Lord Ganesha

సవ్యాఖ్యా మహాగణపతిస్తోత్రమ్

(Savyakhya Mahaganapatistotram in Telugu)

Raghava Chaitanya

Also known as savyaakhya mahaganapati stotram · savyakhya mahaganapatistotra · tacchisyakrtaya tippanya sametam

The only text in this cluster that arrives with its own commentary attached: the verses are by Raghava Chaitanya, and the running gloss set between them was written by his pupil. It needs the gloss, because the verses hide the mantra rather than state it. The commentary is what unlocks them — tara means the pranava, shri means the Lakshmi seed, parashakti the maya seed, kama the kama seed, vasudha the earth seed, and after those five comes the syllable gam. What the verses describe once decoded is the seat: an ocean of sugarcane juice with cloud-banks caught on the crests of its waves, an island of gems in the middle of it, a wish-tree, and beneath the tree a great jewelled throne with a triangle set inside the six-cornered figure. Then the ten weapons in the ten hands, his own broken tusk among them.

Reading depth
Lyrics
(తచ్ఛిష్యకృతయా టిప్పణ్యా సమేతమ్ ।)
యోగం యోగవిదాం విధూతవివిధవ్యాసఙ్గశుద్ధాశయ-
ప్రాదుర్భూతసుధారసప్రసృమరధ్యానాస్పదాధ్యాసినామ్ ।
ఆనన్దప్లవమానబోధమధురామోదచ్ఛటామేదురం
తం భూమానముపాస్మహే పరిణతం దన్తావలస్యాత్మనా ॥ ౧॥
దన్తావలో గజస్తస్యేవాస్యం ముఖం యస్య స గజాననస్తదాత్మనా తద్రూపేణ
పరిణతం తం భూమానం పరం బ్రహ్మోపాస్మహే । కీదృశం తమ్ । ఆనన్దో
బ్రహ్మానన్దస్తేన ప్లవమానః । లక్షణయా పూర్ణానన్దాభిన్న ఇత్యర్థః ।
ఈదృశో యో బోధస్తేన చిదానన్దమయం స్వరూపముక్తమ్ । తద్వివర్తరూపః
ప్రపఞ్చ ఏవ మధురామోదచ్ఛటాత్వేన రూపితస్తేన మేదురమ్ । పునః కీదృశమ్ ।
యోగవిదాం యోగమ్ । కీదృశాం యోగవిదామ్ । విధూతో వివిధో వ్యాసఙ్గో యైరత
ఏవ శుద్ధో య ఆశయస్తస్మిన్ప్రాదుర్భూతః సుధారసః శాన్తిసుఖం యేషాం తే
