ്മന്തോ-ഽസ്മാ ഇമേ ലോകാ ഭവന്തി ।
യ ഏവം-വേഁദ ॥ ധ്രുവമസി പൃഥിവീ-ന്ദൃഗ്ംഹേത്യാഹ । പൃഥിവീമേവൈതേന ദൃഗ്ംഹതി ।
ധര്ത്രമസ്യന്തരിക്ഷ-ന്ദൃഗ്ംഹേത്യാഹ । അന്തരിക്ഷമേവൈതേന ദൃഗ്ംഹതി ।
ധരുണമസി ദിവ-ന്ദൃഗ്ംഹേത്യാഹ । ദിവമേവൈതേന ദൃഗ്ംഹതി ॥ 51 ॥
ആദിത്യമേവാമുഷ്മിന് ഁലോകേ ജ്യോതിര്ധത്തേ ।
ജ്യോതിഷ്മന്തോ-ഽസ്മാ ഇമേ ലോകാ ഭവന്തി ।
യ ഏവം-വേഁദ ॥ ധ്രുവമസി പൃഥിവീ-ന്ദൃഗ്ംഹേത്യാഹ । പൃഥിവീമേവൈതേന ദൃഗ്ംഹതി ।
ധര്ത്രമസ്യന്തരിക്ഷ-ന്ദൃഗ്ംഹേത്യാഹ । അന്തരിക്ഷമേവൈതേന ദൃഗ്ംഹതി ।
ധരുണമസി ദിവ-ന്ദൃഗ്ംഹേത്യാഹ । ദിവമേവൈതേന ദൃഗ്ംഹതി ॥ 51 ॥
ധര്മാസി ദിശോ ദൃഗ്ംഹേത്യാഹ ।
ദിശ ഏവൈതേന ദൃഗ്ംഹതി । ഇമാനേവൈതൈ-ര്ലോകാ-ന്ദൃഗ്ംഹതി । ദൃഗ്ം ഹന്തേ-ഽസ്മാ ഇമേ ലോകാഃ പ്രജയാ പശുഭിഃ । യ ഏവം-വേഁദ ॥ ത്രീണ്യഗ്രേ കപാലാന്യുപദധാതി । ത്രയ ഇമേ ലോകാഃ ।
ഏഷാം-ലോഁകാനാമാപ്ത്യൈ ।
ഏകമഗ്രേ കപാലമുപദധാതി ।
ഏകം-വാഁ അഗ്രേ കപാല-മ്പുരുഷസ്യ സഭംവഁതി ॥ 52 ॥
ദിശ ഏവൈതേന ദൃഗ്ംഹതി । ഇമാനേവൈതൈ-ര്ലോകാ-ന്ദൃഗ്ംഹതി । ദൃഗ്ം ഹന്തേ-ഽസ്മാ ഇമേ ലോകാഃ പ്രജയാ പശുഭിഃ । യ ഏവം-വേഁദ ॥ ത്രീണ്യഗ്രേ കപാലാന്യുപദധാതി । ത്രയ ഇമേ ലോകാഃ ।
ഏഷാം-ലോഁകാനാമാപ്ത്യൈ ।
ഏകമഗ്രേ കപാലമുപദധാതി ।
ഏകം-വാഁ അഗ്രേ കപാല-മ്പുരുഷസ്യ സഭംവഁതി ॥ 52 ॥
അഥ ദ്വേ । അഥ ത്രീണി । അഥ ചത്വാരി । അഥാഷ്ടൌ ।
തസ്മാദഷ്ടാകപാല-മ്പുരുഷസ്യ ശിരഃ ।
യദേവ-ങ്കപാലാന്യുപ ദധാതി । യജ്ഞോ വൈ പ്രജാപതിഃ । യജ്ഞമേവ പ്രജാപതിഗ്ം സഗ്ഗ്സ്കരോതി ।
ആത്മാനമേവ ത-ഥ്സഗ്ഗ്സ്കരോതി । തഗ്ം സഗ്ഗ്സ്കൃതമാത്മാനമ് ॥ 53 ॥
തസ്മാദഷ്ടാകപാല-മ്പുരുഷസ്യ ശിരഃ ।
യദേവ-ങ്കപാലാന്യുപ ദധാതി । യജ്ഞോ വൈ പ്രജാപതിഃ । യജ്ഞമേവ പ്രജാപതിഗ്ം സഗ്ഗ്സ്കരോതി ।
ആത്മാനമേവ ത-ഥ്സഗ്ഗ്സ്കരോതി । തഗ്ം സഗ്ഗ്സ്കൃതമാത്മാനമ് ॥ 53 ॥
അമുഷ്മിന് ഁലോകേ-ഽനുപരൈതി ॥ യദഷ്ടാവുപ ദധാതി । ഗായത്രിയാ ത-ഥ്സമ്മിതമ് । യന്നവ । ത്രിവൃതാ തത് । യ-ദ്ദശ । വിരാജാ തത് । യദേകാദശ । ത്രിഷ്ടുഭാ തത് । യദ്ദ്വാദശ ॥ 54 ॥
ജഗത്യാ തത് । ഛന്ദഃ സമ്മിതാനി സ ഉപദധ-ത്കപാലാനി । ഇമാന് ഁലോകാനനുപൂര്വ-ന്ദിശോ വിധൃത്യൈ ദൃഗ്ംഹതി । അഥായുഃ പ്രാണാ-ന്പ്രജാ-മ്പശൂന്. യജമാനേ ദധാതി । സജാതാനസ്മാ അഭിതോ ബഹുലാന് കരോതി ॥
ചിത-സ്സ്ഥേത്യാഹ । യഥാ യജുരേവൈതത് ॥
ഭൃഗൂണാമങ്ഗിരസാ-ന്തപസാ തപ്യദ്ധ്വമിത്യാഹ ।
ദേവതാനാ-മേവൈനാനി തപസാ തപതി । താനി തത-സ്സഗ്ഗ്സ്ഥിതേ । യാനി ഘര്മേ കപാലാന് യുപചിന്വന്തി വേധസ ഇതി ചതുഷ്പദയര്ചാ വിമുഞ്ചതി । ചതുഷ്പാദഃ പശവഃ । പശുഷ്വേവോപരിഷ്ടാ-ത്പ്രതിതിഷ്ഠതി ॥ 55 ॥
ചിത-സ്സ്ഥേത്യാഹ । യഥാ യജുരേവൈതത് ॥
ഭൃഗൂണാമങ്ഗിരസാ-ന്തപസാ തപ്യദ്ധ്വമിത്യാഹ ।
ദേവതാനാ-മേവൈനാനി തപസാ തപതി । താനി തത-സ്സഗ്ഗ്സ്ഥിതേ । യാനി ഘര്മേ കപാലാന് യുപചിന്വന്തി വേധസ ഇതി ചതുഷ്പദയര്ചാ വിമുഞ്ചതി । ചതുഷ്പാദഃ പശവഃ । പശുഷ്വേവോപരിഷ്ടാ-ത്പ്രതിതിഷ്ഠതി ॥ 55 ॥
