Lord Ganesha

ସଵ୍ଯାଖ୍ଯା ମହାଗଣପତିସ୍ତୋତ୍ରମ୍

(Savyakhya Mahaganapatistotram in Odia)

Raghava Chaitanya

Also known as savyaakhya mahaganapati stotram · savyakhya mahaganapatistotra · tacchisyakrtaya tippanya sametam

The only text in this cluster that arrives with its own commentary attached: the verses are by Raghava Chaitanya, and the running gloss set between them was written by his pupil. It needs the gloss, because the verses hide the mantra rather than state it. The commentary is what unlocks them — tara means the pranava, shri means the Lakshmi seed, parashakti the maya seed, kama the kama seed, vasudha the earth seed, and after those five comes the syllable gam. What the verses describe once decoded is the seat: an ocean of sugarcane juice with cloud-banks caught on the crests of its waves, an island of gems in the middle of it, a wish-tree, and beneath the tree a great jewelled throne with a triangle set inside the six-cornered figure. Then the ten weapons in the ten hands, his own broken tusk among them.

Reading depth
Lyrics
(ତଚ୍ଛିଷ୍ଯକୃତଯା ଟିପ୍ପଣ୍ଯା ସମେତମ୍ ।)
ଯୋଗଂ ଯୋଗଵିଦାଂ ଵିଧୂତଵିଵିଧଵ୍ଯାସଙ୍ଗଶୁଦ୍ଧାଶଯ-
ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତସୁଧାରସପ୍ରସୃମରଧ୍ଯାନାସ୍ପଦାଧ୍ଯାସିନାମ୍ ।
ଆନନ୍ଦପ୍ଲଵମାନବୋଧମଧୁରାମୋଦଚ୍ଛଟାମେଦୁରଂ
ତଂ ଭୂମାନମୁପାସ୍ମହେ ପରିଣତଂ ଦନ୍ତାଵଲସ୍ଯାତ୍ମନା ॥ ୧॥
