ଅଥ ଶିକ୍ଷାଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ପାଣିନୀଯଂ ମତଂ ଯଥା ।
ଶାସ୍ତ୍ରାନୁପୂର୍ଵଂ ତଦ୍ଵିଦ୍ଯାଦ୍ଯଥୋକ୍ତଂ ଲୋକଵେଦଯୋଃ ॥ 1॥
ପୁନର୍ଵ୍ଯକ୍ତୀକରିଷ୍ଯାମି ଵାଚ ଉଚ୍ଚାରଣେ ଵିଧିମ୍ ॥ 2॥
ପ୍ରାକୃତେ ସଂସ୍କୃତେ ଚାପି ସ୍ଵଯଂ ପ୍ରୋକ୍ତାଃ ସ୍ଵଯମ୍ଭୁଵା ॥ 3॥
ଯାଦଯଶ୍ଚ ସ୍ମୃତା ହ୍ଯଷ୍ଟୌ ଚତ୍ଵାରଶ୍ଚ ଯମାଃ ସ୍ମୃତାଃ ॥ 4॥
ଦୁସ୍ପୃଷ୍ଟଶ୍ଚେତି ଵିଜ୍ଞେଯୋ ୡକାରଃ ପ୍ଲୁତ ଏଵ ଚ ॥ 5॥
ମନଃ କାଯାଗ୍ନିମାହନ୍ତି ସ ପ୍ରେରଯତି ମାରୁତମ୍ ॥ 6॥
ପ୍ରାତଃସଵନଯୋଗଂ ତଂ ଛନ୍ଦୋଗାଯତ୍ରମାଶ୍ରିତମ୍ ॥ 7॥
ତାରଂ ତାର୍ତୀଯସଵନଂ ଶୀର୍ଷଣ୍ଯଂ ଜାଗତାନୁଗତମ୍ ॥ 8॥
ଵର୍ଣାଞ୍ଜନଯତେତେଷାଂ ଵିଭାଗଃ ପଞ୍ଚଧା ସ୍ମୃତଃ ॥ 9॥
ଇତି ଵର୍ଣଵିଦଃ ପ୍ରାହୁର୍ନିପୁଣଂ ତନ୍ନିବୋଧତ ॥ 10॥
ହ୍ରସ୍ଵୋ ଦୀର୍ଘଃ ପ୍ଲୁତ ଇତି କାଲତୋ ନିଯମା ଅଚି ॥ 11॥
ସ୍ଵରିତପ୍ରଭଵା ହ୍ଯେତେ ଷଡ୍ଜମଧ୍ଯମପଞ୍ଚମାଃ ॥ 12॥
ଜିହ୍ଵାମୂଲଂ ଚ ଦନ୍ତାଶ୍ଚ ନାସିକୋଷ୍ଠୌଚ ତାଲୁ ଚ ॥ 13॥
ଜିହ୍ଵାମୂଲମୁପଧ୍ମା ଚ ଗତିରଷ୍ଟଵିଧୋଷ୍ମଣଃ ॥ 14॥
ସ୍ଵରାନ୍ତଂ ତାଦୃଶଂ ଵିଦ୍ଯାଦ୍ଯଦନ୍ଯଦ୍ଵ୍ଯକ୍ତମୂଷ୍ମଣଃ ॥ 15॥
ଉରସ୍ଯଂ ତଂ ଵିଜାନୀଯାତ୍କଣ୍ଠ୍ଯମାହୁରସଂଯୁତମ୍ ॥ 16॥
ସ୍ଯୁର୍ମୂର୍ଧନ୍ଯା ଋଟୁରଷା ଦନ୍ତ୍ଯା ଌତୁଲସାଃ ସ୍ମୃତାଃ ॥ 17॥
ଏଐ ତୁ କଣ୍ଠତାଲଵ୍ଯା ଓଔ କଣ୍ଠୋଷ୍ଠଜୌ ସ୍ମୃତୌ ॥ 18॥
ଓକାରୌକାରଯୋର୍ମାତ୍ରା ତଯୋର୍ଵିଵୃତସଂଵୃତମ୍ ॥ 19॥
ଘୋଷା ଵା ସଂଵୃତାଃ ସର୍ଵେ ଅଘୋଷା ଵିଵୃତାଃ ସ୍ମୃତାଃ ॥ 20॥
ତେଭ୍ଯୋଽପି ଵିଵୃତାଵେଙୌ ତାଭ୍ଯାମୈଚୌ ତଥୈଵ ଚ ॥ 21॥
