Brahman

സമ്പൂര്ണ പ്രശ്നോപനിഷദ്

(Complete Prashna Upanishad in Malayalam)

The Prashna Upanishad (Prashnopanishad) is embedded in the Atharva Veda. It is a Mukhya upanishad and listed as #5 in the Muktika canon of 108 Upanishads. The Prashna Upanishad contains three Prashnams (parts), each with two sections. The first Prashnam defines the science of "Higher Knowledge" and "Lower Knowledge", and then asserts that acts of oblations and pious gifts are foolish, and do nothing to reduce unhappiness in current life or next, rather it is knowledge that frees. The second Prashnam describes the nature of the Brahman, the Self, the relation between the empirical world and the Brahman, and the path to know Brahman.

Reading depth
Lyrics
#of 68
ഓം ഭദ്രം കര്ണേഭിഃ ശൃണുയാമ ദേവാ
ഭദ്രം പശ്യേമാക്ഷഭിര്യജത്രാഃ ।
സ്ഥിരൈരങ്ഗൈസ്തുഷ്തുവാസസ്തനൂഭിര്വ്യശേമ ദേവഹിതം യദായുഃ ॥
സ്വസ്തി ന ഇന്ദ്രോ വൃദ്ധശ്രവാഃ
സ്വസ്തി നഃ പൂഷാ വിശ്വവേദാഃ ।
സ്വസ്തി നസ്താര്ക്ഷ്യോ അരിഷ്ടനേമിഃ
സ്വസ്തി നോ ബൃഹസ്പതിര്ദധാതു ॥
ഓം ശാന്തിഃ ശാന്തിഃ ശാന്തിഃ ॥
ഓം സുകേശാ ച ഭാരദ്വാജഃ ശൈബ്യശ്ച സത്യകാമഃ സൌര്യായണീ ച ഗാര്ഗ്യഃ
കൌസല്യശ്ചാശ്വലായനോ ഭാര്ഗവോ വൈദര്ഭിഃ കബന്ധീ കാത്യായനസ്തേ ഹൈതേ
ബ്രഹ്മപരാ ബ്രഹ്മനിഷ്ഠാഃ പരം ബ്രഹ്മാന്വേഷമാണാ ഏഷ ഹ വൈ തത്സര്വം
വക്ഷ്യതീതി തേ ഹ സമിത്പാണയോ ഭഗവന്തം പിപ്പലാദമുപസന്നാഃ ॥ ൧.൧॥
താന്ഹ സ ഋഷിരുവാച ഭൂയ ഏവ തപസാ ബ്രഹ്മചര്യേണ ശ്രദ്ധയാ
