Brahman

সম্পূৰ্ণ প্ৰশ্নোপনিষদ্

(Complete Prashna Upanishad in Assamese)

The Prashna Upanishad (Prashnopanishad) is embedded in the Atharva Veda. It is a Mukhya upanishad and listed as #5 in the Muktika canon of 108 Upanishads. The Prashna Upanishad contains three Prashnams (parts), each with two sections. The first Prashnam defines the science of "Higher Knowledge" and "Lower Knowledge", and then asserts that acts of oblations and pious gifts are foolish, and do nothing to reduce unhappiness in current life or next, rather it is knowledge that frees. The second Prashnam describes the nature of the Brahman, the Self, the relation between the empirical world and the Brahman, and the path to know Brahman.

Reading depth
Lyrics
#of 68
ওঁ ভদ্ৰং কৰ্ণেভিঃ শৃণুযাম দেৱা
ভদ্ৰং পশ্যেমাক্ষভিৰ্যজত্ৰাঃ ।
স্থিৰৈৰঙ্গৈস্তুষ্তুৱাসস্তনূভিৰ্ৱ্যশেম দেৱহিতং যদাযুঃ ॥
স্ৱস্তি ন ইন্দ্ৰো ৱৃদ্ধশ্ৰৱাঃ
স্ৱস্তি নঃ পূষা ৱিশ্ৱৱেদাঃ ।
স্ৱস্তি নস্তাৰ্ক্ষ্যো অৰিষ্টনেমিঃ
স্ৱস্তি নো বৃহস্পতিৰ্দধাতু ॥
ওঁ শান্তিঃ শান্তিঃ শান্তিঃ ॥
ওঁ সুকেশা চ ভাৰদ্ৱাজঃ শৈব্যশ্চ সত্যকামঃ সৌৰ্যাযণী চ গাৰ্গ্যঃ
কৌসল্যশ্চাশ্ৱলাযনো ভাৰ্গৱো ৱৈদৰ্ভিঃ কবন্ধী কাত্যাযনস্তে হৈতে
ব্ৰহ্মপৰা ব্ৰহ্মনিষ্ঠাঃ পৰং ব্ৰহ্মান্ৱেষমাণা এষ হ ৱৈ তত্সৰ্ৱং
ৱক্ষ্যতীতি তে হ সমিত্পাণযো ভগৱন্তং পিপ্পলাদমুপসন্নাঃ ॥ ১.১॥
তান্হ স ঋষিৰুৱাচ ভূয এৱ তপসা ব্ৰহ্মচৰ্যেণ শ্ৰদ্ধযা
সংৱত্সৰং সংৱত্স্যথ যথাকামং প্ৰশ্নান্ পৃচ্ছত যদি
ৱিজ্ঞাস্যামঃ সৰ্ৱং হ ৱো ৱক্ষ্যাম ইতি ॥ ১.২॥
অথ কবন্ধী কাত্যাযন উপেত্য পপ্ৰচ্ছ ।
ভগৱন্ কুতে হ ৱা ইমাঃ প্ৰজাঃ প্ৰজাযন্ত ইতি ॥ ১.৩॥
তস্মৈ স হোৱাচ প্ৰজাকামো ৱৈ প্ৰজাপতিঃ স তপোঽতপ্যত
