Lord Surya

ସାମ୍ବପଞ୍ଚାଶିକା

(Samba Panchashika in Odia)

Samba

Also known as samba panchasika · saura stotra samba · pushnan devan amrita visarai

Fifty verses to the Sun, whose own colophon calls them an enquiry into brahman drawn from Veda and Agama together — not the remedy for skin disease that the legend of its author has attached to it. It opens by bowing to the single light of consciousness that feeds the gods with streams of nectar and fills the moon again each time it is drained. The Sun here is the Om sounding inside every creature and the breath moving in and out; he stands between the sleeping sky and earth and wakes them with cow-mouthed rays; he cooks the moon like an oblation, offers the world through the mouth of fire, and on the new-moon night eats its last digit, a householder performing his own sacrifice inside the world-egg. The closing verses set the northern path of the gods against the southern path of the fathers, and ask for a station beyond both.

ପୁଷ୍ଣନ୍ ଦେଵାନମୃତଵିସରୈରିନ୍ଦୁମାସ୍ରାଵ୍ଯ ସମ୍ଯଗ୍
ଭାଭିଃ ସ୍ଵାଭୀ ରସଯତି ରସଂ ଯଃ ପରଂ ନିତ୍ଯମେଵ ।
କ୍ଷୀଣଂ କ୍ଷୀଣଂ ପୁନରପି ଚ ତଂ ପୂରଯତ୍ଯେଵମୀଦୃଗ୍
ଦୋଲାଲୀଲୋଲ୍ଲସିତହୃଦଯଂ ନୌମି ଚିଦ୍ଭାନୁମେକମ୍ ॥
ଶବ୍ଦାର୍ଥତ୍ଵଵିଵର୍ତମାନପରମଜ୍ଯୋତୀରୁଚୋ ଗୋପତେ-
-ରୁଦ୍ଗୀଥୋଽଭ୍ଯୁଦିତଃ ପୁରୋଽରୁଣତଯା ଯସ୍ଯ ତ୍ରଯୀମଣ୍ଡଲମ୍ ।
ଭାସ୍ଯଦ୍ଵର୍ଣପଦକ୍ରମେରିତତମଃ ସପ୍ତସ୍ଵରାଶ୍ଵୈର୍ଵିଯ-
-ଦ୍ଵିଦ୍ଯାସ୍ଯନ୍ଦନମୁନ୍ନଯନ୍ନିଵ ନମସ୍ତସ୍ମୈ ପରବ୍ରହ୍ମଣେ ॥ ୧ ॥
ଓମିତ୍ଯନ୍ତର୍ନଦତି ନିଯତଂ ଯଃ ପ୍ରତିପ୍ରାଣି ଶବ୍ଦୋ
ଵାଣୀ ଯସ୍ମାତ୍ପ୍ରସରତି ପରା ଶବ୍ଦତନ୍ମାତ୍ରଗର୍ଭା ।
