Lord Surya

సామ్బపఞ్చాశికా

(Samba Panchashika in Telugu)

Samba

Also known as samba panchasika · saura stotra samba · pushnan devan amrita visarai

Fifty verses to the Sun, whose own colophon calls them an enquiry into brahman drawn from Veda and Agama together — not the remedy for skin disease that the legend of its author has attached to it. It opens by bowing to the single light of consciousness that feeds the gods with streams of nectar and fills the moon again each time it is drained. The Sun here is the Om sounding inside every creature and the breath moving in and out; he stands between the sleeping sky and earth and wakes them with cow-mouthed rays; he cooks the moon like an oblation, offers the world through the mouth of fire, and on the new-moon night eats its last digit, a householder performing his own sacrifice inside the world-egg. The closing verses set the northern path of the gods against the southern path of the fathers, and ask for a station beyond both.

పుష్ణన్ దేవానమృతవిసరైరిన్దుమాస్రావ్య సమ్యగ్
భాభిః స్వాభీ రసయతి రసం యః పరం నిత్యమేవ ।
క్షీణం క్షీణం పునరపి చ తం పూరయత్యేవమీదృగ్
దోలాలీలోల్లసితహృదయం నౌమి చిద్భానుమేకమ్ ॥
శబ్దార్థత్వవివర్తమానపరమజ్యోతీరుచో గోపతే-
-రుద్గీథోఽభ్యుదితః పురోఽరుణతయా యస్య త్రయీమణ్డలమ్ ।
భాస్యద్వర్ణపదక్రమేరితతమః సప్తస్వరాశ్వైర్వియ-
-ద్విద్యాస్యన్దనమున్నయన్నివ నమస్తస్మై పరబ్రహ్మణే ॥ ౧ ॥
ఓమిత్యన్తర్నదతి నియతం యః ప్రతిప్రాణి శబ్దో
వాణీ యస్మాత్ప్రసరతి పరా శబ్దతన్మాత్రగర్భా ।
ప్రాణాపానౌ వహతి చ సమౌ యో మిథో గ్రాససక్తౌ
దేహస్థం తం సపది పరమాదిత్యమాద్యం ప్రపద్యే ॥ ౨ ॥
యస్త్వక్చక్షుఃశ్రవణరసనాఘ్రాణపాణ్యఙ్ఘ్రివాణీ-
-పాయూపస్థస్థితిరపి మనోబుద్ధ్యహఙ్కారమూర్తిః ।
తిష్ఠత్యన్తర్బహిరపి జగద్భాసయన్ద్వాదశాత్మా
మార్తణ్డం తం సకలకరణాధారమేకం ప్రపద్యే ॥ ౩ ॥
యా సా మిత్రావరుణసదనాదుచ్చరన్తో త్రిషష్టిం
వర్ణానత్ర ప్రకటకరణైః ప్రాణసఙ్గాత్ప్రసూతాన్ ।