ଦନ୍ତାଵଲୋ ଗଜସ୍ତସ୍ଯେଵାସ୍ଯଂ ମୁଖଂ ଯସ୍ଯ ସ ଗଜାନନସ୍ତଦାତ୍ମନା ତଦ୍ରୂପେଣ
ପରିଣତଂ ତଂ ଭୂମାନଂ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମୋପାସ୍ମହେ । କୀଦୃଶଂ ତମ୍ । ଆନନ୍ଦୋ
ବ୍ରହ୍ମାନନ୍ଦସ୍ତେନ ପ୍ଲଵମାନଃ । ଲକ୍ଷଣଯା ପୂର୍ଣାନନ୍ଦାଭିନ୍ନ ଇତ୍ଯର୍ଥଃ ।
ଈଦୃଶୋ ଯୋ ବୋଧସ୍ତେନ ଚିଦାନନ୍ଦମଯଂ ସ୍ଵରୂପମୁକ୍ତମ୍ । ତଦ୍ଵିଵର୍ତରୂପଃ
ପ୍ରପଞ୍ଚ ଏଵ ମଧୁରାମୋଦଚ୍ଛଟାତ୍ଵେନ ରୂପିତସ୍ତେନ ମେଦୁରମ୍ । ପୁନଃ କୀଦୃଶମ୍ ।
ଯୋଗଵିଦାଂ ଯୋଗମ୍ । କୀଦୃଶାଂ ଯୋଗଵିଦାମ୍ । ଵିଧୂତୋ ଵିଵିଧୋ ଵ୍ଯାସଙ୍ଗୋ ଯୈରତ
ଏଵ ଶୁଦ୍ଧୋ ଯ ଆଶଯସ୍ତସ୍ମିନ୍ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତଃ ସୁଧାରସଃ ଶାନ୍ତିସୁଖଂ ଯେଷାଂ ତେ
ଚ ତେ ପ୍ରସୃମରଂ ପ୍ରସାରି ଧ୍ଯାନଂ ଯସ୍ମିନ୍ନୀଦୃଶଂ ଯଦାସ୍ପଦଂ କଂଦରାଦି
ତଦଧ୍ଯାସିନଶ୍ଚ ତେଷାମ୍ ॥
ତାରଶ୍ରୀପରଶକ୍ତିକାମଵସୁଧାରୂପାନୁଗାଂ ଯଂ ଵିଦୁ-
ସ୍ତସ୍ମୈ ସ୍ତାତ୍ପ୍ରଣତିର୍ଗଣାଧିପତଯେ ଯୋ ରାଗିଣାଭ୍ଯର୍ଥ୍ଯତେ ।
ଆମନ୍ତ୍ର୍ଯ ପ୍ରଥମଂ ଵରେତି ଵରଦେତ୍ଯାର୍ତେନ ସର୍ଵଂ ଜନଂ
ସ୍ଵାମିନ୍ମେ ଵଶମାନଯେତି ସତତଂ ସ୍ଵାହାଦିଭିଃ ପୂଜିତଃ ॥ ୨॥
ମହାଗଣପତିମନ୍ତ୍ରମୁଦ୍ଧରତି - ତାରଃ ପ୍ରଣଵଃ, ଶ୍ରୀର୍ଲକ୍ଷ୍ମୀବୀଜମ୍,
ପରଶକ୍ତିର୍ମାଯାବୀଜମ୍, କାମଃ କାମବୀଜମ୍, ଵସୁଧା ଭୂମିବୀଜମ୍, ଇତି ପଞ୍ଚରୂପାଣାଂ
ବୀଜାନାମନୁ ଗମିତ୍ଯକ୍ଷରମେତାଦୃଶଂ ଯଂ ସାଧକା ଵିଦୁସ୍ତସ୍ମୈ ଗଣାଧିପତଯେ
ପ୍ରଣତିଃ ସ୍ତାଦିତି ଯୋଜନା । ଯଃ ସତତଂ ସ୍ଵାହାସ୍ଵଧାଦିଭିଃ ଶକ୍ତିଭିଃ
ପୂଜିତଃ । ଆର୍ତେନ ରାଗିଣା ପ୍ରଥମଂ ଵରେତି ତତୋ ଵରଦେତ୍ଯାମନ୍ତ୍ର୍ଯାଭ୍ଯର୍ଥ୍ଯତେ ।
ଅଭ୍ଯର୍ଥନାମେଵାହ - ସର୍ଵଂ ଜନଂ ସ୍ଵାମିନ୍ମେ ଵଶମାନଯେତି । ସ୍ଵାହାଦିଭିରିତ୍ଯନେନ
ସ୍ଵାହାନ୍ତୋ ମନ୍ତ୍ରଃ । ଅତ୍ରାଧିପଦଂ ସର୍ଵମିତି ଚ ପଦଂ ଛନ୍ଦୋନୁରୋଧାଦୁକ୍ତମ୍ ।
ମନ୍ତ୍ରେ ତୁ ଗଣପତଯେ ତଥା ସର୍ଵଜନମିତ୍ଯେକମେଵ ପଦମ୍ । ସ୍ଵାମିନ୍ନିତି ଚ
ମନ୍ତ୍ରାଦ୍ବହିର୍ଭୂତମ୍ ॥
