What is Paniniya Shiksha?

Read Paniniya Shiksha in Assamese script — full lyrics with English meaning and transliteration. Paniniya Shiksha is a foundational Vedanga text attributed to the great grammarian Panini. It serves as a guide for the precise pronunciation of Vedic sounds, invoking Lord Shiva as the source of the fourteen Maheshvara Sutras. Beyond linguistic mastery, the text holds profound spiritual significance as it aligns human speech with cosmic vibrations. Chanting these verses helps practitioners refine their faculty of speech, achieve clarity in Vedic recitation, and gain the blessings of Lord Shiva for intellectual illumination and linguistic excellence, ultimately leading to a harmonious alignment with the rhythmic order of the Vedas.

Which deity is Paniniya Shiksha dedicated to?

Paniniya Shiksha is a Sanskrit hymn dedicated to Lord Shiva.

Who composed Paniniya Shiksha?

Paniniya Shiksha is traditionally attributed to Panini.

Paniniya Shiksha in Assamese – Lyrics

অথ শিক্ষাং প্ৰৱক্ষ্যামি পাণিনীযং মতং যথা ।

অথ শিক্ষাং প্ৰৱক্ষ্যামি পাণিনীযং মতং যথা ।
শাস্ত্ৰানুপূৰ্ৱং তদ্ৱিদ্যাদ্যথোক্তং লোকৱেদযোঃ ॥ 1॥

প্ৰসিদ্ধমপি শব্দাৰ্থমৱিজ্ঞাতমবুদ্ধিভিঃ ।
পুনৰ্ৱ্যক্তীকৰিষ্যামি ৱাচ উচ্চাৰণে ৱিধিম্ ॥ 2॥

ত্ৰিষষ্টিশ্চতুঃষষ্টিৰ্ৱা ৱৰ্ণাঃ শম্ভুমতে মতাঃ ।
প্ৰাকৃতে সংস্কৃতে চাপি স্ৱযং প্ৰোক্তাঃ স্ৱযম্ভুৱা ॥ 3॥

স্ৱৰাৱিংশতিৰেকশ্চ স্পৰ্শানাং পঞ্চৱিংশতিঃ ।
যাদযশ্চ স্মৃতা হ্যষ্টৌ চত্ৱাৰশ্চ যমাঃ স্মৃতাঃ ॥ 4॥

অনুস্ৱাৰো ৱিসৰ্গশ্চ ক পৌ চাপি পৰাশ্ৰিতৌ ।
দুস্পৃষ্টশ্চেতি ৱিজ্ঞেযো ৡকাৰঃ প্লুত এৱ চ ॥ 5॥

আত্মা বুদ্ধ্যা সমেত্যাৰ্থান্মনোযুঙ্ক্তে ৱিৱক্ষযা ।
মনঃ কাযাগ্নিমাহন্তি স প্ৰেৰযতি মাৰুতম্ ॥ 6॥

মাৰুস্তূৰসিচৰন্মন্দ্ৰং জনযতি স্ৱৰম্ ।
প্ৰাতঃসৱনযোগং তং ছন্দোগাযত্ৰমাশ্ৰিতম্ ॥ 7॥

কণ্ঠেমাধ্যন্দিনযুগং মধ্যমং ত্ৰৈষ্টুভানুগম্ ।
তাৰং তাৰ্তীযসৱনং শীৰ্ষণ্যং জাগতানুগতম্ ॥ 8॥

সোদীৰ্ণো মূৰ্ধ্ন্যভিহতোৱক্ৰমাপদ্য মাৰুতঃ ।
ৱৰ্ণাঞ্জনযতেতেষাং ৱিভাগঃ পঞ্চধা স্মৃতঃ ॥ 9॥

স্ৱৰতঃ কালতঃ স্থানাত্ প্ৰযত্নানুপ্ৰদানতঃ ।
ইতি ৱৰ্ণৱিদঃ প্ৰাহুৰ্নিপুণং তন্নিবোধত ॥ 10॥

উদাত্তশ্চানুদাত্তশ্চ স্ৱৰিতশ্চ স্ৱৰাস্ত্ৰযঃ ।
হ্ৰস্ৱো দীৰ্ঘঃ প্লুত ইতি কালতো নিযমা অচি ॥ 11॥

উদাত্তে নিষাদগান্ধাৰাৱনুদাত্ত ঋষভধৈৱতৌ ।
স্ৱৰিতপ্ৰভৱা হ্যেতে ষড্জমধ্যমপঞ্চমাঃ ॥ 12॥

অষ্টৌস্থানানি ৱৰ্ণানামুৰঃ কণ্ঠঃ শিৰস্তথা ।
জিহ্ৱামূলং চ দন্তাশ্চ নাসিকোষ্ঠৌচ তালু চ ॥ 13॥