സംവത്സരം സംവത്സ്യഥ യഥാകാമം പ്രശ്നാന് പൃച്ഛത യദി
വിജ്ഞാസ്യാമഃ സര്വം ഹ വോ വക്ഷ്യാമ ഇതി ॥ ൧.൨॥
അഥ കബന്ധീ കാത്യായന ഉപേത്യ പപ്രച്ഛ ।
ഭഗവന് കുതേ ഹ വാ ഇമാഃ പ്രജാഃ പ്രജായന്ത ഇതി ॥ ൧.൩॥
തസ്മൈ സ ഹോവാച പ്രജാകാമോ വൈ പ്രജാപതിഃ സ തപോഽതപ്യത
സ തപസ്തപ്ത്വാ സ മിഥുനമുത്പാദയതേ । രയിം ച പ്രാണം
ചേത്യേതൌ മേ ബഹുധാ പ്രജാഃ കരിഷ്യത ഇതി ॥ ൧.൪॥
ആദിത്യോ ഹ വൈ പ്രാണോ രയിരേവ ചന്ദ്രമാ രയിര്വാ ഏതത്
സര്വം യന്മൂര്തം ചാമൂര്തം ച തസ്മാന്മൂര്തിരേവ രയിഃ ॥ ൧.൫॥
അഥാദിത്യ ഉദയന്യത്പ്രാചീം ദിശം പ്രവിശതി തേന പ്രാച്യാന് പ്രാണാന്
രശ്മിഷു സന്നിധത്തേ । യദ്ദക്ഷിണാം യത് പ്രതീചീം യദുദീചീം യദധോ
യദൂര്ധ്വം യദന്തരാ ദിശോ യത് സര്വം പ്രകാശയതി തേന സര്വാന് പ്രാണാന്
രശ്മിഷു സന്നിധത്തേ ॥ ൧.൬॥
സ ഏഷ വൈശ്വാനരോ വിശ്വരൂപഃ പ്രാണോഽഗ്നിരുദയതേ ।
തദേതദൃചാഽഭ്യുക്തമ് ॥ ൧.൭॥
വിശ്വരൂപം ഹരിണം ജാതവേദസം
പരായണം ജ്യോതിരേകം തപന്തമ് ।
സഹസ്രരശ്മിഃ ശതധാ വര്തമാനഃ
പ്രാണഃ പ്രജാനാമുദയത്യേഷ സൂര്യഃ ॥ ൧.൮॥
സംവത്സരോ വൈ പ്രജാപതിസ്തസ്യായനേ ദക്ഷിണം ചോത്തരം ച ।
തദ്യേ ഹ വൈ തദിഷ്ടാപൂര്തേ കൃതമിത്യുപാസതേ തേ ചാന്ദ്രമസമേവ
ലോകമഭിജയന്തേ । ത ഏവ പുനരാവര്തന്തേ തസ്മാദേത ഋഷയഃ
പ്രജാകാമാ ദക്ഷിണം പ്രതിപദ്യന്തേ । ഏഷ ഹ വൈ രയിര്യഃ
പിതൃയാണഃ ॥ ൧.൯॥
അഥോത്തരേണ തപസാ ബ്രഹ്മചര്യേണ ശ്രദ്ധയാ
വിദ്യയാഽഽത്മാനമന്വിഷ്യാദിത്യമഭിജയന്തേ । ഏതദ്വൈ
പ്രാണാനാമായതനമേതദമൃതമഭയമേതത് പരായണമേതസ്മാന്ന പുനരാവര്തന്ത
ഇത്യേഷ നിരോധസ്തദേഷ ശ്ലോകഃ ॥ ൧.൧൦॥
പഞ്ചപാദം പിതരം ദ്വാദശാകൃതിം
ദിവ ആഹുഃ പരേ അര്ധേ പുരീഷിണമ് ।
അഥേമേ അന്യ ഉ പരേ വിചക്ഷണം
സപ്തചക്രേ ഷഡര ആഹുരര്പിതമിതി ॥ ൧.൧൧॥
