- पुष्टिपतिस्तोत्रम् (puṣṭipatistotram)the hymn to Pushtipati
- देवर्षिकृतम् (devarṣikṛtam)made by the divine sages
anvaya पुष्टिपतिस्तोत्रम् देवर्षिकृतम्
chandas Prose, the title
पुष्टिपति Pushtipati — Lord of pushti: nourishment, growth and plenty.
- देवर्षयः (devarṣayaḥ)the divine sages
- ऊचुः (ūcuḥ)said
anvaya देवर्षयः ऊचुः
chandas Prose, the speaker's line
जय पुष्टिपते ढुण्ढे जय सर्वेश सत्तम ॥ १ ॥
- जय (jaya)victory
- देव (deva)O god
- गणाधीश (gaṇādhīśa)O lord of the ganas
- जय (jaya)victory
- विघ्नहर (vighnahara)O you who take obstacles away
- अव्यय (avyaya)O undying one
- जय (jaya)victory
- पुष्टिपते (puṣṭipate)O Pushtipati
- ढुण्ढे (ḍhuṇḍhe)O Dhundhi
- जय (jaya)victory
- सर्वेश (sarveśa)O lord of all
- सत्तम (sattama)O best of the good
anvaya देव गणाधीश जय अव्यय विघ्नहर जय पुष्टिपते ढुण्ढे जय सर्वेश सत्तम जय
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
ढुण्ढि Dhundhi — The one who is searched for. Dhundhiraja is the Ganesha of Kashi.
note For nine verses every half line opens with jaya, victory: a cry of praise, as when a crowd hails a king.
जय योगेन योगात्मन् जय शान्तिप्रदायक ॥ २ ॥
- जय (jaya)victory
- अनन्त (ananta)O endless one
- गुणाधार (guṇādhāra)O you on whom all good qualities rest
- जय (jaya)victory
- सिद्धिप्रद (siddhiprada)O giver of success
- प्रभो (prabho)O lord
- जय (jaya)victory
- योगेन (yogena)reached through yoga
- योगात्मन् (yogātman)O you whose self is yoga
- जय (jaya)victory
- शान्तिप्रदायक (śāntipradāyaka)O giver of peace
anvaya अनन्त गुणाधार जय प्रभो सिद्धिप्रद जय योगेन योगात्मन् जय शान्तिप्रदायक जय
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
जय स्वानन्दपस्थायिन् जय वेदविदांवर ॥ ३ ॥
- जय (jaya)victory
- ब्रह्मेश (brahmeśa)O lord of Brahman
- सर्वज्ञ (sarvajña)O you who know all
- जय (jaya)victory
- सर्वप्रियङ्कर (sarvapriyaṅkara)O you who do good to everyone
- जय (jaya)victory
- स्वानन्दपस्थायिन् (svānandapasthāyin)O you who dwell as lord in Svananda
- जय (jaya)victory
- वेदविदांवर (vedavidāṃvara)O best of those who know the Veda
anvaya ब्रह्मेश सर्वज्ञ जय सर्वप्रियङ्कर जय स्वानन्दपस्थायिन् जय वेदविदांवर जय
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
स्वानन्द Svananda — The joy of one's own self. In the Mudgala Purana it is the name of Ganesha's own world.
जय बुद्धिधर प्राज्ञ जय सर्वामरप्रिय ॥ ४ ॥
- जय (jaya)victory
- वेदान्तवादज्ञ (vedāntavādajña)O you who know the teaching of Vedanta
- जय (jaya)victory
- वेदान्तकारण (vedāntakāraṇa)O source of Vedanta
- जय (jaya)victory
- बुद्धिधर (buddhidhara)O you who hold understanding
- प्राज्ञ (prājña)O wise one
- जय (jaya)victory
- सर्वामरप्रिय (sarvāmarapriya)O you who are dear to all the gods
anvaya वेदान्तवादज्ञ जय वेदान्तकारण जय प्राज्ञ बुद्धिधर जय सर्वामरप्रिय जय
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
note Buddhi, understanding, is also the name of one of his consorts, so बुद्धिधर can mean both.
जय लम्बोदरः साक्षिन् जय दुर्मतिनाशन ॥ ५ ॥
- जय (jaya)victory
- मायामये (māyāmaye)in this world made of maya
- खेलिन् (khelin)O you who play
- जय (jaya)victory
- अव्यक्त (avyakta)O unseen one
- गजानन (gajānana)O Gajanana
- जय (jaya)victory
- लम्बोदर (lambodara)O Lambodara
- साक्षिन् (sākṣin)O witness
- जय (jaya)victory
- दुर्मतिनाशन (durmatināśana)O you who destroy wicked thinking
anvaya मायामये खेलिन् जय अव्यक्त गजानन जय लम्बोदर साक्षिन् जय दुर्मतिनाशन जय
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
साक्षी the witness — The awareness that watches all that happens without being touched by it.
note लम्बोदरः is printed with a visarga; the sense is the call लम्बोदर.