(വര്തയതി - ദിവമേവൈതേന ദൃഗ്ംഹതി - സമ്ഭവതി - തഗ്ം സഗ്ഗ്സ്കൃതമാത്മാനം - ദ്വാദശ - സഗ്ഗ്സ്ഥിതേ ത്രീണി ച) (അ. 7)
അനുവാകം 8 - പുരോഡാശാനിഷ്പാദനമ്
ദേവസ്യ ത്വാ സവിതുഃ പ്രസവ ഇത്യാഹ പ്രസൂത്യൈ । അശ്വിനോ-ര്ബാഹുഭ്യാമിത്യാഹ ।
അശ്വിനൌ ഹി ദേവാനാമദ്ധ്വര്യൂ ആസ്താമ് ।
പൂഷ്ണോ ഹസ്താഭ്യാമിത്യാഹ യത്യൈ ।
സംവഁപാമീത്യാഹ । യഥാ ദേവതമേവൈനാനി സംവഁപതി ॥ സമാപോ അദ്ഭിരഗ്മത സമോഷധയോ രസേനേത്യാഹ । ആപോ വാ ഓഷധീ-ര്ജിന്വന്തി । ഓഷധയോ-ഽപോ ജിന്വന്തി ।
അന്യാ വാ ഏതാസാമന്യാ ജിന്വന്തി ॥ 56 ॥
അനുവാകം 8 - പുരോഡാശാനിഷ്പാദനമ്
ദേവസ്യ ത്വാ സവിതുഃ പ്രസവ ഇത്യാഹ പ്രസൂത്യൈ । അശ്വിനോ-ര്ബാഹുഭ്യാമിത്യാഹ ।
അശ്വിനൌ ഹി ദേവാനാമദ്ധ്വര്യൂ ആസ്താമ് ।
പൂഷ്ണോ ഹസ്താഭ്യാമിത്യാഹ യത്യൈ ।
സംവഁപാമീത്യാഹ । യഥാ ദേവതമേവൈനാനി സംവഁപതി ॥ സമാപോ അദ്ഭിരഗ്മത സമോഷധയോ രസേനേത്യാഹ । ആപോ വാ ഓഷധീ-ര്ജിന്വന്തി । ഓഷധയോ-ഽപോ ജിന്വന്തി ।
അന്യാ വാ ഏതാസാമന്യാ ജിന്വന്തി ॥ 56 ॥
തസ്മാദേവമാഹ । സഗ്ം രേവതീ-ര്ജഗതീഭി-ര്മധുമതീ-ര്മധുമതീഭി-സ്സൃജ്യദ്ധ്വമിത്യാഹ ।
ആപോ വൈ രേവതീഃ । പശവോ ജഗതീഃ । ഓഷധയോ മധുമതീഃ । ആപ ഓഷധീഃ പശൂന് । താനേവാസ്മാ ഏകധാ സഗ്ംസൃജ്യ । മധുമതഃ കരോതി ।
അദ്ഭ്യഃ പരി പ്രജാതാ-സ്സ്ഥ സമദ്ഭിഃ പൃച്യദ്ധ്വമിതി പര്യാപ്ലാവയതി ।
യഥാ സുവൃഷ്ട ഇമാമനു വിസൃത്യ ॥ 57 ॥
ആപോ വൈ രേവതീഃ । പശവോ ജഗതീഃ । ഓഷധയോ മധുമതീഃ । ആപ ഓഷധീഃ പശൂന് । താനേവാസ്മാ ഏകധാ സഗ്ംസൃജ്യ । മധുമതഃ കരോതി ।
അദ്ഭ്യഃ പരി പ്രജാതാ-സ്സ്ഥ സമദ്ഭിഃ പൃച്യദ്ധ്വമിതി പര്യാപ്ലാവയതി ।
യഥാ സുവൃഷ്ട ഇമാമനു വിസൃത്യ ॥ 57 ॥
ആപ ഓഷധീര്മഹയന്തി । താദൃഗേവ തത് ॥
ജനയത്യൈ ത്വാ സംയൌഁമീത്യാഹ । പ്രജാ ഏവൈതേന ദാധാര । അഗ്നയേ ത്വാ-ഽഗ്നീഷോമാഭ്യാമിത്യാഹ വ്യാവൃത്ത്യൈ । മഖസ്യ ശിരോ-ഽസീത്യാഹ ।
യജ്ഞോ വൈ മഖഃ । തസ്യൈതച്ഛിരഃ । യ-ത്പുരോഡാശഃ । തസ്മാദേവമാഹ ॥ 58 ॥
ജനയത്യൈ ത്വാ സംയൌഁമീത്യാഹ । പ്രജാ ഏവൈതേന ദാധാര । അഗ്നയേ ത്വാ-ഽഗ്നീഷോമാഭ്യാമിത്യാഹ വ്യാവൃത്ത്യൈ । മഖസ്യ ശിരോ-ഽസീത്യാഹ ।
യജ്ഞോ വൈ മഖഃ । തസ്യൈതച്ഛിരഃ । യ-ത്പുരോഡാശഃ । തസ്മാദേവമാഹ ॥ 58 ॥
ഘര്മോ-ഽസി വിശ്വായുരിത്യാഹ । വിശ്വമേവായു-ര്യജമാനേ ദധാതി । ഉരു പ്രഥസ്വോരു തേ യജ്ഞപതിഃ പ്രഥതാമിത്യാഹ । യജമാനമേവ പ്രജയാ പശുഭിഃ പ്രഥയതി । ത്വച-ങ്ഗൃഹ്ണീഷ്വേത്യാഹ ।
സര്വമേവൈനഗ്ം സതനു-ങ്കരോതി । അഥാപ ആനീയ പരി മാര്ഷ്ടി । മാഗ്ംസ ഏവ ത-ത്ത്വച-ന്ദധാതി । തസ്മാ-ത്ത്വചാ മാഗ്ംസ-ഞ്ഛന്നമ് ॥
ഘര്മോ വാ ഏഷോ-ഽശാന്തഃ ॥ 59 ॥
സര്വമേവൈനഗ്ം സതനു-ങ്കരോതി । അഥാപ ആനീയ പരി മാര്ഷ്ടി । മാഗ്ംസ ഏവ ത-ത്ത്വച-ന്ദധാതി । തസ്മാ-ത്ത്വചാ മാഗ്ംസ-ഞ്ഛന്നമ് ॥
ഘര്മോ വാ ഏഷോ-ഽശാന്തഃ ॥ 59 ॥
അര്ധമാസേ-ഽര്ധമാസേ പ്രവൃജ്യതേ । യ-ത്പുരോഡാശഃ । സ ഈശ്വരോ യജമാനഗ്ം ശുചാ പ്രദഹഃ । പര്യഗ്നി കരോതി । പശുമേവൈനമകഃ । ശാന്ത്യാ അപ്രദാഹായ । ത്രിഃ പര്യഗ്നി കരോതി ।