മാസോ വൈ പ്രജാപതിസ്തസ്യ കൃഷ്ണപക്ഷ ഏവ രയിഃ ശുക്ലഃ പ്രണസ്തസ്മാദേത
ഋഷയഃ ശുക്ല ഇഷ്ടം കുര്വന്തീതര ഇതരസ്മിന് ॥ ൧.൧൨॥
അഹോരാത്രോ വൈ പ്രജാപതിസ്തസ്യാഹരേവ പ്രാണോ രാത്രിരേവ രയിഃ പ്രാണം വാ ഏതേ
പ്രസ്കന്ദന്തി യേ ദിവാ രത്യാ സംയുജ്യന്തേ ബ്രഹ്മചര്യമേവ തദ്യദ്രാത്രൌ
രത്യാ സംയുജ്യന്തേ ॥ ൧.൧൩॥
അന്നം വൈ പ്രജാപതിസ്തതോ ഹ വൈ തദ്രേതസ്തസ്മാദിമാഃ പ്രജാഃ
പ്രജായന്ത ഇതി ॥ ൧.൧൪॥
തദ്യേ ഹ വൈ തത് പ്രജാപതിവ്രതം ചരന്തി തേ മിഥുനമുത്പാദയന്തേ ।
തേഷാമേവൈഷ ബ്രഹ്മലോകോ യേഷാം തപോ ബ്രഹ്മചര്യം യേഷു സത്യം
പ്രതിഷ്ഠിതമ് ॥ ൧.൧൫॥
തേഷാമസൌ വിരജോ ബ്രഹ്മലോകോ ന യേഷു ജിഹ്മമനൃതം ന
മായാ ചേതി ॥ ൧.൧൬॥
ഇതി പ്രശ്നോപനിഷദി പ്രഥമഃ പ്രശ്നഃ ॥
അഥ ഹൈനം ഭാര്ഗവോ വൈദര്ഭിഃ പപ്രച്ഛ । ഭഗവന് കത്യേവ
ദേവാഃ പ്രജാം വിധാരയന്തേ കതര ഏതത് പ്രകാശയന്തേ കഃ
പുനരേഷാം വരിഷ്ഠ ഇതി ॥ ൨.൧॥
തസ്മൈ സ ഹോവാചാകാശോ ഹ വാ ഏഷ ദേവോ വായുരഗ്നിരാപഃ
പൃഥിവീ വാങ്മനശ്ചക്ഷുഃ ശ്രോത്രം ച । തേ പ്രകാശ്യാഭിവദന്തി
വയമേതദ്ബാണമവഷ്ടഭ്യ വിധാരയാമഃ ॥ ൨.൨॥
താന് വരിഷ്ഠഃ പ്രാണ ഉവാച। മാ മോഹമാപദ്യഥ അഹമേവൈതത്
പഞ്ചധാഽഽത്മാനം പ്രവിഭജ്യൈതദ്ബാണമവഷ്ടഭ്യ വിധാരയാമീതി
തേഽശ്രദ്ദധാനാ ബഭൂവുഃ ॥ ൨.൩॥
സോഽഭിമാനാദൂര്ധ്വമുത്ക്രാമത ഇവ തസ്മിന്നുത്ക്രാമത്യഥേതരേ സര്വ
ഏവോത്ക്രാമന്തേ തസ്മിംശ്ച പ്രതിഷ്ഠമാനേ സര്വ ഏവ പ്രതിഷ്ഠന്തേ । തദ്യഥാ
മക്ഷികാ മധുകരരാജാനമുത്ക്രാമന്തം സര്വ ഏവോത്ക്രമന്തേ തസ്മിംഷ്ച
പ്രതിഷ്ഠമാനേ സര്വ ഏവ പ്രാതിഷ്ടന്ത ഏവം വാങ്മനഷ്ചക്ഷുഃ ശ്രോത്രം
ച തേ പ്രീതാഃ പ്രാണം സ്തുന്വന്തി ॥ ൨.൪॥
ഏഷോഽഗ്നിസ്തപത്യേഷ സൂര്യ
ഏഷ പര്ജന്യോ മഘവാനേഷ വായുഃ
ഏഷ പൃഥിവീ രയിര്ദേവഃ