తాం పశ్యన్తీం ప్రథమముదితాం మధ్యమాం బుద్ధిసంస్థాం
వాచం వక్త్రే కరణవిశదాం వైఖరీం చ ప్రపద్యే ॥ ౪ ॥
ఊర్ధ్వాధఃస్థాన్యతనుభువనాన్యన్తరా సంనివిష్టా
నానానాడిప్రసవగహనా సర్వభూతాన్తరస్థా ।
ప్రాణాపానగ్రసననిరతైః ప్రాప్యతే బ్రహ్మనాడీ
సా నః శ్వేతా భవతు పరమాదిత్యమూర్తిః ప్రసన్నా ॥ ౫ ॥
న బ్రహ్మాణ్డవ్యవహితపథా నాతిశీతోష్ణరూపా
నో వా నక్తందివగమమితాఽతాపనీయాపరాహుః ।
వైకుణ్ఠీయా తనురివ రవే రాజతే మణ్డలస్థా
సా నః శ్వేతా భవతు పరమాదిత్యమూర్తిః ప్రసన్నా ॥ ౬ ॥
యత్రారూఢం త్రిగుణవపుషి బ్రహ్మ తద్బిన్దురూపం
యోగీన్ద్రాణాం యదపి పరమం భాతి నిర్వాణమార్గః ।
త్రయ్యాధారః ప్రణవ ఇతి యన్మణ్డలం చణ్డరశ్మే-
-రన్తః సూక్ష్మం బహిరపి బృహన్ముక్తయేఽహం ప్రపన్నః ॥ ౭ ॥
యస్మిన్సోమః సురపితృనరైరన్వహం పీయమానః
క్షీణః క్షీణః ప్రవిశతి యతో వర్ధతే చాపి భూయః ।
యస్మిన్వేదా మధుని సరఘాకారవద్భాన్తి చాగ్రే
తచ్చణ్డాంశోరమితమమృతం మణ్డలస్థం ప్రపద్యే ॥ ౮ ॥
ఐన్ద్రీమాశాం పృథుకవపుషా పూరయిత్వా క్రమేణ
క్రాన్తాః సప్త ప్రకటహరిణా యేన పాదేన లోకాః ।
కృత్వా ధ్వాన్తం విగలితబలివ్యక్తి పాతాలలీనం
విశ్వాలోకః స జయతి రవిః సత్త్వమేవోర్ధ్వరశ్మిః ॥ ౯ ॥
ధ్యాత్వా బ్రహ్మ ప్రథమమతను ప్రాణమూలే నదన్తం
దృష్ట్వా చాన్తః ప్రణవముఖరం వ్యాహృతీః సమ్యగుక్త్వా ।
యత్తద్వేదే తదితి సవితుర్బ్రహ్మణోక్తం వరేణ్యం
తద్భర్గాఖ్యం కిమపి పరమం ధామగర్భం ప్రపద్యే ॥ ౧౦ ॥
త్వాం స్తోష్యామి స్తుతిభిరితి మే యస్తు భేదగ్రహోఽయం
సైవావిద్యా తదపి సుతరాం తద్వినాశాయ యుక్తః ।
స్తౌమ్యేవాహం త్రివిధముదితం స్థూలసూక్ష్మం పరం వా
విద్యోపాయః పర ఇతి బుధైర్గీయతే ఖల్వవిద్యా ॥ ౧౧ ॥
యోఽనాద్యన్తోఽప్యతనురగుణోఽణోరణీయాన్మహీయా-
-న్విశ్వాకారః సగుణ ఇతి వా కల్పనాకల్పితాఙ్గః ।
నానాభూతప్రకృతివికృతీర్దర్శయన్భాతి యో వా
తస్మై తస్మై భవతు పరమాదిత్య నిత్యం నమస్తే ॥ ౧౨ ॥
తత్త్వాఖ్యానే త్వయి మునిజనాః నేతి నేతి బ్రువన్తః
శ్రాన్తాః సమ్యక్త్వమితి న చ తైరీదృశో వేతి చోక్తః ।
తస్మాత్తుభ్యం నమ ఇతి వచోమాత్రమేవాస్మి వచ్మి
ప్రాయో యస్మాత్ప్రసరతి తరాం భారతీ జ్ఞానగర్భా ॥ ౧౩ ॥
సర్వాఙ్గీణః సకలవపుషామన్తరే యోఽన్తరాత్మా
తిష్ఠన్కాష్ఠే దహన ఇవ నో దృశ్యసే యుక్తిశూన్యైః ।