ପ୍ରାଣାପାନୌ ଵହତି ଚ ସମୌ ଯୋ ମିଥୋ ଗ୍ରାସସକ୍ତୌ
ଦେହସ୍ଥଂ ତଂ ସପଦି ପରମାଦିତ୍ଯମାଦ୍ଯଂ ପ୍ରପଦ୍ଯେ ॥ ୨ ॥
ଯସ୍ତ୍ଵକ୍ଚକ୍ଷୁଃଶ୍ରଵଣରସନାଘ୍ରାଣପାଣ୍ଯଙ୍ଘ୍ରିଵାଣୀ-
-ପାଯୂପସ୍ଥସ୍ଥିତିରପି ମନୋବୁଦ୍ଧ୍ଯହଙ୍କାରମୂର୍ତିଃ ।
ତିଷ୍ଠତ୍ଯନ୍ତର୍ବହିରପି ଜଗଦ୍ଭାସଯନ୍ଦ୍ଵାଦଶାତ୍ମା
ମାର୍ତଣ୍ଡଂ ତଂ ସକଲକରଣାଧାରମେକଂ ପ୍ରପଦ୍ଯେ ॥ ୩ ॥
ଯା ସା ମିତ୍ରାଵରୁଣସଦନାଦୁଚ୍ଚରନ୍ତୋ ତ୍ରିଷଷ୍ଟିଂ
ଵର୍ଣାନତ୍ର ପ୍ରକଟକରଣୈଃ ପ୍ରାଣସଙ୍ଗାତ୍ପ୍ରସୂତାନ୍ ।
ତାଂ ପଶ୍ଯନ୍ତୀଂ ପ୍ରଥମମୁଦିତାଂ ମଧ୍ଯମାଂ ବୁଦ୍ଧିସଂସ୍ଥାଂ
ଵାଚଂ ଵକ୍ତ୍ରେ କରଣଵିଶଦାଂ ଵୈଖରୀଂ ଚ ପ୍ରପଦ୍ଯେ ॥ ୪ ॥
ଊର୍ଧ୍ଵାଧଃସ୍ଥାନ୍ଯତନୁଭୁଵନାନ୍ଯନ୍ତରା ସଂନିଵିଷ୍ଟା
ନାନାନାଡିପ୍ରସଵଗହନା ସର୍ଵଭୂତାନ୍ତରସ୍ଥା ।
ପ୍ରାଣାପାନଗ୍ରସନନିରତୈଃ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ବ୍ରହ୍ମନାଡୀ
ସା ନଃ ଶ୍ଵେତା ଭଵତୁ ପରମାଦିତ୍ଯମୂର୍ତିଃ ପ୍ରସନ୍ନା ॥ ୫ ॥
ନ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡଵ୍ଯଵହିତପଥା ନାତିଶୀତୋଷ୍ଣରୂପା
ନୋ ଵା ନକ୍ତଂଦିଵଗମମିତାଽତାପନୀଯାପରାହୁଃ ।
ଵୈକୁଣ୍ଠୀଯା ତନୁରିଵ ରଵେ ରାଜତେ ମଣ୍ଡଲସ୍ଥା
ସା ନଃ ଶ୍ଵେତା ଭଵତୁ ପରମାଦିତ୍ଯମୂର୍ତିଃ ପ୍ରସନ୍ନା ॥ ୬ ॥
ଯତ୍ରାରୂଢଂ ତ୍ରିଗୁଣଵପୁଷି ବ୍ରହ୍ମ ତଦ୍ବିନ୍ଦୁରୂପଂ
ଯୋଗୀନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ଯଦପି ପରମଂ ଭାତି ନିର୍ଵାଣମାର୍ଗଃ ।
ତ୍ରଯ୍ଯାଧାରଃ ପ୍ରଣଵ ଇତି ଯନ୍ମଣ୍ଡଲଂ ଚଣ୍ଡରଶ୍ମେ-
-ରନ୍ତଃ ସୂକ୍ଷ୍ମଂ ବହିରପି ବୃହନ୍ମୁକ୍ତଯେଽହଂ ପ୍ରପନ୍ନଃ ॥ ୭ ॥
ଯସ୍ମିନ୍ସୋମଃ ସୁରପିତୃନରୈରନ୍ଵହଂ ପୀଯମାନଃ
କ୍ଷୀଣଃ କ୍ଷୀଣଃ ପ୍ରଵିଶତି ଯତୋ ଵର୍ଧତେ ଚାପି ଭୂଯଃ ।
ଯସ୍ମିନ୍ଵେଦା ମଧୁନି ସରଘାକାରଵଦ୍ଭାନ୍ତି ଚାଗ୍ରେ
ତଚ୍ଚଣ୍ଡାଂଶୋରମିତମମୃତଂ ମଣ୍ଡଲସ୍ଥଂ ପ୍ରପଦ୍ଯେ ॥ ୮ ॥
ଐନ୍ଦ୍ରୀମାଶାଂ ପୃଥୁକଵପୁଷା ପୂରଯିତ୍ଵା କ୍ରମେଣ
କ୍ରାନ୍ତାଃ ସପ୍ତ ପ୍ରକଟହରିଣା ଯେନ ପାଦେନ ଲୋକାଃ ।
କୃତ୍ଵା ଧ୍ଵାନ୍ତଂ ଵିଗଲିତବଲିଵ୍ଯକ୍ତି ପାତାଲଲୀନଂ