സദസച്ചാമൃതം ച യത് ॥ ൨.൫॥
അരാ ഇവ രഥനാഭൌ പ്രാണേ സര്വം പ്രതിഷ്ഠിതമ് ।
ഋചോ യജൂഷി സാമാനി യജ്ഞഃ ക്ഷത്രം ബ്രഹ്മ ച ॥ ൨.൬॥
പ്രജാപതിശ്ചരസി ഗര്ഭേ ത്വമേവ പ്രതിജായസേ ।
തുഭ്യം പ്രാണ പ്രജാസ്ത്വിമാ ബലിം ഹരന്തി
യഃ പ്രാണൈഃ പ്രതിതിഷ്ഠസി ॥ ൨.൭॥
ദേവാനാമസി വഹ്നിതമഃ പിതൄണാം പ്രഥമാ സ്വധാ ।
ഋഷീണാം ചരിതം സത്യമഥര്വാങ്ഗിരസാമസി ॥ ൨.൮॥
ഇന്ദ്രസ്ത്വം പ്രാണ തേജസാ രുദ്രോഽസി പരിരക്ഷിതാ ।
ത്വമന്തരിക്ഷേ ചരസി സൂര്യസ്ത്വം ജ്യോതിഷാം പതിഃ ॥ ൨.൯॥
യദാ ത്വമഭിവര്ഷസ്യഥേമാഃ പ്രാണ തേ പ്രജാഃ ।
ആനന്ദരൂപാസ്തിഷ്ഠന്തി കാമായാന്നം ഭവിഷ്യതീതി ॥ ൨.൧൦॥
വ്രാത്യസ്ത്വം പ്രാണൈകര്ഷരത്താ വിശ്വസ്യ സത്പതിഃ ।
വയമാദ്യസ്യ ദാതാരഃ പിതാ ത്വം മാതരിശ്വ നഃ ॥ ൨.൧൧॥
യാ തേ തനൂര്വാചി പ്രതിഷ്ഠിതാ യാ ശ്രോത്രേ യാ ച ചക്ഷുഷി ।
യാ ച മനസി സന്തതാ ശിവാം താം കുരു മോത്ക്രമീഃ ॥ ൨.൧൨॥
പ്രാണസ്യേദം വശേ സര്വം ത്രിദിവേ യത് പ്രതിഷ്ഠിതമ് ।
മാതേവ പുത്രാന് രക്ഷസ്വ ശ്രീശ്ച പ്രജ്ഞാം ച വിധേഹി ന ഇതി ॥ ൨.൧൩॥
ഇതി പ്രശ്നോപനിഷദി ദ്വിതീയഃ പ്രശ്നഃ ॥
അഥ ഹൈനം കൌശല്യശ്ചാശ്വലായനഃ പപ്രച്ഛ । ഭഗവന് കുത
ഏഷ പ്രാണോ ജായതേ കഥമായാത്യസ്മിഞ്ശരീര ആത്മാനം വാ
പ്രവിഭജ്യ കഥം പ്രതിഷ്ഠതേ കേനോത്ക്രമതേ കഥം ബാഹ്യമഭിധത്തേ
കഥമധ്യാത്മമിതി ॥ ൩.൧॥
തസ്മൈ സ ഹോവാചാതിപ്രശ്നാന് പൃച്ഛസി ബ്രഹ്മിഷ്ഠോഽസീതി
തസ്മാത്തേഽഹം ബ്രവീമി ॥ ൩.൨॥
ആത്മന ഏഷ പ്രാണോ ജായതേ । യഥൈഷാ പുരുഷേ
ഛായൈതസ്മിന്നേതദാതതം
മനോകൃതേനായാത്യസ്മിഞ്ശരീരേ ॥ ൩.൩॥
യഥാ സമ്രാദേവാധികൃതാന് വിനിയുങ്ക്തേ । ഏതന് ഗ്രാമാനോതാന്
ഗ്രാമാനധിതിഷ്ഠസ്വേത്യേവമേവൈഷ പ്രാണ ഇതരാന് പ്രാണാന് പൃഥക്
പൃഥഗേവ സന്നിധത്തേ ॥ ൩.൪॥