କଲ୍ଲୋଲାଞ୍ଚଲଚୁମ୍ବିତାମ୍ବୁଦତତାଵିକ୍ଷୁଦ୍ରଵାମ୍ଭୋନିଧୌ
ଦ୍ଵୀପେ ରତ୍ନମଯେ ସୁରଦ୍ରୁମଵନାମୋଦୈକମେଦସ୍ଵିନି ।
ମୂଲେ କଲ୍ପତରୋର୍ମହାମଣିମଯେ ପୀଠେଽକ୍ଷରାମ୍ଭୋରୁହେ
ଷଟ୍କୋଣାକଲିତତ୍ରିକୋଣରଚନସତ୍କର୍ଣିକେଽମୁଂ ଭଜେ ॥ ୩॥
କଲ୍ଲୋଲାନାଂ ମହୋର୍ମୀଣାମଞ୍ଚଲାଃ ପ୍ରାନ୍ତାସ୍ତୈରାଶ୍ଲିଷ୍ଟା ମେଘତତିର୍ଯେନୈତାଦୃଶ
ଇକ୍ଷୁରସସମୁଦ୍ରେ ସୁରଦ୍ରୁମାଣାଂ ପାରିଜାତାଦୀନାଂ ଵନଂ ତଦାମୋଦେନ ପରିପୁଷ୍ଟେ ।
ରତ୍ନମଯଂ ଦ୍ଵୀପଂ ଵାରିମଧ୍ଯସ୍ଥଲଂ ତଦ୍ଗତସ୍ଯ କଲ୍ପତରୋର୍ମୂଲେ ମହାମଣିମଯଂ
ପୀଠଂ ତତ୍ର ଷଟ୍କୋଣଯୁକ୍ତତ୍ରିକୋଣକର୍ଣୀକାଯୁକ୍ତେଽକ୍ଷରାମ୍ଭୋରୁହେ ତନ୍ତ୍ରପ୍ରସିଦ୍ଧେ
ମାତୃକାକମଲେଽମୁଂ ମହାଗଣପତିଂ ଭଜେ ॥
ଚକ୍ରପ୍ରାସରସାଲକାର୍ମୁକଗଦାସଦ୍ବୀଜପୂରଦ୍ଵିଜ-
ଵ୍ରୀହ୍ଯଗ୍ରୋତ୍ପଲପାଶପଙ୍କଜକରଂ ଶୁଣ୍ଡାଗ୍ରଜାଗ୍ରଦ୍ଘଟମ୍ ।
ଆଶ୍ଲିଷ୍ଟଂ ପ୍ରିଯଯା ସରୋଜକରଯା ରତ୍ନସ୍ଫୁରଦ୍ଭୂଷଯା
ମାଣିକ୍ଯପ୍ରତିମଂ ମହାଗଣପତିଂ ଵିଶ୍ଵେଶମାଶାସ୍ମହେ ॥ ୪॥
ଚକ୍ରଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧମ୍, ପ୍ରାସସ୍ତ୍ରିଶୂଲଃ, ରସାଲକାର୍ମୁକମିକ୍ଷୁଧନୁଃ, ଗଦା ପ୍ରସିଦ୍ଧା,
ବୀଜପୂରୋ ମାତୁଲିଙ୍ଗମ୍, ଦ୍ଵିଜଃ ସ୍ଵକୀଯୋ ଦନ୍ତଃ, ଵ୍ରୀହ୍ଯଗ୍ରଂ ଶାଲିମଞ୍ଜରୀ,
ଉତ୍ପଲଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧମ୍, ପାଶପଙ୍କଜେ ଚ ପ୍ରସିଦ୍ଧେ, ଏଵଂ ଦଶାଯୁଧାନି କରେଷୁ
ଯସ୍ଯ । ଶୁଣ୍ଡାଗ୍ରେ ପୁଷ୍କରେ ଜାଗ୍ରତ୍ସ୍ଥିତୋ ଘଟୋ ରତ୍ନପୂର୍ଣୋ ହେମକୁମ୍ଭୋ ଯସ୍ଯ ।
କମଲହସ୍ତଯା ପ୍ରିଯଯା ଦକ୍ଷିଣହସ୍ତେନାଲିଙ୍ଗିତଂ ମାଣିକ୍ଯପ୍ରତିମଂ ଶୋଣଚ୍ଛଵିଂ
ସର୍ଵେଶ୍ଵରଂ ମହାଗଣପତିମାଶାସ୍ମହେ ॥
ଦାନାମ୍ଭଃପରିମେଦୁରପ୍ରସୃମରଵ୍ଯାଲମ୍ବିରୋଲମ୍ବଭୃ-
ତ୍ସିନ୍ଦୂରାରୁଣଗଣ୍ଡମଣ୍ଡଲଯୁଗଵ୍ଯାଜାତ୍ପ୍ରଶସ୍ତିଦ୍ଵଯମ୍ ।
ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେଷ୍ଟାଵିଧାନଵର୍ଣସୁଭଗଂ ଯଃ ପଦ୍ମରାଗୋପମଂ
ଧତ୍ତେ ସ ଶ୍ରିଯମାତନୋତୁ ସତତଂ ଦେଵୋ ଗଣାନାଂ ପତିଃ ॥ ୫॥