স তপস্তপ্ত্ৱা স মিথুনমুত্পাদযতে । ৰযিং চ প্ৰাণং
চেত্যেতৌ মে বহুধা প্ৰজাঃ কৰিষ্যত ইতি ॥ ১.৪॥
আদিত্যো হ ৱৈ প্ৰাণো ৰযিৰেৱ চন্দ্ৰমা ৰযিৰ্ৱা এতত্
সৰ্ৱং যন্মূৰ্তং চামূৰ্তং চ তস্মান্মূৰ্তিৰেৱ ৰযিঃ ॥ ১.৫॥
অথাদিত্য উদযন্যত্প্ৰাচীং দিশং প্ৰৱিশতি তেন প্ৰাচ্যান্ প্ৰাণান্
ৰশ্মিষু সন্নিধত্তে । যদ্দক্ষিণাং যত্ প্ৰতীচীং যদুদীচীং যদধো
যদূৰ্ধ্ৱং যদন্তৰা দিশো যত্ সৰ্ৱং প্ৰকাশযতি তেন সৰ্ৱান্ প্ৰাণান্
ৰশ্মিষু সন্নিধত্তে ॥ ১.৬॥
স এষ ৱৈশ্ৱানৰো ৱিশ্ৱৰূপঃ প্ৰাণোঽগ্নিৰুদযতে ।
তদেতদৃচাঽভ্যুক্তম্ ॥ ১.৭॥
ৱিশ্ৱৰূপং হৰিণং জাতৱেদসং
পৰাযণং জ্যোতিৰেকং তপন্তম্ ।
সহস্ৰৰশ্মিঃ শতধা ৱৰ্তমানঃ
প্ৰাণঃ প্ৰজানামুদযত্যেষ সূৰ্যঃ ॥ ১.৮॥
সংৱত্সৰো ৱৈ প্ৰজাপতিস্তস্যাযনে দক্ষিণং চোত্তৰং চ ।
তদ্যে হ ৱৈ তদিষ্টাপূৰ্তে কৃতমিত্যুপাসতে তে চান্দ্ৰমসমেৱ
লোকমভিজযন্তে । ত এৱ পুনৰাৱৰ্তন্তে তস্মাদেত ঋষযঃ
প্ৰজাকামা দক্ষিণং প্ৰতিপদ্যন্তে । এষ হ ৱৈ ৰযিৰ্যঃ
পিতৃযাণঃ ॥ ১.৯॥
অথোত্তৰেণ তপসা ব্ৰহ্মচৰ্যেণ শ্ৰদ্ধযা
ৱিদ্যযাঽঽত্মানমন্ৱিষ্যাদিত্যমভিজযন্তে । এতদ্ৱৈ
প্ৰাণানামাযতনমেতদমৃতমভযমেতত্ পৰাযণমেতস্মান্ন পুনৰাৱৰ্তন্ত
ইত্যেষ নিৰোধস্তদেষ শ্লোকঃ ॥ ১.১০॥
পঞ্চপাদং পিতৰং দ্ৱাদশাকৃতিং
দিৱ আহুঃ পৰে অৰ্ধে পুৰীষিণম্ ।
অথেমে অন্য উ পৰে ৱিচক্ষণং
সপ্তচক্ৰে ষডৰ আহুৰৰ্পিতমিতি ॥ ১.১১॥
মাসো ৱৈ প্ৰজাপতিস্তস্য কৃষ্ণপক্ষ এৱ ৰযিঃ শুক্লঃ প্ৰণস্তস্মাদেত
ঋষযঃ শুক্ল ইষ্টং কুৰ্ৱন্তীতৰ ইতৰস্মিন্ ॥ ১.১২॥
অহোৰাত্ৰো ৱৈ প্ৰজাপতিস্তস্যাহৰেৱ প্ৰাণো ৰাত্ৰিৰেৱ ৰযিঃ প্ৰাণং ৱা এতে
প্ৰস্কন্দন্তি যে দিৱা ৰত্যা সংযুজ্যন্তে ব্ৰহ্মচৰ্যমেৱ তদ্যদ্ৰাত্ৰৌ
ৰত্যা সংযুজ্যন্তে ॥ ১.১৩॥
অন্নং ৱৈ প্ৰজাপতিস্ততো হ ৱৈ তদ্ৰেতস্তস্মাদিমাঃ প্ৰজাঃ
প্ৰজাযন্ত ইতি ॥ ১.১৪॥
তদ্যে হ ৱৈ তত্ প্ৰজাপতিৱ্ৰতং চৰন্তি তে মিথুনমুত্পাদযন্তে ।