ଵିଶ୍ଵାଲୋକଃ ସ ଜଯତି ରଵିଃ ସତ୍ତ୍ଵମେଵୋର୍ଧ୍ଵରଶ୍ମିଃ ॥ ୯ ॥
ଧ୍ଯାତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମ ପ୍ରଥମମତନୁ ପ୍ରାଣମୂଲେ ନଦନ୍ତଂ
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚାନ୍ତଃ ପ୍ରଣଵମୁଖରଂ ଵ୍ଯାହୃତୀଃ ସମ୍ଯଗୁକ୍ତ୍ଵା ।
ଯତ୍ତଦ୍ଵେଦେ ତଦିତି ସଵିତୁର୍ବ୍ରହ୍ମଣୋକ୍ତଂ ଵରେଣ୍ଯଂ
ତଦ୍ଭର୍ଗାଖ୍ଯଂ କିମପି ପରମଂ ଧାମଗର୍ଭଂ ପ୍ରପଦ୍ଯେ ॥ ୧୦ ॥
ତ୍ଵାଂ ସ୍ତୋଷ୍ଯାମି ସ୍ତୁତିଭିରିତି ମେ ଯସ୍ତୁ ଭେଦଗ୍ରହୋଽଯଂ
ସୈଵାଵିଦ୍ଯା ତଦପି ସୁତରାଂ ତଦ୍ଵିନାଶାଯ ଯୁକ୍ତଃ ।
ସ୍ତୌମ୍ଯେଵାହଂ ତ୍ରିଵିଧମୁଦିତଂ ସ୍ଥୂଲସୂକ୍ଷ୍ମଂ ପରଂ ଵା
ଵିଦ୍ଯୋପାଯଃ ପର ଇତି ବୁଧୈର୍ଗୀଯତେ ଖଲ୍ଵଵିଦ୍ଯା ॥ ୧୧ ॥
ଯୋଽନାଦ୍ଯନ୍ତୋଽପ୍ଯତନୁରଗୁଣୋଽଣୋରଣୀଯାନ୍ମହୀଯା-
-ନ୍ଵିଶ୍ଵାକାରଃ ସଗୁଣ ଇତି ଵା କଲ୍ପନାକଲ୍ପିତାଙ୍ଗଃ ।
ନାନାଭୂତପ୍ରକୃତିଵିକୃତୀର୍ଦର୍ଶଯନ୍ଭାତି ଯୋ ଵା
ତସ୍ମୈ ତସ୍ମୈ ଭଵତୁ ପରମାଦିତ୍ଯ ନିତ୍ଯଂ ନମସ୍ତେ ॥ ୧୨ ॥
ତତ୍ତ୍ଵାଖ୍ଯାନେ ତ୍ଵଯି ମୁନିଜନାଃ ନେତି ନେତି ବ୍ରୁଵନ୍ତଃ
ଶ୍ରାନ୍ତାଃ ସମ୍ଯକ୍ତ୍ଵମିତି ନ ଚ ତୈରୀଦୃଶୋ ଵେତି ଚୋକ୍ତଃ ।
ତସ୍ମାତ୍ତୁଭ୍ଯଂ ନମ ଇତି ଵଚୋମାତ୍ରମେଵାସ୍ମି ଵଚ୍ମି
ପ୍ରାଯୋ ଯସ୍ମାତ୍ପ୍ରସରତି ତରାଂ ଭାରତୀ ଜ୍ଞାନଗର୍ଭା ॥ ୧୩ ॥
ସର୍ଵାଙ୍ଗୀଣଃ ସକଲଵପୁଷାମନ୍ତରେ ଯୋଽନ୍ତରାତ୍ମା
ତିଷ୍ଠନ୍କାଷ୍ଠେ ଦହନ ଇଵ ନୋ ଦୃଶ୍ଯସେ ଯୁକ୍ତିଶୂନ୍ଯୈଃ ।
ଯଶ୍ଚ ପ୍ରାଣାରଣିଷୁ ନିଯତୈର୍ମଥ୍ଯମାନାସୁ ସଦ୍ଭି-
-ର୍ଦୃଶ୍ଯଂ ଜ୍ଯୋତିର୍ଭଵସି ପରମାଦିତ୍ଯ ତସ୍ମୈ ନମସ୍ତେ ॥ ୧୪ ॥
ସ୍ତୋତା ସ୍ତୁତ୍ଯଃ ସ୍ତୁତିରିତି ଭଵାନ୍କର୍ତୃକର୍ମକ୍ରିଯାତ୍ମା
କ୍ରୀଡତ୍ଯେକସ୍ତଵ ନୁତିଵିଧାଵସ୍ଵତନ୍ତ୍ରସ୍ତତୋଽହମ୍ ।
ଯଦ୍ଵା ଵଚ୍ମି ପ୍ରଣଯସୁଭଗଂ ଗୋପତେ ତଚ୍ଚ ତଥ୍ଯଂ
ତ୍ଵତ୍ତୋ ହ୍ଯନ୍ଯତ୍କିମିଵ ଜଗତାଂ ଵିଦ୍ଯତେ ତନ୍ମୃଷା ସ୍ଯାତ୍ ॥ ୧୫ ॥
ଜ୍ଞାନଂ ନାନ୍ତଃକରଣରହିତଂ ଵିଦ୍ଯତେଽସ୍ମଦ୍ଵିଧାନାଂ
ତ୍ଵଂ ଚାତ୍ଯନ୍ତଂ ସକଲକରଣାଗୋଚରତ୍ଵାଦଚିନ୍ତ୍ଯଃ ।
ଧ୍ଯାନାତୀତସ୍ତ୍ଵମିତି ନ ଵିନା ଭକ୍ତିଯୋଗେନ ଲଭ୍ଯ-
-ସ୍ତସ୍ମାଦ୍ଭକ୍ତିଂ ଶରଣମମୃତପ୍ରାପ୍ତଯେଽହଂ ପ୍ରପନ୍ନଃ ॥ ୧୬ ॥
