Lord Ganesha

savyākhyā mahāgaṇapatistotram

(Savyakhya Mahaganapatistotram in English (IAST))

Raghava Chaitanya

Also known as savyaakhya mahaganapati stotram · savyakhya mahaganapatistotra · tacchisyakrtaya tippanya sametam

The only text in this cluster that arrives with its own commentary attached: the verses are by Raghava Chaitanya, and the running gloss set between them was written by his pupil. It needs the gloss, because the verses hide the mantra rather than state it. The commentary is what unlocks them — tara means the pranava, shri means the Lakshmi seed, parashakti the maya seed, kama the kama seed, vasudha the earth seed, and after those five comes the syllable gam. What the verses describe once decoded is the seat: an ocean of sugarcane juice with cloud-banks caught on the crests of its waves, an island of gems in the middle of it, a wish-tree, and beneath the tree a great jewelled throne with a triangle set inside the six-cornered figure. Then the ten weapons in the ten hands, his own broken tusk among them.

Reading depth
Lyrics
(tacchiṣyakṛtayā ṭippaṇyā sametam |)
yogaṃ yogavidāṃ vidhūtavividhavyāsaṅgaśuddhāśaya-
prādurbhūtasudhārasaprasṛmaradhyānāspadādhyāsinām |
ānandaplavamānabodhamadhurāmodacchaṭāmeduraṃ
taṃ bhūmānamupāsmahe pariṇataṃ dantāvalasyātmanā || 1||
dantāvalo gajastasyevāsyaṃ mukhaṃ yasya sa gajānanastadātmanā tadrūpeṇa
pariṇataṃ taṃ bhūmānaṃ paraṃ brahmopāsmahe | kīdṛśaṃ tam | ānando
brahmānandastena plavamānaḥ | lakṣaṇayā pūrṇānandābhinna ityarthaḥ |
īdṛśo yo bodhastena cidānandamayaṃ svarūpamuktam | tadvivartarūpaḥ
prapañca eva madhurāmodacchaṭātvena rūpitastena meduram | punaḥ kīdṛśam |
yogavidāṃ yogam | kīdṛśāṃ yogavidām | vidhūto vividho vyāsaṅgo yairata
eva śuddho ya āśayastasminprādurbhūtaḥ sudhārasaḥ śāntisukhaṃ yeṣāṃ te
ca te prasṛmaraṃ prasāri dhyānaṃ yasminnīdṛśaṃ yadāspadaṃ kaṃdarādi
tadadhyāsinaśca teṣām ||
tāraśrīparaśaktikāmavasudhārūpānugāṃ yaṃ vidu-
stasmai stātpraṇatirgaṇādhipataye yo rāgiṇābhyarthyate |
āmantrya prathamaṃ vareti varadetyārtena sarvaṃ janaṃ
svāminme vaśamānayeti satataṃ svāhādibhiḥ pūjitaḥ || 2||
mahāgaṇapatimantramuddharati - tāraḥ praṇavaḥ, śrīrlakṣmībījam,
paraśaktirmāyābījam, kāmaḥ kāmabījam, vasudhā bhūmibījam, iti pañcarūpāṇāṃ
