ચતુર્થઃ પ્રશ્નઃ
અથ હૈનં સૌર્યાયણી ગાર્ગ્યઃ પપ્રચ્છ।
ભગવન્નેતસ્મિ-ન્પુરુષે કાનિ સ્વપન્તિ કાન્યસ્મિઞ્જાગ્રતિ કતર એષ દેવ-સ્સ્વપ્ના-ન્પશ્યતિ કસ્યૈતત્સુખ-મ્ભવતિ કસ્મિન્નુ સર્વે સમ્પ્રતિષ્ઠિતા ભવન્તીતિ ॥1॥
અથ હૈનં સૌર્યાયણી ગાર્ગ્યઃ પપ્રચ્છ।
ભગવન્નેતસ્મિ-ન્પુરુષે કાનિ સ્વપન્તિ કાન્યસ્મિઞ્જાગ્રતિ કતર એષ દેવ-સ્સ્વપ્ના-ન્પશ્યતિ કસ્યૈતત્સુખ-મ્ભવતિ કસ્મિન્નુ સર્વે સમ્પ્રતિષ્ઠિતા ભવન્તીતિ ॥1॥
તસ્મૈ સ હોવાચ। યથા ગાર્ગ્ય મરીચયો-ઽર્કસ્યાસ્ત-ઙ્ગચ્છત-સ્સર્વા એતસ્મિંસ્તેજોમણ્ડલ એકીભવન્તિ।
તાઃ પુનઃ પુનરુદયતઃ પ્રચરન્ત્યેવં હ વૈ ત-થ્સર્વ-મ્પરે દેવે મનસ્યેકીભવતિ।
તેન તર્હ્યેષ પુરુષો ન શૃણોતિ ન પશ્યતિ ન જિઘ્રતિ ન રસયતે ન સ્પૃશતે નાભિવદતે નાદત્તે નાનન્દયતે ન વિસૃજતે નેયાયતે સ્વપિતીત્યાચક્ષતે ॥2॥
તાઃ પુનઃ પુનરુદયતઃ પ્રચરન્ત્યેવં હ વૈ ત-થ્સર્વ-મ્પરે દેવે મનસ્યેકીભવતિ।
તેન તર્હ્યેષ પુરુષો ન શૃણોતિ ન પશ્યતિ ન જિઘ્રતિ ન રસયતે ન સ્પૃશતે નાભિવદતે નાદત્તે નાનન્દયતે ન વિસૃજતે નેયાયતે સ્વપિતીત્યાચક્ષતે ॥2॥
પ્રાણાગ્નય એવૈતસ્મિ-ન્પુરે જાગ્રતિ।
ગાર્હપત્યો હ વા એષો-ઽપાનો વ્યાનો-ઽન્વાહાર્યપચનો યદ્ ગાર્હપત્યા-ત્પ્રણીયતે પ્રણયનાદાહવનીયઃ પ્રાણઃ ॥3॥
ગાર્હપત્યો હ વા એષો-ઽપાનો વ્યાનો-ઽન્વાહાર્યપચનો યદ્ ગાર્હપત્યા-ત્પ્રણીયતે પ્રણયનાદાહવનીયઃ પ્રાણઃ ॥3॥
યદુચ્છ્વાસનિસ્શ્વાસાવેતાવાહુતી સમ-ન્નયતીતિ સ સમાનઃ।
મનો હ વાવ યજમાનઃ ઇષ્ટફલમેવોદાન-સ્સ એનં-યઁજમાનમહરહર્બ્રહ્મ ગમયતિ ॥4॥
મનો હ વાવ યજમાનઃ ઇષ્ટફલમેવોદાન-સ્સ એનં-યઁજમાનમહરહર્બ્રહ્મ ગમયતિ ॥4॥
અત્રૈષ દેવ-સ્સ્વપ્ને મહિમાનમનુભવતિ।