ହାର୍ଦଂ ହନ୍ତି ପ୍ରଥମମୁଦିତା ଯା ତମଃ ସଂଶ୍ରିତାନାଂ
ସତ୍ତ୍ଵୋଦ୍ରେକାତ୍ତଦନୁ ଚ ରଜଃ କର୍ମଯୋଗକ୍ରମେଣ ।
ସ୍ଵଭ୍ଯସ୍ତା ଚ ପ୍ରଥଯତିତରାଂ ସତ୍ତ୍ଵମେଵ ପ୍ରପନ୍ନା
ନିର୍ଵାଣାଯ ଵ୍ରଜତି ଶମିନାଂ ତେଽର୍କ ଭକ୍ତିସ୍ତ୍ରଯୀଵ ॥ ୧୭ ॥
ତାମାସାଦ୍ଯ ଶ୍ରିଯମିଵ ଗୃହେ କାମଧେନୁଂ ପ୍ରଵାସେ
ଧ୍ଵାନ୍ତେ ଭାତିଂ ଧୃତିମିଵ ଵନେ ଯୋଜନେ ବ୍ରହ୍ମନାଡିମ୍ ।
ନାଵଂ ଚାସ୍ମିନ୍ଵିଷମଵିଷଯଗ୍ରାହସଂସାରସିନ୍ଧୌ
ଗଚ୍ଛେଯଂ ତେ ପରମମମୃତଂ ଯନ୍ନ ଶୀତଂ ନ ଚୋଷ୍ଣମ୍ ॥ ୧୮ ॥
ଅଗ୍ନୀଷୋମାଵଖିଲଜଗତଃ କାରଣଂ ତୌ ମଯୂଖୈଃ
ସର୍ଗାଦାନେ ସୃଜସି ଭଗଵନ୍ହ୍ରାସଵୃଦ୍ଧିକ୍ରମେଣ ।
ତାଵେଵାନ୍ତର୍ଵିଷୁଵତି ସମୌ ଜୁହ୍ଵତାମାତ୍ମଵହ୍ନୌ
ଦ୍ଵାଵପ୍ଯସ୍ତଂ ନଯସି ଯୁଗପନ୍ମୁକ୍ତଯେ ଭକ୍ତିଭାଜାମ୍ ॥ ୧୯ ॥
ସ୍ଥୂଲତ୍ଵଂ ତେ ପ୍ରକୃତିଗହନଂ ନୈଵ ଲକ୍ଷ୍ଯଂ ହ୍ଯନନ୍ତଂ
ସୂକ୍ଷ୍ମତ୍ଵଂ ଵା ତଦପି ସଦସଦ୍ଵ୍ଯକ୍ତ୍ଯଭାଵାଦଚିନ୍ତ୍ଯମ୍ ।
ଧ୍ଯାଯାମୀତ୍ଥଂ କଥମଵିଦିତଂ ତ୍ଵାମନାଦ୍ଯନ୍ତମନ୍ତ-
-ସ୍ତସ୍ମାଦର୍କ ପ୍ରଣଯିନି ମଯି ସ୍ଵାତ୍ମନୈଵ ପ୍ରସୀଦ ॥ ୨୦ ॥
ଯତ୍ତଦ୍ଵେଦ୍ଯଂ କିମପି ପରମଂ ଶବ୍ଦତତ୍ତ୍ଵଂ ତ୍ଵମନ୍ତ-
-ସ୍ତତ୍ସଦ୍ଵ୍ଯକ୍ତିଂ ଜିଗମିଷୁ ଶନୈର୍ଲାତି ମାତ୍ରା କଲାଃ ଖେ ।
ଅଵ୍ଯକ୍ତେନ ପ୍ରଣଵଵପୁଷା ବିନ୍ଦୁନାଦୋଦିତଂ ସ-
-ଚ୍ଛବ୍ଦବ୍ରହ୍ମୋଚ୍ଚରତି କରଣଵ୍ଯଞ୍ଜିତଂ ଵାଚକଂ ତେ ॥ ୨୧ ॥
ପ୍ରାତଃସନ୍ଧ୍ଯାରୁଣକିରଣଭାଗୃଙ୍ମଯଂ ରାଜସଂ ଯ-
-ନ୍ମଧ୍ଯେ ଚାପି ଜ୍ଵଲଦିଵ ଯଜୁଃ ଶୁକ୍ଲଭାଃ ସାତ୍ତ୍ଵିକଂ ଵା ।
ସାଯଂ ସାମାସ୍ତମିତକିରଣଂ ଯତ୍ତମୋଲ୍ଲାସି ରୂପଂ
ସାହ୍ନଃ ସର୍ଗସ୍ଥିତିଲଯଵିଧାଵାକୃତିସ୍ତେ ତ୍ରଯୀଵ ॥ ୨୨ ॥
ଯେ ପାତାଲୋଦଧିମୁନିନଗଦ୍ଵୀପଲୋକାଧିବୀଜ-
-ଚ୍ଛନ୍ଦୋଭୂତସ୍ଵରମୁଖନଦତ୍ସପ୍ତସପ୍ତିଂ ପ୍ରପନ୍ନାଃ ।
ଯେ ଚୈକାଶ୍ଵଂ ନିରଵଯଵଵାଗ୍ଭାଵମାତ୍ରାଧିରୂଢଂ
ତେ ତ୍ଵାମେଵ ସ୍ଵରଗୁଣକଲାଵର୍ଜିତଂ ଯାନ୍ତ୍ଯନଶ୍ଵମ୍ ॥ ୨୩ ॥
ଦିଵ୍ଯଂ ଜ୍ଯୋତିଃ ସଲିଲପଵନୈଃ ପୂରଯିତ୍ଵା ତ୍ରିଲୋକୀ-
-ମେକୀଭୂତଂ ପୁନରପି ଚ ତତ୍ସାରମାଦାଯ ଗୋଭିଃ ।
ଅନ୍ତର୍ଲୀନୋ ଵିଶସି ଵସୁଧାଂ ତଦ୍ଗତଃ ସୂଯସେଽନ୍ନଂ
ତଚ୍ଚ ପ୍ରାଣାଂସ୍ତ୍ଵମିତି ଜଗତାଂ ପ୍ରାଣଭୃତ୍ସୂର୍ଯ ଆତ୍ମା ॥ ୨୪ ॥
