Brahman

ପ୍ରଶ୍ନୋପନିଷଦ୍ - ଚତୁର୍ଥଃ ପ୍ରଶ୍ନଃ

(Prashna Upanishad - Fourth Question in Odia)

From Atharva Veda

The Fourth Question of the Prashna Upanishad presents a profound dialogue between the sage Pippalada and Gargya Sauryayani concerning the nature of the human soul during different states of consciousness. It explores the mysteries of sleep, dreams, and the state of deep rest, explaining how all senses merge into the mind during slumber. By contemplating these teachings, the seeker gains insight into the imperishable nature of the Atman. This philosophical inquiry is highly regarded for its ability to dissolve worldly attachments, quiet the restless mind, and lead the practitioner toward the ultimate realization of the Supreme Self.

ଚତୁର୍ଥଃ ପ୍ରଶ୍ନଃ
ଅଥ ହୈନଂ ସୌର୍ଯାଯଣୀ ଗାର୍ଗ୍ଯଃ ପପ୍ରଚ୍ଛ।
ଭଗଵନ୍ନେତସ୍ମି-ନ୍ପୁରୁଷେ କାନି ସ୍ଵପନ୍ତି କାନ୍ଯସ୍ମିଞ୍ଜାଗ୍ରତି କତର ଏଷ ଦେଵ-ସ୍ସ୍ଵପ୍ନା-ନ୍ପଶ୍ଯତି କସ୍ଯୈତତ୍ସୁଖ-ମ୍ଭଵତି କସ୍ମିନ୍ନୁ ସର୍ଵେ ସମ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠିତା ଭଵନ୍ତୀତି ॥1॥
ତସ୍ମୈ ସ ହୋଵାଚ। ଯଥା ଗାର୍ଗ୍ଯ ମରୀଚଯୋ-ଽର୍କସ୍ଯାସ୍ତ-ଙ୍ଗଚ୍ଛତ-ସ୍ସର୍ଵା ଏତସ୍ମିଂସ୍ତେଜୋମଣ୍ଡଲ ଏକୀଭଵନ୍ତି।
ତାଃ ପୁନଃ ପୁନରୁଦଯତଃ ପ୍ରଚରନ୍ତ୍ଯେଵଂ ହ ଵୈ ତ-ଥ୍ସର୍ଵ-ମ୍ପରେ ଦେଵେ ମନସ୍ଯେକୀଭଵତି।
ତେନ ତର୍​ହ୍ଯେଷ ପୁରୁଷୋ ନ ଶୃଣୋତି ନ ପଶ୍ଯତି ନ ଜିଘ୍ରତି ନ ରସଯତେ ନ ସ୍ପୃଶତେ ନାଭିଵଦତେ ନାଦତ୍ତେ ନାନନ୍ଦଯତେ ନ ଵିସୃଜତେ ନେଯାଯତେ ସ୍ଵପିତୀତ୍ଯାଚକ୍ଷତେ ॥2॥
ପ୍ରାଣାଗ୍ନଯ ଏଵୈତସ୍ମି-ନ୍ପୁରେ ଜାଗ୍ରତି।
ଗାର୍​ହପତ୍ଯୋ ହ ଵା ଏଷୋ-ଽପାନୋ ଵ୍ଯାନୋ-ଽନ୍ଵାହାର୍ଯପଚନୋ ଯଦ୍ ଗାର୍​ହପତ୍ଯା-ତ୍ପ୍ରଣୀଯତେ ପ୍ରଣଯନାଦାହଵନୀଯଃ ପ୍ରାଣଃ ॥3॥
ଯଦୁଚ୍ଛ୍ଵାସନିସ୍ଶ୍ଵାସାଵେତାଵାହୁତୀ ସମ-ନ୍ନଯତୀତି ସ ସମାନଃ।
ମନୋ ହ ଵାଵ ଯଜମାନଃ ଇଷ୍ଟଫଲମେଵୋଦାନ-ସ୍ସ ଏନଂ-ଯଁଜମାନମହରହର୍ବ୍ରହ୍ମ ଗମଯତି ॥4॥
