(તૈ. અર. 3.12.1 - તૈ. અર. 3.12.7)
સ॒હસ્ર॑શીર્ષા॒ પુરુ॑ષઃ । સ॒હ॒સ્રા॒ક્ષ-સ્સ॒હસ્ર॑પાત્ । સ ભૂમિં॑-વિઁ॒શ્વતો॑ વૃ॒ત્વા । અત્ય॑તિષ્ઠ-દ્દશાઙ્ગુ॒લમ્ । પુરુ॑ષ એ॒વેદગ્ં સર્વ᳚મ્ । ય-દ્ભૂ॒તં-યઁચ્ચ॒ ભવ્ય᳚મ્ ।
ઉ॒તામૃ॑ત॒ત્વસ્યેશા॑નઃ । યદન્ને॑ના-તિ॒રોહ॑તિ ।
એ॒તાવા॑નસ્ય મહિ॒મા । અતો॒ જ્યાયાગ્॑શ્ચ॒ પૂરુ॑ષઃ ॥ 1
સ॒હસ્ર॑શીર્ષા॒ પુરુ॑ષઃ । સ॒હ॒સ્રા॒ક્ષ-સ્સ॒હસ્ર॑પાત્ । સ ભૂમિં॑-વિઁ॒શ્વતો॑ વૃ॒ત્વા । અત્ય॑તિષ્ઠ-દ્દશાઙ્ગુ॒લમ્ । પુરુ॑ષ એ॒વેદગ્ં સર્વ᳚મ્ । ય-દ્ભૂ॒તં-યઁચ્ચ॒ ભવ્ય᳚મ્ ।
ઉ॒તામૃ॑ત॒ત્વસ્યેશા॑નઃ । યદન્ને॑ના-તિ॒રોહ॑તિ ।
એ॒તાવા॑નસ્ય મહિ॒મા । અતો॒ જ્યાયાગ્॑શ્ચ॒ પૂરુ॑ષઃ ॥ 1
પાદો᳚-ઽસ્ય॒ વિશ્વા॑ ભૂ॒તાનિ॑ । ત્રિ॒પાદ॑સ્યા॒-મૃત॑-ન્દિ॒વિ । ત્રિ॒પાદૂ॒ર્ધ્વ ઉદૈ॒-ત્પુરુ॑ષઃ । પાદો᳚ ઽસ્યે॒હા-ઽઽભ॑વા॒-ત્પુનઃ॑ ।
તતો॒ વિષ્વં॒-વ્યઁ॑ક્રામત્ । સા॒શ॒ના॒ન॒શ॒ને અ॒ભિ ॥ તસ્મા᳚-દ્વિ॒રાડ॑જાયત । વિ॒રાજો॒ અધિ॒ પૂરુ॑ષઃ । સ જા॒તો અત્ય॑રિચ્યત । પ॒શ્ચા-દ્ભૂમિ॒મથો॑ પુ॒રઃ ॥ 2
તતો॒ વિષ્વં॒-વ્યઁ॑ક્રામત્ । સા॒શ॒ના॒ન॒શ॒ને અ॒ભિ ॥ તસ્મા᳚-દ્વિ॒રાડ॑જાયત । વિ॒રાજો॒ અધિ॒ પૂરુ॑ષઃ । સ જા॒તો અત્ય॑રિચ્યત । પ॒શ્ચા-દ્ભૂમિ॒મથો॑ પુ॒રઃ ॥ 2
યત્પુરુ॑ષેણ હ॒વિષા᳚ । દે॒વા ય॒જ્ઞમત॑ન્વત । વ॒સ॒ન્તો અ॑સ્યાસી॒દાજ્ય᳚મ્ । ગ્રી॒ષ્મ ઇ॒દ્ધ્મ શ્શ॒રદ્ધ॒વિઃ । સ॒પ્તાસ્યા॑સ-ન્પરિ॒ધયઃ॑ । ત્રિ-સ્સ॒પ્ત સ॒મિધઃ॑ કૃ॒તાઃ । દે॒વાય-દ્ય॒જ્ઞ-ન્ત॑ન્વા॒નાઃ । અબ॑ધ્ન॒-ન્પુરુ॑ષ-મ્પ॒શુમ્ ॥