చ తే ప్రసృమరం ప్రసారి ధ్యానం యస్మిన్నీదృశం యదాస్పదం కందరాది
తదధ్యాసినశ్చ తేషామ్ ॥
తారశ్రీపరశక్తికామవసుధారూపానుగాం యం విదు-
స్తస్మై స్తాత్ప్రణతిర్గణాధిపతయే యో రాగిణాభ్యర్థ్యతే ।
ఆమన్త్ర్య ప్రథమం వరేతి వరదేత్యార్తేన సర్వం జనం
స్వామిన్మే వశమానయేతి సతతం స్వాహాదిభిః పూజితః ॥ ౨॥
మహాగణపతిమన్త్రముద్ధరతి - తారః ప్రణవః, శ్రీర్లక్ష్మీబీజమ్,
పరశక్తిర్మాయాబీజమ్, కామః కామబీజమ్, వసుధా భూమిబీజమ్, ఇతి పఞ్చరూపాణాం
బీజానామను గమిత్యక్షరమేతాదృశం యం సాధకా విదుస్తస్మై గణాధిపతయే
ప్రణతిః స్తాదితి యోజనా । యః సతతం స్వాహాస్వధాదిభిః శక్తిభిః
పూజితః । ఆర్తేన రాగిణా ప్రథమం వరేతి తతో వరదేత్యామన్త్ర్యాభ్యర్థ్యతే ।
అభ్యర్థనామేవాహ - సర్వం జనం స్వామిన్మే వశమానయేతి । స్వాహాదిభిరిత్యనేన
స్వాహాన్తో మన్త్రః । అత్రాధిపదం సర్వమితి చ పదం ఛన్దోనురోధాదుక్తమ్ ।
మన్త్రే తు గణపతయే తథా సర్వజనమిత్యేకమేవ పదమ్ । స్వామిన్నితి చ
మన్త్రాద్బహిర్భూతమ్ ॥
కల్లోలాఞ్చలచుమ్బితామ్బుదతతావిక్షుద్రవామ్భోనిధౌ
ద్వీపే రత్నమయే సురద్రుమవనామోదైకమేదస్విని ।
మూలే కల్పతరోర్మహామణిమయే పీఠేఽక్షరామ్భోరుహే
షట్కోణాకలితత్రికోణరచనసత్కర్ణికేఽముం భజే ॥ ౩॥
కల్లోలానాం మహోర్మీణామఞ్చలాః ప్రాన్తాస్తైరాశ్లిష్టా మేఘతతిర్యేనైతాదృశ
ఇక్షురససముద్రే సురద్రుమాణాం పారిజాతాదీనాం వనం తదామోదేన పరిపుష్టే ।
రత్నమయం ద్వీపం వారిమధ్యస్థలం తద్గతస్య కల్పతరోర్మూలే మహామణిమయం
పీఠం తత్ర షట్కోణయుక్తత్రికోణకర్ణీకాయుక్తేఽక్షరామ్భోరుహే తన్త్రప్రసిద్ధే
మాతృకాకమలేఽముం మహాగణపతిం భజే ॥
చక్రప్రాసరసాలకార్ముకగదాసద్బీజపూరద్విజ-
వ్రీహ్యగ్రోత్పలపాశపఙ్కజకరం శుణ్డాగ్రజాగ్రద్ఘటమ్ ।
ఆశ్లిష్టం ప్రియయా సరోజకరయా రత్నస్ఫురద్భూషయా
మాణిక్యప్రతిమం మహాగణపతిం విశ్వేశమాశాస్మహే ॥ ౪॥
చక్రం ప్రసిద్ధమ్, ప్రాసస్త్రిశూలః, రసాలకార్ముకమిక్షుధనుః, గదా ప్రసిద్ధా,
బీజపూరో మాతులిఙ్గమ్, ద్విజః స్వకీయో దన్తః, వ్రీహ్యగ్రం శాలిమఞ్జరీ,
ఉత్పలం ప్రసిద్ధమ్, పాశపఙ్కజే చ ప్రసిద్ధే, ఏవం దశాయుధాని కరేషు