ത്ര്യാവൃദ്ധി യജ്ഞഃ । അഥോ രക്ഷസാമപഹത്യൈ ॥
അന്തരിതഗ്ം രക്ഷോ-ഽന്തരിതാ അരാതയ ഇത്യാഹ ॥ 60 ॥
ത്ര്യാവൃദ്ധി യജ്ഞഃ । അഥോ രക്ഷസാമപഹത്യൈ ॥
അന്തരിതഗ്ം രക്ഷോ-ഽന്തരിതാ അരാതയ ഇത്യാഹ ॥ 60 ॥
രക്ഷസാ-മന്തര്ഹിത്യൈ । പുരോഡാശം-വാഁ അധിശ്രിതഗ്ം രക്ഷാഗ്സ്യജിഘാഗ്ംസന്ന് ।
ദിവി നാകോ നാമാഗ്നീ രക്ഷോഹാ । സ ഏവാസ്മാ-ദ്രക്ഷാഗ്സ്യപാഹന്ന് । ദേവസ്ത്വാ സവിതാ ശ്രപയത്വിത്യാഹ । സവിതൃപ്രസൂത ഏവൈനഗ്ഗ് ശ്രപയതി । വര്ഷിഷ്ഠേ അധി നാക ഇത്യാഹ । രക്ഷസാമപഹത്യൈ । അഗ്നിസ്തേ തനുവ-മ്മാ-ഽതി ധാഗിത്യാഹാനതിദാഹായ । അഗ്നേ ഹവ്യഗ്ം രക്ഷസ്വേത്യാഹ ഗുപ്ത്യൈ ॥ 61 ॥
ദിവി നാകോ നാമാഗ്നീ രക്ഷോഹാ । സ ഏവാസ്മാ-ദ്രക്ഷാഗ്സ്യപാഹന്ന് । ദേവസ്ത്വാ സവിതാ ശ്രപയത്വിത്യാഹ । സവിതൃപ്രസൂത ഏവൈനഗ്ഗ് ശ്രപയതി । വര്ഷിഷ്ഠേ അധി നാക ഇത്യാഹ । രക്ഷസാമപഹത്യൈ । അഗ്നിസ്തേ തനുവ-മ്മാ-ഽതി ധാഗിത്യാഹാനതിദാഹായ । അഗ്നേ ഹവ്യഗ്ം രക്ഷസ്വേത്യാഹ ഗുപ്ത്യൈ ॥ 61 ॥
അവിദഹന്ത-ശ്ശ്രപയതേതി വാചം-വിഁസൃജതേ ।
യജ്ഞമേവ ഹവീഗ്ഷ്യഭി-വ്യാഹൃത്യ പ്രതനുതേ ।
പുരോരുചമവിദാഹായ ശൃത്യൈ കരോതി ॥ മസ്തിഷ്കോ വൈ പുരോഡാശഃ । തം-യഁന്നാഭിവാസയേത് । ആവിര്മസ്തിഷ്കഃ സ്യാത് । അഭിവാസയതി ।
തസ്മാ-ദ്ഗുഹാ മസ്തിഷ്കഃ । ഭസ്മനാ-ഽഭി വാസയതി ।
തസ്മാ-ന്മാഗ്ംസേനാസ്ഥി ഛന്നമ് ॥ 62 ॥
യജ്ഞമേവ ഹവീഗ്ഷ്യഭി-വ്യാഹൃത്യ പ്രതനുതേ ।
പുരോരുചമവിദാഹായ ശൃത്യൈ കരോതി ॥ മസ്തിഷ്കോ വൈ പുരോഡാശഃ । തം-യഁന്നാഭിവാസയേത് । ആവിര്മസ്തിഷ്കഃ സ്യാത് । അഭിവാസയതി ।
തസ്മാ-ദ്ഗുഹാ മസ്തിഷ്കഃ । ഭസ്മനാ-ഽഭി വാസയതി ।
തസ്മാ-ന്മാഗ്ംസേനാസ്ഥി ഛന്നമ് ॥ 62 ॥
വേദേനാഭി വാസയതി । തസ്മാ-ത്കേശൈ-ശ്ശിരഃ ഛന്നമ് ।
അഖലതിഭാവുകോ ഭവതി । യ ഏവം-വേഁദ ॥ പശോര്വൈ പ്രതിമാ പുരോഡാശഃ । സ നായജുഷ്ക-മഭിവാസ്യഃ । വൃഥേവ സ്യാത് । ഈശ്വരാ യജമാനസ്യ പശവഃ പ്രമേതോഃ ॥ സ-മ്ബ്രഹ്മണാ പൃച്യസ്വേത്യാഹ । പ്രാണാ വൈ ബ്രഹ്മ ॥ 63 ॥
അഖലതിഭാവുകോ ഭവതി । യ ഏവം-വേഁദ ॥ പശോര്വൈ പ്രതിമാ പുരോഡാശഃ । സ നായജുഷ്ക-മഭിവാസ്യഃ । വൃഥേവ സ്യാത് । ഈശ്വരാ യജമാനസ്യ പശവഃ പ്രമേതോഃ ॥ സ-മ്ബ്രഹ്മണാ പൃച്യസ്വേത്യാഹ । പ്രാണാ വൈ ബ്രഹ്മ ॥ 63 ॥
പ്രാണാഃ പശവഃ । പ്രാണൈരേവ പശൂന്ഥ്
സമ്പൃണക്തി । ന പ്രമായുകാ ഭവന്തി । യജമാനോ വൈ പുരോഡാശഃ । പ്രജാ പശവഃ പുരീഷമ് ।
യദേവമഭി വാസയതി । യജമാനമേവ പ്രജയാ പശുഭി-സ്സമര്ധയതി ॥ ദേവാ വൈ ഹവി-ര്ഭൃത്വാ-ഽബ്രുവന്ന് । കസ്മിന്നിദ-മ്മ്രക്ഷ്യാമഹ ഇതി ।
സോ-ഽഗ്നിരബ്രവീത് ॥ 64 ॥
സമ്പൃണക്തി । ന പ്രമായുകാ ഭവന്തി । യജമാനോ വൈ പുരോഡാശഃ । പ്രജാ പശവഃ പുരീഷമ് ।
യദേവമഭി വാസയതി । യജമാനമേവ പ്രജയാ പശുഭി-സ്സമര്ധയതി ॥ ദേവാ വൈ ഹവി-ര്ഭൃത്വാ-ഽബ്രുവന്ന് । കസ്മിന്നിദ-മ്മ്രക്ഷ്യാമഹ ഇതി ।
സോ-ഽഗ്നിരബ്രവീത് ॥ 64 ॥
മയി തനൂ-സ്സന്നിധദ്ധ്വമ് । അഹം-വഁസ്ത-ഞ്ജനയിഷ്യാമി । യസ്മി-ന്മ്രക്ഷ്യദ്ധ്വ ഇതി । തേ ദേവാ അഗ്നൌ തനൂ-സ്സ-ന്ന്യദധത । തസ്മാദാഹുഃ ।