ଅଗ୍ନୀଷୋମୌ ପ୍ରକୃତିପୁରୁଷୌ ବିନ୍ଦୁନାଦୌ ଚ ନିତ୍ଯୌ
ପ୍ରାଣାପାନାଵପି ଦିନନିଶେ ଯେ ଚ ସତ୍ଯାନୃତେ ଦ୍ଵେ ।
ଧର୍ମାଧର୍ମୌ ସଦସଦୁଭଯଂ ଯୋଽନ୍ତରାଵେଶ୍ଯ ଯୋଗୀ
ଵର୍ତେତାତ୍ମନ୍ଯୁପରତମତିର୍ନିର୍ଗୁଣଂ ତ୍ଵାଂ ଵିଶେତ୍ସଃ ॥ ୨୫ ॥
ଗର୍ଭାଧାନପ୍ରସଵଵିଧଯେ ସୁପ୍ତଯୋରିନ୍ଦୁଭାସା
ସାପତ୍ନ୍ଯେନାଭିମୁଖମିଵ ଖେ କାନ୍ତଯୋର୍ମଧ୍ଯସଂସ୍ଥଃ ।
ଦ୍ଯାଵାପୃଥ୍ଵ୍ଯୋର୍ଵଦନକମଲେ ଗୋମୁଖୈର୍ବୋଧଯିତ୍ଵା
ପର୍ଯାଯେଣାପିବସି ଭଗଵନ୍ ଷଡ୍ରସାସ୍ଵାଦଲୋଲଃ ॥ ୨୬ ॥
ସୋମଂ ପୂର୍ଣାମୃତମିଵ ଚରୁଂ ତେଜସା ସାଧଯିତ୍ଵା
କୃତ୍ଵା ତେନାନଲମୁଖଜଗତ୍ତର୍ପର୍ଣଂ ଵୈଶ୍ଵଦେଵମ୍ ।
ଆମାଵସ୍ଯଂ ଵିଘସମିଵ ଖେ ତତ୍କଲାଶେଷମଶ୍ନନ୍
ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡାନ୍ତର୍ଗୃହପତିରିଵ ସ୍ଵାତ୍ମଯାଗଂ କରୋଷି ॥ ୨୭ ॥
କୃତ୍ଵା ନକ୍ତଂଦିନମିଵ ଜଗଦ୍ବୀଜମାଵ୍ଯକ୍ତିକଂ ଯ-
-ତ୍ତତ୍ରୈଵାନ୍ତର୍ଦିନକର ତଥା ବ୍ରାହ୍ମମନ୍ଯତ୍ତତୋଽଲ୍ପମ୍ ।
ଦୈଵଂ ପିତ୍ର୍ଯଂ କ୍ରମପରିଗତଂ ମାନୁଷଂ ଚାଲ୍ପମଲ୍ପଂ
କୁର୍ଵନ୍କକୁର୍ଵନ୍କଲଯସି ଜଗତ୍ପଞ୍ଚଧାଵର୍ତନାଭିଃ ॥ ୨୮ ॥
ତତ୍ତ୍ଵାଲୋକେ ତପନ ସୁଦିନେ ଯେ ପରଂ ସମ୍ପ୍ରବୁଦ୍ଧାଃ
ଯେ ଵା ଚିତ୍ତୋପଶମରଜନୀଯୋଗନିଦ୍ରାମୁପେତାଃ ।
ତେଽହୋରାତ୍ରୋପରମପରମାନନ୍ଦସନ୍ଧ୍ଯାସୁ ସୌରଂ
ଭିତ୍ତ୍ଵା ଜ୍ଯୋତିଃ ପରମପରମଂ ଯାନ୍ତି ନିର୍ଵାଣସଞ୍ଜ୍ଞମ୍ ॥ ୨୯ ॥
ଆବ୍ରହ୍ମେଦଂ ନଵମିଵ ଜଗଜ୍ଜଙ୍ଗମସ୍ଥାଵରାନ୍ତଂ
ସର୍ଗେ ସର୍ଗେ ଵିସୃଜସି ରଵେ ଗୋଭିରୁଦ୍ରିକ୍ତସୋମୈଃ ।
ଦୀପ୍ତୈଃ ପ୍ରତ୍ଯାହରସି ଚ ଲଯେ ତଦ୍ଯଥାଯୋନି ଭୂଯଃ
ସର୍ଗାନ୍ତାଦୌ ପ୍ରକଟଵିଭଵାଂ ଦର୍ଶଯନ୍ରଶ୍ମିଲୀଲାମ୍ ॥ ୩୦ ॥
ଶ୍ରିତ୍ଵା ନିତ୍ଯୋପଚିତମୁଚିତଂ ବ୍ରହ୍ମତେଜଃ ପ୍ରକାଶଂ
ରୂପଂ ସର୍ଗସ୍ଥିତିଲଯମୁଚା ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ମଧ୍ଯେ ।
ଅନ୍ତେଵାସିଷ୍ଵିଵ ସୁଗୁରୁଣା ଯଃ ପରୋକ୍ଷଃ ପ୍ରକୃତ୍ଯା
ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷୋଽସୌ ଜଗତି ଭଵତା ଦର୍ଶିତଃ ସ୍ଵାତ୍ମନାତ୍ମା ॥ ୩୧ ॥
ଲୋକାଃ ସର୍ଵେ ଵପୁଷି ନିଯତଂ ତେ ସ୍ଥିତାସ୍ତ୍ଵଂ ଚ ତେଷା-