તં-યઁ॒જ્ઞ-મ્બ॒ર્હિષિ॒ પ્રૌક્ષન્ન્॑ । પુરુ॑ષ-ઞ્જા॒તમ॑ગ્ર॒તઃ ॥ 3
તં-યઁ॒જ્ઞ-મ્બ॒ર્હિષિ॒ પ્રૌક્ષન્ન્॑ । પુરુ॑ષ-ઞ્જા॒તમ॑ગ્ર॒તઃ ॥ 3
તેન॑ દે॒વા અય॑જન્ત । સા॒દ્ધ્યા ઋષ॑યશ્ચ॒ યે ।
તસ્મા᳚-દ્ય॒જ્ઞા-થ્સ॑ર્વ॒હુતઃ॑ । સમ્ભૃ॑ત-મ્પૃષદા॒જ્યમ્ । પ॒શૂગ્સ્તાગ્શ્ચ॑ક્રે વાય॒વ્યાન્॑ । આ॒ર॒ણ્યા-ન્ગ્રા॒મ્યાશ્ચ॒ યે । તસ્મા᳚-દ્ય॒જ્ઞા-થ્સ॑ર્વ॒હુતઃ॑ । ઋચ॒-સ્સામા॑નિ જજ્ઞિરે ।
છન્દાગ્ં॑સિ જજ્ઞિરે॒ તસ્મા᳚ત્ । યજુ॒સ્તસ્મા॑-દજાયત ॥ 4
તસ્મા᳚-દ્ય॒જ્ઞા-થ્સ॑ર્વ॒હુતઃ॑ । સમ્ભૃ॑ત-મ્પૃષદા॒જ્યમ્ । પ॒શૂગ્સ્તાગ્શ્ચ॑ક્રે વાય॒વ્યાન્॑ । આ॒ર॒ણ્યા-ન્ગ્રા॒મ્યાશ્ચ॒ યે । તસ્મા᳚-દ્ય॒જ્ઞા-થ્સ॑ર્વ॒હુતઃ॑ । ઋચ॒-સ્સામા॑નિ જજ્ઞિરે ।
છન્દાગ્ં॑સિ જજ્ઞિરે॒ તસ્મા᳚ત્ । યજુ॒સ્તસ્મા॑-દજાયત ॥ 4
તસ્મા॒દશ્વા॑ અજાયન્ત । યે કે ચો॑ભ॒યાદ॑તઃ ।
ગાવો॑ હ જજ્ઞિરે॒ તસ્મા᳚ત્ । તસ્મા᳚જ્જા॒તા અ॑જા॒વયઃ॑ ।
યત્પુરુ॑ષં॒-વ્યઁ॑દધુઃ । ક॒તિ॒ધા વ્ય॑કલ્પયન્ન્ ।
મુખ॒-ઙ્કિમ॑સ્ય॒ કૌ બા॒હૂ । કાવૂ॒રૂ પાદા॑વુચ્યેતે । બ્રા॒હ્મ॒ણો᳚-ઽસ્ય॒ મુખ॑માસીત્ । બા॒હૂ રા॑જ॒ન્યઃ॑ કૃ॒તઃ ॥ 5
ગાવો॑ હ જજ્ઞિરે॒ તસ્મા᳚ત્ । તસ્મા᳚જ્જા॒તા અ॑જા॒વયઃ॑ ।
યત્પુરુ॑ષં॒-વ્યઁ॑દધુઃ । ક॒તિ॒ધા વ્ય॑કલ્પયન્ન્ ।
મુખ॒-ઙ્કિમ॑સ્ય॒ કૌ બા॒હૂ । કાવૂ॒રૂ પાદા॑વુચ્યેતે । બ્રા॒હ્મ॒ણો᳚-ઽસ્ય॒ મુખ॑માસીત્ । બા॒હૂ રા॑જ॒ન્યઃ॑ કૃ॒તઃ ॥ 5
ઊ॒રૂ તદ॑સ્ય॒ ય-દ્વૈશ્યઃ॑ । પ॒દ્ભ્યાગ્ં શૂ॒દ્રો અ॑જાયત । ચ॒ન્દ્રમા॒ મન॑સો જા॒તઃ । ચક્ષો॒-સ્સૂર્યો॑ અજાયત । મુખા॒-દિન્દ્ર॑શ્ચા॒ગ્નિશ્ચ॑ ।