അഗ്നി-സ്സര്വാ ദേവതാ ഇതി । സോ-ഽങ്ഗാരേണാപഃ ।
അഭ്യപാതയത് । തത ഏകതോ-ഽജായത ।
സ ദ്വിതീയമഭ്യപാതയത് ॥ 65 ॥
അഗ്നി-സ്സര്വാ ദേവതാ ഇതി । സോ-ഽങ്ഗാരേണാപഃ ।
അഭ്യപാതയത് । തത ഏകതോ-ഽജായത ।
സ ദ്വിതീയമഭ്യപാതയത് ॥ 65 ॥
തതോ ദ്വിതോ-ഽജായത । സ തൃതീയ-മഭ്യപാതയത് ।
തത-സ്ത്രിതോ-ഽജായത । യദദ്ഭ്യോ-ഽജായന്ത । തദാപ്യാനാമാപ്യത്വമ് । യദാത്മഭ്യോ ഽജായന്ത ।
തദാത്മ്യാനാ-മാത്മ്യത്വമ് ॥ തേ ദേവാ ആപ്യേഷ്വമൃജത । ആപ്യാ അമൃജത സൂര്യാഭ്യുദിതേ । സൂര്യാഭ്യുദിത-സ്സൂര്യാഭിനിമ്രുക്തേ ॥ 66 ॥
തത-സ്ത്രിതോ-ഽജായത । യദദ്ഭ്യോ-ഽജായന്ത । തദാപ്യാനാമാപ്യത്വമ് । യദാത്മഭ്യോ ഽജായന്ത ।
തദാത്മ്യാനാ-മാത്മ്യത്വമ് ॥ തേ ദേവാ ആപ്യേഷ്വമൃജത । ആപ്യാ അമൃജത സൂര്യാഭ്യുദിതേ । സൂര്യാഭ്യുദിത-സ്സൂര്യാഭിനിമ്രുക്തേ ॥ 66 ॥
സൂര്യാഭിനിമ്രുക്തഃ കുനഖിനി । കുനഖീ ശ്യാവദതി । ശ്യാവദന്നഗ്രദിധിഷൌ । അഗ്രദിധിഷുഃ പരിവിത്തേ । പരിവിത്തോ വീരഹണി । വീരഹാ ബ്രഹ്മഹണി ।
തദ്ബ്രഹ്മഹണ-ന്നാത്യച്യവത । അന്തര്വേദി നിനയത്യവരുദ്ധ്യൈ । ഉല്മുകേനാഭി ഗൃഹ്ണാതി ശൃതത്വായ । ശൃതകാമാ ഇവ ഹി ദേവാഃ ॥ 67 ॥
തദ്ബ്രഹ്മഹണ-ന്നാത്യച്യവത । അന്തര്വേദി നിനയത്യവരുദ്ധ്യൈ । ഉല്മുകേനാഭി ഗൃഹ്ണാതി ശൃതത്വായ । ശൃതകാമാ ഇവ ഹി ദേവാഃ ॥ 67 ॥
(അന്യാ ജിന്വന്-ത്യനുവിസൃത്യൈ-വമാ-ഹാശാന്ത-ആഹ-ഗുപ്ത്യൈ-ഛന്നം - ബ്രഹ്മാ-ബ്രവീ-ദ്ദ്വിതീയമഭ്യപാതയ-ഥ്സൂര്യാഭിനിമ്രുക്തേ-ദേവാഃ) (അ. 8)
അനുവാകം 9 - വേദികരണമ്
ദേവസ്യ ത്വാ സവിതുഃ പ്രസവ ഇതി സ്ഫ്യമാദത്തേ പ്രസൂത്യൈ । അശ്വിനോ-ര്ബാഹുഭ്യാമിത്യാഹ । അശ്വിനൌ ഹി ദേവാനാമദ്ധ്വര്യൂ ആസ്താമ് । പൂഷ്ണോ ഹസ്താഭ്യാമിത്യാഹ യത്യൈ ॥ ആദദ ഇന്ദ്രസ്യ ബാഹുരസി ദക്ഷിണ ഇത്യാഹ । ഇന്ദ്രിയമേവ യജമാനേ ദധാതി । സഹസ്രഭൃഷ്ടി-ശ്ശതതേജാ ഇത്യാഹ ।
രൂപമേവാസ്യൈത-ന്മഹിമാനം-വ്യാഁചഷ്ടേ ॥
വായുരസി തിഗ്മതേജാ ഇത്യാഹ । തേജോ വൈ വായുഃ ॥ 68 ॥
അനുവാകം 9 - വേദികരണമ്
ദേവസ്യ ത്വാ സവിതുഃ പ്രസവ ഇതി സ്ഫ്യമാദത്തേ പ്രസൂത്യൈ । അശ്വിനോ-ര്ബാഹുഭ്യാമിത്യാഹ । അശ്വിനൌ ഹി ദേവാനാമദ്ധ്വര്യൂ ആസ്താമ് । പൂഷ്ണോ ഹസ്താഭ്യാമിത്യാഹ യത്യൈ ॥ ആദദ ഇന്ദ്രസ്യ ബാഹുരസി ദക്ഷിണ ഇത്യാഹ । ഇന്ദ്രിയമേവ യജമാനേ ദധാതി । സഹസ്രഭൃഷ്ടി-ശ്ശതതേജാ ഇത്യാഹ ।
രൂപമേവാസ്യൈത-ന്മഹിമാനം-വ്യാഁചഷ്ടേ ॥
വായുരസി തിഗ്മതേജാ ഇത്യാഹ । തേജോ വൈ വായുഃ ॥ 68 ॥
തേജ ഏവാസ്മി-ന്ദധാതി ॥ വിഷാദ്വൈ നാമാസുര ആസീത് । സോ-ഽബിഭേത് । യജ്ഞേന മാ ദേവാ അഭിഭവിഷ്യന്തീതി । സ പൃഥിവീമഭ്യവമീത് । സാ ഽമേദ്ധ്യാ ഽഭവത് । അഥോ യദിന്ദ്രോ വൃത്രമഹന്ന് । തസ്യ ലോഹിത-മ്പൃഥിവീമനു വ്യധാവത് । സാ ഽമേദ്ധ്യാ ഽഭവത് ।
പൃഥിവി ദേവയജനീത്യാഹ ॥ 69 ॥
പൃഥിവി ദേവയജനീത്യാഹ ॥ 69 ॥
മേദ്ധ്യാമേവൈനാ-ന്ദേവയജനീ-ങ്കരോതി ।