ଦାନାମ୍ଭସା ମଦାମ୍ବୁନା ପରିମେଦୁରଂ ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ପ୍ରସୃମରାନ୍ଵ୍ଯାଲମ୍ବିନୋ
ରୋଲମ୍ବାନ୍ଭ୍ରମରାନ୍ବିଭର୍ତୀତି ପ୍ରସୃମରଵ୍ଯାଲମ୍ବିରୋଲମ୍ବଭୃତ୍ ।
ସିନ୍ଦୂରେଣାରୁଣମେତାଦୃଶଂ କୁମ୍ଭପ୍ରଦେଶଦ୍ଵଯଂ ତସ୍ଯ
ମିଷାତ୍ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେଷ୍ଟଵିଧାନ୍ଵର୍ଣସୁଭଗଂ ତ୍ରିଭୁଵନଶୁଭଵିଧ୍ଯକ୍ଷରମନୋଜ୍ଞମ୍ ।
ପଦ୍ମରାଗୋପମଂ ପଦ୍ମରାଗୋ ଲୋହିତକସ୍ତଦୁପମଂ ପ୍ରଶସ୍ତିଦ୍ଵଯଂ ଯୋ ଧତ୍ତେ ସ
ଗଣାନାଂ ପତିର୍ଦେଵଃ ସତତଂ ଶ୍ରିଯମାତନୋତୁ । ଯଥା ମୃଦମ୍ବୁଲିପ୍ତେ ଦାରୁଫଲକେ
ରକ୍ତଚୂର୍ଣଂ ଦତ୍ତ୍ଵାକ୍ଷରାଣି, ତଥା ଦାନାମ୍ବୁଲିପ୍ତେ ସିନ୍ଦୂରଵତି କୁମ୍ଭସ୍ଥଲେ
ଭ୍ରମରା ଇତ୍ଯୁକ୍ତଂ ଭଵତି ॥
ଭ୍ରାମ୍ଯନ୍ମନ୍ଦରଘୂର୍ଣନାପରଵଶକ୍ଷୀରାବ୍ଧିଵୀଚିଚ୍ଛଟା-
ସଚ୍ଛାଯାଶ୍ଚଲଚାମରଵ୍ଯତିକରଶ୍ରୀଗର୍ଵସର୍ଵଂକୃଷାଃ ।
ଦିକ୍କାନ୍ତାଘନସାରଚନ୍ଦନରସାସାରାଃ ଶ୍ରଯନ୍ତାଂ ମନଃ
ସ୍ଵଚ୍ଛନ୍ଦପ୍ରସରପ୍ରଲିପ୍ତଵିଯତୋ ହେରମ୍ବଦନ୍ତତ୍ଵିଷଃ ॥ ୬॥
ହେରମ୍ବଦନ୍ତତ୍ଵିଷୋ ମନଃ ଶ୍ରଯନ୍ତାମ୍ । କିଂଭୂତାଃ । ଭ୍ରାମ୍ଯତୋ
ମନ୍ଦରସ୍ଯ ଘୂର୍ଣନାଵୃତ୍ତଯସ୍ତଦାଯତ୍ତସ୍ଯ କ୍ଷୀରାବ୍ଧେର୍ଵୀଚଯୋ
ଲହର୍ଯସ୍ତାସାଂ ଛଟା ଅଗ୍ରଭାଗାସ୍ତୈଃ ସଦୃଶାଃ । ପୁନଃ କୀଦୃଶାଃ ।
ଚଲଚାମରଵ୍ଯତିକରଶ୍ରୀଗର୍ଵସର୍ଵଂକକୃଷାଃ । ଵ୍ଯତିକରୋ
ଵ୍ଯତିଷଙ୍ଗଃ । ଦିକ୍କାନ୍ତେତ୍ଯାଦିରୂପକମ୍ । ଘନସାରଃ କର୍ପୂରଃ । ତଥା
ସ୍ଵଚ୍ଛନ୍ଦପ୍ରସରପ୍ରଲିପ୍ତଵିଯତୋଽନଲ୍ପସଂଚାରାକୀର୍ଣାକାଶାଃ । ଏତେନ ତ୍ଵିଷାଂ
ବହୁତ୍ଵଂ ଵ୍ଯଜ୍ଯତେ ॥
ମୁକ୍ତାଜାଲକରମ୍ବିତପ୍ରଵିକସନ୍ମାଣିକ୍ଯପୁଞ୍ଜଚ୍ଛଟା-
କାନ୍ତାଃ କମ୍ବୁକଦମ୍ବଚୁମ୍ବିତଘନାଭୋଗପ୍ରଵାଲୋପମାଃ ।
ଜ୍ଯୋତ୍ସ୍ନାପୂରତରଙ୍ଗମନ୍ଥରତରତ୍ସଂଧ୍ଯାଵଯସ୍ଯାଶ୍ଚିରଂ
ହେରମ୍ବସ୍ଯ ଜଯନ୍ତି ଦନ୍ତକିରଣାକୀର୍ଣାଃ ଶରୀରତ୍ଵିଷଃ ॥ ୭॥
ମୌକ୍ତିକସମୂହମିଶ୍ରିତପ୍ରଦୀପ୍ତମାଣିକ୍ଯସମୂହଚ୍ଛଟାଵତ୍କାନ୍ତା ମନୋହରାଃ ।