bījānāmanu gamityakṣarametādṛśaṃ yaṃ sādhakā vidustasmai gaṇādhipataye
praṇatiḥ stāditi yojanā | yaḥ satataṃ svāhāsvadhādibhiḥ śaktibhiḥ
pūjitaḥ | ārtena rāgiṇā prathamaṃ vareti tato varadetyāmantryābhyarthyate |
abhyarthanāmevāha - sarvaṃ janaṃ svāminme vaśamānayeti | svāhādibhirityanena
svāhānto mantraḥ | atrādhipadaṃ sarvamiti ca padaṃ chandonurodhāduktam |
mantre tu gaṇapataye tathā sarvajanamityekameva padam | svāminniti ca
mantrādbahirbhūtam ||
kallolāñcalacumbitāmbudatatāvikṣudravāmbhonidhau
dvīpe ratnamaye suradrumavanāmodaikamedasvini |
mūle kalpatarormahāmaṇimaye pīṭhe'kṣarāmbhoruhe
ṣaṭkoṇākalitatrikoṇaracanasatkarṇike'muṃ bhaje || 3||
kallolānāṃ mahormīṇāmañcalāḥ prāntāstairāśliṣṭā meghatatiryenaitādṛśa
ikṣurasasamudre suradrumāṇāṃ pārijātādīnāṃ vanaṃ tadāmodena paripuṣṭe |
ratnamayaṃ dvīpaṃ vārimadhyasthalaṃ tadgatasya kalpatarormūle mahāmaṇimayaṃ
pīṭhaṃ tatra ṣaṭkoṇayuktatrikoṇakarṇīkāyukte'kṣarāmbhoruhe tantraprasiddhe
mātṛkākamale'muṃ mahāgaṇapatiṃ bhaje ||
cakraprāsarasālakārmukagadāsadbījapūradvija-
vrīhyagrotpalapāśapaṅkajakaraṃ śuṇḍāgrajāgradghaṭam |
āśliṣṭaṃ priyayā sarojakarayā ratnasphuradbhūṣayā
māṇikyapratimaṃ mahāgaṇapatiṃ viśveśamāśāsmahe || 4||
cakraṃ prasiddham, prāsastriśūlaḥ, rasālakārmukamikṣudhanuḥ, gadā prasiddhā,
bījapūro mātuliṅgam, dvijaḥ svakīyo dantaḥ, vrīhyagraṃ śālimañjarī,
utpalaṃ prasiddham, pāśapaṅkaje ca prasiddhe, evaṃ daśāyudhāni kareṣu
yasya | śuṇḍāgre puṣkare jāgratsthito ghaṭo ratnapūrṇo hemakumbho yasya |
kamalahastayā priyayā dakṣiṇahastenāliṅgitaṃ māṇikyapratimaṃ śoṇacchaviṃ
sarveśvaraṃ mahāgaṇapatimāśāsmahe ||
dānāmbhaḥparimeduraprasṛmaravyālambirolambabhṛ-
tsindūrāruṇagaṇḍamaṇḍalayugavyājātpraśastidvayam |
trailokyeṣṭāvidhānavarṇasubhagaṃ yaḥ padmarāgopamaṃ
dhatte sa śriyamātanotu satataṃ devo gaṇānāṃ patiḥ || 5||
dānāmbhasā madāmbunā parimeduraṃ vyāptaṃ prasṛmarānvyālambino
rolambānbhramarānbibhartīti prasṛmaravyālambirolambabhṛt |
sindūreṇāruṇametādṛśaṃ kumbhapradeśadvayaṃ tasya
miṣāttrailokyeṣṭavidhānvarṇasubhagaṃ tribhuvanaśubhavidhyakṣaramanojñam |
padmarāgopamaṃ padmarāgo lohitakastadupamaṃ praśastidvayaṃ yo dhatte sa
gaṇānāṃ patirdevaḥ satataṃ śriyamātanotu | yathā mṛdambulipte dāruphalake
raktacūrṇaṃ dattvākṣarāṇi, tathā dānāmbulipte sindūravati kumbhasthale