তেষামেৱৈষ ব্ৰহ্মলোকো যেষাং তপো ব্ৰহ্মচৰ্যং যেষু সত্যং
প্ৰতিষ্ঠিতম্ ॥ ১.১৫॥
তেষামসৌ ৱিৰজো ব্ৰহ্মলোকো ন যেষু জিহ্মমনৃতং ন
মাযা চেতি ॥ ১.১৬॥
ইতি প্ৰশ্নোপনিষদি প্ৰথমঃ প্ৰশ্নঃ ॥
অথ হৈনং ভাৰ্গৱো ৱৈদৰ্ভিঃ পপ্ৰচ্ছ । ভগৱন্ কত্যেৱ
দেৱাঃ প্ৰজাং ৱিধাৰযন্তে কতৰ এতত্ প্ৰকাশযন্তে কঃ
পুনৰেষাং ৱৰিষ্ঠ ইতি ॥ ২.১॥
তস্মৈ স হোৱাচাকাশো হ ৱা এষ দেৱো ৱাযুৰগ্নিৰাপঃ
পৃথিৱী ৱাঙ্মনশ্চক্ষুঃ শ্ৰোত্ৰং চ । তে প্ৰকাশ্যাভিৱদন্তি
ৱযমেতদ্বাণমৱষ্টভ্য ৱিধাৰযামঃ ॥ ২.২॥
তান্ ৱৰিষ্ঠঃ প্ৰাণ উৱাচ। মা মোহমাপদ্যথ অহমেৱৈতত্
পঞ্চধাঽঽত্মানং প্ৰৱিভজ্যৈতদ্বাণমৱষ্টভ্য ৱিধাৰযামীতি
তেঽশ্ৰদ্দধানা বভূৱুঃ ॥ ২.৩॥
সোঽভিমানাদূৰ্ধ্ৱমুত্ক্ৰামত ইৱ তস্মিন্নুত্ক্ৰামত্যথেতৰে সৰ্ৱ
এৱোত্ক্ৰামন্তে তস্মিংশ্চ প্ৰতিষ্ঠমানে সৰ্ৱ এৱ প্ৰতিষ্ঠন্তে । তদ্যথা
মক্ষিকা মধুকৰৰাজানমুত্ক্ৰামন্তং সৰ্ৱ এৱোত্ক্ৰমন্তে তস্মিংষ্চ
প্ৰতিষ্ঠমানে সৰ্ৱ এৱ প্ৰাতিষ্টন্ত এৱং ৱাঙ্মনষ্চক্ষুঃ শ্ৰোত্ৰং
চ তে প্ৰীতাঃ প্ৰাণং স্তুন্ৱন্তি ॥ ২.৪॥
এষোঽগ্নিস্তপত্যেষ সূৰ্য
এষ পৰ্জন্যো মঘৱানেষ ৱাযুঃ
এষ পৃথিৱী ৰযিৰ্দেৱঃ
সদসচ্চামৃতং চ যত্ ॥ ২.৫॥
অৰা ইৱ ৰথনাভৌ প্ৰাণে সৰ্ৱং প্ৰতিষ্ঠিতম্ ।
ঋচো যজূষি সামানি যজ্ঞঃ ক্ষত্ৰং ব্ৰহ্ম চ ॥ ২.৬॥
প্ৰজাপতিশ্চৰসি গৰ্ভে ত্ৱমেৱ প্ৰতিজাযসে ।
তুভ্যং প্ৰাণ প্ৰজাস্ত্ৱিমা বলিং হৰন্তি
যঃ প্ৰাণৈঃ প্ৰতিতিষ্ঠসি ॥ ২.৭॥
দেৱানামসি ৱহ্নিতমঃ পিতৄণাং প্ৰথমা স্ৱধা ।
ঋষীণাং চৰিতং সত্যমথৰ্ৱাঙ্গিৰসামসি ॥ ২.৮॥
ইন্দ্ৰস্ত্ৱং প্ৰাণ তেজসা ৰুদ্ৰোঽসি পৰিৰক্ষিতা ।
ত্ৱমন্তৰিক্ষে চৰসি সূৰ্যস্ত্ৱং জ্যোতিষাং পতিঃ ॥ ২.৯॥
যদা ত্ৱমভিৱৰ্ষস্যথেমাঃ প্ৰাণ তে প্ৰজাঃ ।
আনন্দৰূপাস্তিষ্ঠন্তি কামাযান্নং ভৱিষ্যতীতি ॥ ২.১০॥
ৱ্ৰাত্যস্ত্ৱং প্ৰাণৈকৰ্ষৰত্তা ৱিশ্ৱস্য সত্পতিঃ ।