ওভাৱশ্চ ৱিৱৃত্তিশ্চ শষসা ৰেফ এৱ চ ।
জিহ্ৱামূলমুপধ্মা চ গতিৰষ্টৱিধোষ্মণঃ ॥ 14॥

যদ্যোভাৱপ্ৰসন্ধানমুকাৰাদি পৰং পদম্ ।
স্ৱৰান্তং তাদৃশং ৱিদ্যাদ্যদন্যদ্ৱ্যক্তমূষ্মণঃ ॥ 15॥

হকাৰং পঞ্চমৈৰ্যুক্তমন্তঃস্থাভিশ্চ সংযুতম্ ।
উৰস্যং তং ৱিজানীযাত্কণ্ঠ্যমাহুৰসংযুতম্ ॥ 16॥

কণ্ঠ্যাৱহাৱিচুযশাস্তালৱ্যা ওষ্ঠজাৱুপূ ।
স্যুৰ্মূৰ্ধন্যা ঋটুৰষা দন্ত্যা ঌতুলসাঃ স্মৃতাঃ ॥ 17॥

জিহ্ৱামূলে তু কুঃ প্ৰোক্তো দন্ত্যোষ্ঠ্যো ৱঃ স্মৃতো বুধৈঃ ।
এঐ তু কণ্ঠতালৱ্যা ওঔ কণ্ঠোষ্ঠজৌ স্মৃতৌ ॥ 18॥

অৰ্ধমাত্ৰা তু কণ্ঠ্যস্য একাৰৈকাৰযোৰ্ভৱেত্ ।
ওকাৰৌকাৰযোৰ্মাত্ৰা তযোৰ্ৱিৱৃতসংৱৃতম্ ॥ 19॥

সংৱৃতং মাত্ৰিকং জ্ঞেযং ৱিৱৃতং তু দ্ৱিমাত্ৰিকম্ ।
ঘোষা ৱা সংৱৃতাঃ সৰ্ৱে অঘোষা ৱিৱৃতাঃ স্মৃতাঃ ॥ 20॥

স্ৱৰাণামূষ্মণাং চৈৱ ৱিৱৃতং কৰণং স্মৃতম্ ।
তেভ্যোঽপি ৱিৱৃতাৱেঙৌ তাভ্যামৈচৌ তথৈৱ চ ॥ 21॥

অনুস্ৱাৰযমানাং চ নাসিকা স্থানমুচ্যতে ।
অযোগৱাহা ৱিজ্ঞেযা আশ্ৰযস্থানভাগিনঃ ॥ 22॥

অলাবুৱীণানিৰ্ঘোষো দন্ত্যমূল্যস্ৱৰানুগঃ ।
অনুস্ৱাৰস্তু কৰ্তৱ্যো নিত্যং হ্ৰোঃ শষসেষু চ ॥ 23॥

অনুস্ৱাৰে ৱিৱৃত্ত্যাং তু ৱিৰামে চাক্ষৰদ্ৱযে ।
দ্ৱিৰোষ্ঠ্যৌ তু ৱিগৃহ্ণীযাদ্যত্ৰোকাৰৱকাৰযোঃ ॥ 24॥

ৱ্যাঘ্ৰী যথা হৰেত্পুত্ৰান্দংষ্ট্ৰাভ্যাং ন চ পীডযেত্ ।
ভীতা পতনভেদাভ্যাং তদ্ৱদ্ৱৰ্ণান্প্ৰযোজযেত্ ॥ 25॥

যথা সৌৰাষ্ট্ৰিকা নাৰী তক্ৰঁ ইত্যভিভাষতে ।
এৱং ৰঙ্গাঃ প্ৰযোক্তৱ্যাঃ খে অৰাঁ ইৱ খেদযা ॥ 26॥

ৰঙ্গৱৰ্ণং প্ৰযুঞ্জীৰন্নো গ্ৰসেত্পূৰ্ৱমক্ষৰম্ ।
দীৰ্ঘস্ৱৰং প্ৰযুঞ্জীযাত্পশ্চান্নাসিক্যমাচৰেত্ ॥ 27॥

হৃদযে চৈকমাত্ৰস্ত্ৱৰ্দ্ধমাত্ৰস্তু মূৰ্দ্ধনি ।
নাসিকাযাং তথাৰ্দ্ধং চ ৰঙ্গস্যৈৱং দ্ৱিমাত্ৰতা ॥ 28॥

হৃদযাদুত্কৰে তিষ্ঠন্কাংস্যেন সমনুস্ৱৰন্ ।
মাৰ্দৱং চ দ্ৱিমাত্ৰং চ জঘন্ৱাঁ ইতি নিদৰ্শনম্ ॥ 29॥