ଶଙ୍ଖସମୂହସଂଗତଵିସ୍ତୀର୍ଣଵିଦ୍ରୁମସମାଃ । ଜ୍ଯୋତ୍ସ୍ନାପୂରତରଙ୍ଗେ ମନ୍ଥରଂ
ତରନ୍ତୀ ଚାସୌ ସଂଧ୍ଯା ଚ ତସ୍ଯା ଵଯସ୍ଯାଃ ସାମ୍ଯାତ୍ସଖ୍ଯଃ । ଏତାଦୃଶା ହେରମ୍ବସ୍ଯ
ଦନ୍ତକିରଣୈର୍ଵ୍ଯାପ୍ତାଃ ଶରୀରତ୍ଵିଷଶ୍ଚିରଂ ଜଯନ୍ତି ॥
ଶୁଣ୍ଡାଗ୍ରାକଲିତେନ ହେମକଲଶେନାଵର୍ଜିତେନ କ୍ଷର-
ନ୍ନାନାରତ୍ନଚଯେନ ସାଧକଜନାନ୍ସଂଭାଵଯନ୍କୋଟିଶଃ ।
ଦାନାମୋଦଵିନୋଦଲୁବ୍ଧମଧୁପପ୍ରୋତ୍ସାରଣାଵିର୍ଭଵ-
ତ୍କର୍ଣାନ୍ଦୋଲନଖେଲନୋ ଵିଜଯତେ ଦେଵୋ ଗଣଗ୍ରାମଣୀଃ ॥ ୮॥
ଶୁଣ୍ଡାପ୍ରଧୃତସୁଵର୍ଣକଲଶସଂଗୃହୀତେନ କ୍ଷରତା
ବହୁତ୍ଵାଦ୍ବହିରପି ନିର୍ଗଚ୍ଛତା ମୁକ୍ତାମାଣିକ୍ଯାଦିରତ୍ନସମୂହେନ କୋଟିଶଃ
ସାଧକଜନାନ୍ସଂଭାଵଯନ୍ନସଂଖ୍ଯାତାନୁପାସକାନ୍ସମ୍ପଦା ଵର୍ଧଯନ୍ ।
ଦାନେତ୍ଯାଦି । ଆମୋଦୋ ଗନ୍ଧହର୍ଷଯୋଃ । ପ୍ରୋତ୍ସାରଣମୁଚ୍ଚାଟନଂ
ତଦର୍ଥମାଵିର୍ଭଵତ୍କର୍ଣାନ୍ଦୋଲନକ୍ରୀଡଃ । ଗଣାନାମୀଶ୍ଵରୋ ଦେଵୋ ଵିଜଯତେ ॥
ହେରମ୍ବଂ ପ୍ରଣମାମି ଯସ୍ଯ ପୁରତଃ ଶାଣ୍ଡିଲ୍ଯମୂଲେ ଶ୍ରିଯା
ବିଭ୍ରତ୍ଯାମ୍ବୁରୁହେ ସମଂ ମଧୁରିପୁସ୍ତେ ଶଙ୍ଖଚକ୍ରେ ଵହନ୍ ।
ନ୍ଯଗ୍ରୋଧସ୍ଯ ତଲେ ସହାଦ୍ରିସୁତଯା ଶଂଭୁସ୍ତଯା ଦକ୍ଷିଣେ
ବିଭ୍ରାଣଃ ପରଶୁଂ ତ୍ରିଶୂଲମିତଯା ପାଶାଙ୍କୁଶାଭ୍ଯାଂ ଶୁଭମ୍ ॥ ୯॥
ଶାଣ୍ଡିଲ୍ଯମୂଲେ ବିଲ୍ଵଵୃକ୍ଷସ୍ଯାଧୋ ଯସ୍ଯ ମହାଗଣପତେଃ ପୁରତୋଽଗ୍ରଭାଗେ ପଦ୍ମେ
ବିଭ୍ରତ୍ଯା ଶ୍ରିଯା ସମଂ ତେ ପ୍ରସିଦ୍ଧେ ଶଙ୍ଖଚକ୍ରେ ଵହନ୍ମଧୁରିପୁର୍ଵିଷ୍ଣୁରସ୍ତି ।
ତଥା ଯସ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣେ ନ୍ଯଗ୍ରୋଧସ୍ଯ ତଲେ ଵଟଵୃକ୍ଷାଧଃ ପାଶାଙ୍କୁଶାଭ୍ଯାମିତଯା
ସହିତଯାଦ୍ରିସୁତଯା ପାର୍ଵତ୍ଯା ସହ ପରଶୁଂ ତ୍ରିଶୂଲଂ ଚ ବିଭ୍ରାଣଃ ଶଂଭୁଃ
ଶିଵୋଽସ୍ତି ॥
ପଶ୍ଚାତ୍ପିପ୍ପଲମାଶ୍ରିତୋ ରତିପତିର୍ଦେଵସ୍ଯ ରତ୍ଯୋତ୍ପଲେ
ବିଭ୍ରତ୍ଯା ସମମୈକ୍ଷଵଂ ଧନୁରିଷୂନ୍ପୌଷ୍ପାନ୍ଵହନ୍ପଞ୍ଚ ଚ ।
ଵାମେ ଚକ୍ରଗଦାଧରଃ ସ ଭଗଵାନ୍କ୍ରୋଡଃ ପ୍ରିଯଂଗୋସ୍ତଲେ
ହସ୍ତୋଦ୍ଯଚ୍ଛୁକଶାଲିମଞ୍ଜରିକଯା ଦେଵ୍ଯା ଧରଣ୍ଯା ସହ ॥ ୧୦॥