പായൂപസ്ഥേഽപാനം ചക്ഷുഃശ്രോത്രേ മുഖനാസികാഭ്യാം പ്രാണഃ സ്വയം
പ്രാതിഷ്ഠതേ മധ്യേ തു സമാനഃ । ഏഷ ഹ്യേതദ്ധുതമന്നം സമം നയതി
തസ്മാദേതാഃ സപ്താര്ചിഷോ ഭവന്തി ॥ ൩.൫॥
ഹൃദി ഹ്യേഷ ആത്മാ । അത്രൈതദേകശതം നാഡീനാം താസാം ശതം
ശതമേകൈകസ്യാ ദ്വാസപ്തതിര്ദ്വാസപ്തതിഃ പ്രതിശാഖാനാഡീസഹസ്രാണി
ഭവന്ത്യാസു വ്യാനശ്ചരതി ॥ ൩.൬॥
അഥൈകയോര്ധ്വ ഉദാനഃ പുണ്യേന പുണ്യം ലോകം നയതി പാപേന
പാപമുഭാഭ്യാമേവ മനുഷ്യലോകമ് ॥ ൩.൭॥
ആദിത്യോ ഹ വൈ ബാഹ്യഃ പ്രാണ ഉദയത്യേഷ ഹ്യേനം ചാക്ഷുഷം
പ്രാണമനുഗൃഹ്ണാനഃ । പൃഥിവ്യാം യാ ദേവതാ സൈഷാ പുരുഷസ്യ
അപാനമവഷ്ടഭ്യാന്തരാ യദാകാശഃ സ സമാനോ വായുര്വ്യാനഃ ॥ ൩.൮॥
തേജോ ഹ വാ ഉദാനസ്തസ്മാദുപശാന്തതേജാഃ । പുനര്ഭവമിന്ദ്രിയൈര്മനസി
സമ്പദ്യമാനൈഃ ॥ ൩.൯॥
യച്ചിത്തസ്തേനൈഷ പ്രാണമായാതി । പ്രാണസ്തേജസാ യുക്തഃ സഹാത്മനാ
തഥാസങ്കല്പിതം ലോകം നയതി ॥ ൩.൧൦॥
യ ഏവം വിദ്വാന് പ്രാണം വേദ ന ഹാസ്യ പ്രജാ ഹീയതേഽമൃതോ
ഭവതി തദേഷഃ ശ്ലോകഃ ॥ ൩.൧൧॥
ഉത്പത്തിമായതിം സ്ഥാനം വിഭുത്വം ചൈവ പഞ്ചധാ ।
അധ്യാത്മം ചൈവ പ്രാണസ്യ വിജ്ഞായാമൃതമശ്നുതേ
വിജ്ഞായാമൃതമശ്നുത ഇതി ॥ ൩.൧൨॥
ഇതി പ്രശ്നോപനിഷദി തൃതീയഃ പ്രശ്നഃ ॥
അഥ ഹൈനം സൌര്യായണി ഗാര്ഗ്യഃ പപ്രച്ഛ । ഭഗവന്നേതസ്മിന് പുരുഷേ
കാനി സ്വപന്തി കാന്യസ്മിഞ്ജാഗ്രതി കതര ഏഷ ദേവഃ സ്വപ്നാന് പശ്യതി
കസ്യൈതത് സുഖം ഭവതി കസ്മിന്നു സര്വേ സമ്പ്രതിഷ്ഠിതാ ഭവന്തീതി ॥ ൪.൧॥
തസ്മൈ സ ഹോവാച യഥാ ഗാര്ഗ്യ മരീചയോഽര്കസ്യാസ്തം ഗച്ഛതഃ സര്വാ
ഏതസ്മിംസ്തേജോമണ്ഡല ഏകീഭവന്തി താഃ പുനഃ പുനരുദയതഃ പ്രചരന്ത്യേവം
ഹ വൈ തത് സര്വം പരേ ദേവേ മനസ്യേകീഭവതി തേന തര്ഹ്യേഷ പുരുഷോ ന