ৱযমাদ্যস্য দাতাৰঃ পিতা ত্ৱং মাতৰিশ্ৱ নঃ ॥ ২.১১॥
যা তে তনূৰ্ৱাচি প্ৰতিষ্ঠিতা যা শ্ৰোত্ৰে যা চ চক্ষুষি ।
যা চ মনসি সন্ততা শিৱাং তাং কুৰু মোত্ক্ৰমীঃ ॥ ২.১২॥
প্ৰাণস্যেদং ৱশে সৰ্ৱং ত্ৰিদিৱে যত্ প্ৰতিষ্ঠিতম্ ।
মাতেৱ পুত্ৰান্ ৰক্ষস্ৱ শ্ৰীশ্চ প্ৰজ্ঞাং চ ৱিধেহি ন ইতি ॥ ২.১৩॥
ইতি প্ৰশ্নোপনিষদি দ্ৱিতীযঃ প্ৰশ্নঃ ॥
অথ হৈনং কৌশল্যশ্চাশ্ৱলাযনঃ পপ্ৰচ্ছ । ভগৱন্ কুত
এষ প্ৰাণো জাযতে কথমাযাত্যস্মিঞ্শৰীৰ আত্মানং ৱা
প্ৰৱিভজ্য কথং প্ৰতিষ্ঠতে কেনোত্ক্ৰমতে কথং বাহ্যমভিধত্তে
কথমধ্যাত্মমিতি ॥ ৩.১॥
তস্মৈ স হোৱাচাতিপ্ৰশ্নান্ পৃচ্ছসি ব্ৰহ্মিষ্ঠোঽসীতি
তস্মাত্তেঽহং ব্ৰৱীমি ॥ ৩.২॥
আত্মন এষ প্ৰাণো জাযতে । যথৈষা পুৰুষে
ছাযৈতস্মিন্নেতদাততং
মনোকৃতেনাযাত্যস্মিঞ্শৰীৰে ॥ ৩.৩॥
যথা সম্ৰাদেৱাধিকৃতান্ ৱিনিযুঙ্ক্তে । এতন্ গ্ৰামানোতান্
গ্ৰামানধিতিষ্ঠস্ৱেত্যেৱমেৱৈষ প্ৰাণ ইতৰান্ প্ৰাণান্ পৃথক্
পৃথগেৱ সন্নিধত্তে ॥ ৩.৪॥
পাযূপস্থেঽপানং চক্ষুঃশ্ৰোত্ৰে মুখনাসিকাভ্যাং প্ৰাণঃ স্ৱযং
প্ৰাতিষ্ঠতে মধ্যে তু সমানঃ । এষ হ্যেতদ্ধুতমন্নং সমং নযতি
তস্মাদেতাঃ সপ্তাৰ্চিষো ভৱন্তি ॥ ৩.৫॥
হৃদি হ্যেষ আত্মা । অত্ৰৈতদেকশতং নাডীনাং তাসাং শতং
শতমেকৈকস্যা দ্ৱাসপ্ততিৰ্দ্ৱাসপ্ততিঃ প্ৰতিশাখানাডীসহস্ৰাণি
ভৱন্ত্যাসু ৱ্যানশ্চৰতি ॥ ৩.৬॥
অথৈকযোৰ্ধ্ৱ উদানঃ পুণ্যেন পুণ্যং লোকং নযতি পাপেন
পাপমুভাভ্যামেৱ মনুষ্যলোকম্ ॥ ৩.৭॥
আদিত্যো হ ৱৈ বাহ্যঃ প্ৰাণ উদযত্যেষ হ্যেনং চাক্ষুষং
প্ৰাণমনুগৃহ্ণানঃ । পৃথিৱ্যাং যা দেৱতা সৈষা পুৰুষস্য
অপানমৱষ্টভ্যান্তৰা যদাকাশঃ স সমানো ৱাযুৰ্ৱ্যানঃ ॥ ৩.৮॥
তেজো হ ৱা উদানস্তস্মাদুপশান্ততেজাঃ । পুনৰ্ভৱমিন্দ্ৰিযৈৰ্মনসি
সম্পদ্যমানৈঃ ॥ ৩.৯॥
যচ্চিত্তস্তেনৈষ প্ৰাণমাযাতি । প্ৰাণস্তেজসা যুক্তঃ সহাত্মনা
তথাসঙ্কল্পিতং লোকং নযতি ॥ ৩.১০॥
য এৱং ৱিদ্ৱান্ প্ৰাণং ৱেদ ন হাস্য প্ৰজা হীযতেঽমৃতো