ଅଯୋଗଵାହା ଵିଜ୍ଞେଯା ଆଶ୍ରଯସ୍ଥାନଭାଗିନଃ ॥ 22॥
ଅନୁସ୍ଵାରସ୍ତୁ କର୍ତଵ୍ଯୋ ନିତ୍ଯଂ ହ୍ରୋଃ ଶଷସେଷୁ ଚ ॥ 23॥
ଦ୍ଵିରୋଷ୍ଠ୍ଯୌ ତୁ ଵିଗୃହ୍ଣୀଯାଦ୍ଯତ୍ରୋକାରଵକାରଯୋଃ ॥ 24॥
ଭୀତା ପତନଭେଦାଭ୍ଯାଂ ତଦ୍ଵଦ୍ଵର୍ଣାନ୍ପ୍ରଯୋଜଯେତ୍ ॥ 25॥
ଏଵଂ ରଙ୍ଗାଃ ପ୍ରଯୋକ୍ତଵ୍ଯାଃ ଖେ ଅରାଁ ଇଵ ଖେଦଯା ॥ 26॥
ଦୀର୍ଘସ୍ଵରଂ ପ୍ରଯୁଞ୍ଜୀଯାତ୍ପଶ୍ଚାନ୍ନାସିକ୍ଯମାଚରେତ୍ ॥ 27॥
ନାସିକାଯାଂ ତଥାର୍ଦ୍ଧଂ ଚ ରଙ୍ଗସ୍ଯୈଵଂ ଦ୍ଵିମାତ୍ରତା ॥ 28॥
ମାର୍ଦଵଂ ଚ ଦ୍ଵିମାତ୍ରଂ ଚ ଜଘନ୍ଵାଁ ଇତି ନିଦର୍ଶନମ୍ ॥ 29॥
ସରଙ୍ଗଂ କମ୍ପଯେତ୍କମ୍ପଂ ରଥୀଵେତି ନିଦର୍ଶନମ୍ ॥ 30॥
ସମ୍ଯଗ୍ଵର୍ଣପ୍ରଯୋଗେଣ ବ୍ରହ୍ମଲୋକେ ମହୀଯତେ ॥ 31॥
ଅନର୍ଥଜ୍ଞୋଽଲ୍ପକଣ୍ଠଶ୍ଚ ଷଡେତେ ପାଠକାଧମାଃ ॥ 32॥
ଧୈର୍ଯଂ ଲଯସମର୍ଥଂ ଚ ଷଡେତେ ପାଠକା ଗୁଣାଃ ॥ 33॥
କାକସ୍ଵରଂ ଶିରସିଗଂ ତଥା ସ୍ଥାନଵିଵଜିର୍ତମ୍ ॥ 34॥
ନିଷ୍ପୀଡିତଂ ଗ୍ରସ୍ତପଦାକ୍ଷରଂ ଚ ଵଦେନ୍ନ ଦୀନଂ ନ ତୁ ସାନୁନାସ୍ଯମ୍ ॥ 35॥
ମଧ୍ଯନ୍ଦିନେ କଣ୍ଠଗତେନ ଚୈଵ ଚକ୍ରାହ୍ଵସଙ୍କୂଜିତସନ୍ନିଭେନ ॥ 36॥
ମଯୂରହଂସାନ୍ଯଭୃତସ୍ଵରାଣାଂ ତୁଲ୍ଯେନ ନାଦେନ ଶିରଃସ୍ଥିତେନ ॥ 37॥
ଶେଷାଃ ସ୍ପୃଷ୍ଟା ହଲଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ନିବୋଧାନୁପ୍ରଦାନତଃ ॥ 38॥
ଈଷନ୍ନାଦା ଯଣୋ ଜଶଃ ଶ୍ଵାସିନସ୍ତୁ ଖଫାଦଯଃ ॥ 39॥
ଦାକ୍ଷୀପୁତ୍ରପାଣିନିନା ଯେନେଦଂ ଵ୍ଯାପିତଂ ଭୁଵି ॥ 40॥
ଜ୍ଯୋତିଷାମଯନଂ ଚକ୍ଷୁର୍ନିରୁକ୍ତଂ ଶ୍ରୋତ୍ରମୁଚ୍ଯତେ ॥ 41॥
ତସ୍ମାତ୍ସାଙ୍ଗମଧୀତ୍ଯୈଵ ବ୍ରହ୍ମଲୋକେ ମହୀଯତେ ॥ 42॥