యస్య । శుణ్డాగ్రే పుష్కరే జాగ్రత్స్థితో ఘటో రత్నపూర్ణో హేమకుమ్భో యస్య ।
కమలహస్తయా ప్రియయా దక్షిణహస్తేనాలిఙ్గితం మాణిక్యప్రతిమం శోణచ్ఛవిం
సర్వేశ్వరం మహాగణపతిమాశాస్మహే ॥
దానామ్భఃపరిమేదురప్రసృమరవ్యాలమ్బిరోలమ్బభృ-
త్సిన్దూరారుణగణ్డమణ్డలయుగవ్యాజాత్ప్రశస్తిద్వయమ్ ।
త్రైలోక్యేష్టావిధానవర్ణసుభగం యః పద్మరాగోపమం
ధత్తే స శ్రియమాతనోతు సతతం దేవో గణానాం పతిః ॥ ౫॥
దానామ్భసా మదామ్బునా పరిమేదురం వ్యాప్తం ప్రసృమరాన్వ్యాలమ్బినో
రోలమ్బాన్భ్రమరాన్బిభర్తీతి ప్రసృమరవ్యాలమ్బిరోలమ్బభృత్ ।
సిన్దూరేణారుణమేతాదృశం కుమ్భప్రదేశద్వయం తస్య
మిషాత్త్రైలోక్యేష్టవిధాన్వర్ణసుభగం త్రిభువనశుభవిధ్యక్షరమనోజ్ఞమ్ ।
పద్మరాగోపమం పద్మరాగో లోహితకస్తదుపమం ప్రశస్తిద్వయం యో ధత్తే స
గణానాం పతిర్దేవః సతతం శ్రియమాతనోతు । యథా మృదమ్బులిప్తే దారుఫలకే
రక్తచూర్ణం దత్త్వాక్షరాణి, తథా దానామ్బులిప్తే సిన్దూరవతి కుమ్భస్థలే
భ్రమరా ఇత్యుక్తం భవతి ॥
భ్రామ్యన్మన్దరఘూర్ణనాపరవశక్షీరాబ్ధివీచిచ్ఛటా-
సచ్ఛాయాశ్చలచామరవ్యతికరశ్రీగర్వసర్వంకృషాః ।
దిక్కాన్తాఘనసారచన్దనరసాసారాః శ్రయన్తాం మనః
స్వచ్ఛన్దప్రసరప్రలిప్తవియతో హేరమ్బదన్తత్విషః ॥ ౬॥
హేరమ్బదన్తత్విషో మనః శ్రయన్తామ్ । కింభూతాః । భ్రామ్యతో
మన్దరస్య ఘూర్ణనావృత్తయస్తదాయత్తస్య క్షీరాబ్ధేర్వీచయో
లహర్యస్తాసాం ఛటా అగ్రభాగాస్తైః సదృశాః । పునః కీదృశాః ।
చలచామరవ్యతికరశ్రీగర్వసర్వంకకృషాః । వ్యతికరో
వ్యతిషఙ్గః । దిక్కాన్తేత్యాదిరూపకమ్ । ఘనసారః కర్పూరః । తథా
స్వచ్ఛన్దప్రసరప్రలిప్తవియతోఽనల్పసంచారాకీర్ణాకాశాః । ఏతేన త్విషాం
బహుత్వం వ్యజ్యతే ॥
ముక్తాజాలకరమ్బితప్రవికసన్మాణిక్యపుఞ్జచ్ఛటా-
కాన్తాః కమ్బుకదమ్బచుమ్బితఘనాభోగప్రవాలోపమాః ।
జ్యోత్స్నాపూరతరఙ్గమన్థరతరత్సంధ్యావయస్యాశ్చిరం
హేరమ్బస్య జయన్తి దన్తకిరణాకీర్ణాః శరీరత్విషః ॥ ౭॥
మౌక్తికసమూహమిశ్రితప్రదీప్తమాణిక్యసమూహచ్ఛటావత్కాన్తా మనోహరాః ।
శఙ్ఖసమూహసంగతవిస్తీర్ణవిద్రుమసమాః । జ్యోత్స్నాపూరతరఙ్గే మన్థరం
తరన్తీ చాసౌ సంధ్యా చ తస్యా వయస్యాః సామ్యాత్సఖ్యః । ఏతాదృశా హేరమ్బస్య