ভৱতি তদেষঃ শ্লোকঃ ॥ ৩.১১॥
উত্পত্তিমাযতিং স্থানং ৱিভুত্ৱং চৈৱ পঞ্চধা ।
অধ্যাত্মং চৈৱ প্ৰাণস্য ৱিজ্ঞাযামৃতমশ্নুতে
ৱিজ্ঞাযামৃতমশ্নুত ইতি ॥ ৩.১২॥
ইতি প্ৰশ্নোপনিষদি তৃতীযঃ প্ৰশ্নঃ ॥
অথ হৈনং সৌৰ্যাযণি গাৰ্গ্যঃ পপ্ৰচ্ছ । ভগৱন্নেতস্মিন্ পুৰুষে
কানি স্ৱপন্তি কান্যস্মিঞ্জাগ্ৰতি কতৰ এষ দেৱঃ স্ৱপ্নান্ পশ্যতি
কস্যৈতত্ সুখং ভৱতি কস্মিন্নু সৰ্ৱে সম্প্ৰতিষ্ঠিতা ভৱন্তীতি ॥ ৪.১॥
তস্মৈ স হোৱাচ যথা গাৰ্গ্য মৰীচযোঽৰ্কস্যাস্তং গচ্ছতঃ সৰ্ৱা
এতস্মিংস্তেজোমণ্ডল একীভৱন্তি তাঃ পুনঃ পুনৰুদযতঃ প্ৰচৰন্ত্যেৱং
হ ৱৈ তত্ সৰ্ৱং পৰে দেৱে মনস্যেকীভৱতি তেন তৰ্হ্যেষ পুৰুষো ন
শৃণোতি ন পশ্যতি ন জিঘ্ৰতি ন ৰসযতে ন স্পৃশতে নাভিৱদতে
নাদত্তে নানন্দযতে ন ৱিসৃজতে নেযাযতে স্ৱপিতীত্যাচক্ষতে ॥ ৪.২॥
প্ৰাণাগ্নয এৱৈতস্মিন্ পুৰে জাগ্ৰতি । গাৰ্হপত্যো হ ৱা এষোঽপানো
ৱ্যানোঽন্ৱাহাৰ্যপচনো যদ্গাৰ্হপত্যাত্ প্ৰণীযতে প্ৰণযনাদাহৱনীযঃ
প্ৰাণঃ ॥ ৪.৩॥
যদুচ্ছ্ৱাসনিঃশ্ৱাসাৱেতাৱাহুতী সমং নযতীতি স সমানঃ । মনো হ
ৱাৱ যজমানঃ । ইষ্টফলমেৱোদানঃ । স এনং যজমানমহৰহৰ্ব্ৰহ্ম
গমযতি ॥ ৪.৪॥
অত্ৰৈষ দেৱঃ স্ৱপ্নে মহিমানমনুভৱতি । যদ্দৃষ্টং
দৃষ্টমনুপশ্যতি শ্ৰুতং শ্ৰুতমেৱাৰ্থমনুশৃণোতি
দেশদিগন্তৰৈশ্চ প্ৰত্যনুভূতং পুনঃ পুনঃ প্ৰত্যনুভৱতি দৃষ্টং
চাদৃষ্টং চ শ্ৰুতং চাশ্ৰুতং চানুভূতং চাননুভূতং চ
সচ্চাসচ্চ সৰ্ৱং পশ্যতি সৰ্ৱঃ পশ্যতি ॥ ৪.৫॥
স যদা তেজসাঽভিভূতো ভৱতি । অত্ৰৈষ দেৱঃ স্ৱপ্নান্ন
পশ্যত্যথ যদৈতস্মিঞ্শৰীৰ এতত্সুখং ভৱতি ॥ ৪.৬॥
স যথা সোভ্য ৱযাংসি ৱসোৱৃক্ষং সম্প্ৰতিষ্ঠন্তে । এৱং
হ ৱৈ তত্ সৰ্ৱং পৰ আত্মনি সম্প্ৰতিষ্ঠতে ॥ ৪.৭॥
পৃথিৱী চ পৃথিৱীমাত্ৰা চাপশ্চাপোমাত্ৰা চ তেজশ্চ তেজোমাত্ৰা চ
ৱাযুশ্চ ৱাযুমাত্ৰা চাকাশশ্চাকাশমাত্ৰা চ চক্ষুশ্চ দ্ৰষ্টৱ্যং
চ শ্ৰোত্ৰং চ শ্ৰোতৱ্যং চ ঘ্ৰাণং চ ঘ্ৰাতৱ্যং চ ৰসশ্চ