-ମେକୈକସ୍ମିନ୍ଯୁଗପଦଗୁଣୋ ଵିଶ୍ଵହେତୋର୍ଗୁଣୀଵ ।
ଇତ୍ଥମ୍ଭୂତେ ଭଵତି ଭଗଵନ୍ନ ତ୍ଵଦନ୍ଯୋଽସ୍ମି ସତ୍ଯଂ
କିଂ ତୁ ଜ୍ଞସ୍ତ୍ଵଂ ପରମପୁରୁଷୋଽହଂ ପ୍ରକୃତ୍ଯୈଵ ଚାଜ୍ଞଃ ॥ ୩୨ ॥
ସଙ୍କଲ୍ପେଚ୍ଛାଦ୍ଯଖିଲକରଣପ୍ରାଣଵାଣ୍ଯୋ ଵରେଣ୍ଯାଃ
ସମ୍ପନ୍ନା ମେ ତ୍ଵଦଭିନଵନାଜ୍ଜନ୍ମ ଚେଦଂ ଶରଣ୍ଯମ୍ ।
ମନ୍ଯେ ଚାସ୍ତଂ ଜିଗମିଷୁ ଶନୈଃ ପୁଣ୍ଯପାପଦ୍ଵଯଂ ତ-
-ଦ୍ଭକ୍ତିଶ୍ରଦ୍ଧେ ତଵ ଚରଣଯୋରନ୍ଯଥା ନୋ ଭଵେତାମ୍ ॥ ୩୩ ॥
ସତ୍ଯଂ ଭୂଯୋ ଜନନମରଣେ ତ୍ଵତ୍ପ୍ରପନ୍ନେଷୁ ନ ସ୍ତ-
-ସ୍ତତ୍ରାପ୍ଯେକଂ ତଵ ନୁତିଫଲଂ ଜନ୍ମ ଯାଚେ ତଦିତ୍ଥମ୍ ।
ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେଶଃ ଶମ ଇଵ ପରଃ ପୁଣ୍ଯକାଯୋଽପ୍ଯଯୋନିଃ
ସଂସାରାବ୍ଧୌ ପ୍ଲଵ ଇଵ ଜଗତ୍ତାରଣାଯ ସ୍ଥିରଃ ସ୍ଯାମ୍ ॥ ୩୪ ॥
ସୌଷୁମ୍ଣେନ ତ୍ଵମମୃତପଥେନୈତ୍ଯ ଶୀତାଂଶୁଭାଵଂ
ପୁଷ୍ଣାସ୍ଯଗ୍ରେ ସୁରନରପିତୄନ୍ ଶାନ୍ତଭାଭିଃ କଲାଭିଃ ।
ପଶ୍ଚାଦମ୍ଭୋ ଵିଶସି ଵିଵିଧାଶ୍ଚୌଷଧୀସ୍ତଦ୍ଗତୋଽପି
ପ୍ରୀଣାସ୍ଯେଵଂ ତ୍ରିଭୁଵନମତସ୍ତେ ଜଗନ୍ମିତ୍ରତାର୍କ ॥ ୩୫ ॥
ମନ୍ଦାକ୍ରାନ୍ତେ ତମସି ଭଵତା ନାଥ ଦୋଷାଵସାନେ
ନାନ୍ତର୍ଲୀନା ମମ ମତିରିଯଂ ଗାଢନିଦ୍ରାଂ ଜହାତି ।
ତସ୍ମାଦସ୍ତଙ୍ଗମିତତମସା ପଦ୍ମିନୀଵାତ୍ମଭାସା
ସୌରୀତ୍ଯେଷା ଦିନକର ପରଂ ନୀଯତାମାଶୁ ବୋଧମ୍ ॥ ୩୬ ॥
ଯେନ ଗ୍ରାସୀକୃତମିଵ ଜଗତ୍ସର୍ଵମାସୀତ୍ତଦସ୍ତଂ
ଧ୍ଵାନ୍ତଂ ନୀତ୍ଵା ପୁନରପି ଵିଭୋ ତଦ୍ଦଯାଘ୍ରାତଚିତ୍ତଃ ।
ଧତ୍ସେ ନକ୍ତଂଦିନମପି ଗତୀ ଶୁକ୍ଲକୃଷ୍ଣେ ଵିଭଜ୍ଯ
ତ୍ରାତା ତସ୍ମାଦ୍ଭଵ ପରିଭଵେ ଦୁଷ୍କୃତେ ମେଽପି ଭାନୋ ॥ ୩୭ ॥
ଆସଂସାରୋପଚିତସଦସତ୍କର୍ମବନ୍ଧାଶ୍ରିତାନା-
-ମାଧିଵ୍ଯାଧିପ୍ରଜନମରଣକ୍ଷୁତ୍ପିପାସାର୍ଦିତାନାମ୍ ।
ମିଥ୍ଯାଜ୍ଞାନପ୍ରବଲତମସା ନାଥ ଚାନ୍ଧୀକୃତାନାଂ
ତ୍ଵଂ ନସ୍ତ୍ରାତା ଭଵ କରୁଣଯା ଯତ୍ର ତତ୍ର ସ୍ଥିତାନାମ୍ ॥ ୩୮ ॥
ସତ୍ଯାସତ୍ଯସ୍ଖଲିତଵଚସାଂ ଶୌଚଲଜ୍ଜୋଜ୍ଝିତାନା-
-ମଜ୍ଞାନାନାମଫଲସଫଲପ୍ରାର୍ଥନାକାତରାଣାମ୍ ।
ସର୍ଵାଵସ୍ଥାସ୍ଵଖିଲଵିଷଯାଭ୍ଯସ୍ତକୌତୂହଲାନାଂ
ତ୍ଵଂ ନସ୍ତ୍ରାତା ଭଵ ପିତୃତଯା ଭୋଗଲୋଲାର୍ଭକାଣାମ୍ ॥ ୩୯ ॥
ଯାଵଦ୍ଦେହଂ ଜରଯତି ଜରା ନାନ୍ତକାଦେତ୍ଯ ଦୂତୀ
