Lord Vishnu

śrī mahānyāsam - 7.2. puruṣa sūktaṃ

(Purusha Suktam in English (IAST))

From Rig Veda (10.90) and Taittiriya Aranyaka (3.12)

Purusha Suktam is one of the most profound hymns of the Vedas, describing the cosmic form of the Supreme Being. It depicts the Universe as an expression of the Divine, embodying the omnipresence, omniscience, and omnipotence of the Creator. It is an essential component of Vedic rituals, including Mahanyasam and Pancha Suktam. Chanting this sacred hymn is believed to purify the mind, bestow spiritual enlightenment, and harmonize the practitioner with the cosmic order. It serves as a powerful meditation tool for realizing the unity of the individual soul with the Universal Consciousness.

(tai. ara. 3.12.1 - tai. ara. 3.12.7)
sa॒hasra̭śīr​ṣā॒ purṷṣaḥ | sa॒ha॒srā॒kṣa-ssa॒hasra̭pāt | sa bhūmiṃ̭-vi~॒śvato̭ vṛ॒tvā | atya̭tiṣṭha-ddaśāṅgu॒lam | purṷṣa e॒vedagṃ sarva᳚m | ya-dbhū॒taṃ-ya~cca॒ bhavya᳚m |
u॒tāmṛ̭ta॒tvasyeśā̭naḥ | yadannḙnā-ti॒roha̭ti |
e॒tāvā̭nasya mahi॒mā | ato॒ jyāyāg̭śca॒ pūrṷṣaḥ || 1
pādo᳚-'sya॒ viśvā̭ bhū॒tāni̭ | tri॒pāda̭syā॒-mṛta̭-ndi॒vi | tri॒pādū॒rdhva udai॒-tpurṷṣaḥ | pādo᳚ 'sye॒hā-''bha̭vā॒-tpunaḥ̭ |
tato॒ viṣvaṃ॒-vya~̭krāmat | sā॒śa॒nā॒na॒śa॒ne a॒bhi || tasmā᳚-dvi॒rāḍa̭jāyata | vi॒rājo॒ adhi॒ pūrṷṣaḥ | sa jā॒to atya̭ricyata | pa॒ścā-dbhūmi॒matho̭ pu॒raḥ || 2
yatpurṷṣeṇa ha॒viṣā᳚ | de॒vā ya॒jñamata̭nvata | va॒sa॒nto a̭syāsī॒dājya᳚m | grī॒ṣma i॒ddhma śśa॒raddha॒viḥ | sa॒ptāsyā̭sa-npari॒dhayaḥ̭ | tri-ssa॒pta sa॒midhaḥ̭ kṛ॒tāḥ | de॒vāya-dya॒jña-nta̭nvā॒nāḥ | aba̭dhna॒-npurṷṣa-mpa॒śum ||
taṃ-ya~॒jña-mba॒r​hiṣi॒ praukṣanṋ | purṷṣa-ñjā॒tama̭gra॒taḥ || 3
tena̭ de॒vā aya̭janta | sā॒ddhyā ṛṣa̭yaśca॒ ye |
tasmā᳚-dya॒jñā-thsa̭rva॒hutaḥ̭ | sambhṛ̭ta-mpṛṣadā॒jyam | pa॒śūg​stāg​śca̭kre vāya॒vyāṋ | ā॒ra॒ṇyā-ngrā॒myāśca॒ ye | tasmā᳚-dya॒jñā-thsa̭rva॒hutaḥ̭ | ṛca॒-ssāmā̭ni jajñire |
chandāgṃ̭si jajñire॒ tasmā᳚t | yaju॒stasmā̭-dajāyata || 4
tasmā॒daśvā̭ ajāyanta | ye ke co̭bha॒yāda̭taḥ |
gāvo̭ ha jajñire॒ tasmā᳚t | tasmā᳚jjā॒tā a̭jā॒vayaḥ̭ |
yatpurṷṣaṃ॒-vya~̭dadhuḥ | ka॒ti॒dhā vya̭kalpayann |
mukha॒-ṅkima̭sya॒ kau bā॒hū | kāvū॒rū pādā̭vucyete | brā॒hma॒ṇo᳚-'sya॒ mukha̭māsīt | bā॒hū rā̭ja॒nyaḥ̭ kṛ॒taḥ || 5
ū॒rū tada̭sya॒ ya-dvaiśyaḥ̭ | pa॒dbhyāgṃ śū॒dro a̭jāyata | ca॒ndramā॒ mana̭so jā॒taḥ | cakṣo॒-ssūryo̭ ajāyata | mukhā॒-dindra̭ścā॒gniśca̭ |
prā॒ṇā-dvā॒yura̭jāyata | nābhyā̭ āsīda॒ntari̭kṣam | śī॒r​ṣṇo dyau-ssama̭vartata | pa॒dbhyā-mbhūmi॒ rdiśa॒-śśrotrā᳚t | tathā̭ lo॒kāgṃ a̭kalpayann || 6
vedā॒hame॒ta-mpurṷṣa-mma॒hānta᳚m | ā॒di॒tyava̭rṇa॒-ntama̭sa॒stu pā॒re |
sarvā̭ṇi rū॒pāṇi̭ vi॒citya॒ dhīraḥ̭ | nāmā̭ni kṛ॒tvābhi॒vada॒n yadāste᳚ | dhā॒tā pu॒rastā॒-dyamṷdāja॒hāra̭ | śa॒kraḥ pravi॒dvā-npra॒diśa॒ścata̭sraḥ | tame॒vaṃ-vi~॒dvāna॒mṛta̭ i॒ha bha̭vati | nānyaḥ panthā॒ aya̭nāya vidyate |
ya॒jñena̭ ya॒jñama̭yajanta de॒vāḥ | tāni॒ dharmā̭ṇi pratha॒mānyā̭sann | te ha॒ nāka̭-mmahi॒māna̭-ssacante | yatra॒ pūrvḙ sā॒ddhyā-ssanti̭ de॒vāḥ || 7
o-nnamo bhagavatḙ rudrā॒ya || puruṣasūktagṃ śirase svāhā ||

Explore More