bhramarā ityuktaṃ bhavati ||
bhrāmyanmandaraghūrṇanāparavaśakṣīrābdhivīcicchaṭā-
sacchāyāścalacāmaravyatikaraśrīgarvasarvaṃkṛṣāḥ |
dikkāntāghanasāracandanarasāsārāḥ śrayantāṃ manaḥ
svacchandaprasarapraliptaviyato herambadantatviṣaḥ || 6||
herambadantatviṣo manaḥ śrayantām | kiṃbhūtāḥ | bhrāmyato
mandarasya ghūrṇanāvṛttayastadāyattasya kṣīrābdhervīcayo
laharyastāsāṃ chaṭā agrabhāgāstaiḥ sadṛśāḥ | punaḥ kīdṛśāḥ |
calacāmaravyatikaraśrīgarvasarvaṃkakṛṣāḥ | vyatikaro
vyatiṣaṅgaḥ | dikkāntetyādirūpakam | ghanasāraḥ karpūraḥ | tathā
svacchandaprasarapraliptaviyato'nalpasaṃcārākīrṇākāśāḥ | etena tviṣāṃ
bahutvaṃ vyajyate ||
muktājālakarambitapravikasanmāṇikyapuñjacchaṭā-
kāntāḥ kambukadambacumbitaghanābhogapravālopamāḥ |
jyotsnāpūrataraṅgamantharataratsaṃdhyāvayasyāściraṃ
herambasya jayanti dantakiraṇākīrṇāḥ śarīratviṣaḥ || 7||
mauktikasamūhamiśritapradīptamāṇikyasamūhacchaṭāvatkāntā manoharāḥ |
śaṅkhasamūhasaṃgatavistīrṇavidrumasamāḥ | jyotsnāpūrataraṅge mantharaṃ
tarantī cāsau saṃdhyā ca tasyā vayasyāḥ sāmyātsakhyaḥ | etādṛśā herambasya
dantakiraṇairvyāptāḥ śarīratviṣaściraṃ jayanti ||
śuṇḍāgrākalitena hemakalaśenāvarjitena kṣara-
nnānāratnacayena sādhakajanānsaṃbhāvayankoṭiśaḥ |
dānāmodavinodalubdhamadhupaprotsāraṇāvirbhava-
tkarṇāndolanakhelano vijayate devo gaṇagrāmaṇīḥ || 8||
śuṇḍāpradhṛtasuvarṇakalaśasaṃgṛhītena kṣaratā
bahutvādbahirapi nirgacchatā muktāmāṇikyādiratnasamūhena koṭiśaḥ
sādhakajanānsaṃbhāvayannasaṃkhyātānupāsakānsampadā vardhayan |
dānetyādi | āmodo gandhaharṣayoḥ | protsāraṇamuccāṭanaṃ
tadarthamāvirbhavatkarṇāndolanakrīḍaḥ | gaṇānāmīśvaro devo vijayate ||
herambaṃ praṇamāmi yasya purataḥ śāṇḍilyamūle śriyā
bibhratyāmburuhe samaṃ madhuripuste śaṅkhacakre vahan |
nyagrodhasya tale sahādrisutayā śaṃbhustayā dakṣiṇe
bibhrāṇaḥ paraśuṃ triśūlamitayā pāśāṅkuśābhyāṃ śubham || 9||
śāṇḍilyamūle bilvavṛkṣasyādho yasya mahāgaṇapateḥ purato'grabhāge padme
bibhratyā śriyā samaṃ te prasiddhe śaṅkhacakre vahanmadhuripurviṣṇurasti |
tathā yasya dakṣiṇe nyagrodhasya tale vaṭavṛkṣādhaḥ pāśāṅkuśābhyāmitayā
sahitayādrisutayā pārvatyā saha paraśuṃ triśūlaṃ ca bibhrāṇaḥ śaṃbhuḥ
śivo'sti ||
paścātpippalamāśrito ratipatirdevasya ratyotpale
bibhratyā samamaikṣavaṃ dhanuriṣūnpauṣpānvahanpañca ca |
