అథ శిక్షాం ప్రవక్ష్యామి పాణినీయం మతం యథా ।
శాస్త్రానుపూర్వం తద్విద్యాద్యథోక్తం లోకవేదయోః ॥ 1॥
పునర్వ్యక్తీకరిష్యామి వాచ ఉచ్చారణే విధిమ్ ॥ 2॥
ప్రాకృతే సంస్కృతే చాపి స్వయం ప్రోక్తాః స్వయమ్భువా ॥ 3॥
యాదయశ్చ స్మృతా హ్యష్టౌ చత్వారశ్చ యమాః స్మృతాః ॥ 4॥
దుస్పృష్టశ్చేతి విజ్ఞేయో ౡకారః ప్లుత ఏవ చ ॥ 5॥
మనః కాయాగ్నిమాహన్తి స ప్రేరయతి మారుతమ్ ॥ 6॥
ప్రాతఃసవనయోగం తం ఛన్దోగాయత్రమాశ్రితమ్ ॥ 7॥
తారం తార్తీయసవనం శీర్షణ్యం జాగతానుగతమ్ ॥ 8॥
వర్ణాఞ్జనయతేతేషాం విభాగః పఞ్చధా స్మృతః ॥ 9॥
ఇతి వర్ణవిదః ప్రాహుర్నిపుణం తన్నిబోధత ॥ 10॥
హ్రస్వో దీర్ఘః ప్లుత ఇతి కాలతో నియమా అచి ॥ 11॥
స్వరితప్రభవా హ్యేతే షడ్జమధ్యమపఞ్చమాః ॥ 12॥
జిహ్వామూలం చ దన్తాశ్చ నాసికోష్ఠౌచ తాలు చ ॥ 13॥
జిహ్వామూలముపధ్మా చ గతిరష్టవిధోష్మణః ॥ 14॥
స్వరాన్తం తాదృశం విద్యాద్యదన్యద్వ్యక్తమూష్మణః ॥ 15॥
ఉరస్యం తం విజానీయాత్కణ్ఠ్యమాహురసంయుతమ్ ॥ 16॥
స్యుర్మూర్ధన్యా ఋటురషా దన్త్యా ఌతులసాః స్మృతాః ॥ 17॥
ఏఐ తు కణ్ఠతాలవ్యా ఓఔ కణ్ఠోష్ఠజౌ స్మృతౌ ॥ 18॥
ఓకారౌకారయోర్మాత్రా తయోర్వివృతసంవృతమ్ ॥ 19॥
ఘోషా వా సంవృతాః సర్వే అఘోషా వివృతాః స్మృతాః ॥ 20॥
తేభ్యోఽపి వివృతావేఙౌ తాభ్యామైచౌ తథైవ చ ॥ 21॥
అయోగవాహా విజ్ఞేయా ఆశ్రయస్థానభాగినః ॥ 22॥
అనుస్వారస్తు కర్తవ్యో నిత్యం హ్రోః శషసేషు చ ॥ 23॥
ద్విరోష్ఠ్యౌ తు విగృహ్ణీయాద్యత్రోకారవకారయోః ॥ 24॥
భీతా పతనభేదాభ్యాం తద్వద్వర్ణాన్ప్రయోజయేత్ ॥ 25॥
ఏవం రఙ్గాః ప్రయోక్తవ్యాః ఖే అరాఁ ఇవ ఖేదయా ॥ 26॥
దీర్ఘస్వరం ప్రయుఞ్జీయాత్పశ్చాన్నాసిక్యమాచరేత్ ॥ 27॥
నాసికాయాం తథార్ద్ధం చ రఙ్గస్యైవం ద్విమాత్రతా ॥ 28॥
మార్దవం చ ద్విమాత్రం చ జఘన్వాఁ ఇతి నిదర్శనమ్ ॥ 29॥
సరఙ్గం కమ్పయేత్కమ్పం రథీవేతి నిదర్శనమ్ ॥ 30॥
సమ్యగ్వర్ణప్రయోగేణ బ్రహ్మలోకే మహీయతే ॥ 31॥
అనర్థజ్ఞోఽల్పకణ్ఠశ్చ షడేతే పాఠకాధమాః ॥ 32॥