ନୋ ଵା ଭୀମସ୍ତ୍ରିଫଣଭୁଜଗାକାରଦୁର୍ଵାରପାଶଃ ।
ଗାଢଂ କଣ୍ଠେ ଲଗତି ସହସା ଜୀଵିତଂ ଲେଲିହାନ-
-ସ୍ତାଵଦ୍ଭକ୍ତାଭଯଦ ସଦଯଂ ଶ୍ରେଯସେ ନଃ ପ୍ରସୀଦ ॥ ୪୦ ॥
ଵିଶ୍ଵପ୍ରାଣଗ୍ରସନରସନାଟୋପକୋପପ୍ରଗଲ୍ଭଂ
ମୃତ୍ଯୋର୍ଵକ୍ତ୍ରଂ ଦହନନଯନୋଦ୍ଦାମଦଂଷ୍ଟ୍ରାକରାଲମ୍ ।
ଯାଵଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵ୍ରଜତି ନ ଭିଯା ପଞ୍ଚତାମେଷ କାଯ-
-ସ୍ତାଵନ୍ନିତ୍ଯାମୃତମଯ ରଵେ ପାହି ନଃ କାନ୍ଦିଶୀକାନ୍ ॥ ୪୧ ॥
ଶବ୍ଦାକାରଂ ଵିଯଦିଵ ଵପୁସ୍ତେ ଯଜୁଃସାମଧାମ୍ନଃ
ସପ୍ତଚ୍ଛନ୍ଦାଂସ୍ଯପି ଚ ତୁରଗା ଋଙ୍ମଯଂ ମଣ୍ଡଲଂ ଚ ।
ଏଵଂ ସର୍ଵଶ୍ରୁତିମଯତଯା ମଦ୍ଦଯାନୁଗ୍ରହାଦ୍ଵା
କ୍ଷିପ୍ରଂ ମତ୍ତଃ କୃପଣକରୁଣାକ୍ରନ୍ଦମାକର୍ଣଯେମମ୍ ॥ ୪୨ ॥
ନାଶଂ ନାସ୍ମଚ୍ଚରଣଶରଣା ଯାନ୍ତ୍ଯପି ଗ୍ରସ୍ଯମାନା
ଦେଵୈରିତ୍ଥଂ ସିତମିଵ ଯଶୋ ଦର୍ଶଯନ୍ସ୍ଵଂ ତ୍ରିଲୋକ୍ଯାମ୍ ।
ମନ୍ଯେ ସୋମଂ କ୍ଷତତନୁମମାଗର୍ଭଵୃଦ୍ଧ୍ଯା ଵିଵସ୍ଵନ୍
ଶୁକ୍ଲଚ୍ଛାଯାଂ ନଯସି ଶନକୈଃ ସ୍ଵାଂ ସୁଷୁମ୍ଣାଂଶୁଭାସା ॥ ୪୩ ॥
ଆସ୍ତାଂ ଜନ୍ମପ୍ରଭୃତି ଭଵତଃ ସେଵନଂ ତଦ୍ଧି ଲୋକେ
ଵାଚ୍ଯଂ କେନାପରିମିତଫଲଂ ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିପ୍ରକାରମ୍ ।
ଜ୍ଯୋତିର୍ମାତ୍ରଂ ସ୍ମୃତିପଥମିତୋ ଜୀଵିତାନ୍ତେଽପି ଭାସ୍ଵ-
-ନ୍ନିର୍ଵାଣାଯ ପ୍ରଭଵସି ସତାଂ ତେନ ତେ କଃ ସମୋଽନ୍ଯଃ ॥ ୪୪ ॥
ଅପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷତ୍ରିଦଶଭଜନାଦ୍ଯତ୍ପରୋକ୍ଷଂ ଫଲଂ ତ-
-ତ୍ପୁଂସାଂ ଯୁକ୍ତଂ ଭଵତି ହି ସମଂ କାରଣେନୈଵ କାର୍ଯମ୍ ।
ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷସ୍ତ୍ଵଂ ସକଲଜଗତାଂ ଯତ୍ସମକ୍ଷଂ ଫଲଂ ମେ
ଯୁଷ୍ମଦ୍ଭକ୍ତେଃ ସମୁଚିତମତସ୍ତତ୍ତୁ ଯାଚେ ଯଥା ତ୍ଵାମ୍ ॥ ୪୫ ॥
ଯେ ଚାରୋଗ୍ଯଂ ଦିଶତି ଭଗଵାନ୍ସେଵିତୋଽପ୍ଯେଵମାହୁ-
-ସ୍ତେ ତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞା ଜଗତି ସୁଭଗା ଭୋଗଯୋଗପ୍ରଧାନାଃ ।
ଭୁକ୍ତେର୍ମୁକ୍ତେରପି ଚ ଜଗତାଂ ଯଚ୍ଚ ପୂର୍ଣଂ ସୁଖାନାଂ
ତସ୍ଯାନ୍ଯୋଽର୍କାଦମୃତଵପୁଷଃ କୋ ହି ନାମାସ୍ତୁ ଦାତା ॥ ୪୬ ॥