जय योगिहृदिस्थ त्वं जय ब्राह्मणपूजित ॥ ६ ॥
- जय (jaya)victory
- एकदन्तहस्तः (ekadantahastaḥ)who hold the broken tusk in your hand
- त्वम् (tvam)you
- जय (jaya)victory
- एकरदधारक (ekaradadhāraka)O you who bear a single tusk
- जय (jaya)victory
- योगिहृदिस्थ (yogihṛdistha)O you who live in the hearts of yogis
- त्वम् (tvam)you
- जय (jaya)victory
- ब्राह्मणपूजित (brāhmaṇapūjita)O you whom brahmins worship
anvaya त्वम् एकदन्तहस्तः जय एकरदधारक जय त्वम् योगिहृदिस्थ जय ब्राह्मणपूजित जय
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
note He holds the broken tusk in one hand and keeps the other on his face, so the verse names both.
जयामेय महाभाग जय पूर्णमनोरथ ॥ ७ ॥
- जय (jaya)victory
- कर्मतपोरूप (karmataporūpa)O you whose form is work and austerity
- जय (jaya)victory
- ज्ञानप्रदायक (jñānapradāyaka)O giver of knowledge
- जय (jaya)victory
- अमेय (ameya)O one beyond measure
- महाभाग (mahābhāga)O most blessed
- जय (jaya)victory
- पूर्णमनोरथ (pūrṇamanoratha)O you who want for nothing
anvaya कर्मतपोरूप जय ज्ञानप्रदायक जय अमेय महाभाग जय पूर्णमनोरथ जय
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
जय पर्शुधर त्वं वै जय पावनकारक ॥ ८ ॥
- जय (jaya)victory
- आनन्द (ānanda)O joy itself
- गणेशान (gaṇeśāna)O lord of the ganas
- जय (jaya)victory
- पाशाङ्कुशप्रिय (pāśāṅkuśapriya)O you who love the noose and the goad
- जय (jaya)victory
- पर्शुधर (parśudhara)O bearer of the axe
- त्वम् (tvam)you
- वै (vai)truly
- जय (jaya)victory
- पावनकारक (pāvanakāraka)O you who make all things pure
anvaya आनन्द गणेशान जय पाशाङ्कुशप्रिय जय त्वम् वै पर्शुधर जय पावनकारक जय
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
जय भक्तेश विघ्नेश जय नाथ महोदर ॥ ९ ॥
- जय (jaya)victory
- भक्ताभयाध्यक्ष (bhaktābhayādhyakṣa)O you who watch over your devotees' safety
- जय (jaya)victory
- भक्तमहाप्रिय (bhaktamahāpriya)O you whom your devotees hold dearest
- जय (jaya)victory
- भक्तेश (bhakteśa)O lord of devotees
- विघ्नेश (vighneśa)O lord of obstacles
- जय (jaya)victory
- नाथ (nātha)O master
- महोदर (mahodara)O great-bellied one
anvaya भक्ताभयाध्यक्ष जय भक्तमहाप्रिय जय भक्तेश विघ्नेश जय नाथ महोदर जय
chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas
नमो नमस्ते सकलात्मकाय ।
नमो नमस्ते भवमोचनाय
नमो नमस्तेऽतिसुखप्रदाय ॥ १० ॥
- नमः (namaḥ)I bow
- नमः (namaḥ)again
- ते (te)to you
- गणनायकाय (gaṇanāyakāya)leader of the ganas
- नमः (namaḥ)I bow
- नमः (namaḥ)again
- ते (te)to you
- सकलात्मकाय (sakalātmakāya)the self of all
- नमः (namaḥ)I bow
- नमः (namaḥ)again
- ते (te)to you
- भवमोचनाय (bhavamocanāya)who free us from worldly life
- नमः (namaḥ)I bow
- नमः (namaḥ)again
- ते (te)to you
- अतिसुखप्रदाय (atisukhapradāya)who give the greatest joy
anvaya गणनायकाय ते नमः नमः सकलात्मकाय ते नमः नमः भवमोचनाय ते नमः नमः अतिसुखप्रदाय ते नमः नमः
chandas Upajāti, 11 syllables in each of 4 pādas
note The hymn ends by changing both metre and word, from jaya to namo namah.