ഓഷദ്ധ്യാസ്തേ മൂല-മ്മാ ഹിഗ്ംസിഷമിത്യാഹ । ഓഷധീനാ-മഹിഗ്ംസായൈ ॥ വ്രജ-ങ്ഗച്ഛ ഗോസ്ഥാനമിത്യാഹ । ഛന്ദാഗ്ംസി വൈ വ്രജോ ഗോസ്ഥാനഃ । ഛന്ദാഗ്സ്യേവാസ്മൈ വ്രജ-ങ്ഗോസ്ഥാന-ങ്കരോതി ॥ വര്ഷതു തേ ദ്യൌരിത്യാഹ ।
വൃഷ്ടിര്വൈ ദ്യൌഃ । വൃഷ്ടിമേവാവരുന്ധേ ॥
ബധാന ദേവ സവിതഃ പരമസ്യാ-മ്പരാവതീത്യാഹ ॥ 70 ॥
ഓഷദ്ധ്യാസ്തേ മൂല-മ്മാ ഹിഗ്ംസിഷമിത്യാഹ । ഓഷധീനാ-മഹിഗ്ംസായൈ ॥ വ്രജ-ങ്ഗച്ഛ ഗോസ്ഥാനമിത്യാഹ । ഛന്ദാഗ്ംസി വൈ വ്രജോ ഗോസ്ഥാനഃ । ഛന്ദാഗ്സ്യേവാസ്മൈ വ്രജ-ങ്ഗോസ്ഥാന-ങ്കരോതി ॥ വര്ഷതു തേ ദ്യൌരിത്യാഹ ।
വൃഷ്ടിര്വൈ ദ്യൌഃ । വൃഷ്ടിമേവാവരുന്ധേ ॥
ബധാന ദേവ സവിതഃ പരമസ്യാ-മ്പരാവതീത്യാഹ ॥ 70 ॥
ദ്വൌ വാവ പുരുഷൌ । യ-ഞ്ചൈവ ദ്വേഷ്ടി । യശ്ചൈന-ന്ദ്വേഷ്ടി । താവുഭൌ ബദ്ധ്നാതി പരമസ്യാ-മ്പരാവതി ശതേന പാശൈഃ । യോ-ഽസ്മാ-ന്ദ്വേഷ്ടി യ-ഞ്ച വയ-ന്ദ്വിഷ്മസ്തമതോ മാ മൌഗിത്യാഹാനിമ്രുക്ത്യൈ ॥
അരരുര്വൈ നാമാസുര ആസീത് ।
സ പൃഥിവ്യാമുപമ്ലുപ്തോ-ഽശയത് ।
ത-ന്ദേവാ അപഹതോ-ഽരരുഃ പൃഥിവ്യാ ഇതി പൃഥിവ്യാ അപാഘ്നന്ന് । ഭ്രാതൃവ്യോ വാ അരരുഃ । അപഹതോ-ഽരരുഃ പൃഥിവ്യാ ഇതി യദാഹ ॥ 71 ॥
അരരുര്വൈ നാമാസുര ആസീത് ।
സ പൃഥിവ്യാമുപമ്ലുപ്തോ-ഽശയത് ।
ത-ന്ദേവാ അപഹതോ-ഽരരുഃ പൃഥിവ്യാ ഇതി പൃഥിവ്യാ അപാഘ്നന്ന് । ഭ്രാതൃവ്യോ വാ അരരുഃ । അപഹതോ-ഽരരുഃ പൃഥിവ്യാ ഇതി യദാഹ ॥ 71 ॥
ഭ്രാതൃവ്യമേവ പൃഥിവ്യാ അപഹന്തി । തേ-ഽമന്യന്ത ।
ദിവം-വാഁ അയമിതഃ പതിഷ്യതീതി ।
തമരരുസ്തേ ദിവ-മ്മാ സ്കാനിതി ദിവഃ പര്യബാധന്ത । ഭ്രാതൃവ്യോ വാ അരരുഃ । അരരുസ്തേ ദിവ-മ്മാ സ്കാനിതി യദാഹ । ഭ്രാതൃവ്യമേവ ദിവഃ പരിബാധതേ ।
സ്തമ്ബ യജുര്-ഹരതി । പൃഥിവ്യാ ഏവ ഭ്രാതൃവ്യ-മപഹന്തി । ദ്വിതീയഗ്ം ഹരതി ॥ 72 ॥
ദിവം-വാഁ അയമിതഃ പതിഷ്യതീതി ।
തമരരുസ്തേ ദിവ-മ്മാ സ്കാനിതി ദിവഃ പര്യബാധന്ത । ഭ്രാതൃവ്യോ വാ അരരുഃ । അരരുസ്തേ ദിവ-മ്മാ സ്കാനിതി യദാഹ । ഭ്രാതൃവ്യമേവ ദിവഃ പരിബാധതേ ।
സ്തമ്ബ യജുര്-ഹരതി । പൃഥിവ്യാ ഏവ ഭ്രാതൃവ്യ-മപഹന്തി । ദ്വിതീയഗ്ം ഹരതി ॥ 72 ॥
അന്തരിക്ഷാദേവൈന-മപഹന്തി । തൃതീയഗ്ം ഹരതി । ദിവ ഏവൈന-മപഹന്തി । തൂഷ്ണീ-ഞ്ചതുര്ഥഗ്ം ഹരതി । അപരിമിതാദേവൈന-മപഹന്തി ॥ അസുരാണാം-വാഁ ഇയമഗ്ര ആസീത് । യാവദാസീനഃ പരാ പശ്യതി ।
താവ-ദ്ദേവാനാമ് । തേ ദേവാ അബ്രുവന്ന് ।
അസ്ത്വേവ നോ-ഽസ്യാമപീതി ॥ 73 ॥
താവ-ദ്ദേവാനാമ് । തേ ദേവാ അബ്രുവന്ന് ।
അസ്ത്വേവ നോ-ഽസ്യാമപീതി ॥ 73 ॥
ക്യന്നോ ദാസ്യഥേതി । യാവഥ്സ്വയ-മ്പരിഗൃഹ്ണീഥേതി ।
തേ വസവസ്ത്വേതി ദക്ഷിണതഃ പര്യഗൃഹ്ണന്ന് । രുദ്രാസ്ത്വേതി പശ്ചാത് । ആദിത്യാ-സ്ത്വേത്യുത്തരതഃ । തേ-ഽഗ്നിനാ പ്രാഞ്ചോ-ഽജയന്ന് । വസുഭി-ര്ദക്ഷിണാ ।
രുദ്രൈഃ പ്രത്യഞ്ചഃ । ആദിത്യൈരുദഞ്ചഃ ।
യസ്യൈവം-വിഁദുഷോ വേദി-മ്പരി ഗൃഹ്ണന്തി ॥ 74 ॥
തേ വസവസ്ത്വേതി ദക്ഷിണതഃ പര്യഗൃഹ്ണന്ന് । രുദ്രാസ്ത്വേതി പശ്ചാത് । ആദിത്യാ-സ്ത്വേത്യുത്തരതഃ । തേ-ഽഗ്നിനാ പ്രാഞ്ചോ-ഽജയന്ന് । വസുഭി-ര്ദക്ഷിണാ ।
രുദ്രൈഃ പ്രത്യഞ്ചഃ । ആദിത്യൈരുദഞ്ചഃ ।