ଉପାନ୍ତମଧ୍ଯେ ସ୍ଵରିତଂ ଦ୍ରୁତଂ ଚ କନିଷ୍ଠକାଯାମନୁଦାତ୍ତମେଵ ॥ 43॥
ନିହତଂ ତୁ କନିଷ୍ଠିକ୍ଯାଂ ସ୍ଵରିତୋପକନିଷ୍ଠିକାମ୍ ॥ 44॥
ମଧ୍ଯୋଦାତ୍ତଂ ସ୍ଵରିତଂ ଦ୍ଵ୍ଯୁଦାତ୍ତଂ ତ୍ର୍ଯୁଦାତ୍ତମିତି ନଵପଦଶଯ୍ଯା ॥ 45॥
ଅଗ୍ନିରିତ୍ଯନ୍ତୋଦାତ୍ତଂ ସୋମ ଇତ୍ଯାଦ୍ଯୁଦାତ୍ତମ୍ ।
ପ୍ରେତ୍ଯୁଦାତ୍ତଂ ଵ ଇତ୍ଯନୁଦାତ୍ତଂ ଵୀର୍ଯଂ ନୀଚସ୍ଵରିତମ୍ ॥ 46॥
ବୃହସ୍ପତିରିତି ଦ୍ଵ୍ଯୁଦାତ୍ତମିନ୍ଦ୍ରାବୃହସ୍ପତୀ ଇତି ତ୍ର୍ଯୁଦାତ୍ତମ୍ ॥ 47॥
ସ୍ଵରିତଃ କର୍ଣମୂଲୀଯଃ ସର୍ଵାସ୍ଯେ ପ୍ରଚଯଃ ସ୍ମୃତଃ ॥ 48॥
ଶିଖୀ ରୌତି ତ୍ରିମାତ୍ରଂ ତୁ ନକୁଲସ୍ତ୍ଵର୍ଧମାତ୍ରକମ୍ ॥ 49॥
ନ ତସ୍ଯ ପାଠେ ମୋକ୍ଷୋଽସ୍ତି ପାପାହେରିଵ କିଲ୍ବିଷାତ୍ ॥ 50॥
ସୁସ୍ଵରେଣ ସୁଵକ୍ତ୍ରେଣ ପ୍ରଯୁକ୍ତଂ ବ୍ରହ୍ମ ରାଜତେ ॥ 51॥
ସ ଵାଗ୍ଵଜ୍ରୋ ଯଜମାନଂ ହିନସ୍ତି ଯଥେନ୍ଦ୍ରଶତ୍ରୁଃ ସ୍ଵରତୋଽପରାଧାତ୍ ॥
ଅନକ୍ଷରଂ ହତାଯୁଷ୍ଯଂ ଵିସ୍ଵରଂ ଵ୍ଯାଧିପୀଡିତମ୍ ।
ଅକ୍ଷତା ଶସ୍ତ୍ରରୂପେଣ ଵଜ୍ରଂ ପତତି ମସ୍ତକେ ॥ 53॥
ଋଗ୍ଯଜୁଃସାମଭିର୍ଦଗ୍ଧୋ ଵିଯୋନିମଧିଗଚ୍ଛତି ॥ 54॥
ଋଗ୍ଯଜୁଃସାମଭିଃ ପୂତୋ ବ୍ରହ୍ମଲୋକେ ମହୀଯତେ ॥ 55॥
ଵାଙ୍ମଯେଭ୍ଯଃ ସମାହୃତ୍ଯ ଦେଵୀଂ ଵାଚମିତି ସ୍ଥିତିଃ ॥ 56॥
କୃତ୍ସ୍ନଂ ଵ୍ଯାକରଣଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ତସ୍ମୈ ପାଣିନଯେ ନମଃ ॥ 57॥
ତମଶ୍ଚାଜ୍ଞାନଜଂ ଭିନ୍ନଂ ତସ୍ମୈ ପାଣିନଯେ ନମଃ ॥ 58॥
ଚକ୍ଷୁରୁନ୍ମୀଲିତଂ ଯେନ ତସ୍ମୈ ପାଣିନଯେ ନମଃ ॥ 59॥
ସ ଭଵତି ଧନଧାନ୍ଯପଶୁପୁତ୍ରକୀର୍ତିମାନ୍ ଅତୁଲଂ ଚ ସୁଖଂ ସମଶ୍ନୁତେ ଦିଵୀତି ଦିଵୀତି ॥ 60॥
