Lord Shiva

śrī śivapadamaṇimālā stotram

(Sri Sivapadamanimala Stotram in English (IAST))

Adi Shankaracharya

Also known as shiva pada mani mala · shivapada manimala stotram · shankaracharya shiva manimala

A jewelled garland on the word Shiva itself, given by its colophon to Shankaracharya, and every verse of the forty-one begins with the same three words — these two syllables, shi and va — and then finds another thing they are. They are the two wings of the swan that carries one to the highest state; the two banks of the sea of becoming; the two petals on which the sprout of knowledge of one's own object opens; the secret hidden inside the Veda, moving in the heart; the two millstones for grinding the seed-mass of the tree of existence. The next verse gives them again as the pillar-and-pot of victory over birth, as skilled at destroying inner darkness, and as the chamberlains who bring the crowd to the head of the great procession.

śiveti dvauvarṇau parapada nayaddhaṃsa garutau
taṭau saṃsārābdhernijaviṣaya bodhāṅkura dale |
śruterantargopāyita pararahasyau hṛdicarau
gharaṭṭagrāvāṇau bhava viṭapi bījaugha dalane || 1 ||
śiveti dvauvarṇau janana vijaya stambha kalaśau
durantāntardhvānta pramathana śubhādhāna caturau |
mahāyātrādhvasya pramukha janatā kañcukivarau
marujghampāyautau kṛtaphala navāmbhodamathane || 2 ||
śiveti dvauvarṇau śivamavadatāṃ caiva vasudhā-
-mubhābhyāṃ varṇābhyāṃ ratharathika yo rājyakalanāt |
tataḥ sarvaḥ śeṣaḥ parikara ihātyatkimapi no
kva cā'haṃ kva tvaṃ nā kva paramidamūhyaṃ budhagaṇaiḥ || 3 ||
śiveti dvauvarṇau vihaparasukhādhāna caturau
kramoccārāddhātorvinimayavaśādarthaghaṭane |
rahasyārtho hyeṣaḥ prakaṭayati nāmni kṣitirathaṃ
prajānāmānandaṃ kimiti na vidurmūḍhadhiṣaṇāḥ || 4 ||
śiveti dvauvarṇau yajuṣitu caturthyekavacano
namaḥ pūrvo mantraḥ samajanijanidhvaṃsa hataye |
tathāpi prajñāndhāḥ jananamṛti nakrāhijaṭile
patantyetaccitraṃ bhavajaladhipaṅke śivaśiva || 5 ||
śiveti dvauvarṇau bhajata bhajadānandajanake
bhuvo bhartā bhūtvā sa tu bhavati mukterapi tathā |
ubhābhyāṃ varṇābhyāmadhigamayatārtaṃ vinimayāt
vavarṇo bhūbhāraṃ diśati hi śikāraḥ parapadam || 6 ||
śiveti dvauvarṇau dvivacana kṛta dvandvakalanā-
-dbruvantau gūḍhārthaṃ bhagavadanubandhānvita dhiyaḥ |
na kaścinmantraśca prathayati tadarthānugamanaṃ
tato'yaṃ sarvāsu śrutiṣu jayaghaṇṭā vijayate || 7 ||
śiveti dvauvarṇau prathamamabhidhāyānuguṇataḥ
atho me sandhānādgatiriti ca sandhāna paratha |
na kālo badhnāti tyajati nanu tatkāla iha vaḥ
kimarthaṃ saṃsāre patatha yatathemaṃ manuvaram || 8 ||
śiveti dvauvarṇau caramapada viśvasvarayutā
vahaṃ śabdoccārādbhavati khalu varṇatrayamanuḥ |
imaṃ prāṇāyāmaiḥ paṭhatha haṭhayogādibhiralaṃ
bhavedātmeśaikyaṃ karabadaratulyaṃ budhavarāḥ || 9 ||
śiveti dvauvarṇau mama kanakaratnāyuṣakathā
sudhābhogābhogāmanujapatapodhyānavidhayaḥ |
prathā bodhasmṛtiratigati prāptinidhayaḥ
