ഋണ വിമോചന ഗണപതി സ്തോത്രമ്

• സ്മരാമി (smarāmi)I call to mind
• ദേവദേവേശമ് (devadeveśam)the lord of the lords of the gods
• വക്രതുണ്ഡമ് (vakratuṇḍam)the one with the curving trunk
• മഹാബലമ് (mahābalam)great in strength
• ഷഡക്ഷരമ് (ṣaḍakṣaram)the one of six syllables
• കൃപാസിന്ധുമ് (kṛpāsindhum)a sea of kindness
• നമാമി (namāmi)I bow
• ഋണമുക്തയേ (ṛṇamuktaye)to be free of debt

anvaya ദേവദേവേശമ് വക്രതുണ്ഡമ് മഹാബലമ് ഷഡക്ഷരമ് കൃപാസിന്ധുമ് സ്മരാമി ഋണമുക്തയേ നമാമി

chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas

ഷഡക്ഷരമ് the one of six syllables — The six-syllable Ganapati mantra is वक्रतुण्डाय हुं, which is why the verse names the curving trunk in the line before.

ഋണമുക്തയേ to be free of debt — Rina is what is owed, money first of all, but also the debts a person is born with, to the sages, the gods and the ancestors. The same word ends every verse of this hymn.

note The hymn is recited by people carrying debt. Eight of its nine verses end with the same half-line, നമാമി ഋണമുക്തയേ.

• ഏകാക്ഷരമ് (ekākṣaram)the single syllable
• ഹി (hi)indeed
• ഏകദന്തമ് (ekadantam)the one with a single tusk
• ഏകമ് (ekam)the one
• ബ്രഹ്മ (brahma)Brahman
• സനാതനമ് (sanātanam)that has always been
• ഏകമ് (ekam)one
• ഏവ (eva)only
• അദ്വിതീയമ് (advitīyam)with no second
• ച (ca)and
• നമാമി (namāmi)I bow
• ഋണമുക്തയേ (ṛṇamuktaye)to be free of debt

anvaya ഏകാക്ഷരമ് ഹി ഏകദന്തമ് ഏകമ് സനാതനമ് ബ്രഹ്മ ഏകമ് ഏവ ച അദ്വിതീയമ് ഋണമുക്തയേ നമാമി

chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas

ഏകമേവാദ്വിതീയമ് one only and with no second — The words come from the Chandogya Upanishad, where they describe what was there before anything else. The hymn hands them to Ganesha.

ഏകാക്ഷരമ് the single syllable — The syllable is गं, and the play is deliberate: one syllable, one tusk, one reality.

• മഹാഗണപതിമ് (mahāgaṇapatim)the great Ganapati
• ദേവമ് (devam)the god
• മഹാസത്ത്വമ് (mahāsattvam)of great courage
• മഹാബലമ് (mahābalam)of great strength
• മഹാവിഘ്നഹരമ് (mahāvighnaharam)who takes away the big obstacle
• ശമ്ഭോഃ (śambhoḥ)of Shambhu
• നമാമി (namāmi)I bow
• ഋണമുക്തയേ (ṛṇamuktaye)to be free of debt

anvaya മഹാസത്ത്വമ് മഹാബലമ് ശമ്ഭോഃ മഹാവിഘ്നഹരമ് ദേവമ് മഹാഗണപതിമ് ഋണമുക്തയേ നമാമി

chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas

ശമ്ഭോഃ of Shambhu — Shambhu is Shiva. The story behind the line is the burning of the three cities, when Shiva set out without saluting Ganesha and his chariot broke down.

note ശമ്ഭോഃ can also be taken with ദേവമ്, making the line read 'the god who is Shambhu's son'.

• കൃഷ്ണാമ്ബരമ് (kṛṣṇāmbaram)dressed in black
• കൃഷ്ണവര്ണമ് (kṛṣṇavarṇam)dark of body
• കൃഷ്ണഗന്ധാനുലേപനമ് (kṛṣṇagandhānulepanam)smeared with dark scented paste
• കൃഷ്ണസര്പോപവീതമ് (kṛṣṇasarpopavītam)wearing a black snake as his sacred thread
• ച (ca)and
• നമാമി (namāmi)I bow
• ഋണമുക്തയേ (ṛṇamuktaye)to be free of debt

anvaya കൃഷ്ണാമ്ബരമ് കൃഷ്ണവര്ണമ് കൃഷ്ണഗന്ധാനുലേപനമ് കൃഷ്ണസര്പോപവീതമ് ച ഋണമുക്തയേ നമാമി

chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas

note Four verses in a row change only the colour: black here, then red, then yellow, then the grey of smoke. The reciter holds each picture in turn.