ଅତ୍ରୈଷ ଦେଵ-ସ୍ସ୍ଵପ୍ନେ ମହିମାନମନୁଭଵତି।
ଯଦ୍ ଦୃଷ୍ଟ-ନ୍ଦୃଷ୍ଟମନୁପଶ୍ଯତି ଶ୍ରୁତଂ ଶ୍ରୁତମେଵାର୍ଥମନୁଶୃଣୋତି ଦେଶଦିଗନ୍ତରୈଶ୍ଚ ପ୍ରତ୍ଯନୁଭୂତ-ମ୍ପୁନଃ ପୁନଃ ପ୍ରତ୍ଯନୁଭଵତି ଦୃଷ୍ଟ-ଞ୍ଚାଦୃଷ୍ଟ-ଞ୍ଚ ଶ୍ରୁତ-ଞ୍ଚାଶ୍ରୁତ-ଞ୍ଚାନୁଭୂତ-ଞ୍ଚାନନୁଭୂତ-ଞ୍ଚ ସଚ୍ଚାସଚ୍ଚ ସର୍ଵ-ମ୍ପଶ୍ଯତି ସର୍ଵଃ ପଶ୍ଯତି ॥5॥
ସ ଯଦା ତେଜସାଭିଭୂତୋ ଭଵତ୍ଯତ୍ରୈଷ ଦେଵ-ସ୍ସ୍ଵପ୍ନା-ନ୍ନ ପଶ୍ଯତ୍ଯଥ ଯଦୈତସ୍ମିଞ୍ଶରୀରେ ଏତତ୍ସୁଖ-ମ୍ଭଵତି ॥6॥
ସ ଯଥା ସୋମ୍ଯ ଵଯାଂସି ଵାସୋଵୃକ୍ଷଂ ସମ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠନ୍ତେ ଏଵଂ ହ ଵୈ ତ-ଥ୍ସର୍ଵ-ମ୍ପର ଆତ୍ମନି ସମ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠତେ ॥7॥
ପୃଥିଵୀ ଚ ପୃଥିଵୀମାତ୍ରା ଚାପଶ୍ଚାପୋମାତ୍ରା ଚ ତେଜଶ୍ଚ ତେଜୋମାତ୍ରା ଚ ଵାଯୁଶ୍ଚ ଵାଯୁମାତ୍ରା ଚାକାଶଶ୍ଚାକାଶମାତ୍ରା ଚ ଚକ୍ଷୁଶ୍ଚ ଦ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯ-ଞ୍ଚ ଶ୍ରୋତ୍ର-ଞ୍ଚ ଶ୍ରୋତଵ୍ଯ-ଞ୍ଚ ଘ୍ରାଣ-ଞ୍ଚ ଘ୍ରାତଵ୍ଯ-ଞ୍ଚ ରସଶ୍ଚ ରସଯିତଵ୍ଯ-ଞ୍ଚ ତ୍ଵକ୍ଚ ସ୍ପର୍​ଶଯିତଵ୍ଯ-ଞ୍ଚ ଵାକ୍ଚ ଵକ୍ତଵ୍ଯ-ଞ୍ଚ ହସ୍ତୌ ଚାଦାତଵ୍ଯ-ଞ୍ଚୋପସ୍ଥଶ୍ଚାନନ୍ଦଯିତଵ୍ଯ-ଞ୍ଚ ପାଯୁଶ୍ଚ ଵିସର୍ଜଯିତଵ୍ଯ-ଞ୍ଚ ପାଦୌ ଚ ଗନ୍ତଵ୍ଯ-ଞ୍ଚ ମନଶ୍ଚ ମନ୍ତଵ୍ଯ-ଞ୍ଚ ବୁଦ୍ଧିଶ୍ଚ ବୋଦ୍ଧଵ୍ଯ-ଞ୍ଚାହଙ୍କାରଶ୍ଚାହଙ୍କର୍ତଵ୍ଯ-ଞ୍ଚ ଚିତ୍ତ-ଞ୍ଚ ଚେତଯିତଵ୍ଯ-ଞ୍ଚ ତେଜଶ୍ଚ ଵିଦ୍ଯୋତଯିତଵ୍ଯ-ଞ୍ଚ ପ୍ରାଣଶ୍ଚ ଵିଧାରଯିତଵ୍ଯ-ଞ୍ଚ ॥8॥
ଏଷ ହି ଦ୍ରଷ୍ଟା ସ୍ପ୍ରଷ୍ଟା ଶ୍ରୋତା ଘ୍ରାତା ରସଯିତା ମନ୍ତା ବୋଦ୍ଧା କର୍ତା ଵିଜ୍ଞାନାତ୍ମା ପୁରୁଷଃ।
ସ ପରେ-ଽକ୍ଷର ଆତ୍ମନି ସମ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠତେ ॥9॥
ପରମେଵାକ୍ଷର-ମ୍ପ୍ରତିପଦ୍ଯତେ ସ ଯୋ ହ ଵୈ ତଦଚ୍ଛାଯମଶରୀରମଲୋହିତଂ ଶୁଭ୍ରମକ୍ଷରଂ-ଵେଁଦଯତେ ଯସ୍ତୁ ସୋମ୍ଯ ସ ସର୍ଵଜ୍ଞ-ସ୍ସର୍ଵୋ ଭଵତି ତଦେଷ ଶ୍ଲୋକଃ ॥10॥
ଵିଜ୍ଞାନାତ୍ମା ସହ ଦେଵୈଶ୍ଚ ସର୍ଵୈଃ ପ୍ରାଣା ଭୂତାନି ସମ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠନ୍ତି ଯତ୍ର।
ତଦକ୍ଷରଂ-ଵେଁଦଯତେ ଯସ୍ତୁ ସୋମ୍ଯ ସ ସର୍ଵଜ୍ଞ-ସ୍ସର୍ଵମେଵାଵିଵେଶେତି ॥11॥

Explore More