ശൃണോതി ന പശ്യതി ന ജിഘ്രതി ന രസയതേ ന സ്പൃശതേ നാഭിവദതേ
നാദത്തേ നാനന്ദയതേ ന വിസൃജതേ നേയായതേ സ്വപിതീത്യാചക്ഷതേ ॥ ൪.൨॥
പ്രാണാഗ്നയ ഏവൈതസ്മിന് പുരേ ജാഗ്രതി । ഗാര്ഹപത്യോ ഹ വാ ഏഷോഽപാനോ
വ്യാനോഽന്വാഹാര്യപചനോ യദ്ഗാര്ഹപത്യാത് പ്രണീയതേ പ്രണയനാദാഹവനീയഃ
പ്രാണഃ ॥ ൪.൩॥
യദുച്ഛ്വാസനിഃശ്വാസാവേതാവാഹുതീ സമം നയതീതി സ സമാനഃ । മനോ ഹ
വാവ യജമാനഃ । ഇഷ്ടഫലമേവോദാനഃ । സ ഏനം യജമാനമഹരഹര്ബ്രഹ്മ
ഗമയതി ॥ ൪.൪॥
അത്രൈഷ ദേവഃ സ്വപ്നേ മഹിമാനമനുഭവതി । യദ്ദൃഷ്ടം
ദൃഷ്ടമനുപശ്യതി ശ്രുതം ശ്രുതമേവാര്ഥമനുശൃണോതി
ദേശദിഗന്തരൈശ്ച പ്രത്യനുഭൂതം പുനഃ പുനഃ പ്രത്യനുഭവതി ദൃഷ്ടം
ചാദൃഷ്ടം ച ശ്രുതം ചാശ്രുതം ചാനുഭൂതം ചാനനുഭൂതം ച
സച്ചാസച്ച സര്വം പശ്യതി സര്വഃ പശ്യതി ॥ ൪.൫॥
സ യദാ തേജസാഽഭിഭൂതോ ഭവതി । അത്രൈഷ ദേവഃ സ്വപ്നാന്ന
പശ്യത്യഥ യദൈതസ്മിഞ്ശരീര ഏതത്സുഖം ഭവതി ॥ ൪.൬॥
സ യഥാ സോഭ്യ വയാംസി വസോവൃക്ഷം സമ്പ്രതിഷ്ഠന്തേ । ഏവം
ഹ വൈ തത് സര്വം പര ആത്മനി സമ്പ്രതിഷ്ഠതേ ॥ ൪.൭॥
പൃഥിവീ ച പൃഥിവീമാത്രാ ചാപശ്ചാപോമാത്രാ ച തേജശ്ച തേജോമാത്രാ ച
വായുശ്ച വായുമാത്രാ ചാകാശശ്ചാകാശമാത്രാ ച ചക്ഷുശ്ച ദ്രഷ്ടവ്യം
ച ശ്രോത്രം ച ശ്രോതവ്യം ച ഘ്രാണം ച ഘ്രാതവ്യം ച രസശ്ച
രസയിതവ്യം ച ത്വക്ച സ്പര്ശയിതവ്യം ച വാക്ച വക്തവ്യം ച ഹസ്തൌ
ചാദാതവ്യം ചോപസ്ഥശ്ചാനന്ദയിതവ്യം ച പായുശ്ച വിസര്ജയിതവ്യം ച
യാദൌ ച ഗന്തവ്യം ച മനശ്ച മന്തവ്യം ച ബുദ്ധിശ്ച ബോദ്ധവ്യം
ചാഹങ്കാരശ്ചാഹങ്കര്തവ്യം ച ചിത്തം ച ചേതയിതവ്യം ച തേജശ്ച
വിദ്യോതയിതവ്യം ച പ്രാണശ്ച വിധാരയിതവ്യം ച ॥ ൪.൮॥
ഏഷ ഹി ദ്രഷ്ടാ സ്പ്രഷ്ടാ ശ്രോതാ ഘ്രാതാ രസയിതാ മന്താ ബോദ്ധാ കര്താ
വിജ്ഞാനാത്മാ പുരുഷഃ । സ പരേഽക്ഷര ആത്മനി സമ്പ്രതിഷ്ഠതേ ॥ ൪.൯॥