ৰসযিতৱ্যং চ ত্ৱক্চ স্পৰ্শযিতৱ্যং চ ৱাক্চ ৱক্তৱ্যং চ হস্তৌ
চাদাতৱ্যং চোপস্থশ্চানন্দযিতৱ্যং চ পাযুশ্চ ৱিসৰ্জযিতৱ্যং চ
যাদৌ চ গন্তৱ্যং চ মনশ্চ মন্তৱ্যং চ বুদ্ধিশ্চ বোদ্ধৱ্যং
চাহঙ্কাৰশ্চাহঙ্কৰ্তৱ্যং চ চিত্তং চ চেতযিতৱ্যং চ তেজশ্চ
ৱিদ্যোতযিতৱ্যং চ প্ৰাণশ্চ ৱিধাৰযিতৱ্যং চ ॥ ৪.৮॥
এষ হি দ্ৰষ্টা স্প্ৰষ্টা শ্ৰোতা ঘ্ৰাতা ৰসযিতা মন্তা বোদ্ধা কৰ্তা
ৱিজ্ঞানাত্মা পুৰুষঃ । স পৰেঽক্ষৰ আত্মনি সম্প্ৰতিষ্ঠতে ॥ ৪.৯॥
পৰমেৱাক্ষৰং প্ৰতিপদ্যতে স যো হ ৱৈ তদচ্ছাযমশৰীৰমলোহিতং
শুভ্ৰমক্ষৰং ৱেদযতে যস্তু সোম্য । স সৰ্ৱজ্ঞঃ সৰ্ৱো ভৱতি ।
তদেষ শ্লোকঃ ॥ ৪.১০॥
ৱিজ্ঞানাত্মা সহ দেৱৈশ্চ সৰ্ৱৈঃ প্ৰাণা ভূতানি সম্প্ৰতিষ্ঠন্তি যত্ৰ
তদক্ষৰং ৱেদযতে যস্তু সোম্য স সৰ্ৱজ্ঞঃ সৰ্ৱমেৱাৱিৱেশেতি ॥ ৪.১১॥
ইতি প্ৰশ্নোপনিষদি চতুৰ্থঃ প্ৰশ্নঃ ॥
অথ হৈনং শৈব্যঃ সত্যকামঃ পপ্ৰচ্ছ । স যো হ ৱৈ
তদ্ভগৱন্মনুষ্যেষু প্ৰাযণান্তমোঙ্কাৰমভিধ্যাযীত । কতমং ৱাৱ
স তেন লোকং জযতীতি । তস্মৈ স হোৱাচ ॥ ৫.১॥
এতদ্ৱৈ সত্যকাম পৰং চাপৰং চ ব্ৰহ্ম যদোঙ্কাৰঃ ।
তস্মাদ্ৱিদ্ৱানেতেনৈৱাযতনেনৈকতৰমন্ৱেতি ॥ ৫.২॥
স যদ্যেকমাত্ৰমভিধ্যাযীত স তেনৈৱ সংৱেদিতস্তূৰ্ণমেৱ
জগত্যামভিসম্পদ্যতে । তমৃচো মনুষ্যলোকমুপনযন্তে স তত্ৰ
তপসা ব্ৰহ্মচৰ্যেণ শ্ৰদ্ধযা সম্পন্নো মহিমানমনুভৱতি ॥ ৫.৩॥
অথ যদি দ্ৱিমাত্ৰেণ মনসি সম্পদ্যতে সোঽন্তৰিক্ষং
যজুৰ্ভিৰুন্নীযতে সোমলোকম্ । স সোমলোকে ৱিভুতিমনুভূয
পুনৰাৱৰ্ততে ॥ ৫.৪॥
যঃ পুনৰেতং ত্ৰিমাত্ৰেণোমিত্যেতেনৈৱাক্ষৰেণ পৰং পুৰুষমভি-
ধ্যাযীত স তেজসি সূৰ্যে সম্পন্নঃ । যথা পাদোদৰস্ত্ৱচা ৱিনিৰ্মুচ্যত
এৱং হ ৱৈ স পাপ্মনা ৱিনিৰ্মুক্তঃ স সামভিৰুন্নীযতে ব্ৰহ্মলোকং
স এতস্মাজ্জীৱঘনাত্ পৰাত্পৰং পুৰিশযং পুৰুষমীক্ষতে । তদেতৌ
শ্লোকৌ ভৱতঃ ॥ ৫.৫॥
তিস্ৰো মাত্ৰা মৃত্যুমত্যঃ প্ৰযুক্তা
