(തൈ. അര. 3.12.1 - തൈ. അര. 3.12.7)
സ॒ഹസ്ര॑ശീര്ഷാ॒ പുരു॑ഷഃ । സ॒ഹ॒സ്രാ॒ക്ഷ-സ്സ॒ഹസ്ര॑പാത് । സ ഭൂമിം॑-വിഁ॒ശ്വതോ॑ വൃ॒ത്വാ । അത്യ॑തിഷ്ഠ-ദ്ദശാങ്ഗു॒ലമ് । പുരു॑ഷ ഏ॒വേദഗ്ം സര്വ᳚മ് । യ-ദ്ഭൂ॒തം-യഁച്ച॒ ഭവ്യ᳚മ് ।
ഉ॒താമൃ॑ത॒ത്വസ്യേശാ॑നഃ । യദന്നേ॑നാ-തി॒രോഹ॑തി ।
ഏ॒താവാ॑നസ്യ മഹി॒മാ । അതോ॒ ജ്യായാഗ്॑ശ്ച॒ പൂരു॑ഷഃ ॥ 1
സ॒ഹസ്ര॑ശീര്ഷാ॒ പുരു॑ഷഃ । സ॒ഹ॒സ്രാ॒ക്ഷ-സ്സ॒ഹസ്ര॑പാത് । സ ഭൂമിം॑-വിഁ॒ശ്വതോ॑ വൃ॒ത്വാ । അത്യ॑തിഷ്ഠ-ദ്ദശാങ്ഗു॒ലമ് । പുരു॑ഷ ഏ॒വേദഗ്ം സര്വ᳚മ് । യ-ദ്ഭൂ॒തം-യഁച്ച॒ ഭവ്യ᳚മ് ।
ഉ॒താമൃ॑ത॒ത്വസ്യേശാ॑നഃ । യദന്നേ॑നാ-തി॒രോഹ॑തി ।
ഏ॒താവാ॑നസ്യ മഹി॒മാ । അതോ॒ ജ്യായാഗ്॑ശ്ച॒ പൂരു॑ഷഃ ॥ 1
പാദോ᳚-ഽസ്യ॒ വിശ്വാ॑ ഭൂ॒താനി॑ । ത്രി॒പാദ॑സ്യാ॒-മൃത॑-ന്ദി॒വി । ത്രി॒പാദൂ॒ര്ധ്വ ഉദൈ॒-ത്പുരു॑ഷഃ । പാദോ᳚ ഽസ്യേ॒ഹാ-ഽഽഭ॑വാ॒-ത്പുനഃ॑ ।
തതോ॒ വിഷ്വം॒-വ്യഁ॑ക്രാമത് । സാ॒ശ॒നാ॒ന॒ശ॒നേ അ॒ഭി ॥ തസ്മാ᳚-ദ്വി॒രാഡ॑ജായത । വി॒രാജോ॒ അധി॒ പൂരു॑ഷഃ । സ ജാ॒തോ അത്യ॑രിച്യത । പ॒ശ്ചാ-ദ്ഭൂമി॒മഥോ॑ പു॒രഃ ॥ 2
തതോ॒ വിഷ്വം॒-വ്യഁ॑ക്രാമത് । സാ॒ശ॒നാ॒ന॒ശ॒നേ അ॒ഭി ॥ തസ്മാ᳚-ദ്വി॒രാഡ॑ജായത । വി॒രാജോ॒ അധി॒ പൂരു॑ഷഃ । സ ജാ॒തോ അത്യ॑രിച്യത । പ॒ശ്ചാ-ദ്ഭൂമി॒മഥോ॑ പു॒രഃ ॥ 2
യത്പുരു॑ഷേണ ഹ॒വിഷാ᳚ । ദേ॒വാ യ॒ജ്ഞമത॑ന്വത । വ॒സ॒ന്തോ അ॑സ്യാസീ॒ദാജ്യ᳚മ് । ഗ്രീ॒ഷ്മ ഇ॒ദ്ധ്മ ശ്ശ॒രദ്ധ॒വിഃ । സ॒പ്താസ്യാ॑സ-ന്പരി॒ധയഃ॑ । ത്രി-സ്സ॒പ്ത സ॒മിധഃ॑ കൃ॒താഃ । ദേ॒വായ-ദ്യ॒ജ്ഞ-ന്ത॑ന്വാ॒നാഃ । അബ॑ധ്ന॒-ന്പുരു॑ഷ-മ്പ॒ശുമ് ॥