યદ્ દૃષ્ટ-ન્દૃષ્ટમનુપશ્યતિ શ્રુતં શ્રુતમેવાર્થમનુશૃણોતિ દેશદિગન્તરૈશ્ચ પ્રત્યનુભૂત-મ્પુનઃ પુનઃ પ્રત્યનુભવતિ દૃષ્ટ-ઞ્ચાદૃષ્ટ-ઞ્ચ શ્રુત-ઞ્ચાશ્રુત-ઞ્ચાનુભૂત-ઞ્ચાનનુભૂત-ઞ્ચ સચ્ચાસચ્ચ સર્વ-મ્પશ્યતિ સર્વઃ પશ્યતિ ॥5॥
યદ્ દૃષ્ટ-ન્દૃષ્ટમનુપશ્યતિ શ્રુતં શ્રુતમેવાર્થમનુશૃણોતિ દેશદિગન્તરૈશ્ચ પ્રત્યનુભૂત-મ્પુનઃ પુનઃ પ્રત્યનુભવતિ દૃષ્ટ-ઞ્ચાદૃષ્ટ-ઞ્ચ શ્રુત-ઞ્ચાશ્રુત-ઞ્ચાનુભૂત-ઞ્ચાનનુભૂત-ઞ્ચ સચ્ચાસચ્ચ સર્વ-મ્પશ્યતિ સર્વઃ પશ્યતિ ॥5॥
સ યદા તેજસાભિભૂતો ભવત્યત્રૈષ દેવ-સ્સ્વપ્ના-ન્ન પશ્યત્યથ યદૈતસ્મિઞ્શરીરે એતત્સુખ-મ્ભવતિ ॥6॥
સ યથા સોમ્ય વયાંસિ વાસોવૃક્ષં સમ્પ્રતિષ્ઠન્તે એવં હ વૈ ત-થ્સર્વ-મ્પર આત્મનિ સમ્પ્રતિષ્ઠતે ॥7॥
પૃથિવી ચ પૃથિવીમાત્રા ચાપશ્ચાપોમાત્રા ચ તેજશ્ચ તેજોમાત્રા ચ વાયુશ્ચ વાયુમાત્રા ચાકાશશ્ચાકાશમાત્રા ચ ચક્ષુશ્ચ દ્રષ્ટવ્ય-ઞ્ચ શ્રોત્ર-ઞ્ચ શ્રોતવ્ય-ઞ્ચ ઘ્રાણ-ઞ્ચ ઘ્રાતવ્ય-ઞ્ચ રસશ્ચ રસયિતવ્ય-ઞ્ચ ત્વક્ચ સ્પર્શયિતવ્ય-ઞ્ચ વાક્ચ વક્તવ્ય-ઞ્ચ હસ્તૌ ચાદાતવ્ય-ઞ્ચોપસ્થશ્ચાનન્દયિતવ્ય-ઞ્ચ પાયુશ્ચ વિસર્જયિતવ્ય-ઞ્ચ પાદૌ ચ ગન્તવ્ય-ઞ્ચ મનશ્ચ મન્તવ્ય-ઞ્ચ બુદ્ધિશ્ચ બોદ્ધવ્ય-ઞ્ચાહઙ્કારશ્ચાહઙ્કર્તવ્ય-ઞ્ચ ચિત્ત-ઞ્ચ ચેતયિતવ્ય-ઞ્ચ તેજશ્ચ વિદ્યોતયિતવ્ય-ઞ્ચ પ્રાણશ્ચ વિધારયિતવ્ય-ઞ્ચ ॥8॥
એષ હિ દ્રષ્ટા સ્પ્રષ્ટા શ્રોતા ઘ્રાતા રસયિતા મન્તા બોદ્ધા કર્તા વિજ્ઞાનાત્મા પુરુષઃ।
સ પરે-ઽક્ષર આત્મનિ સમ્પ્રતિષ્ઠતે ॥9॥
સ પરે-ઽક્ષર આત્મનિ સમ્પ્રતિષ્ઠતે ॥9॥
પરમેવાક્ષર-મ્પ્રતિપદ્યતે સ યો હ વૈ તદચ્છાયમશરીરમલોહિતં શુભ્રમક્ષરં-વેઁદયતે યસ્તુ સોમ્ય સ સર્વજ્ઞ-સ્સર્વો ભવતિ તદેષ શ્લોકઃ ॥10॥
વિજ્ઞાનાત્મા સહ દેવૈશ્ચ સર્વૈઃ પ્રાણા ભૂતાનિ સમ્પ્રતિષ્ઠન્તિ યત્ર।
તદક્ષરં-વેઁદયતે યસ્તુ સોમ્ય સ સર્વજ્ઞ-સ્સર્વમેવાવિવેશેતિ ॥11॥
તદક્ષરં-વેઁદયતે યસ્તુ સોમ્ય સ સર્વજ્ઞ-સ્સર્વમેવાવિવેશેતિ ॥11॥