પ્રા॒ણા-દ્વા॒યુર॑જાયત । નાભ્યા॑ આસીદ॒ન્તરિ॑ક્ષમ્ । શી॒ર્ષ્ણો દ્યૌ-સ્સમ॑વર્તત । પ॒દ્ભ્યા-મ્ભૂમિ॒ ર્દિશ॒-શ્શ્રોત્રા᳚ત્ । તથા॑ લો॒કાગ્ં અ॑કલ્પયન્ન્ ॥ 6
પ્રા॒ણા-દ્વા॒યુર॑જાયત । નાભ્યા॑ આસીદ॒ન્તરિ॑ક્ષમ્ । શી॒ર્ષ્ણો દ્યૌ-સ્સમ॑વર્તત । પ॒દ્ભ્યા-મ્ભૂમિ॒ ર્દિશ॒-શ્શ્રોત્રા᳚ત્ । તથા॑ લો॒કાગ્ં અ॑કલ્પયન્ન્ ॥ 6
વેદા॒હમે॒ત-મ્પુરુ॑ષ-મ્મ॒હાન્ત᳚મ્ । આ॒દિ॒ત્યવ॑ર્ણ॒-ન્તમ॑સ॒સ્તુ પા॒રે ।
સર્વા॑ણિ રૂ॒પાણિ॑ વિ॒ચિત્ય॒ ધીરઃ॑ । નામા॑નિ કૃ॒ત્વાભિ॒વદ॒ન્ યદાસ્તે᳚ । ધા॒તા પુ॒રસ્તા॒-દ્યમુ॑દાજ॒હાર॑ । શ॒ક્રઃ પ્રવિ॒દ્વા-ન્પ્ર॒દિશ॒શ્ચત॑સ્રઃ । તમે॒વં-વિઁ॒દ્વાન॒મૃત॑ ઇ॒હ ભ॑વતિ । નાન્યઃ પન્થા॒ અય॑નાય વિદ્યતે ।
ય॒જ્ઞેન॑ ય॒જ્ઞમ॑યજન્ત દે॒વાઃ । તાનિ॒ ધર્મા॑ણિ પ્રથ॒માન્યા॑સન્ન્ । તે હ॒ નાક॑-મ્મહિ॒માન॑-સ્સચન્તે । યત્ર॒ પૂર્વે॑ સા॒દ્ધ્યા-સ્સન્તિ॑ દે॒વાઃ ॥ 7
ઓ-ન્નમો ભગવતે॑ રુદ્રા॒ય ॥ પુરુષસૂક્તગ્ં શિરસે સ્વાહા ॥
સર્વા॑ણિ રૂ॒પાણિ॑ વિ॒ચિત્ય॒ ધીરઃ॑ । નામા॑નિ કૃ॒ત્વાભિ॒વદ॒ન્ યદાસ્તે᳚ । ધા॒તા પુ॒રસ્તા॒-દ્યમુ॑દાજ॒હાર॑ । શ॒ક્રઃ પ્રવિ॒દ્વા-ન્પ્ર॒દિશ॒શ્ચત॑સ્રઃ । તમે॒વં-વિઁ॒દ્વાન॒મૃત॑ ઇ॒હ ભ॑વતિ । નાન્યઃ પન્થા॒ અય॑નાય વિદ્યતે ।
ય॒જ્ઞેન॑ ય॒જ્ઞમ॑યજન્ત દે॒વાઃ । તાનિ॒ ધર્મા॑ણિ પ્રથ॒માન્યા॑સન્ન્ । તે હ॒ નાક॑-મ્મહિ॒માન॑-સ્સચન્તે । યત્ર॒ પૂર્વે॑ સા॒દ્ધ્યા-સ્સન્તિ॑ દે॒વાઃ ॥ 7
ઓ-ન્નમો ભગવતે॑ રુદ્રા॒ય ॥ પુરુષસૂક્તગ્ં શિરસે સ્વાહા ॥