దన్తకిరణైర్వ్యాప్తాః శరీరత్విషశ్చిరం జయన్తి ॥
శుణ్డాగ్రాకలితేన హేమకలశేనావర్జితేన క్షర-
న్నానారత్నచయేన సాధకజనాన్సంభావయన్కోటిశః ।
దానామోదవినోదలుబ్ధమధుపప్రోత్సారణావిర్భవ-
త్కర్ణాన్దోలనఖేలనో విజయతే దేవో గణగ్రామణీః ॥ ౮॥
శుణ్డాప్రధృతసువర్ణకలశసంగృహీతేన క్షరతా
బహుత్వాద్బహిరపి నిర్గచ్ఛతా ముక్తామాణిక్యాదిరత్నసమూహేన కోటిశః
సాధకజనాన్సంభావయన్నసంఖ్యాతానుపాసకాన్సమ్పదా వర్ధయన్ ।
దానేత్యాది । ఆమోదో గన్ధహర్షయోః । ప్రోత్సారణముచ్చాటనం
తదర్థమావిర్భవత్కర్ణాన్దోలనక్రీడః । గణానామీశ్వరో దేవో విజయతే ॥
హేరమ్బం ప్రణమామి యస్య పురతః శాణ్డిల్యమూలే శ్రియా
బిభ్రత్యామ్బురుహే సమం మధురిపుస్తే శఙ్ఖచక్రే వహన్ ।
న్యగ్రోధస్య తలే సహాద్రిసుతయా శంభుస్తయా దక్షిణే
బిభ్రాణః పరశుం త్రిశూలమితయా పాశాఙ్కుశాభ్యాం శుభమ్ ॥ ౯॥
శాణ్డిల్యమూలే బిల్వవృక్షస్యాధో యస్య మహాగణపతేః పురతోఽగ్రభాగే పద్మే
బిభ్రత్యా శ్రియా సమం తే ప్రసిద్ధే శఙ్ఖచక్రే వహన్మధురిపుర్విష్ణురస్తి ।
తథా యస్య దక్షిణే న్యగ్రోధస్య తలే వటవృక్షాధః పాశాఙ్కుశాభ్యామితయా
సహితయాద్రిసుతయా పార్వత్యా సహ పరశుం త్రిశూలం చ బిభ్రాణః శంభుః
శివోఽస్తి ॥
పశ్చాత్పిప్పలమాశ్రితో రతిపతిర్దేవస్య రత్యోత్పలే
బిభ్రత్యా సమమైక్షవం ధనురిషూన్పౌష్పాన్వహన్పఞ్చ చ ।
వామే చక్రగదాధరః స భగవాన్క్రోడః ప్రియంగోస్తలే
హస్తోద్యచ్ఛుకశాలిమఞ్జరికయా దేవ్యా ధరణ్యా సహ ॥ ౧౦॥
దేవస్య పశ్చిమే పిప్పలవృక్షస్యాధ ఉత్పలే బిభ్రత్యా రత్యా సమమైక్షవం
ధనుః పఞ్చ పౌష్పానిషూంశ్చ వహన్ రతిపతిః కామదేవోఽస్తి । అస్య చ వామే
ప్రియంగువృక్షాధో హస్తోద్యచ్ఛుకశాలిమఞ్జరికయైకస్మిన్కరే కీరమన్యత్ర
కలమకణిశం బిభ్రత్యా ధరణ్యా సహ స ప్రసిద్ధో భగవాన్క్రోడో వరాహోఽస్తి
తం హేరమ్బం ప్రణమామీతి పూర్వేణాన్వయః ॥
షట్కోణాశ్రిషు షట్సు షడ్ గజముఖాః పాశాఙ్కుశాభీవరా-
న్బిభ్రాణాః ప్రమదాసఖాః పృథుమహాశోణాశ్మపుఞ్జత్విషః ।
ఆమోదః పురతః ప్రమోదసుముఖౌ తం చాభితో దుర్ముఖః
పశ్చాత్పార్శ్వగతోఽస్య విఘ్న ఇతి యో విఘ్నకర్తేతి చ ॥ ౧౧॥
షట్కోణస్య పీఠస్య షట్స్వశ్రిషు పాలీషు షడ్ గజముఖా ధ్యేయాః ।