মধ্যে তু কম্পযেত্কম্পমুভৌ পাৰ্শ্ৱৌ সমৌ ভৱেত্ ।
সৰঙ্গং কম্পযেত্কম্পং ৰথীৱেতি নিদৰ্শনম্ ॥ 30॥

এৱং ৱৰ্ণাঃ প্ৰযোক্তৱ্যা নাৱ্যক্তা ন চ পীডিতাঃ ।
সম্যগ্ৱৰ্ণপ্ৰযোগেণ ব্ৰহ্মলোকে মহীযতে ॥ 31॥

গীতী শীঘ্ৰী শিৰঃকম্পী তথা লিখিতপাঠকঃ ।
অনৰ্থজ্ঞোঽল্পকণ্ঠশ্চ ষডেতে পাঠকাধমাঃ ॥ 32॥

মাধুৰ্যমক্ষৰৱ্যক্তিঃ পদচ্ছেদস্তু সুস্ৱৰঃ ।
ধৈৰ্যং লযসমৰ্থং চ ষডেতে পাঠকা গুণাঃ ॥ 33॥

শঙ্কিতং ভীতিমুদ্ঘৃষ্টমৱ্যক্তমনুনাসিকম্ ।
কাকস্ৱৰং শিৰসিগং তথা স্থানৱিৱজিৰ্তম্ ॥ 34॥

উপাংশুদষ্টং ত্ৱৰিতং নিৰস্তং ৱিলম্বিতং গদ্গদিতং প্ৰগীতম্ ।
নিষ্পীডিতং গ্ৰস্তপদাক্ষৰং চ ৱদেন্ন দীনং ন তু সানুনাস্যম্ ॥ 35॥

প্ৰাতঃ পঠেন্নিত্যমুৰঃস্থিতেন স্ৱৰেণ শাৰ্দূলৰুতোপমেন ।
মধ্যন্দিনে কণ্ঠগতেন চৈৱ চক্ৰাহ্ৱসঙ্কূজিতসন্নিভেন ॥ 36॥

তাৰং তু ৱিদ্যাত্সৱনং তৃতীযং শিৰোগতং তচ্চ সদা প্ৰযোজ্যম্ ।
মযূৰহংসান্যভৃতস্ৱৰাণাং তুল্যেন নাদেন শিৰঃস্থিতেন ॥ 37॥

অচোঽস্পৃষ্টা যণস্ত্ৱীষন্নেমস্পৃষ্টাঃ শলঃ স্মৃতাঃ ।
শেষাঃ স্পৃষ্টা হলঃ প্ৰোক্তা নিবোধানুপ্ৰদানতঃ ॥ 38॥

ঞমোনুনাসিকা ন হ্ৰৌ নাদিনো হঝষঃ স্মৃতাঃ ।
ঈষন্নাদা যণো জশঃ শ্ৱাসিনস্তু খফাদযঃ ॥ 39॥

ঈষচ্ছ্ৱাসাংশ্চৰো ৱিদ্যাদ্গোৰ্ধামৈতত্প্ৰচক্ষতে ।
দাক্ষীপুত্ৰপাণিনিনা যেনেদং ৱ্যাপিতং ভুৱি ॥ 40॥

ছন্দঃ পাদৌ তু ৱেদস্য হস্তৌ কল্পোঽথ পঠ্যতে ।
জ্যোতিষামযনং চক্ষুৰ্নিৰুক্তং শ্ৰোত্ৰমুচ্যতে ॥ 41॥

শিক্ষা ঘ্ৰাণং তু ৱেদস্য মুখং ৱ্যাকৰণং স্মৃতম্ ।
তস্মাত্সাঙ্গমধীত্যৈৱ ব্ৰহ্মলোকে মহীযতে ॥ 42॥

উদাত্তমাখ্যাতি ৱৃষোঽঙ্গুলীনাং প্ৰদেশিনীমূলনিৱিষ্টমূৰ্ধা ।
উপান্তমধ্যে স্ৱৰিতং দ্ৰুতং চ কনিষ্ঠকাযামনুদাত্তমেৱ ॥ 43॥

উদাত্তং প্ৰদেশিনীং ৱিদ্যাত্প্ৰচযং মধ্যতোঽঙ্গুলিম্ ।
নিহতং তু কনিষ্ঠিক্যাং স্ৱৰিতোপকনিষ্ঠিকাম্ ॥ 44॥

অন্তোদাত্তমাদ্যুদাত্তমুদাত্তমনুদাত্তং নীচস্ৱৰিতম্ ।
মধ্যোদাত্তং স্ৱৰিতং দ্ৱ্যুদাত্তং ত্ৰ্যুদাত্তমিতি নৱপদশয্যা ॥ 45॥