vāme cakragadādharaḥ sa bhagavānkroḍaḥ priyaṃgostale
hastodyacchukaśālimañjarikayā devyā dharaṇyā saha || 10||
devasya paścime pippalavṛkṣasyādha utpale bibhratyā ratyā samamaikṣavaṃ
dhanuḥ pañca pauṣpāniṣūṃśca vahan ratipatiḥ kāmadevo'sti | asya ca vāme
priyaṃguvṛkṣādho hastodyacchukaśālimañjarikayaikasminkare kīramanyatra
kalamakaṇiśaṃ bibhratyā dharaṇyā saha sa prasiddho bhagavānkroḍo varāho'sti
taṃ herambaṃ praṇamāmīti pūrveṇānvayaḥ ||
ṣaṭkoṇāśriṣu ṣaṭsu ṣaḍ gajamukhāḥ pāśāṅkuśābhīvarā-
nbibhrāṇāḥ pramadāsakhāḥ pṛthumahāśoṇāśmapuñjatviṣaḥ |
āmodaḥ purataḥ pramodasumukhau taṃ cābhito durmukhaḥ
paścātpārśvagato'sya vighna iti yo vighnakarteti ca || 11||
ṣaṭkoṇasya pīṭhasya ṣaṭsvaśriṣu pālīṣu ṣaḍ gajamukhā dhyeyāḥ |
kīdṛśāste | pāśāṅkuśābhayavarānhasteṣu bibhrāṇāḥ | pramadānāṃ sakhāya
iti pramadāsakhāḥ | bhāryāsahitā ityarthaḥ | pṛthuścāsau mahāśoṇāśmanāṃ
padmarāgāṇāṃ puñjastadvattviṭ kāntiryeṣāṃ te | yadi ’pṛthumahāḥ’
iti visargāntaḥ pāṭhastadā bhinnaṃ padam | pṛthurmaho yeṣāṃ te |
akārānto'pi mahaśabdo'sti | teṣāṃ nāmānyāha - purato'grakoṇa āmodaḥ |
taṃ cāmodamabhitaḥ pramodasumukhau | puraḥ kalpitapūrvadigapekṣayāgnikoṇe
pramodaḥ, evamīśānakoṇe sumukha ityarthaḥ | paścātpaścimakoṇe durmukhaḥ |
asya durmukhasya vighna iti yasya nāma sa ekasminpārśve vighnakarteti
yasya nāma sa dvitīyapārśve'sti | arthādeko nairṛtyakoṇe, aparo vāyavye
vartate ||
āmodādigaṇeśvarapriyatamāstatraiva nityaṃ sthitāḥ
kāntāśleṣarasajñamantharadṛśaḥ siddhiḥ samṛddhistataḥ |
kāntiryā madanāvatītyapi tathā kalpeṣu yā gīyate
sānyā yāpi madadravā tadaparā drāviṇyamūḥ pūjitāḥ || 12||
kāntasya svasvabharturāliṅganarasaṃ jānantyata eva mantharā rāgiṇī dṛgyāsāṃ
tāḥ | āmodādīnāṃ pūrvaślokoktānāṃ ṣaṇṇāṃ bhāryāsteṣāṃ samīpe sthitā dhyeyāḥ |
tāsāṃ nāmāni ca - siddhiḥ, samṛddhiḥ, kāntiḥ, madanāvatī, madadravā,
drāviṇī ceti ||
āśliṣṭau vasudhetyatho vasumatī tābhyāṃ sitālohitau
varṣantau vasu pārśvayorvilasatastau śaṅkhapadmau nidhī |
aṅgānyanvatha mātaraśca paritaḥ śakrādayo'bjāśrayā-
stadbāhye kuliśādayaḥ paripatatkālānalajyotiṣaḥ || 13||
vasudhayā vasumatyā ca krameṇāliṅgitau śuklaraktavarṇau dhanaṃ varṣantau
tau śaṅkhapadmasaṃjñau prasiddhau nidhī ṣaṭkoṇapārśvayorvilasataḥ |
tayordhyānaṃ kuryādityarthaha | anu nidhidhyānānantaraṃ hṛdayāni