కీదృశాస్తే । పాశాఙ్కుశాభయవరాన్హస్తేషు బిభ్రాణాః । ప్రమదానాం సఖాయ
ఇతి ప్రమదాసఖాః । భార్యాసహితా ఇత్యర్థః । పృథుశ్చాసౌ మహాశోణాశ్మనాం
పద్మరాగాణాం పుఞ్జస్తద్వత్త్విట్ కాన్తిర్యేషాం తే । యది ’పృథుమహాః’
ఇతి విసర్గాన్తః పాఠస్తదా భిన్నం పదమ్ । పృథుర్మహో యేషాం తే ।
అకారాన్తోఽపి మహశబ్దోఽస్తి । తేషాం నామాన్యాహ - పురతోఽగ్రకోణ ఆమోదః ।
తం చామోదమభితః ప్రమోదసుముఖౌ । పురః కల్పితపూర్వదిగపేక్షయాగ్నికోణే
ప్రమోదః, ఏవమీశానకోణే సుముఖ ఇత్యర్థః । పశ్చాత్పశ్చిమకోణే దుర్ముఖః ।
అస్య దుర్ముఖస్య విఘ్న ఇతి యస్య నామ స ఏకస్మిన్పార్శ్వే విఘ్నకర్తేతి
యస్య నామ స ద్వితీయపార్శ్వేఽస్తి । అర్థాదేకో నైరృత్యకోణే, అపరో వాయవ్యే
వర్తతే ॥
ఆమోదాదిగణేశ్వరప్రియతమాస్తత్రైవ నిత్యం స్థితాః
కాన్తాశ్లేషరసజ్ఞమన్థరదృశః సిద్ధిః సమృద్ధిస్తతః ।
కాన్తిర్యా మదనావతీత్యపి తథా కల్పేషు యా గీయతే
సాన్యా యాపి మదద్రవా తదపరా ద్రావిణ్యమూః పూజితాః ॥ ౧౨॥
కాన్తస్య స్వస్వభర్తురాలిఙ్గనరసం జానన్త్యత ఏవ మన్థరా రాగిణీ దృగ్యాసాం
తాః । ఆమోదాదీనాం పూర్వశ్లోకోక్తానాం షణ్ణాం భార్యాస్తేషాం సమీపే స్థితా ధ్యేయాః ।
తాసాం నామాని చ - సిద్ధిః, సమృద్ధిః, కాన్తిః, మదనావతీ, మదద్రవా,
ద్రావిణీ చేతి ॥
ఆశ్లిష్టౌ వసుధేత్యథో వసుమతీ తాభ్యాం సితాలోహితౌ
వర్షన్తౌ వసు పార్శ్వయోర్విలసతస్తౌ శఙ్ఖపద్మౌ నిధీ ।
అఙ్గాన్యన్వథ మాతరశ్చ పరితః శక్రాదయోఽబ్జాశ్రయా-
స్తద్బాహ్యే కులిశాదయః పరిపతత్కాలానలజ్యోతిషః ॥ ౧౩॥
వసుధయా వసుమత్యా చ క్రమేణాలిఙ్గితౌ శుక్లరక్తవర్ణౌ ధనం వర్షన్తౌ
తౌ శఙ్ఖపద్మసంజ్ఞౌ ప్రసిద్ధౌ నిధీ షట్కోణపార్శ్వయోర్విలసతః ।
తయోర్ధ్యానం కుర్యాదిత్యర్థహ । అను నిధిధ్యానానన్తరం హృదయాని
షడఙ్గాని ధ్యాయేత్ । పరితో బ్రాహ్మ్యాద్యా అష్ట మాతరో ధ్యేయాః ।
షట్కోణాద్బహిఃస్థితేఽష్టదలకమల ఇన్ద్రాదయో దిక్పాలాస్తద్బాహ్యే తేషాం సమీప
ఏవ పరిపతత్కాలానలజ్యోతిషః ప్రదీప్తస్వరూపా ఇన్ద్రాదీనాం హేతయో వజ్రాద్యా
ధ్యేయాః ॥
ఇథం విష్ణుశివాదితత్త్వతనవే శ్రీవక్రతుణ్డాయ హుం-
కారాక్షిప్తసమస్తదైత్యపృతనావ్రాతాయ దీప్తత్విషే ।