ଦେଵସ୍ଯ ପଶ୍ଚିମେ ପିପ୍ପଲଵୃକ୍ଷସ୍ଯାଧ ଉତ୍ପଲେ ବିଭ୍ରତ୍ଯା ରତ୍ଯା ସମମୈକ୍ଷଵଂ
ଧନୁଃ ପଞ୍ଚ ପୌଷ୍ପାନିଷୂଂଶ୍ଚ ଵହନ୍ ରତିପତିଃ କାମଦେଵୋଽସ୍ତି । ଅସ୍ଯ ଚ ଵାମେ
ପ୍ରିଯଂଗୁଵୃକ୍ଷାଧୋ ହସ୍ତୋଦ୍ଯଚ୍ଛୁକଶାଲିମଞ୍ଜରିକଯୈକସ୍ମିନ୍କରେ କୀରମନ୍ଯତ୍ର
କଲମକଣିଶଂ ବିଭ୍ରତ୍ଯା ଧରଣ୍ଯା ସହ ସ ପ୍ରସିଦ୍ଧୋ ଭଗଵାନ୍କ୍ରୋଡୋ ଵରାହୋଽସ୍ତି
ତଂ ହେରମ୍ବଂ ପ୍ରଣମାମୀତି ପୂର୍ଵେଣାନ୍ଵଯଃ ॥
ଷଟ୍କୋଣାଶ୍ରିଷୁ ଷଟ୍ସୁ ଷଡ୍ ଗଜମୁଖାଃ ପାଶାଙ୍କୁଶାଭୀଵରା-
ନ୍ବିଭ୍ରାଣାଃ ପ୍ରମଦାସଖାଃ ପୃଥୁମହାଶୋଣାଶ୍ମପୁଞ୍ଜତ୍ଵିଷଃ ।
ଆମୋଦଃ ପୁରତଃ ପ୍ରମୋଦସୁମୁଖୌ ତଂ ଚାଭିତୋ ଦୁର୍ମୁଖଃ
ପଶ୍ଚାତ୍ପାର୍ଶ୍ଵଗତୋଽସ୍ଯ ଵିଘ୍ନ ଇତି ଯୋ ଵିଘ୍ନକର୍ତେତି ଚ ॥ ୧୧॥
ଷଟ୍କୋଣସ୍ଯ ପୀଠସ୍ଯ ଷଟ୍ସ୍ଵଶ୍ରିଷୁ ପାଲୀଷୁ ଷଡ୍ ଗଜମୁଖା ଧ୍ଯେଯାଃ ।
କୀଦୃଶାସ୍ତେ । ପାଶାଙ୍କୁଶାଭଯଵରାନ୍ହସ୍ତେଷୁ ବିଭ୍ରାଣାଃ । ପ୍ରମଦାନାଂ ସଖାଯ
ଇତି ପ୍ରମଦାସଖାଃ । ଭାର୍ଯାସହିତା ଇତ୍ଯର୍ଥଃ । ପୃଥୁଶ୍ଚାସୌ ମହାଶୋଣାଶ୍ମନାଂ
ପଦ୍ମରାଗାଣାଂ ପୁଞ୍ଜସ୍ତଦ୍ଵତ୍ତ୍ଵିଟ୍ କାନ୍ତିର୍ଯେଷାଂ ତେ । ଯଦି ’ପୃଥୁମହାଃ’
ଇତି ଵିସର୍ଗାନ୍ତଃ ପାଠସ୍ତଦା ଭିନ୍ନଂ ପଦମ୍ । ପୃଥୁର୍ମହୋ ଯେଷାଂ ତେ ।
ଅକାରାନ୍ତୋଽପି ମହଶବ୍ଦୋଽସ୍ତି । ତେଷାଂ ନାମାନ୍ଯାହ - ପୁରତୋଽଗ୍ରକୋଣ ଆମୋଦଃ ।
ତଂ ଚାମୋଦମଭିତଃ ପ୍ରମୋଦସୁମୁଖୌ । ପୁରଃ କଲ୍ପିତପୂର୍ଵଦିଗପେକ୍ଷଯାଗ୍ନିକୋଣେ
ପ୍ରମୋଦଃ, ଏଵମୀଶାନକୋଣେ ସୁମୁଖ ଇତ୍ଯର୍ଥଃ । ପଶ୍ଚାତ୍ପଶ୍ଚିମକୋଣେ ଦୁର୍ମୁଖଃ ।
ଅସ୍ଯ ଦୁର୍ମୁଖସ୍ଯ ଵିଘ୍ନ ଇତି ଯସ୍ଯ ନାମ ସ ଏକସ୍ମିନ୍ପାର୍ଶ୍ଵେ ଵିଘ୍ନକର୍ତେତି
ଯସ୍ଯ ନାମ ସ ଦ୍ଵିତୀଯପାର୍ଶ୍ଵେଽସ୍ତି । ଅର୍ଥାଦେକୋ ନୈରୃତ୍ଯକୋଣେ, ଅପରୋ ଵାଯଵ୍ଯେ
ଵର୍ତତେ ॥
ଆମୋଦାଦିଗଣେଶ୍ଵରପ୍ରିଯତମାସ୍ତତ୍ରୈଵ ନିତ୍ଯଂ ସ୍ଥିତାଃ
କାନ୍ତାଶ୍ଲେଷରସଜ୍ଞମନ୍ଥରଦୃଶଃ ସିଦ୍ଧିଃ ସମୃଦ୍ଧିସ୍ତତଃ ।
କାନ୍ତିର୍ଯା ମଦନାଵତୀତ୍ଯପି ତଥା କଲ୍ପେଷୁ ଯା ଗୀଯତେ
ସାନ୍ଯା ଯାପି ମଦଦ୍ରଵା ତଦପରା ଦ୍ରାଵିଣ୍ଯମୂଃ ପୂଜିତାଃ ॥ ୧୨॥