యశ్చ ప్రాణారణిషు నియతైర్మథ్యమానాసు సద్భి-
-ర్దృశ్యం జ్యోతిర్భవసి పరమాదిత్య తస్మై నమస్తే ॥ ౧౪ ॥
స్తోతా స్తుత్యః స్తుతిరితి భవాన్కర్తృకర్మక్రియాత్మా
క్రీడత్యేకస్తవ నుతివిధావస్వతన్త్రస్తతోఽహమ్ ।
యద్వా వచ్మి ప్రణయసుభగం గోపతే తచ్చ తథ్యం
త్వత్తో హ్యన్యత్కిమివ జగతాం విద్యతే తన్మృషా స్యాత్ ॥ ౧౫ ॥
జ్ఞానం నాన్తఃకరణరహితం విద్యతేఽస్మద్విధానాం
త్వం చాత్యన్తం సకలకరణాగోచరత్వాదచిన్త్యః ।
ధ్యానాతీతస్త్వమితి న వినా భక్తియోగేన లభ్య-
-స్తస్మాద్భక్తిం శరణమమృతప్రాప్తయేఽహం ప్రపన్నః ॥ ౧౬ ॥
హార్దం హన్తి ప్రథమముదితా యా తమః సంశ్రితానాం
సత్త్వోద్రేకాత్తదను చ రజః కర్మయోగక్రమేణ ।
స్వభ్యస్తా చ ప్రథయతితరాం సత్త్వమేవ ప్రపన్నా
నిర్వాణాయ వ్రజతి శమినాం తేఽర్క భక్తిస్త్రయీవ ॥ ౧౭ ॥
తామాసాద్య శ్రియమివ గృహే కామధేనుం ప్రవాసే
ధ్వాన్తే భాతిం ధృతిమివ వనే యోజనే బ్రహ్మనాడిమ్ ।
నావం చాస్మిన్విషమవిషయగ్రాహసంసారసిన్ధౌ
గచ్ఛేయం తే పరమమమృతం యన్న శీతం న చోష్ణమ్ ॥ ౧౮ ॥
అగ్నీషోమావఖిలజగతః కారణం తౌ మయూఖైః
సర్గాదానే సృజసి భగవన్హ్రాసవృద్ధిక్రమేణ ।
తావేవాన్తర్విషువతి సమౌ జుహ్వతామాత్మవహ్నౌ
ద్వావప్యస్తం నయసి యుగపన్ముక్తయే భక్తిభాజామ్ ॥ ౧౯ ॥
స్థూలత్వం తే ప్రకృతిగహనం నైవ లక్ష్యం హ్యనన్తం
సూక్ష్మత్వం వా తదపి సదసద్వ్యక్త్యభావాదచిన్త్యమ్ ।
ధ్యాయామీత్థం కథమవిదితం త్వామనాద్యన్తమన్త-
-స్తస్మాదర్క ప్రణయిని మయి స్వాత్మనైవ ప్రసీద ॥ ౨౦ ॥
యత్తద్వేద్యం కిమపి పరమం శబ్దతత్త్వం త్వమన్త-
-స్తత్సద్వ్యక్తిం జిగమిషు శనైర్లాతి మాత్రా కలాః ఖే ।
అవ్యక్తేన ప్రణవవపుషా బిన్దునాదోదితం స-
-చ్ఛబ్దబ్రహ్మోచ్చరతి కరణవ్యఞ్జితం వాచకం తే ॥ ౨౧ ॥
ప్రాతఃసన్ధ్యారుణకిరణభాగృఙ్మయం రాజసం య-
-న్మధ్యే చాపి జ్వలదివ యజుః శుక్లభాః సాత్త్వికం వా ।
సాయం సామాస్తమితకిరణం యత్తమోల్లాసి రూపం
సాహ్నః సర్గస్థితిలయవిధావాకృతిస్తే త్రయీవ ॥ ౨౨ ॥
యే పాతాలోదధిమునినగద్వీపలోకాధిబీజ-
-చ్ఛన్దోభూతస్వరముఖనదత్సప్తసప్తిం ప్రపన్నాః ।
యే చైకాశ్వం నిరవయవవాగ్భావమాత్రాధిరూఢం
తే త్వామేవ స్వరగుణకలావర్జితం యాన్త్యనశ్వమ్ ॥ ౨౩ ॥
దివ్యం జ్యోతిః సలిలపవనైః పూరయిత్వా త్రిలోకీ-