bhavetāṃ prārabdha pramathana śubhādhāna caturau || 10 ||
śiveti dvauvarṇau prati saradharau muktijanane
janurlakṣākoṭi pramathana parā nityasadṛśau |
kiyanto visrastā jagati janakā majjananataḥ
smṛtiṃ jajñe cittaṃ śivaśiva kadāpyastuva januḥ || 11 ||
śiveti dvauvarṇau vihajanuṣi labdhaukilamuyā
purā gaṅgā snātā nanu kimu kṛtaṃ cādhvaraśatam |
jaḍasyaivaṃ kiṃ syājjanakakṛtamādyaṃ khalu tapaḥ
kumāro me syādityanumitamidaṃ taddhi paramam || 12 ||
śiveti dvauvarṇau śivaśiva kadā no paṭhitavān
purā no cet kiṃsvit jaṭhara piṭharī saṃsthitiriyam |
kva śambhornāmoktiḥ kva jananakathā caṇḍakiraṇe
tapatyabhre'dabhra bhramaṇamiha kiṃ syāddhi tamasaḥ || 13 ||
śiveti dvauvarṇau nirata durita dhvaṃsanaparau
ayatnādyasyāstāṃ jagati sakṛdāsyāntaragatau |
na tasyāpyāśāsyaḥ surakuladhurīṇasya nilayaḥ
na dhātustasyāsītpiturapi sa sarvasya janakaḥ || 14 ||
śiveti dvauvarṇau jagapati samavāyastadaparaṃ
nimittaṃ varṇānāṃ śrutipatha rahasyaṃ nigaditam |
na ceditthaṃ sṛṣṭau parikara ihānyostiyadikaḥ
śive sarvādvaite na kimapi ca vastuprathayati || 15 ||
śiveti dvauvarṇau vacasi manasi dhvasta duritau
prahṛtyāntardhvāntaṃ mihira śaśinoḥ śaktimaghanām |
prahasya vyākhyātastaducita tamobhedanapade
samāse no ṣaṣṭhī vikasati tṛtīyaiva sukarā || 16 ||
śiveti dvauvarṇau bhuvana bhavajātāṇḍaghaṭanā
paṭiṣṭhe cordhvāthaḥ sphuṭapaṭutare kharparayuge |
śivoliṅgaṃ sarvaṃ tadudaragataṃ syāddhi nigamaḥ
tathāvādī satyaṃ padati khalu tatkena bhavati || 17 ||
śiveti dvauvarṇau bhaja yaja śivārdhāṅga vapuṣaṃ
tyajāsantaṃ mārgaṃ vrajaśivapurīṃ muktinilayām |
na cedetau varau bhajasi yaja daivāsyamamutaḥ
tyaja śrautaṃ mārgaṃ vraja nirayamicchaiva sukhadā || 18 ||
śiveti dvauvarṇau paṭhati samahān dhātṛviṣaye
palāyadhvaṃ yūyaṃ bhavatha bhayabhītā yamabhaṭāḥ |
patantyā saṃsāra bhramaṇa paritāpa pramathana
pracaṇḍāstasyāgre pramathapati vīkṣārasajharāḥ || 19 ||
śiveti dvauvarṇau mama vimala janmāvaniruhaḥ
phale dve tatraikaṃ janayati rucīḥ pāyasamayīḥ |
phalatyekaṃ sarpirdvayamapi madagragrasanataḥ
tvaratyekāsvāde namati rucitāsīddvikalane || 20 ||
śiveti dvauvarṇau paṭhasi haṭhayogādibhiralaṃ
kimuddiśyātmānaṃ vyathayasi vṛthā bhrāntiraphalā |
karasthe śrīkhaṇḍe mṛgayasi hi mustāṃ sikatale
jaḍādeśaḥ kāṃ kāṃ diśati vipadaṃ no śiva śiva || 21 ||
śiveti dvauvarṇau vada yadi śivaṃ vāñchati bhavān
na cedetanneva śrutisamaya siddhāntamavadam |
vinā hetoḥ kāryaṃ na khalu paṭatantūn ghaṭamṛdaḥ
na jānīṣe kiṃ vā śivavirahito nāpsyati śivam || 22 ||
śiveti dvauvarṇau paramaśiva kāruṇyajaladhe
sthirīkṛtya svānte mama vimalabhāvaṃ kuru sadā |
careyaṃ sarvaṃ te nirupama nirātaṅka mahasāṃ
jvalajjvālājāla jvalitamidamāsījjagaditi || 23 ||
śiveti dvauvarṇau vada vada rasajñe budhagaṇāḥ
bhavantīṃ tannāmnīmabhidadhatu cainaṃ yadi na cet |
na yogaṃ rūḍhiṃ vā bhajasi khalu ḍitthādi tulanā
bhaveddaivīśaktistvayi viphalitā syāddhicinuhi || 24 ||
śiveti dvauvarṇau jagati khalu netradvayamidaṃ