ହିତ୍ଵା ହିତ୍ଵା ଗୁରୁଚପଲତାମପ୍ଯନେକାନ୍ନିଜାର୍ଥା-
-ନ୍ଯୈରେକାର୍ଥୀକୃତମିଵ ଭଵତ୍ସେଵନଂ ମତ୍ପ୍ରିଯାର୍ଥମ୍ ।
ତେଷାମିଚ୍ଛାମ୍ଯୁପକୃତିମହଂ ସ୍ଵେନ୍ଦ୍ରିଯାଣାଂ ପ୍ରିଯାଣା-
-ମାଦୌ ତସ୍ମାନ୍ମମ ଦିନପତେ ଦେହି ତେଭ୍ଯଃ ପ୍ରସାଦମ୍ ॥ ୪୭ ॥
କିଂ ତନ୍ନାମୋଚ୍ଚରତି ଵଚନଂ ଯସ୍ଯ ନୋଚ୍ଚାରକସ୍ତ୍ଵଂ
କିଂ ତଦ୍ଵାଚ୍ଯଂ ସକଲଵଚସାଂ ଵିଶ୍ଵମୂର୍ତେ ନ ଯତ୍ତ୍ଵମ୍ ।
ତସ୍ମାଦୁକ୍ତଂ ଯଦପି ତଦପି ତ୍ଵନ୍ନୁତୌ ଭକ୍ତିଯୋଗା-
-ଦସ୍ମାଭିସ୍ତଦ୍ଭଵତୁ ଭଗଵଂସ୍ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦେନ ଧନ୍ଯମ୍ ॥ ୪୮ ॥
ଯା ପନ୍ଥାନଂ ଦିଶତି ଶିଶିରାଦ୍ଯୁତ୍ତରଂ ଦେଵଯାନଂ
ଯା ଵା କୃଷ୍ଣଂ ପିତୃପଥମଥୋ ଦକ୍ଷିଣଂ ପ୍ରାଵୃଡାଦ୍ଯମ୍ ।
ତାଭ୍ଯାମନ୍ଯା ଵିଷୁଵଦଭିଜିନ୍ମଧ୍ଯମା କୃତ୍ଯଶୂନ୍ଯା
ଧନ୍ଯା କାଶ୍ଚିତ୍ପ୍ରକୃତିପୁରୁଷାଵନ୍ତରା ମେଽସ୍ତୁ ଵୃତ୍ତିଃ ॥ ୪୯ ॥
ସ୍ଥିତ୍ଵା କିଞ୍ଚିନ୍ମନ ଇଵ ପିବନ୍ସେତୁବନ୍ଧସ୍ଯ ମଧ୍ଯେ
ପ୍ରାପ୍ଯୋପେଯଂ ଧୃଵପଦମଥୋ ଵ୍ଯକ୍ତମୁଦ୍ଦାଲ୍ଯ ତାଲୁ ।
ସତ୍ଯାଦୂର୍ଧ୍ଵଂ କିମପି ପରମଂ ଵ୍ଯୋମ ସୋମାଗ୍ନିଶୂନ୍ଯଂ
ଗଚ୍ଛେଯଂ ତ୍ଵାଂ ସୁରପିତୃଗତୀ ଚାନ୍ତରା ବ୍ରହ୍ମଭୂତଃ ॥ ୫୦ ॥
ସର୍ଵାତ୍ମତ୍ଵଂ ସଵିତୁରିତି ଯୋ ଵାଙ୍ମନଃକାଯବୁଦ୍ଧ୍ଯା
ରାଗଦ୍ଵେଷୋପଶମସମତାଯୋଗମେଵାରୁରୁକ୍ଷୁଃ ।
ଧର୍ମାଧର୍ମଗ୍ରସନରଶନାମୁକ୍ତଯେ ଯୁକ୍ତିଯୁକ୍ତାଂ
ସ ଶ୍ରୀସାମ୍ବଃ ସ୍ତୁତିମିତି ରଵେଃ ସ୍ଵପ୍ରଶାନ୍ତାଂ ଚକାର ॥ ୫୧ ॥
ଭକ୍ତିଶ୍ରଦ୍ଧାଦ୍ଯଖିଲତରୁଣୀଵଲ୍ଲଭେନେଦମୁକ୍ତଂ
ଶ୍ରୀସାମ୍ବେନ ପ୍ରକଟଗହନଂ ସ୍ତୋତ୍ରମଧ୍ଯାତ୍ମଗର୍ଭମ୍ ।
ଯଃ ସାଵିତ୍ରଂ ପଠତି ନିଯତଂ ସ୍ଵାତ୍ମଵତ୍ସର୍ଵଲୋକା-
-ନ୍ପଶ୍ଯନ୍ସୋଽନ୍ତେ ଵ୍ରଜତି ଶୁକଵନ୍ମଣ୍ଡଲଂ ଚଣ୍ଡରଶ୍ମେଃ ॥ ୫୨ ॥
ଇତି ପରମରହସ୍ଯଶ୍ଲୋକପଞ୍ଚାଶଦେଷା
ତପନନଵନପୁଣ୍ଯା ସାଗମବ୍ରହ୍ମଚର୍ଚା ।
ହରତୁ ଦୁରିତମସ୍ମଦ୍ଵର୍ଣିତାକର୍ଣିତା ଵୋ
ଦିଶତୁ ଚ ଶୁଭସିଦ୍ଧିଂ ମାତୃଵଦ୍ଭକ୍ତିଭାଜାମ୍ ॥ ୫୩ ॥
ଶ୍ରୀସ୍ଵାତ୍ମସଂଵିଦଭିନ୍ନରୂପଶିଵାର୍ପଣମସ୍ତୁ ।
ସମାପ୍ତଂ ଚେଦଂ ସାମ୍ବପଞ୍ଚାଶିକାଶାସ୍ତ୍ରମ୍ ।
ଇତି ସାମ୍ବପ୍ରଣୀତା ସାମ୍ବପଞ୍ଚାଶିକା ସମ୍ପୂର୍ଣା ।

Explore More