ṣaḍaṅgāni dhyāyet | parito brāhmyādyā aṣṭa mātaro dhyeyāḥ |
ṣaṭkoṇādbahiḥsthite'ṣṭadalakamala indrādayo dikpālāstadbāhye teṣāṃ samīpa
eva paripatatkālānalajyotiṣaḥ pradīptasvarūpā indrādīnāṃ hetayo vajrādyā
dhyeyāḥ ||
ithaṃ viṣṇuśivāditattvatanave śrīvakratuṇḍāya huṃ-
kārākṣiptasamastadaityapṛtanāvrātāya dīptatviṣe |
ānandaikarasāvabodhalaharīvidhvastasarvormaye
sarvatra prathamānamugdhamahase tasmai parasmai namaḥ || 14||
’herambaṃ praṇamāmi’ (9|10) iti ślokābhyāṃ
viṣṇuśivādisvarūpaistanurmūrtiryasya sa tasmai | ādipadātsmarakroḍau |
huṃkāramātreṇa nirastasamastāsurasainyasamūhāya dīptakāntaye | ānandeti |
niratiśayasukhasphuraṇataraṅgairdūrīkṛtasampūrṇormaye | ūrmayaḥ
ṣaḍbhāvavikārāḥ | te ca - jāyate, asti, vardhate, vipariṇamate,
apakṣīyate, naśyatīti ca | ānandaikarasāvayodhalaharībhirvidhvastāḥ
sarveṣāṃ sādhakānāmūrmayaḥ ṣaḍindriyajanyā vṛttayo yasmādityeke |
ūrmiśabdenāvidyādayo yogaśāstraprasiddhāḥ kleśāḥ | sarvatra prathamānaṃ
mugdhaṃ sundaraṃ maho yasya tasmai parasmai jagato'nyasmai namaḥ ||
sevāhevākidevāsuranaranikarasphārakoṭīrakoṭī-
koṭivyāṭīkamānadyumaṇisamamaṇiśreṇibhāveṇikānām |
rājannīrājanaśrīsakhacaraṇanakhadyotavidyotamānaḥ
śreyaḥ stheyaḥ sa deyānmama vimaladṛśo bandhuraṃ sindhurāsyaḥ || 15||
sevāyāṃ hevāko'bhilāṣo yeṣām | ahamagre'hamagre bhavāmītīcchā |
ahaṃpūrviketi yāvat | te ca te devāsuranarāṇāṃ samūhāsteṣāṃ
dedīpyamānamukuṭāgrāṇāṃ yā koṭiḥ saṃkhyāviśeṣastatra vyāṭīkamānāḥ susaṃgatāḥ
sūryatulyaratnapaṅktikāntipravāhāsteṣām | rājantī nīrājanaśrīrārātrikaśobhā
tasyāḥ sakhāyaste ca te caraṇanakhāśca teṣāṃ dyotena prakāśena
vidyotamānaḥ sa prasiddhaḥ sindhurāsyo gajamukhaḥ | he vimaladṛśaḥ
paṇḍitāḥ | mama bandhuraṃ ramyaṃ stheyaḥ sthirataraṃ śreyaḥ kalyāṇaṃ deyāt |
mametyasya vā vimaladṛśa iti viśeṣaṇam | ’vimaladṛśā’ iti pāṭhe tu
saumyāvalokanena śreyo dadyādityarthaḥ ||
etena prakaṭarahasyamantramālāgarbheṇa sphuṭatarasaṃvidā stavena |
yaḥ stauti pracurataraṃ mahāgaṇeśaṃ tasyeyaṃ bhavati vaśaṃvadā trilokī
|| 16||
sphuṭatarasaṃvidetyanena stotre prasādaguṇaḥ sūcitaḥ | pracurataraḥ
muhurmuhuḥ | anyatspaṣṭam ||
|| iti śrīmatparamahaṃsaparivrājakācāryavaryaśrīrāghavacaitanyaviracitaṃ mahāgaṇapatistotraṃ tacchiṣyakṛtayā ṭippaṇyā sametaṃ samāptam ||

Explore More