অগ্নিঃ সোমঃ প্ৰ ৱো ৱীৰ্যং হৱিষাং স্ৱৰ্বৃহস্পতিৰিন্দ্ৰাবৃহস্পতী ।
অগ্নিৰিত্যন্তোদাত্তং সোম ইত্যাদ্যুদাত্তম্ ।
প্ৰেত্যুদাত্তং ৱ ইত্যনুদাত্তং ৱীৰ্যং নীচস্ৱৰিতম্ ॥ 46॥

হৱিষাং মধ্যোদাত্তং স্ৱৰিতি স্ৱৰিতম্ ।
বৃহস্পতিৰিতি দ্ৱ্যুদাত্তমিন্দ্ৰাবৃহস্পতী ইতি ত্ৰ্যুদাত্তম্ ॥ 47॥

অনুদাত্তো হৃদি জ্ঞেযো মূৰ্ধ্ন্যুদাত্ত উদাহৃতঃ ।
স্ৱৰিতঃ কৰ্ণমূলীযঃ সৰ্ৱাস্যে প্ৰচযঃ স্মৃতঃ ॥ 48॥

চাষস্তু ৱদতে মাত্ৰাং দ্ৱিমাত্ৰং চৈৱ ৱাযসঃ ।
শিখী ৰৌতি ত্ৰিমাত্ৰং তু নকুলস্ত্ৱৰ্ধমাত্ৰকম্ ॥ 49॥

কুতীৰ্থাদাগতং দগ্ধমপৱৰ্ণং চ ভক্ষিতম্ ।
ন তস্য পাঠে মোক্ষোঽস্তি পাপাহেৰিৱ কিল্বিষাত্ ॥ 50॥

সুতীৰ্থাদগতং ৱ্যক্তং স্ৱাম্নায্যং সুৱ্যৱস্থিতম্ ।
সুস্ৱৰেণ সুৱক্ত্ৰেণ প্ৰযুক্তং ব্ৰহ্ম ৰাজতে ॥ 51॥

মন্ত্ৰো হীনঃ স্ৱৰতো ৱৰ্ণতো ৱা মিথ্যাপ্ৰযুক্তো ন তমৰ্থমাহ ।
স ৱাগ্ৱজ্ৰো যজমানং হিনস্তি যথেন্দ্ৰশত্ৰুঃ স্ৱৰতোঽপৰাধাত্ ॥
অনক্ষৰং হতাযুষ্যং ৱিস্ৱৰং ৱ্যাধিপীডিতম্ ।
অক্ষতা শস্ত্ৰৰূপেণ ৱজ্ৰং পততি মস্তকে ॥ 53॥

হস্তহীনং তু যোঽধীতে স্ৱৰৱৰ্ণৱিৱৰ্জিতম্ ।
ঋগ্যজুঃসামভিৰ্দগ্ধো ৱিযোনিমধিগচ্ছতি ॥ 54॥

হস্তেন ৱেদং যোঽধীতে স্ৱৰৱৰ্ণৰ্থসংযুতম্ ।
ঋগ্যজুঃসামভিঃ পূতো ব্ৰহ্মলোকে মহীযতে ॥ 55॥

শঙ্কৰঃ শাঙ্কৰীং প্ৰাদাদ্দাক্ষীপুত্ৰায ধীমতে ।
ৱাঙ্মযেভ্যঃ সমাহৃত্য দেৱীং ৱাচমিতি স্থিতিঃ ॥ 56॥

যেনাক্ষৰসমাম্নাযমধিগম্য মহেশ্ৱৰাত্ ।
কৃত্স্নং ৱ্যাকৰণং প্ৰোক্তং তস্মৈ পাণিনযে নমঃ ॥ 57॥

যেন ধৌতা গিৰঃ পুংসাং ৱিমলৈঃ শব্দৱাৰিভিঃ ।
তমশ্চাজ্ঞানজং ভিন্নং তস্মৈ পাণিনযে নমঃ ॥ 58॥

অজ্ঞানান্ধস্য লোকস্য জ্ঞানাঞ্জনশলাকযা ।
চক্ষুৰুন্মীলিতং যেন তস্মৈ পাণিনযে নমঃ ॥ 59॥

ত্ৰিনযনমভিমুখনিঃসৃতামিমাং য ইহ পঠেত্প্ৰযতশ্চ সদা দ্ৱিজঃ ।
স ভৱতি ধনধান্যপশুপুত্ৰকীৰ্তিমান্ অতুলং চ সুখং সমশ্নুতে দিৱীতি দিৱীতি ॥ 60॥

॥ ইতি ৱেদাঙ্গনাসিকা অথৱা পাণিনীযশিক্ষা সমাপ্তা ॥

পাণিনীয শিক্ষা

অথ শিক্ষাং প্ৰৱক্ষ্যামি পাণিনীযং মতং যথা ।

Explore More

অথ শিক্ষাং প্ৰৱক্ষ্যামি পাণিনীযং মতং যথা ।

More Shiva Stotras

Explore More