-మేకీభూతం పునరపి చ తత్సారమాదాయ గోభిః ।
అన్తర్లీనో విశసి వసుధాం తద్గతః సూయసేఽన్నం
తచ్చ ప్రాణాంస్త్వమితి జగతాం ప్రాణభృత్సూర్య ఆత్మా ॥ ౨౪ ॥
అగ్నీషోమౌ ప్రకృతిపురుషౌ బిన్దునాదౌ చ నిత్యౌ
ప్రాణాపానావపి దిననిశే యే చ సత్యానృతే ద్వే ।
ధర్మాధర్మౌ సదసదుభయం యోఽన్తరావేశ్య యోగీ
వర్తేతాత్మన్యుపరతమతిర్నిర్గుణం త్వాం విశేత్సః ॥ ౨౫ ॥
గర్భాధానప్రసవవిధయే సుప్తయోరిన్దుభాసా
సాపత్న్యేనాభిముఖమివ ఖే కాన్తయోర్మధ్యసంస్థః ।
ద్యావాపృథ్వ్యోర్వదనకమలే గోముఖైర్బోధయిత్వా
పర్యాయేణాపిబసి భగవన్ షడ్రసాస్వాదలోలః ॥ ౨౬ ॥
సోమం పూర్ణామృతమివ చరుం తేజసా సాధయిత్వా
కృత్వా తేనానలముఖజగత్తర్పర్ణం వైశ్వదేవమ్ ।
ఆమావస్యం విఘసమివ ఖే తత్కలాశేషమశ్నన్
బ్రహ్మాణ్డాన్తర్గృహపతిరివ స్వాత్మయాగం కరోషి ॥ ౨౭ ॥
కృత్వా నక్తందినమివ జగద్బీజమావ్యక్తికం య-
-త్తత్రైవాన్తర్దినకర తథా బ్రాహ్మమన్యత్తతోఽల్పమ్ ।
దైవం పిత్ర్యం క్రమపరిగతం మానుషం చాల్పమల్పం
కుర్వన్కకుర్వన్కలయసి జగత్పఞ్చధావర్తనాభిః ॥ ౨౮ ॥
తత్త్వాలోకే తపన సుదినే యే పరం సమ్ప్రబుద్ధాః
యే వా చిత్తోపశమరజనీయోగనిద్రాముపేతాః ।
తేఽహోరాత్రోపరమపరమానన్దసన్ధ్యాసు సౌరం
భిత్త్వా జ్యోతిః పరమపరమం యాన్తి నిర్వాణసఞ్జ్ఞమ్ ॥ ౨౯ ॥
ఆబ్రహ్మేదం నవమివ జగజ్జఙ్గమస్థావరాన్తం
సర్గే సర్గే విసృజసి రవే గోభిరుద్రిక్తసోమైః ।
దీప్తైః ప్రత్యాహరసి చ లయే తద్యథాయోని భూయః
సర్గాన్తాదౌ ప్రకటవిభవాం దర్శయన్రశ్మిలీలామ్ ॥ ౩౦ ॥
శ్రిత్వా నిత్యోపచితముచితం బ్రహ్మతేజః ప్రకాశం
రూపం సర్గస్థితిలయముచా సర్వభూతేషు మధ్యే ।
అన్తేవాసిష్వివ సుగురుణా యః పరోక్షః ప్రకృత్యా
ప్రత్యక్షోఽసౌ జగతి భవతా దర్శితః స్వాత్మనాత్మా ॥ ౩౧ ॥
లోకాః సర్వే వపుషి నియతం తే స్థితాస్త్వం చ తేషా-
-మేకైకస్మిన్యుగపదగుణో విశ్వహేతోర్గుణీవ ।
ఇత్థమ్భూతే భవతి భగవన్న త్వదన్యోఽస్మి సత్యం
కిం తు జ్ఞస్త్వం పరమపురుషోఽహం ప్రకృత్యైవ చాజ్ఞః ॥ ౩౨ ॥
సఙ్కల్పేచ్ఛాద్యఖిలకరణప్రాణవాణ్యో వరేణ్యాః
సమ్పన్నా మే త్వదభినవనాజ్జన్మ చేదం శరణ్యమ్ ।
మన్యే చాస్తం జిగమిషు శనైః పుణ్యపాపద్వయం త-
-ద్భక్తిశ్రద్ధే తవ చరణయోరన్యథా నో భవేతామ్ ॥ ౩౩ ॥
సత్యం భూయో జననమరణే త్వత్ప్రపన్నేషు న స్త-
-స్తత్రాప్యేకం తవ నుతిఫలం జన్మ యాచే తదిత్థమ్ ।