କାନ୍ତସ୍ଯ ସ୍ଵସ୍ଵଭର୍ତୁରାଲିଙ୍ଗନରସଂ ଜାନନ୍ତ୍ଯତ ଏଵ ମନ୍ଥରା ରାଗିଣୀ ଦୃଗ୍ଯାସାଂ
ତାଃ । ଆମୋଦାଦୀନାଂ ପୂର୍ଵଶ୍ଲୋକୋକ୍ତାନାଂ ଷଣ୍ଣାଂ ଭାର୍ଯାସ୍ତେଷାଂ ସମୀପେ ସ୍ଥିତା ଧ୍ଯେଯାଃ ।
ତାସାଂ ନାମାନି ଚ - ସିଦ୍ଧିଃ, ସମୃଦ୍ଧିଃ, କାନ୍ତିଃ, ମଦନାଵତୀ, ମଦଦ୍ରଵା,
ଦ୍ରାଵିଣୀ ଚେତି ॥
ଆଶ୍ଲିଷ୍ଟୌ ଵସୁଧେତ୍ଯଥୋ ଵସୁମତୀ ତାଭ୍ଯାଂ ସିତାଲୋହିତୌ
ଵର୍ଷନ୍ତୌ ଵସୁ ପାର୍ଶ୍ଵଯୋର୍ଵିଲସତସ୍ତୌ ଶଙ୍ଖପଦ୍ମୌ ନିଧୀ ।
ଅଙ୍ଗାନ୍ଯନ୍ଵଥ ମାତରଶ୍ଚ ପରିତଃ ଶକ୍ରାଦଯୋଽବ୍ଜାଶ୍ରଯା-
ସ୍ତଦ୍ବାହ୍ଯେ କୁଲିଶାଦଯଃ ପରିପତତ୍କାଲାନଲଜ୍ଯୋତିଷଃ ॥ ୧୩॥
ଵସୁଧଯା ଵସୁମତ୍ଯା ଚ କ୍ରମେଣାଲିଙ୍ଗିତୌ ଶୁକ୍ଲରକ୍ତଵର୍ଣୌ ଧନଂ ଵର୍ଷନ୍ତୌ
ତୌ ଶଙ୍ଖପଦ୍ମସଂଜ୍ଞୌ ପ୍ରସିଦ୍ଧୌ ନିଧୀ ଷଟ୍କୋଣପାର୍ଶ୍ଵଯୋର୍ଵିଲସତଃ ।
ତଯୋର୍ଧ୍ଯାନଂ କୁର୍ଯାଦିତ୍ଯର୍ଥହ । ଅନୁ ନିଧିଧ୍ଯାନାନନ୍ତରଂ ହୃଦଯାନି
ଷଡଙ୍ଗାନି ଧ୍ଯାଯେତ୍ । ପରିତୋ ବ୍ରାହ୍ମ୍ଯାଦ୍ଯା ଅଷ୍ଟ ମାତରୋ ଧ୍ଯେଯାଃ ।
ଷଟ୍କୋଣାଦ୍ବହିଃସ୍ଥିତେଽଷ୍ଟଦଲକମଲ ଇନ୍ଦ୍ରାଦଯୋ ଦିକ୍ପାଲାସ୍ତଦ୍ବାହ୍ଯେ ତେଷାଂ ସମୀପ
ଏଵ ପରିପତତ୍କାଲାନଲଜ୍ଯୋତିଷଃ ପ୍ରଦୀପ୍ତସ୍ଵରୂପା ଇନ୍ଦ୍ରାଦୀନାଂ ହେତଯୋ ଵଜ୍ରାଦ୍ଯା
ଧ୍ଯେଯାଃ ॥
ଇଥଂ ଵିଷ୍ଣୁଶିଵାଦିତତ୍ତ୍ଵତନଵେ ଶ୍ରୀଵକ୍ରତୁଣ୍ଡାଯ ହୁଂ-
କାରାକ୍ଷିପ୍ତସମସ୍ତଦୈତ୍ଯପୃତନାଵ୍ରାତାଯ ଦୀପ୍ତତ୍ଵିଷେ ।
ଆନନ୍ଦୈକରସାଵବୋଧଲହରୀଵିଧ୍ଵସ୍ତସର୍ଵୋର୍ମଯେ
ସର୍ଵତ୍ର ପ୍ରଥମାନମୁଗ୍ଧମହସେ ତସ୍ମୈ ପରସ୍ମୈ ନମଃ ॥ ୧୪॥
’ହେରମ୍ବଂ ପ୍ରଣମାମି’ (୯।୧୦) ଇତି ଶ୍ଲୋକାଭ୍ଯାଂ
ଵିଷ୍ଣୁଶିଵାଦିସ୍ଵରୂପୈସ୍ତନୁର୍ମୂର୍ତିର୍ଯସ୍ଯ ସ ତସ୍ମୈ । ଆଦିପଦାତ୍ସ୍ମରକ୍ରୋଡୌ ।
ହୁଂକାରମାତ୍ରେଣ ନିରସ୍ତସମସ୍ତାସୁରସୈନ୍ଯସମୂହାଯ ଦୀପ୍ତକାନ୍ତଯେ । ଆନନ୍ଦେତି ।
ନିରତିଶଯସୁଖସ୍ଫୁରଣତରଙ୍ଗୈର୍ଦୂରୀକୃତସମ୍ପୂର୍ଣୋର୍ମଯେ । ଊର୍ମଯଃ
ଷଡ୍ଭାଵଵିକାରାଃ । ତେ ଚ - ଜାଯତେ, ଅସ୍ତି, ଵର୍ଧତେ, ଵିପରିଣମତେ,
ଅପକ୍ଷୀଯତେ, ନଶ୍ଯତୀତି ଚ । ଆନନ୍ଦୈକରସାଵଯୋଧଲହରୀଭିର୍ଵିଧ୍ଵସ୍ତାଃ