തം-യഁ॒ജ്ഞ-മ്ബ॒ര്ഹിഷി॒ പ്രൌക്ഷന്ന്॑ । പുരു॑ഷ-ഞ്ജാ॒തമ॑ഗ്ര॒തഃ ॥ 3
തം-യഁ॒ജ്ഞ-മ്ബ॒ര്ഹിഷി॒ പ്രൌക്ഷന്ന്॑ । പുരു॑ഷ-ഞ്ജാ॒തമ॑ഗ്ര॒തഃ ॥ 3
തേന॑ ദേ॒വാ അയ॑ജന്ത । സാ॒ദ്ധ്യാ ഋഷ॑യശ്ച॒ യേ ।
തസ്മാ᳚-ദ്യ॒ജ്ഞാ-ഥ്സ॑ര്വ॒ഹുതഃ॑ । സമ്ഭൃ॑ത-മ്പൃഷദാ॒ജ്യമ് । പ॒ശൂഗ്സ്താഗ്ശ്ച॑ക്രേ വായ॒വ്യാന്॑ । ആ॒ര॒ണ്യാ-ന്ഗ്രാ॒മ്യാശ്ച॒ യേ । തസ്മാ᳚-ദ്യ॒ജ്ഞാ-ഥ്സ॑ര്വ॒ഹുതഃ॑ । ഋച॒-സ്സാമാ॑നി ജജ്ഞിരേ ।
ഛന്ദാഗ്ം॑സി ജജ്ഞിരേ॒ തസ്മാ᳚ത് । യജു॒സ്തസ്മാ॑-ദജായത ॥ 4
തസ്മാ᳚-ദ്യ॒ജ്ഞാ-ഥ്സ॑ര്വ॒ഹുതഃ॑ । സമ്ഭൃ॑ത-മ്പൃഷദാ॒ജ്യമ് । പ॒ശൂഗ്സ്താഗ്ശ്ച॑ക്രേ വായ॒വ്യാന്॑ । ആ॒ര॒ണ്യാ-ന്ഗ്രാ॒മ്യാശ്ച॒ യേ । തസ്മാ᳚-ദ്യ॒ജ്ഞാ-ഥ്സ॑ര്വ॒ഹുതഃ॑ । ഋച॒-സ്സാമാ॑നി ജജ്ഞിരേ ।
ഛന്ദാഗ്ം॑സി ജജ്ഞിരേ॒ തസ്മാ᳚ത് । യജു॒സ്തസ്മാ॑-ദജായത ॥ 4
തസ്മാ॒ദശ്വാ॑ അജായന്ത । യേ കേ ചോ॑ഭ॒യാദ॑തഃ ।
ഗാവോ॑ ഹ ജജ്ഞിരേ॒ തസ്മാ᳚ത് । തസ്മാ᳚ജ്ജാ॒താ അ॑ജാ॒വയഃ॑ ।
യത്പുരു॑ഷം॒-വ്യഁ॑ദധുഃ । ക॒തി॒ധാ വ്യ॑കല്പയന്ന് ।
മുഖ॒-ങ്കിമ॑സ്യ॒ കൌ ബാ॒ഹൂ । കാവൂ॒രൂ പാദാ॑വുച്യേതേ । ബ്രാ॒ഹ്മ॒ണോ᳚-ഽസ്യ॒ മുഖ॑മാസീത് । ബാ॒ഹൂ രാ॑ജ॒ന്യഃ॑ കൃ॒തഃ ॥ 5
ഗാവോ॑ ഹ ജജ്ഞിരേ॒ തസ്മാ᳚ത് । തസ്മാ᳚ജ്ജാ॒താ അ॑ജാ॒വയഃ॑ ।
യത്പുരു॑ഷം॒-വ്യഁ॑ദധുഃ । ക॒തി॒ധാ വ്യ॑കല്പയന്ന് ।
മുഖ॒-ങ്കിമ॑സ്യ॒ കൌ ബാ॒ഹൂ । കാവൂ॒രൂ പാദാ॑വുച്യേതേ । ബ്രാ॒ഹ്മ॒ണോ᳚-ഽസ്യ॒ മുഖ॑മാസീത് । ബാ॒ഹൂ രാ॑ജ॒ന്യഃ॑ കൃ॒തഃ ॥ 5
ഊ॒രൂ തദ॑സ്യ॒ യ-ദ്വൈശ്യഃ॑ । പ॒ദ്ഭ്യാഗ്ം ശൂ॒ദ്രോ അ॑ജായത । ച॒ന്ദ്രമാ॒ മന॑സോ ജാ॒തഃ । ചക്ഷോ॒-സ്സൂര്യോ॑ അജായത । മുഖാ॒-ദിന്ദ്ര॑ശ്ചാ॒ഗ്നിശ്ച॑ ।