പരമേവാക്ഷരം പ്രതിപദ്യതേ സ യോ ഹ വൈ തദച്ഛായമശരീരമലോഹിതം
ശുഭ്രമക്ഷരം വേദയതേ യസ്തു സോമ്യ । സ സര്വജ്ഞഃ സര്വോ ഭവതി ।
തദേഷ ശ്ലോകഃ ॥ ൪.൧൦॥
വിജ്ഞാനാത്മാ സഹ ദേവൈശ്ച സര്വൈഃ പ്രാണാ ഭൂതാനി സമ്പ്രതിഷ്ഠന്തി യത്ര
തദക്ഷരം വേദയതേ യസ്തു സോമ്യ സ സര്വജ്ഞഃ സര്വമേവാവിവേശേതി ॥ ൪.൧൧॥
ഇതി പ്രശ്നോപനിഷദി ചതുര്ഥഃ പ്രശ്നഃ ॥
അഥ ഹൈനം ശൈബ്യഃ സത്യകാമഃ പപ്രച്ഛ । സ യോ ഹ വൈ
തദ്ഭഗവന്മനുഷ്യേഷു പ്രായണാന്തമോങ്കാരമഭിധ്യായീത । കതമം വാവ
സ തേന ലോകം ജയതീതി । തസ്മൈ സ ഹോവാച ॥ ൫.൧॥
ഏതദ്വൈ സത്യകാമ പരം ചാപരം ച ബ്രഹ്മ യദോങ്കാരഃ ।
തസ്മാദ്വിദ്വാനേതേനൈവായതനേനൈകതരമന്വേതി ॥ ൫.൨॥
സ യദ്യേകമാത്രമഭിധ്യായീത സ തേനൈവ സംവേദിതസ്തൂര്ണമേവ
ജഗത്യാമഭിസമ്പദ്യതേ । തമൃചോ മനുഷ്യലോകമുപനയന്തേ സ തത്ര
തപസാ ബ്രഹ്മചര്യേണ ശ്രദ്ധയാ സമ്പന്നോ മഹിമാനമനുഭവതി ॥ ൫.൩॥
അഥ യദി ദ്വിമാത്രേണ മനസി സമ്പദ്യതേ സോഽന്തരിക്ഷം
യജുര്ഭിരുന്നീയതേ സോമലോകമ് । സ സോമലോകേ വിഭുതിമനുഭൂയ
പുനരാവര്തതേ ॥ ൫.൪॥
യഃ പുനരേതം ത്രിമാത്രേണോമിത്യേതേനൈവാക്ഷരേണ പരം പുരുഷമഭി-
ധ്യായീത സ തേജസി സൂര്യേ സമ്പന്നഃ । യഥാ പാദോദരസ്ത്വചാ വിനിര്മുച്യത
ഏവം ഹ വൈ സ പാപ്മനാ വിനിര്മുക്തഃ സ സാമഭിരുന്നീയതേ ബ്രഹ്മലോകം
സ ഏതസ്മാജ്ജീവഘനാത് പരാത്പരം പുരിശയം പുരുഷമീക്ഷതേ । തദേതൌ
ശ്ലോകൌ ഭവതഃ ॥ ൫.൫॥
തിസ്രോ മാത്രാ മൃത്യുമത്യഃ പ്രയുക്താ
അന്യോന്യസക്താഃ അനവിപ്രയുക്താഃ ।
ക്രിയാസു ബാഹ്യാഭ്യന്തരമധ്യമാസു
സമ്യക് പ്രയുക്താസു ന കമ്പതേ ജ്ഞഃ ॥ ൫.൬॥
ഋഗ്ഭിരേതം യജുര്ഭിരന്തരിക്ഷം
സാമഭിര്യത് തത് കവയോ വേദയന്തേ ।
തമോങ്കാരേണൈവായതനേനാന്വേതി വിദ്വാന്