త్రైలోక్యేశః శమ ఇవ పరః పుణ్యకాయోఽప్యయోనిః
సంసారాబ్ధౌ ప్లవ ఇవ జగత్తారణాయ స్థిరః స్యామ్ ॥ ౩౪ ॥
సౌషుమ్ణేన త్వమమృతపథేనైత్య శీతాంశుభావం
పుష్ణాస్యగ్రే సురనరపితౄన్ శాన్తభాభిః కలాభిః ।
పశ్చాదమ్భో విశసి వివిధాశ్చౌషధీస్తద్గతోఽపి
ప్రీణాస్యేవం త్రిభువనమతస్తే జగన్మిత్రతార్క ॥ ౩౫ ॥
మన్దాక్రాన్తే తమసి భవతా నాథ దోషావసానే
నాన్తర్లీనా మమ మతిరియం గాఢనిద్రాం జహాతి ।
తస్మాదస్తఙ్గమితతమసా పద్మినీవాత్మభాసా
సౌరీత్యేషా దినకర పరం నీయతామాశు బోధమ్ ॥ ౩౬ ॥
యేన గ్రాసీకృతమివ జగత్సర్వమాసీత్తదస్తం
ధ్వాన్తం నీత్వా పునరపి విభో తద్దయాఘ్రాతచిత్తః ।
ధత్సే నక్తందినమపి గతీ శుక్లకృష్ణే విభజ్య
త్రాతా తస్మాద్భవ పరిభవే దుష్కృతే మేఽపి భానో ॥ ౩౭ ॥
ఆసంసారోపచితసదసత్కర్మబన్ధాశ్రితానా-
-మాధివ్యాధిప్రజనమరణక్షుత్పిపాసార్దితానామ్ ।
మిథ్యాజ్ఞానప్రబలతమసా నాథ చాన్ధీకృతానాం
త్వం నస్త్రాతా భవ కరుణయా యత్ర తత్ర స్థితానామ్ ॥ ౩౮ ॥
సత్యాసత్యస్ఖలితవచసాం శౌచలజ్జోజ్ఝితానా-
-మజ్ఞానానామఫలసఫలప్రార్థనాకాతరాణామ్ ।
సర్వావస్థాస్వఖిలవిషయాభ్యస్తకౌతూహలానాం
త్వం నస్త్రాతా భవ పితృతయా భోగలోలార్భకాణామ్ ॥ ౩౯ ॥
యావద్దేహం జరయతి జరా నాన్తకాదేత్య దూతీ
నో వా భీమస్త్రిఫణభుజగాకారదుర్వారపాశః ।
గాఢం కణ్ఠే లగతి సహసా జీవితం లేలిహాన-
-స్తావద్భక్తాభయద సదయం శ్రేయసే నః ప్రసీద ॥ ౪౦ ॥
విశ్వప్రాణగ్రసనరసనాటోపకోపప్రగల్భం
మృత్యోర్వక్త్రం దహననయనోద్దామదంష్ట్రాకరాలమ్ ।
యావదృష్ట్వా వ్రజతి న భియా పఞ్చతామేష కాయ-
-స్తావన్నిత్యామృతమయ రవే పాహి నః కాన్దిశీకాన్ ॥ ౪౧ ॥
శబ్దాకారం వియదివ వపుస్తే యజుఃసామధామ్నః
సప్తచ్ఛన్దాంస్యపి చ తురగా ఋఙ్మయం మణ్డలం చ ।
ఏవం సర్వశ్రుతిమయతయా మద్దయానుగ్రహాద్వా
క్షిప్రం మత్తః కృపణకరుణాక్రన్దమాకర్ణయేమమ్ ॥ ౪౨ ॥
నాశం నాస్మచ్చరణశరణా యాన్త్యపి గ్రస్యమానా
దేవైరిత్థం సితమివ యశో దర్శయన్స్వం త్రిలోక్యామ్ ।
మన్యే సోమం క్షతతనుమమాగర్భవృద్ధ్యా వివస్వన్
శుక్లచ్ఛాయాం నయసి శనకైః స్వాం సుషుమ్ణాంశుభాసా ॥ ౪౩ ॥
ఆస్తాం జన్మప్రభృతి భవతః సేవనం తద్ధి లోకే
వాచ్యం కేనాపరిమితఫలం భుక్తిముక్తిప్రకారమ్ ।
జ్యోతిర్మాత్రం స్మృతిపథమితో జీవితాన్తేఽపి భాస్వ-