യസ്യൈവം-വിഁദുഷോ വേദി-മ്പരി ഗൃഹ്ണന്തി ॥ 74 ॥
ഭവത്യാത്മനാ । പരാ-ഽസ്യ ഭ്രാതൃവ്യോ ഭവതി ॥
ദേവസ്യ സവിതു-സ്സവ ഇത്യാഹ പ്രസൂത്യൈ ।
കര്മ കൃണ്വന്തി വേധസ ഇത്യാഹ । ഇഷിതഗ്ം ഹി കര്മ ക്രിയതേ । പൃഥിവ്യൈ മേദ്ധ്യ-ഞ്ചാമേദ്ധ്യ-ഞ്ച വ്യുദക്രാമതാമ് । പ്രാചീന-മുദീചീന-മ്മേദ്ധ്യമ് । പ്രതീചീന-ന്ദക്ഷിണാ ഽമേദ്ധ്യമ് ।
പ്രാചീമുദീചീ-മ്പ്രവണാ-ങ്കരോതി ।
മേദ്ധ്യാമേവൈനാ-ന്ദേവയജനീ-ങ്കരോതി ॥ 75 ॥
ദേവസ്യ സവിതു-സ്സവ ഇത്യാഹ പ്രസൂത്യൈ ।
കര്മ കൃണ്വന്തി വേധസ ഇത്യാഹ । ഇഷിതഗ്ം ഹി കര്മ ക്രിയതേ । പൃഥിവ്യൈ മേദ്ധ്യ-ഞ്ചാമേദ്ധ്യ-ഞ്ച വ്യുദക്രാമതാമ് । പ്രാചീന-മുദീചീന-മ്മേദ്ധ്യമ് । പ്രതീചീന-ന്ദക്ഷിണാ ഽമേദ്ധ്യമ് ।
പ്രാചീമുദീചീ-മ്പ്രവണാ-ങ്കരോതി ।
മേദ്ധ്യാമേവൈനാ-ന്ദേവയജനീ-ങ്കരോതി ॥ 75 ॥
പ്രാഞ്ചൌ വേദ്യഗ്ം സാവുന്നയതി । ആഹവനീയസ്യ പരിഗൃഹീത്യൈ । പ്രതീചീ ശ്രോണീ । ഗാര്ഹപത്യസ്യ പരിഗൃഹീത്യൈ । അഥോ മിഥുനത്വായ । ഉദ്ധന്തി । യദേവാസ്യാ അമേദ്ധ്യമ് । തദപഹന്തി । ഉദ്ധന്തി ।
തസ്മാദോഷധയഃ പരാഭവന്തി ॥ 76 ॥
തസ്മാദോഷധയഃ പരാഭവന്തി ॥ 76 ॥
മൂല-ഞ്ഛിനത്തി । ഭ്രാതൃവ്യസ്യൈവ മൂല-ഞ്ഛിനത്തി ।
മൂലം-വാഁ അതിതിഷ്ഠ-ദ്രക്ഷാഗ്സ്യനൂ-ത്പിപതേ । യദ്ധസ്തേന ഛിന്ദ്യാത് । കുനഖിനീഃ പ്രജാ-സ്സ്യുഃ । സ്ഫ്യേന ഛിനത്തി । വജ്രോ വൈ സ്ഫ്യഃ ।
വജ്രേണൈവ യജ്ഞാ-ദ്രക്ഷാഗ്സ്യപഹന്തി । പിതൃദേവത്യാ ഽതിഖാതാ । ഇയതീ-ങ്ഖനതി ॥ 77 ॥
മൂലം-വാഁ അതിതിഷ്ഠ-ദ്രക്ഷാഗ്സ്യനൂ-ത്പിപതേ । യദ്ധസ്തേന ഛിന്ദ്യാത് । കുനഖിനീഃ പ്രജാ-സ്സ്യുഃ । സ്ഫ്യേന ഛിനത്തി । വജ്രോ വൈ സ്ഫ്യഃ ।
വജ്രേണൈവ യജ്ഞാ-ദ്രക്ഷാഗ്സ്യപഹന്തി । പിതൃദേവത്യാ ഽതിഖാതാ । ഇയതീ-ങ്ഖനതി ॥ 77 ॥
പ്രജാപതിനാ യജ്ഞമുഖേന സമ്മിതാമ് ॥ വേദിര്ദേവേഭ്യോ നിലായത । താ-ഞ്ചതുരങ്ഗുലേ ഽന്വവിന്ദന്ന് । തസ്മാച്ചതുരങ്ഗുല-ങ്ഖേയാ ।
ചതുരങ്ഗുല-ങ്ഖനതി । ചതുരങ്ഗുലേ ഹ്യോഷധയഃ പ്രതിതിഷ്ഠന്തി ।
ആപ്രതിഷ്ഠായൈ ഖനതി । യജമാനമേവ പ്രതിഷ്ഠാ-ങ്ഗമയതി । ദക്ഷിണതോ വര്ഷീയസീ-ങ്കരോതി ।
ദേവയജനസ്യൈവ രൂപമകഃ ॥ 78 ॥
ചതുരങ്ഗുല-ങ്ഖനതി । ചതുരങ്ഗുലേ ഹ്യോഷധയഃ പ്രതിതിഷ്ഠന്തി ।
ആപ്രതിഷ്ഠായൈ ഖനതി । യജമാനമേവ പ്രതിഷ്ഠാ-ങ്ഗമയതി । ദക്ഷിണതോ വര്ഷീയസീ-ങ്കരോതി ।
ദേവയജനസ്യൈവ രൂപമകഃ ॥ 78 ॥
പുരീഷവതീ-ങ്കരോതി । പ്രജാ വൈ പശവഃ പുരീഷമ് ।
പ്രജയൈവൈന-മ്പശുഭിഃ പുരീഷവന്ത-ങ്കരോതി । ഉത്തര-മ്പരിഗ്രാഹ-മ്പരിഗൃഹ്ണാതി । ഏതാവതീ വൈ പൃഥിവീ । യാവതീ വേദിഃ । തസ്യാ ഏതാവത ഏവ ഭ്രാതൃവ്യ-ന്നിര്ഭജ്യ । ആത്മന ഉത്തര-മ്പരിഗ്രാഹ-മ്പരിഗൃഹ്ണാതി ।
ഋത-മസ്യൃതസദന-മസ്യൃതശ്രീരസീത്യാഹ । യഥാ യജുരേവൈ തത് ॥ 79 ॥
പ്രജയൈവൈന-മ്പശുഭിഃ പുരീഷവന്ത-ങ്കരോതി । ഉത്തര-മ്പരിഗ്രാഹ-മ്പരിഗൃഹ്ണാതി । ഏതാവതീ വൈ പൃഥിവീ । യാവതീ വേദിഃ । തസ്യാ ഏതാവത ഏവ ഭ്രാതൃവ്യ-ന്നിര്ഭജ്യ । ആത്മന ഉത്തര-മ്പരിഗ്രാഹ-മ്പരിഗൃഹ്ണാതി ।
ഋത-മസ്യൃതസദന-മസ്യൃതശ്രീരസീത്യാഹ । യഥാ യജുരേവൈ തത് ॥ 79 ॥