ସର୍ଵେଷାଂ ସାଧକାନାମୂର୍ମଯଃ ଷଡିନ୍ଦ୍ରିଯଜନ୍ଯା ଵୃତ୍ତଯୋ ଯସ୍ମାଦିତ୍ଯେକେ ।
ଊର୍ମିଶବ୍ଦେନାଵିଦ୍ଯାଦଯୋ ଯୋଗଶାସ୍ତ୍ରପ୍ରସିଦ୍ଧାଃ କ୍ଲେଶାଃ । ସର୍ଵତ୍ର ପ୍ରଥମାନଂ
ମୁଗ୍ଧଂ ସୁନ୍ଦରଂ ମହୋ ଯସ୍ଯ ତସ୍ମୈ ପରସ୍ମୈ ଜଗତୋଽନ୍ଯସ୍ମୈ ନମଃ ॥
ସେଵାହେଵାକିଦେଵାସୁରନରନିକରସ୍ଫାରକୋଟୀରକୋଟୀ-
କୋଟିଵ୍ଯାଟୀକମାନଦ୍ଯୁମଣିସମମଣିଶ୍ରେଣିଭାଵେଣିକାନାମ୍ ।
ରାଜନ୍ନୀରାଜନଶ୍ରୀସଖଚରଣନଖଦ୍ଯୋତଵିଦ୍ଯୋତମାନଃ
ଶ୍ରେଯଃ ସ୍ଥେଯଃ ସ ଦେଯାନ୍ମମ ଵିମଲଦୃଶୋ ବନ୍ଧୁରଂ ସିନ୍ଧୁରାସ୍ଯଃ ॥ ୧୫॥
ସେଵାଯାଂ ହେଵାକୋଽଭିଲାଷୋ ଯେଷାମ୍ । ଅହମଗ୍ରେଽହମଗ୍ରେ ଭଵାମୀତୀଚ୍ଛା ।
ଅହଂପୂର୍ଵିକେତି ଯାଵତ୍ । ତେ ଚ ତେ ଦେଵାସୁରନରାଣାଂ ସମୂହାସ୍ତେଷାଂ
ଦେଦୀପ୍ଯମାନମୁକୁଟାଗ୍ରାଣାଂ ଯା କୋଟିଃ ସଂଖ୍ଯାଵିଶେଷସ୍ତତ୍ର ଵ୍ଯାଟୀକମାନାଃ ସୁସଂଗତାଃ
ସୂର୍ଯତୁଲ୍ଯରତ୍ନପଙ୍କ୍ତିକାନ୍ତିପ୍ରଵାହାସ୍ତେଷାମ୍ । ରାଜନ୍ତୀ ନୀରାଜନଶ୍ରୀରାରାତ୍ରିକଶୋଭା
ତସ୍ଯାଃ ସଖାଯସ୍ତେ ଚ ତେ ଚରଣନଖାଶ୍ଚ ତେଷାଂ ଦ୍ଯୋତେନ ପ୍ରକାଶେନ
ଵିଦ୍ଯୋତମାନଃ ସ ପ୍ରସିଦ୍ଧଃ ସିନ୍ଧୁରାସ୍ଯୋ ଗଜମୁଖଃ । ହେ ଵିମଲଦୃଶଃ
ପଣ୍ଡିତାଃ । ମମ ବନ୍ଧୁରଂ ରମ୍ଯଂ ସ୍ଥେଯଃ ସ୍ଥିରତରଂ ଶ୍ରେଯଃ କଲ୍ଯାଣଂ ଦେଯାତ୍ ।
ମମେତ୍ଯସ୍ଯ ଵା ଵିମଲଦୃଶ ଇତି ଵିଶେଷଣମ୍ । ’ଵିମଲଦୃଶା’ ଇତି ପାଠେ ତୁ
ସୌମ୍ଯାଵଲୋକନେନ ଶ୍ରେଯୋ ଦଦ୍ଯାଦିତ୍ଯର୍ଥଃ ॥
ଏତେନ ପ୍ରକଟରହସ୍ଯମନ୍ତ୍ରମାଲାଗର୍ଭେଣ ସ୍ଫୁଟତରସଂଵିଦା ସ୍ତଵେନ ।
ଯଃ ସ୍ତୌତି ପ୍ରଚୁରତରଂ ମହାଗଣେଶଂ ତସ୍ଯେଯଂ ଭଵତି ଵଶଂଵଦା ତ୍ରିଲୋକୀ
॥ ୧୬॥
ସ୍ଫୁଟତରସଂଵିଦେତ୍ଯନେନ ସ୍ତୋତ୍ରେ ପ୍ରସାଦଗୁଣଃ ସୂଚିତଃ । ପ୍ରଚୁରତରଃ
ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ । ଅନ୍ଯତ୍ସ୍ପଷ୍ଟମ୍ ॥
॥ ଇତି ଶ୍ରୀମତ୍ପରମହଂସପରିଵ୍ରାଜକାଚାର୍ଯଵର୍ଯଶ୍ରୀରାଘଵଚୈତନ୍ଯଵିରଚିତଂ ମହାଗଣପତିସ୍ତୋତ୍ରଂ ତଚ୍ଛିଷ୍ଯକୃତଯା ଟିପ୍ପଣ୍ଯା ସମେତଂ ସମାପ୍ତମ୍ ॥

Explore More