• രക്താമ്ബരമ് (raktāmbaram)dressed in red
• രക്തവര്ണമ് (raktavarṇam)red of body
• രക്തഗന്ധാനുലേപനമ് (raktagandhānulepanam)smeared with red scented paste
• രക്തപുഷ്പപ്രിയമ് (raktapuṣpapriyam)who loves red flowers
• ദേവമ് (devam)the god
• നമാമി (namāmi)I bow
• ഋണമുക്തയേ (ṛṇamuktaye)to be free of debt

anvaya രക്താമ്ബരമ് രക്തവര്ണമ് രക്തഗന്ധാനുലേപനമ് രക്തപുഷ്പപ്രിയമ് ദേവമ് ഋണമുക്തയേ നമാമി

chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas

രക്തപുഷ്പ red flowers — Red hibiscus above all, the flower given to Ganesha as it is to his mother.

• പീതാമ്ബരമ് (pītāmbaram)dressed in yellow
• പീതവര്ണമ് (pītavarṇam)yellow of body
• പീതഗന്ധാനുലേപനമ് (pītagandhānulepanam)smeared with yellow scented paste
• പീതപുഷ്പപ്രിയമ് (pītapuṣpapriyam)who loves yellow flowers
• ദേവമ് (devam)the god
• നമാമി (namāmi)I bow
• ഋണമുക്തയേ (ṛṇamuktaye)to be free of debt

anvaya പീതാമ്ബരമ് പീതവര്ണമ് പീതഗന്ധാനുലേപനമ് പീതപുഷ്പപ്രിയമ് ദേവമ് ഋണമുക്തയേ നമാമി

chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas

• ധൂമ്രാമ്ബരമ് (dhūmrāmbaram)dressed in smoke-grey
• ധൂമ്രവര്ണമ് (dhūmravarṇam)grey of body
• ധൂമ്രഗന്ധാനുലേപനമ് (dhūmragandhānulepanam)smeared with grey scented paste
• ഹോമധൂമപ്രിയമ് (homadhūmapriyam)who loves the smoke of the offering fire
• ദേവമ് (devam)the god
• നമാമി (namāmi)I bow
• ഋണമുക്തയേ (ṛṇamuktaye)to be free of debt

anvaya ധൂമ്രാമ്ബരമ് ധൂമ്രവര്ണമ് ധൂമ്രഗന്ധാനുലേപനമ് ഹോമധൂമപ്രിയമ് ദേവമ് ഋണമുക്തയേ നമാമി

chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas

ഹോമധൂമ the smoke of the offering fire — Homa is the offering poured into fire. The colour of this verse is the colour of that smoke, which is why the fourth line changes from flowers to smoke.

• ഫാലനേത്രമ് (phālanetram)with an eye in the forehead
• ഫാലചന്ദ്രമ് (phālacandram)with the moon on the forehead
• പാശാങ്കുശധരമ് (pāśāṅkuśadharam)holding the noose and the goad
• വിഭുമ് (vibhum)present everywhere
• ചാമരാലങ്കൃതമ് (cāmarālaṅkṛtam)set off by the whisk
• ദേവമ് (devam)the god
• നമാമി (namāmi)I bow
• ഋണമുക്തയേ (ṛṇamuktaye)to be free of debt

anvaya ഫാലനേത്രമ് ഫാലചന്ദ്രമ് പാശാങ്കുശധരമ് വിഭുമ് ചാമരാലങ്കൃതമ് ദേവമ് ഋണമുക്തയേ നമാമി

chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas

പാശാങ്കുശ the noose and the goad — Two of the four things Ganapati holds. The noose draws the devotee in; the goad, the tool a mahout uses, turns the mind where it should go.

ചാമര the whisk — A yak-tail fan waved beside a king or an image, a mark of service rather than an ornament.

note ഫാല is a spelling of ഭാല, the forehead.

• ഇദമ് (idam)this
• തു (tu)and
• ഋണഹരമ് (ṛṇaharam)debt-clearing
• സ്തോത്രമ് (stotram)hymn
• സന്ധ്യായാമ് (sandhyāyām)at the turn of day and night
• യഃ (yaḥ)whoever
• പഠേത് (paṭhet)recites
• നരഃ (naraḥ)a man
• ഷണ്മാസാഭ്യന്തരേണ (ṣaṇmāsābhyantareṇa)within six months
• ഏവ (eva)itself
• ഋണമുക്തഃ (ṛṇamuktaḥ)free of debt
• ഭവിഷ്യതി (bhaviṣyati)will be

anvaya യഃ നരഃ ഇദമ് തു ഋണഹരമ് സ്തോത്രമ് സന്ധ്യായാമ് പഠേത് [സഃ] ഷണ്മാസാഭ്യന്തരേണ ഏവ ഋണമുക്തഃ ഭവിഷ്യതി

chandas Anuṣṭubh (śloka), 8 syllables in each of 4 pādas

സന്ധ്യായാമ് at the turn of day and night — Sandhya is the joint between day and night, dawn or dusk, the hour kept for prayer.

note The closing verse gives the time and the term: at sandhya, for six months.