ക്രൂരമിവ വാ ഏത-ത്കരോതി । യദ്വേദി-ങ്കരോതി ।
ധാ അസി സ്വധാ അസീതി യോയുപ്യതേ ശാന്ത്യൈ ।
ഉര്വീ ചാസി വസ്വീ ചാസീത്യാഹ ।
ഉര്വീമേവൈനാം-വഁസ്വീ-ങ്കരോതി ।
പുരാ ക്രൂരസ്യ വിസൃപോ വിരഫ്ശിന്നിത്യാഹ മേദ്ധ്യത്വായ । ഉദാദായ പൃഥിവീ-ഞ്ജീരദാനുര്യാമൈരയ-ഞ്ചന്ദ്രമസി സ്വധാഭിരിത്യാഹ ।
യദേവാസ്യാ അമേദ്ധ്യമ് । തദപഹത്യ ।
മേദ്ധ്യാ-ന്ദേവയജനീ-ങ്കൃത്വാ ॥ 80 ॥
ധാ അസി സ്വധാ അസീതി യോയുപ്യതേ ശാന്ത്യൈ ।
ഉര്വീ ചാസി വസ്വീ ചാസീത്യാഹ ।
ഉര്വീമേവൈനാം-വഁസ്വീ-ങ്കരോതി ।
പുരാ ക്രൂരസ്യ വിസൃപോ വിരഫ്ശിന്നിത്യാഹ മേദ്ധ്യത്വായ । ഉദാദായ പൃഥിവീ-ഞ്ജീരദാനുര്യാമൈരയ-ഞ്ചന്ദ്രമസി സ്വധാഭിരിത്യാഹ ।
യദേവാസ്യാ അമേദ്ധ്യമ് । തദപഹത്യ ।
മേദ്ധ്യാ-ന്ദേവയജനീ-ങ്കൃത്വാ ॥ 80 ॥
യദദശ്ചന്ദ്രമസി മേദ്ധ്യമ് । തദസ്യാമേരയതി ।
താ-ന്ധീരാസോ അനുദൃശ്യ യജന്ത ഇത്യാഹാനുഖ്യാത്യൈ ॥ പ്രോക്ഷണീരാസാദയ । ഇദ്ധ്മാബര്ഹി-രുപസാദയ । സ്രുവ-ഞ്ച സ്രുചശ്ച സമ്മൃഡ്ഢി । പത്നീഗ്ം സന്നഹ്യ । ആജ്യേനോദേഹീത്യാഹാനുപൂര്വതായൈ । പ്രോക്ഷണീരാസാദയതി । ആപോ വൈ രക്ഷോഘ്നീഃ ॥ 81 ॥
താ-ന്ധീരാസോ അനുദൃശ്യ യജന്ത ഇത്യാഹാനുഖ്യാത്യൈ ॥ പ്രോക്ഷണീരാസാദയ । ഇദ്ധ്മാബര്ഹി-രുപസാദയ । സ്രുവ-ഞ്ച സ്രുചശ്ച സമ്മൃഡ്ഢി । പത്നീഗ്ം സന്നഹ്യ । ആജ്യേനോദേഹീത്യാഹാനുപൂര്വതായൈ । പ്രോക്ഷണീരാസാദയതി । ആപോ വൈ രക്ഷോഘ്നീഃ ॥ 81 ॥
രക്ഷസാമപഹത്യൈ । സ്ഫ്യസ്യ വര്ത്മന്-ഥ്സാദയതി । യജ്ഞസ്യ സന്തത്യൈ । ഉവാച ഹാസിതോ ദൈവലഃ । ഏതാവതീര്വാ അമുഷ്മിന് ഁലോക ആപ ആസന്ന് ।
യാവതീഃ പ്രോക്ഷണീരിതി । തസ്മാ-ദ്ബഹ്വീരാസാദ്യാഃ । സ്ഫ്യമുദസ്യന്ന് । യ-ന്ദ്വിഷ്യാത്ത-ന്ധ്യായേത് । ശുചൈവൈന-മര്പയതി ॥ 82 ॥
യാവതീഃ പ്രോക്ഷണീരിതി । തസ്മാ-ദ്ബഹ്വീരാസാദ്യാഃ । സ്ഫ്യമുദസ്യന്ന് । യ-ന്ദ്വിഷ്യാത്ത-ന്ധ്യായേത് । ശുചൈവൈന-മര്പയതി ॥ 82 ॥
(വൈ വായു - രാഹ - പരാവതീത്യാഹാ - ഹ - ദ്വിതീയഗ്ം ഹര - തീതി - പരിഗൃഹ്ണന്തി - ദേവയജനീ-ങ്കരോതി - ഭവന്തി - ഖനത്യ - ക - രേതത് - കൃത്വാ - രക്ഷോഘ്നീ - രര്പയതി) (അ. 9)
അനുവാകം 10 - ഇധ്മാബര്ഹി-സ്സാദനമ്
വജ്രോ വൈ സ്ഫ്യഃ । യദന്വഞ്ച-ന്ധാരയേത് । വജ്രേ-ഽദ്ധ്വര്യുഃ, ക്ഷണ്വീത । പുരസ്താ-ത്തിര്യഞ്ച-ന്ധാരയതി । വജ്രോ വൈ സ്ഫ്യഃ । വജ്രേണൈവ യജ്ഞസ്യ ദക്ഷിണതോ രക്ഷാഗ്സ്യപഹന്തി ।
അഗ്നിഭ്യാ-മ്പ്രാചശ്ച പ്രതീചശ്ച । സ്ഫ്യേനോദീചശ്ചാ-ധരാചശ്ച । സ്ഫ്യേന വാ ഏഷ വജ്രേണാസ്യൈ പാപ്മാന-മ്ഭ്രാതൃവ്യ-മപഹത്യ ।
ഉത്കരേ-ഽധി പ്രവൃശ്ചതി ॥ 83 ॥
അനുവാകം 10 - ഇധ്മാബര്ഹി-സ്സാദനമ്
വജ്രോ വൈ സ്ഫ്യഃ । യദന്വഞ്ച-ന്ധാരയേത് । വജ്രേ-ഽദ്ധ്വര്യുഃ, ക്ഷണ്വീത । പുരസ്താ-ത്തിര്യഞ്ച-ന്ധാരയതി । വജ്രോ വൈ സ്ഫ്യഃ । വജ്രേണൈവ യജ്ഞസ്യ ദക്ഷിണതോ രക്ഷാഗ്സ്യപഹന്തി ।
അഗ്നിഭ്യാ-മ്പ്രാചശ്ച പ്രതീചശ്ച । സ്ഫ്യേനോദീചശ്ചാ-ധരാചശ്ച । സ്ഫ്യേന വാ ഏഷ വജ്രേണാസ്യൈ പാപ്മാന-മ്ഭ്രാതൃവ്യ-മപഹത്യ ।