bahiścakṣurdvandvaṃ na hi diśati vastu vyavahitam |
idaṃ bāhyābhyantaḥ sphuṭa vimala vijñāna vibhavaṃ
garīyastvoccārāddiśati khalu netraṃ samadhikam || 25 ||
śiveti dvauvarṇau vadanasadane yasya mahataḥ
tadīyaṃ pādābjaṃ raghupati padābjaṃ prahasati |
na taccitraṃ tasmin parama puruṣārthaṃ pradarajo
vrajālāne maunerdiśati kila saṃsārapatanam || 26 ||
śiveti dvauvarṇau sakṛthavaśamuccāraṇa balāt
diśetāṃ sāmrājyaṃ puramathana te muktinilayam |
na cettasyaivāntaḥ kimiva nivasedāntaraguhā-
-vihārelolaḥ sannidamudavahanme dṛḍhapadam || 27 ||
śiveti dvauvarṇau kṣitijalaśikhisparśanaviyat
vivasvacchītāṃśu prathamapuruṣairaṣṭabhiridam |
tataṃ viśvaṃ paścādvadati iti matvā sukhamaho
naraḥ projjhan sarvaṃ kimiti na pibettanmathurasam || 28 ||
śiveti dvauvarṇau prakaṭita nijadvandvavidhayā
jaganmātāpitrormidhunamadadhātāṃ śrutipathe |
janāstasmādyūyaṃ tarata caratāvaśyamavanau
pitṛbhyāṃ naivānyat paramapada samprāpti vibhave || 29 ||
śiveti dvauvarṇau rasika rasanā raṅgacaturau
manodharmādharmābhyasana gajakaṇṭhīrava śiśū |
vapuḥ kāryākārya vyasana hariṇa vyāghrakalabhau
vinodaṃ tanvāte kimiha mama kālāpanayane || 30 ||
śiveti dvauvarṇau jagati vaśadhātu prakaṭitā
viti procuḥ keciddhruvamiti tadīyāstvacaturāḥ |
śivātsūtroddhārastadanukhalu dhātvartha vivṛtiḥ
kathaṃ paurvāparyaṃ vadata vibudhāḥ saṃśayamidam || 31 ||
śiveti dvauvarṇau gurumukhata yeṣyannaharahaḥ
japiṣyatyāśāsyaṃ na khalu tadayaṃ pūrṇahṛdayaḥ |
iti prācīnāste śivapadamupetya sthitimitāḥ
kimuddiśyājāpīstvamiha śiva evāsi bhagavān || 32 ||
śiveti dvauvarṇau manurayamabhinna svarahalāṃ
vibhedāścatvāraḥ phalita puruṣārthaḥ śrutimatāḥ |
nacaikasminmantre sakalapuruṣārtha pratigatiḥ
kimarthaṃ bhrāntyānyanmanu dhiṣaṇayā bibhratha dhuram || 33 ||
śiveti dvauvarṇau madhurima garimṇā madhurase
payaḥpūre kutsāṃ na paramaparaṃ kiṃ janayatām |
jihāsannāhāre surapuri sadā gāṅga salilaṃ
piban ko vā lipsāṃ bhajati sarasaḥ palvalajale || 34 ||
śiveti dvauvarṇau paramapada māṃ pāhi padayo-
-rmilitvādhāvante yugamabhava daṣṭākṣaramanuḥ |
sakṛttaṃ yaḥ kovā paṭhati tadadhīno giridhanuḥ
paraḥ sarvādvaita prathita nijasāmrājyavibhavaiḥ || 35 ||
śiveti dvauvarṇau mama vapuṣi sarvāṅga kavacau
paraṃ savyāsavya prasaraṇa paṭiṣṭhāmbaka varau |
ubhāvantarbāhyāhita mathanakodaṇḍatilakau
bhṛśaṃ syāttāṃ mokṣaśriyamavasare dātu muditau || 36 ||
śivapadādadhiko na paro manuḥ
śivapadādadhikā na parā gatiḥ |
śivapadādadhikaṃ na paraṃ padaṃ
śivapadādadhikaṃ na hi śāsanam || 37 ||
śivastrātā śivodātā śivo mātā śivaḥ pitā |
śiva eva hi me sarvaṃ śivādanyaṃ na vedmyaham || 38 ||
śivapadamaṇimālāṃ ye tu kaivalyamūlāṃ
dadhati paṭhanamātrāddrākchivādhīna cittāḥ |
bhavati khalu bhavānī bhargayo rājadhānī
pramatha vihṛtivāṭī bhānubhūteśca peṭī || 39 ||
śivaliṅgamumaivāṅga manayā sahitastathā |
tayoḥ sambandha ityevaṃ padatrayamupāsmahe || 40 ||
iti śrīśaṅkarācāryakṛta śivapadamaṇimālā |

Explore More