ఆనన్దైకరసావబోధలహరీవిధ్వస్తసర్వోర్మయే
సర్వత్ర ప్రథమానముగ్ధమహసే తస్మై పరస్మై నమః ॥ ౧౪॥
’హేరమ్బం ప్రణమామి’ (౯।౧౦) ఇతి శ్లోకాభ్యాం
విష్ణుశివాదిస్వరూపైస్తనుర్మూర్తిర్యస్య స తస్మై । ఆదిపదాత్స్మరక్రోడౌ ।
హుంకారమాత్రేణ నిరస్తసమస్తాసురసైన్యసమూహాయ దీప్తకాన్తయే । ఆనన్దేతి ।
నిరతిశయసుఖస్ఫురణతరఙ్గైర్దూరీకృతసమ్పూర్ణోర్మయే । ఊర్మయః
షడ్భావవికారాః । తే చ - జాయతే, అస్తి, వర్ధతే, విపరిణమతే,
అపక్షీయతే, నశ్యతీతి చ । ఆనన్దైకరసావయోధలహరీభిర్విధ్వస్తాః
సర్వేషాం సాధకానామూర్మయః షడిన్ద్రియజన్యా వృత్తయో యస్మాదిత్యేకే ।
ఊర్మిశబ్దేనావిద్యాదయో యోగశాస్త్రప్రసిద్ధాః క్లేశాః । సర్వత్ర ప్రథమానం
ముగ్ధం సున్దరం మహో యస్య తస్మై పరస్మై జగతోఽన్యస్మై నమః ॥
సేవాహేవాకిదేవాసురనరనికరస్ఫారకోటీరకోటీ-
కోటివ్యాటీకమానద్యుమణిసమమణిశ్రేణిభావేణికానామ్ ।
రాజన్నీరాజనశ్రీసఖచరణనఖద్యోతవిద్యోతమానః
శ్రేయః స్థేయః స దేయాన్మమ విమలదృశో బన్ధురం సిన్ధురాస్యః ॥ ౧౫॥
సేవాయాం హేవాకోఽభిలాషో యేషామ్ । అహమగ్రేఽహమగ్రే భవామీతీచ్ఛా ।
అహంపూర్వికేతి యావత్ । తే చ తే దేవాసురనరాణాం సమూహాస్తేషాం
దేదీప్యమానముకుటాగ్రాణాం యా కోటిః సంఖ్యావిశేషస్తత్ర వ్యాటీకమానాః సుసంగతాః
సూర్యతుల్యరత్నపఙ్క్తికాన్తిప్రవాహాస్తేషామ్ । రాజన్తీ నీరాజనశ్రీరారాత్రికశోభా
తస్యాః సఖాయస్తే చ తే చరణనఖాశ్చ తేషాం ద్యోతేన ప్రకాశేన
విద్యోతమానః స ప్రసిద్ధః సిన్ధురాస్యో గజముఖః । హే విమలదృశః
పణ్డితాః । మమ బన్ధురం రమ్యం స్థేయః స్థిరతరం శ్రేయః కల్యాణం దేయాత్ ।
మమేత్యస్య వా విమలదృశ ఇతి విశేషణమ్ । ’విమలదృశా’ ఇతి పాఠే తు
సౌమ్యావలోకనేన శ్రేయో దద్యాదిత్యర్థః ॥
ఏతేన ప్రకటరహస్యమన్త్రమాలాగర్భేణ స్ఫుటతరసంవిదా స్తవేన ।
యః స్తౌతి ప్రచురతరం మహాగణేశం తస్యేయం భవతి వశంవదా త్రిలోకీ
॥ ౧౬॥
స్ఫుటతరసంవిదేత్యనేన స్తోత్రే ప్రసాదగుణః సూచితః । ప్రచురతరః
ముహుర్ముహుః । అన్యత్స్పష్టమ్ ॥
॥ ఇతి శ్రీమత్పరమహంసపరివ్రాజకాచార్యవర్యశ్రీరాఘవచైతన్యవిరచితం మహాగణపతిస్తోత్రం తచ్ఛిష్యకృతయా టిప్పణ్యా సమేతం సమాప్తమ్ ॥

Explore More