ഉത്കരേ-ഽധി പ്രവൃശ്ചതി ॥ 83 ॥
യഥോപധായ വൃശ്ചന്ത്യവമ് । ഹസ്താവവ നേനിക്തേ । ആത്മാനമേവ പവയതേ । സ്ഫ്യ-മ്പ്രക്ഷാലയതി മേദ്ധ്യത്വായ । അഥോ പാപ്മന ഏവ ഭ്രാതൃവ്യസ്യ ന്യങ്ഗ-ഞ്ഛിനത്തി ॥ ഇദ്ധ്മാ-ബര്ഹി-രുപസാദയതി യുക്ത്യൈ । യജ്ഞസ്യ മിഥുനത്വായ ।
അഥോ പുരോരുചമേവൈതാ-ന്ദധാതി ।
ഉത്തരസ്യ കര്മണോ-ഽനുഖ്യാത്യൈ ।
ന പുരസ്താ-ത്പ്രത്യഗുപസാദയേത് ॥ 84 ॥
അഥോ പുരോരുചമേവൈതാ-ന്ദധാതി ।
ഉത്തരസ്യ കര്മണോ-ഽനുഖ്യാത്യൈ ।
ന പുരസ്താ-ത്പ്രത്യഗുപസാദയേത് ॥ 84 ॥
യ-ത്പുരസ്താ-ത്പ്രത്യ-ഗുപസാദയേത് ।
അന്യത്രാഹുതിപഥാദിദ്ധ്മ-മ്പ്രതിപാദയേത് । പ്രജാ വൈ ബര്ഹിഃ । അപരാദ്ധ്നുയാ-ദ്ബര്ഹിഷാ പ്രജാനാ-മ്പ്രജനനമ് । പശ്ചാത്-പ്രാഗുപസാദയതി । ആഹുതിപഥേനേദ്ധ്മ-മ്പ്രതിപാദയതി ।
സപ്രന്ത്യേവ ബര്ഹിഷാ പ്രജാനാ-മ്പ്രജനനമുപൈതി । ദക്ഷിണമിദ്ധ്മമ് ।
ഉത്തര-മ്ബരഃഇഃ । ആത്മാ വാ ഇദ്ധ്മഃ ।
പ്രജാ ബര്ഹിഃ । പ്രജാ ഹ്യാത്മന ഉത്തരതരാ തീര്ഥേ ।
തതോ മേധമുപനീയ । യഥാ ദേവതമേവൈനത്-പ്രതിഷ്ഠാപയതി । പ്രതിതിഷ്ഠതി പ്രജയാ പശുഭി-ര്യജമാനഃ ॥ 85 ॥
(വൃശ്ചതി - സാദയേ - ദിദ്ധ്മഃ പഞ്ച ച) (അ. 10)
(തൃതീയസ്യാം - ദേവസ്യാശ്വപര്ശും-യോഁ വൈ - പൂര്വേദ്യുഃ - കര്മണേ വാ - മിന്ദ്രോ വൃത്രമഹന്-ഥ്സോ-ഽപോ - ഽവധൂതം - ധൃഷ്ടി--ര് ദേവസ്യേത്യാഹ സംവഁപാമി - ദേവസ്യ സ്ഫ്യമാദദേ - വജ്രോ വൈ സ്ഫ്യോ ദശ)
(തൃതീയസ്യാം - ഁയജ്ഞസ്യാനതിരേകായ - പവിത്രവത്യ - ധ്വര്യു-ഞ്ചാ - ധിഷവണമസ്യ - ന്തരിക്ഷ ഏവ - രക്ഷസാമന്തര്ഹിത്യൈ - ദ്വൌ വാവ പുരുഷോ - യദദശ്ചന്ദ്രമസി മേദ്ധ്യ-മ്പഞ്ചാശീതിഃ)
(തൃതീയസ്യാം - ഁയജമാനഃ)
॥ ഹരിഃ ഓമ് ॥
॥ കൃഷ്ണ യജുര്വേദീയ തൈത്തിരീയ ബ്രാഹ്മണേ തൃതീയാഷ്ടകേ ദ്വിതീയഃ പ്രപാഠക-സ്സമാപ്തഃ ॥
അന്യത്രാഹുതിപഥാദിദ്ധ്മ-മ്പ്രതിപാദയേത് । പ്രജാ വൈ ബര്ഹിഃ । അപരാദ്ധ്നുയാ-ദ്ബര്ഹിഷാ പ്രജാനാ-മ്പ്രജനനമ് । പശ്ചാത്-പ്രാഗുപസാദയതി । ആഹുതിപഥേനേദ്ധ്മ-മ്പ്രതിപാദയതി ।
സപ്രന്ത്യേവ ബര്ഹിഷാ പ്രജാനാ-മ്പ്രജനനമുപൈതി । ദക്ഷിണമിദ്ധ്മമ് ।
ഉത്തര-മ്ബരഃഇഃ । ആത്മാ വാ ഇദ്ധ്മഃ ।
പ്രജാ ബര്ഹിഃ । പ്രജാ ഹ്യാത്മന ഉത്തരതരാ തീര്ഥേ ।
തതോ മേധമുപനീയ । യഥാ ദേവതമേവൈനത്-പ്രതിഷ്ഠാപയതി । പ്രതിതിഷ്ഠതി പ്രജയാ പശുഭി-ര്യജമാനഃ ॥ 85 ॥
(വൃശ്ചതി - സാദയേ - ദിദ്ധ്മഃ പഞ്ച ച) (അ. 10)
(തൃതീയസ്യാം - ദേവസ്യാശ്വപര്ശും-യോഁ വൈ - പൂര്വേദ്യുഃ - കര്മണേ വാ - മിന്ദ്രോ വൃത്രമഹന്-ഥ്സോ-ഽപോ - ഽവധൂതം - ധൃഷ്ടി--ര് ദേവസ്യേത്യാഹ സംവഁപാമി - ദേവസ്യ സ്ഫ്യമാദദേ - വജ്രോ വൈ സ്ഫ്യോ ദശ)
(തൃതീയസ്യാം - ഁയജ്ഞസ്യാനതിരേകായ - പവിത്രവത്യ - ധ്വര്യു-ഞ്ചാ - ധിഷവണമസ്യ - ന്തരിക്ഷ ഏവ - രക്ഷസാമന്തര്ഹിത്യൈ - ദ്വൌ വാവ പുരുഷോ - യദദശ്ചന്ദ്രമസി മേദ്ധ്യ-മ്പഞ്ചാശീതിഃ)
(തൃതീയസ്യാം - ഁയജമാനഃ)
॥ ഹരിഃ ഓമ് ॥
॥ കൃഷ്ണ യജുര്വേദീയ തൈത്തിരീയ ബ്രാഹ്മണേ തൃതീയാഷ്ടകേ ദ്വിതീയഃ പ്രപാഠക-സ്സമാപ്തഃ ॥