ధైర్యం లయసమర్థం చ షడేతే పాఠకా గుణాః ॥ 33॥
కాకస్వరం శిరసిగం తథా స్థానవివజిర్తమ్ ॥ 34॥
నిష్పీడితం గ్రస్తపదాక్షరం చ వదేన్న దీనం న తు సానునాస్యమ్ ॥ 35॥
మధ్యన్దినే కణ్ఠగతేన చైవ చక్రాహ్వసఙ్కూజితసన్నిభేన ॥ 36॥
మయూరహంసాన్యభృతస్వరాణాం తుల్యేన నాదేన శిరఃస్థితేన ॥ 37॥
శేషాః స్పృష్టా హలః ప్రోక్తా నిబోధానుప్రదానతః ॥ 38॥
ఈషన్నాదా యణో జశః శ్వాసినస్తు ఖఫాదయః ॥ 39॥
దాక్షీపుత్రపాణినినా యేనేదం వ్యాపితం భువి ॥ 40॥
జ్యోతిషామయనం చక్షుర్నిరుక్తం శ్రోత్రముచ్యతే ॥ 41॥
తస్మాత్సాఙ్గమధీత్యైవ బ్రహ్మలోకే మహీయతే ॥ 42॥
ఉపాన్తమధ్యే స్వరితం ద్రుతం చ కనిష్ఠకాయామనుదాత్తమేవ ॥ 43॥
నిహతం తు కనిష్ఠిక్యాం స్వరితోపకనిష్ఠికామ్ ॥ 44॥
మధ్యోదాత్తం స్వరితం ద్వ్యుదాత్తం త్ర్యుదాత్తమితి నవపదశయ్యా ॥ 45॥
అగ్నిరిత్యన్తోదాత్తం సోమ ఇత్యాద్యుదాత్తమ్ ।
ప్రేత్యుదాత్తం వ ఇత్యనుదాత్తం వీర్యం నీచస్వరితమ్ ॥ 46॥
బృహస్పతిరితి ద్వ్యుదాత్తమిన్ద్రాబృహస్పతీ ఇతి త్ర్యుదాత్తమ్ ॥ 47॥
స్వరితః కర్ణమూలీయః సర్వాస్యే ప్రచయః స్మృతః ॥ 48॥
శిఖీ రౌతి త్రిమాత్రం తు నకులస్త్వర్ధమాత్రకమ్ ॥ 49॥
న తస్య పాఠే మోక్షోఽస్తి పాపాహేరివ కిల్బిషాత్ ॥ 50॥
సుస్వరేణ సువక్త్రేణ ప్రయుక్తం బ్రహ్మ రాజతే ॥ 51॥
స వాగ్వజ్రో యజమానం హినస్తి యథేన్ద్రశత్రుః స్వరతోఽపరాధాత్ ॥
అనక్షరం హతాయుష్యం విస్వరం వ్యాధిపీడితమ్ ।
అక్షతా శస్త్రరూపేణ వజ్రం పతతి మస్తకే ॥ 53॥
ఋగ్యజుఃసామభిర్దగ్ధో వియోనిమధిగచ్ఛతి ॥ 54॥
ఋగ్యజుఃసామభిః పూతో బ్రహ్మలోకే మహీయతే ॥ 55॥
వాఙ్మయేభ్యః సమాహృత్య దేవీం వాచమితి స్థితిః ॥ 56॥
కృత్స్నం వ్యాకరణం ప్రోక్తం తస్మై పాణినయే నమః ॥ 57॥
తమశ్చాజ్ఞానజం భిన్నం తస్మై పాణినయే నమః ॥ 58॥
చక్షురున్మీలితం యేన తస్మై పాణినయే నమః ॥ 59॥
స భవతి ధనధాన్యపశుపుత్రకీర్తిమాన్ అతులం చ సుఖం సమశ్నుతే దివీతి దివీతి ॥ 60॥