-న్నిర్వాణాయ ప్రభవసి సతాం తేన తే కః సమోఽన్యః ॥ ౪౪ ॥
అప్రత్యక్షత్రిదశభజనాద్యత్పరోక్షం ఫలం త-
-త్పుంసాం యుక్తం భవతి హి సమం కారణేనైవ కార్యమ్ ।
ప్రత్యక్షస్త్వం సకలజగతాం యత్సమక్షం ఫలం మే
యుష్మద్భక్తేః సముచితమతస్తత్తు యాచే యథా త్వామ్ ॥ ౪౫ ॥
యే చారోగ్యం దిశతి భగవాన్సేవితోఽప్యేవమాహు-
-స్తే తత్త్వజ్ఞా జగతి సుభగా భోగయోగప్రధానాః ।
భుక్తేర్ముక్తేరపి చ జగతాం యచ్చ పూర్ణం సుఖానాం
తస్యాన్యోఽర్కాదమృతవపుషః కో హి నామాస్తు దాతా ॥ ౪౬ ॥
హిత్వా హిత్వా గురుచపలతామప్యనేకాన్నిజార్థా-
-న్యైరేకార్థీకృతమివ భవత్సేవనం మత్ప్రియార్థమ్ ।
తేషామిచ్ఛామ్యుపకృతిమహం స్వేన్ద్రియాణాం ప్రియాణా-
-మాదౌ తస్మాన్మమ దినపతే దేహి తేభ్యః ప్రసాదమ్ ॥ ౪౭ ॥
కిం తన్నామోచ్చరతి వచనం యస్య నోచ్చారకస్త్వం
కిం తద్వాచ్యం సకలవచసాం విశ్వమూర్తే న యత్త్వమ్ ।
తస్మాదుక్తం యదపి తదపి త్వన్నుతౌ భక్తియోగా-
-దస్మాభిస్తద్భవతు భగవంస్త్వత్ప్రసాదేన ధన్యమ్ ॥ ౪౮ ॥
యా పన్థానం దిశతి శిశిరాద్యుత్తరం దేవయానం
యా వా కృష్ణం పితృపథమథో దక్షిణం ప్రావృడాద్యమ్ ।
తాభ్యామన్యా విషువదభిజిన్మధ్యమా కృత్యశూన్యా
ధన్యా కాశ్చిత్ప్రకృతిపురుషావన్తరా మేఽస్తు వృత్తిః ॥ ౪౯ ॥
స్థిత్వా కిఞ్చిన్మన ఇవ పిబన్సేతుబన్ధస్య మధ్యే
ప్రాప్యోపేయం ధృవపదమథో వ్యక్తముద్దాల్య తాలు ।
సత్యాదూర్ధ్వం కిమపి పరమం వ్యోమ సోమాగ్నిశూన్యం
గచ్ఛేయం త్వాం సురపితృగతీ చాన్తరా బ్రహ్మభూతః ॥ ౫౦ ॥
సర్వాత్మత్వం సవితురితి యో వాఙ్మనఃకాయబుద్ధ్యా
రాగద్వేషోపశమసమతాయోగమేవారురుక్షుః ।
ధర్మాధర్మగ్రసనరశనాముక్తయే యుక్తియుక్తాం
స శ్రీసామ్బః స్తుతిమితి రవేః స్వప్రశాన్తాం చకార ॥ ౫౧ ॥
భక్తిశ్రద్ధాద్యఖిలతరుణీవల్లభేనేదముక్తం
శ్రీసామ్బేన ప్రకటగహనం స్తోత్రమధ్యాత్మగర్భమ్ ।
యః సావిత్రం పఠతి నియతం స్వాత్మవత్సర్వలోకా-
-న్పశ్యన్సోఽన్తే వ్రజతి శుకవన్మణ్డలం చణ్డరశ్మేః ॥ ౫౨ ॥
ఇతి పరమరహస్యశ్లోకపఞ్చాశదేషా
తపననవనపుణ్యా సాగమబ్రహ్మచర్చా ।
హరతు దురితమస్మద్వర్ణితాకర్ణితా వో
దిశతు చ శుభసిద్ధిం మాతృవద్భక్తిభాజామ్ ॥ ౫౩ ॥
శ్రీస్వాత్మసంవిదభిన్నరూపశివార్పణమస్తు ।
సమాప్తం చేదం సామ్బపఞ్చాశికాశాస్త్రమ్ ।
ఇతి సామ్బప్రణీతా సామ్బపఞ్చాశికా సమ్పూర్ణా ।

Explore More