യത്തച്ഛാന്തമജരമമൃതമഭയം പരം ചേതി ॥ ൫.൭॥
ഇതി പ്രശ്നോപനിഷദി പഞ്ചമഃ പ്രശ്നഃ ॥
അഥ ഹൈനം സുകേശാ ഭാരദ്വാജഃ പപ്രച്ഛ । ഭഗവന് ഹിരണ്യനാഭഃ
കൌസല്യോ രാജപുത്രോ മാമുപേത്യൈതം പ്രശ്നമപൃച്ഛത । ഷോഡശകലം
ഭാരദ്വാജ പുരുഷം വേത്ഥ । തമഹം കുമാരമബ്രുവം നാഹമിമം വേദ ।
യദ്യഹമിമമവേദിഷം കഥം തേ നാവക്ഷ്യമിതി । സമൂലോ വാ ഏഷ
പരിശുഷ്യതി യോഽനൃതമഭിവദതി തസ്മാന്നാര്ഹമ്യനൃതം വക്തുമ് । സ
തൂഷ്ണീം രഥമാരുഹ്യ പ്രവവ്രാജ । തം ത്വാ പൃച്ഛാമി ക്വാസൌ പുരുഷ
ഇതി ॥ ൬.൧॥
തസ്മൈ സ ഹോവാചേഹൈവാന്തഃശരീരേ സോമ്യ സ പുരുഷോ
യസ്മിന്നതാഃ ഷോഡശകലാഃ പ്രഭവന്തീതി ॥ ൬.൨॥
സ ഈക്ഷാചക്രേ । കസ്മിന്നഹമുത്ക്രാന്ത ഉത്ക്രാന്തോ ഭവിഷ്യാമി
കസ്മിന്വാ പ്രതിഷ്ഠിതേ പ്രതിഷ്ഠാസ്യാമീതി ॥ ൬.൩॥
സ പ്രാണമസൃജത പ്രാണാച്ഛ്രദ്ധാം ഖം വായുര്ജ്യോതിരാപഃ പൃഥിവീന്ദ്രിയം
മനഃ । അന്നമന്നാദ്വീര്യം തപോ മന്ത്രാഃ കര്മ ലോകാ ലോകേഷു ച നാമ ച
॥ ൬.൪॥
സ യഥേമാ നദ്യഃ സ്യന്ദമാനാഃ സമുദ്രായണാഃ സമുദ്രം പ്രാപ്യാസ്തം
ഗച്ഛന്തി ഭിദ്യേതേ താസാം നാമരൂപേ സമുദ്ര ഇത്യേവം പ്രോച്യതേ । ഏവമേവാസ്യ
പരിദ്രഷ്ടുരിമാഃ ഷോഡശകലാഃ പുരുഷായണാഃ പുരുഷം പ്രാപ്യാസ്തം ഗച്ഛന്തി
ഭിദ്യേതേ ചാസാം നാമരൂപേ പുരുഷ ഇത്യേവം പ്രോച്യതേ സ ഏഷോഽകലോഽമൃതോ
ഭവതി തദേഷ ശ്ലോകഃ ॥ ൬.൫॥
അരാ ഇവ രഥനാഭൌ കലാ യസ്മിന്പ്രതിഷ്ഠിതാഃ ।
തം വേദ്യം പുരുഷം വേദ യഥ മാ വോ മൃത്യുഃ പരിവ്യഥാ ഇതി ॥ ൬.൬॥
താന് ഹോവാചൈതാവദേവാഹമേതത് പരം ബ്രഹ്മ വേദ । നാതഃ
പരമസ്തീതി ॥ ൬.൭॥
തേ തമര്ചയന്തസ്ത്വം ഹി നഃ പിതാ യോഽസ്മാകമവിദ്യായാഃ പരം പാരം
താരയസീതി । നമഃ പരമഋഷിഭ്യോ നമഃ പരമഋഷിഭ്യഃ ॥ ൬.൮॥
ഇതി പ്രശ്നോപനിഷദി ഷഷ്ഠഃ പ്രശ്നഃ ॥

Explore More