പ്രാ॒ണാ-ദ്വാ॒യുര॑ജായത । നാഭ്യാ॑ ആസീദ॒ന്തരി॑ക്ഷമ് । ശീ॒ര്ഷ്ണോ ദ്യൌ-സ്സമ॑വര്തത । പ॒ദ്ഭ്യാ-മ്ഭൂമി॒ ര്ദിശ॒-ശ്ശ്രോത്രാ᳚ത് । തഥാ॑ ലോ॒കാഗ്ം അ॑കല്പയന്ന് ॥ 6
പ്രാ॒ണാ-ദ്വാ॒യുര॑ജായത । നാഭ്യാ॑ ആസീദ॒ന്തരി॑ക്ഷമ് । ശീ॒ര്ഷ്ണോ ദ്യൌ-സ്സമ॑വര്തത । പ॒ദ്ഭ്യാ-മ്ഭൂമി॒ ര്ദിശ॒-ശ്ശ്രോത്രാ᳚ത് । തഥാ॑ ലോ॒കാഗ്ം അ॑കല്പയന്ന് ॥ 6
വേദാ॒ഹമേ॒ത-മ്പുരു॑ഷ-മ്മ॒ഹാന്ത᳚മ് । ആ॒ദി॒ത്യവ॑ര്ണ॒-ന്തമ॑സ॒സ്തു പാ॒രേ ।
സര്വാ॑ണി രൂ॒പാണി॑ വി॒ചിത്യ॒ ധീരഃ॑ । നാമാ॑നി കൃ॒ത്വാഭി॒വദ॒ന് യദാസ്തേ᳚ । ധാ॒താ പു॒രസ്താ॒-ദ്യമു॑ദാജ॒ഹാര॑ । ശ॒ക്രഃ പ്രവി॒ദ്വാ-ന്പ്ര॒ദിശ॒ശ്ചത॑സ്രഃ । തമേ॒വം-വിഁ॒ദ്വാന॒മൃത॑ ഇ॒ഹ ഭ॑വതി । നാന്യഃ പന്ഥാ॒ അയ॑നായ വിദ്യതേ ।
യ॒ജ്ഞേന॑ യ॒ജ്ഞമ॑യജന്ത ദേ॒വാഃ । താനി॒ ധര്മാ॑ണി പ്രഥ॒മാന്യാ॑സന്ന് । തേ ഹ॒ നാക॑-മ്മഹി॒മാന॑-സ്സചന്തേ । യത്ര॒ പൂര്വേ॑ സാ॒ദ്ധ്യാ-സ്സന്തി॑ ദേ॒വാഃ ॥ 7
ഓ-ന്നമോ ഭഗവതേ॑ രുദ്രാ॒യ ॥ പുരുഷസൂക്തഗ്ം ശിരസേ സ്വാഹാ ॥
സര്വാ॑ണി രൂ॒പാണി॑ വി॒ചിത്യ॒ ധീരഃ॑ । നാമാ॑നി കൃ॒ത്വാഭി॒വദ॒ന് യദാസ്തേ᳚ । ധാ॒താ പു॒രസ്താ॒-ദ്യമു॑ദാജ॒ഹാര॑ । ശ॒ക്രഃ പ്രവി॒ദ്വാ-ന്പ്ര॒ദിശ॒ശ്ചത॑സ്രഃ । തമേ॒വം-വിഁ॒ദ്വാന॒മൃത॑ ഇ॒ഹ ഭ॑വതി । നാന്യഃ പന്ഥാ॒ അയ॑നായ വിദ്യതേ ।
യ॒ജ്ഞേന॑ യ॒ജ്ഞമ॑യജന്ത ദേ॒വാഃ । താനി॒ ധര്മാ॑ണി പ്രഥ॒മാന്യാ॑സന്ന് । തേ ഹ॒ നാക॑-മ്മഹി॒മാന॑-സ്സചന്തേ । യത്ര॒ പൂര്വേ॑ സാ॒ദ്ധ്യാ-സ്സന്തി॑ ദേ॒വാഃ ॥ 7
ഓ-ന്നമോ ഭഗവതേ॑ രുദ്രാ॒യ ॥ പുരുഷസൂക്തഗ്ം ശിരസേ സ്വാഹാ ॥