অন্যোন্যসক্তাঃ অনৱিপ্ৰযুক্তাঃ ।
ক্ৰিযাসু বাহ্যাভ্যন্তৰমধ্যমাসু
সম্যক্ প্ৰযুক্তাসু ন কম্পতে জ্ঞঃ ॥ ৫.৬॥
ঋগ্ভিৰেতং যজুৰ্ভিৰন্তৰিক্ষং
সামভিৰ্যত্ তত্ কৱযো ৱেদযন্তে ।
তমোঙ্কাৰেণৈৱাযতনেনান্ৱেতি ৱিদ্ৱান্
যত্তচ্ছান্তমজৰমমৃতমভযং পৰং চেতি ॥ ৫.৭॥
ইতি প্ৰশ্নোপনিষদি পঞ্চমঃ প্ৰশ্নঃ ॥
অথ হৈনং সুকেশা ভাৰদ্ৱাজঃ পপ্ৰচ্ছ । ভগৱন্ হিৰণ্যনাভঃ
কৌসল্যো ৰাজপুত্ৰো মামুপেত্যৈতং প্ৰশ্নমপৃচ্ছত । ষোডশকলং
ভাৰদ্ৱাজ পুৰুষং ৱেত্থ । তমহং কুমাৰমব্ৰুৱং নাহমিমং ৱেদ ।
যদ্যহমিমমৱেদিষং কথং তে নাৱক্ষ্যমিতি । সমূলো ৱা এষ
পৰিশুষ্যতি যোঽনৃতমভিৱদতি তস্মান্নাৰ্হম্যনৃতং ৱক্তুম্ । স
তূষ্ণীং ৰথমাৰুহ্য প্ৰৱৱ্ৰাজ । তং ত্ৱা পৃচ্ছামি ক্ৱাসৌ পুৰুষ
ইতি ॥ ৬.১॥
তস্মৈ স হোৱাচেহৈৱান্তঃশৰীৰে সোম্য স পুৰুষো
যস্মিন্নতাঃ ষোডশকলাঃ প্ৰভৱন্তীতি ॥ ৬.২॥
স ঈক্ষাচক্ৰে । কস্মিন্নহমুত্ক্ৰান্ত উত্ক্ৰান্তো ভৱিষ্যামি
কস্মিন্ৱা প্ৰতিষ্ঠিতে প্ৰতিষ্ঠাস্যামীতি ॥ ৬.৩॥
স প্ৰাণমসৃজত প্ৰাণাচ্ছ্ৰদ্ধাং খং ৱাযুৰ্জ্যোতিৰাপঃ পৃথিৱীন্দ্ৰিযং
মনঃ । অন্নমন্নাদ্ৱীৰ্যং তপো মন্ত্ৰাঃ কৰ্ম লোকা লোকেষু চ নাম চ
॥ ৬.৪॥
স যথেমা নদ্যঃ স্যন্দমানাঃ সমুদ্ৰাযণাঃ সমুদ্ৰং প্ৰাপ্যাস্তং
গচ্ছন্তি ভিদ্যেতে তাসাং নামৰূপে সমুদ্ৰ ইত্যেৱং প্ৰোচ্যতে । এৱমেৱাস্য
পৰিদ্ৰষ্টুৰিমাঃ ষোডশকলাঃ পুৰুষাযণাঃ পুৰুষং প্ৰাপ্যাস্তং গচ্ছন্তি
ভিদ্যেতে চাসাং নামৰূপে পুৰুষ ইত্যেৱং প্ৰোচ্যতে স এষোঽকলোঽমৃতো
ভৱতি তদেষ শ্লোকঃ ॥ ৬.৫॥
অৰা ইৱ ৰথনাভৌ কলা যস্মিন্প্ৰতিষ্ঠিতাঃ ।
তং ৱেদ্যং পুৰুষং ৱেদ যথ মা ৱো মৃত্যুঃ পৰিৱ্যথা ইতি ॥ ৬.৬॥
তান্ হোৱাচৈতাৱদেৱাহমেতত্ পৰং ব্ৰহ্ম ৱেদ । নাতঃ
পৰমস্তীতি ॥ ৬.৭॥
তে তমৰ্চযন্তস্ত্ৱং হি নঃ পিতা যোঽস্মাকমৱিদ্যাযাঃ পৰং পাৰং
তাৰযসীতি । নমঃ পৰমঋষিভ্যো নমঃ পৰমঋষিভ্যঃ ॥ ৬.৮॥
ইতি প্ৰশ্নোপনিষদি ষষ্ঠঃ প্ৰশ্নঃ ॥

Explore More