- ஶ்ரீவிநாயகாஷ்டகம் (śrīvināyakāṣṭakam)the Shri Vinayaka Ashtakam, the eight verses to Vinayaka
anvaya ஶ்ரீவிநாயகாஷ்டகம்
அஷ்டகம் the eight verses — An ashtaka is a set of eight. Here each of the eight is built on one rhyming sound, and the sound changes when the verse does.
note The hymn is a feat of rhyme before it is anything else: within a verse every line closes on the same syllable.
ஶிரஃஶ்ரீமதிந்தும் ஶ்ரிதஶ்ரீமுகுந்தம் ।
ப்ரு'ஹச்சாருதுந்தம் ஸ்துதஶ்ரீஸநந்தம்
ஜடாஹீந்த்ரகுந்தம் பஜே'பீஷ்டஸந்தம் ॥ ௧॥
- நமத்தேவவ்ரு'ந்தம் (namaddevavṛndam)before whom the host of gods bows
- லஸத்வேதகந்தம் (lasadvedakandam)the shining root of the Veda
- ஶிரஃஶ்ரீமதிந்தும் (śiraḥśrīmadindum)with the fine moon on his head
- ஶ்ரிதஶ்ரீமுகுந்தம் (śritaśrīmukundam)to whom Shri and Mukunda have come
- ப்ரு'ஹச்சாருதுந்தம் (bṛhaccārutundam)whose belly is big and handsome
- ஸ்துதஶ்ரீஸநந்தம் (stutaśrīsanandam)praised by the blessed Sanandana
- ஜடாஹீந்த்ரகுந்தம் (jaṭāhīndrakundam)with the king of snakes and jasmine in his matted hair
- பஜே (bhaje)I worship
- அபீஷ்டஸந்தம் (abhīṣṭasandam)the giver of what is longed for
anvaya நமத்தேவவ்ரு'ந்தம் லஸத்வேதகந்தம் ஶிரஃஶ்ரீமதிந்தும் ஶ்ரிதஶ்ரீமுகுந்தம் ப்ரு'ஹச்சாருதுந்தம் ஸ்துதஶ்ரீஸநந்தம் ஜடாஹீந்த்ரகுந்தம் அபீஷ்டஸந்தம் பஜே
chandas Bhujaṅgaprayāta, 12 syllables in each of 4 pādas
வேதகந்தம் the root of the Veda — Kanda is the bulb a plant grows from. The Veda is pictured as a plant and he as the bulb under it.
ஸநந்தம் Sanandana — One of the four boy-sages born from Brahma's mind, who stayed children and knew everything.
note Every line of this verse ends in -ந்தம்.
ஸதாநந்தமாத்ரம் மஹாபக்தமித்ரம் ।
ஶரச்சந்த்ரவக்த்ரம் த்ரயீபூதபாத்ரம்
ஸமஸ்தார்த்திதாத்ரம் பஜே ஶக்திபுத்ரம் ॥ ௨॥
- கிலத்தேவகோத்ரம் (kiladdevagotram)around whom the family of gods is glad
- கநத்தேமகாத்ரம் (kanaddhemagātram)whose body shines like gold
- ஸதாநந்தமாத்ரம் (sadānandamātram)who is nothing but unending joy
- மஹாபக்தமித்ரம் (mahābhaktamitram)friend to those who love him most
- ஶரச்சந்த்ரவக்த்ரம் (śaraccandravaktram)whose face is the autumn moon
- த்ரயீபூதபாத்ரம் (trayīpūtapātram)the vessel the three Vedas have made clean
- ஸமஸ்தார்த்திதாத்ரம் (samastārttidātram)the sickle that cuts down every pain
- பஜே (bhaje)I worship
- ஶக்திபுத்ரம் (śaktiputram)the son of Shakti
anvaya கிலத்தேவகோத்ரம் கநத்தேமகாத்ரம் ஸதாநந்தமாத்ரம் மஹாபக்தமித்ரம் ஶரச்சந்த்ரவக்த்ரம் த்ரயீபூதபாத்ரம் ஸமஸ்தார்த்திதாத்ரம் ஶக்திபுத்ரம் பஜே
chandas Bhujaṅgaprayāta, 12 syllables in each of 4 pādas
தாத்ரம் a sickle — Datra is the curved blade used for reaping. The same spelling can be read as giver, but a sickle for pain is what fits the line.
த்ரயீ the three Vedas — Rig, Yajus and Saman together, called simply the three.
note Every line of this verse ends in -த்ரம்.
கலாம்போதகாலம் ஸதா தாநஶீலம் ।
ஸுராராதிகாலம் மஹேஶாத்மபாலம்
லஸத்புண்ட்ரபாலம் பஜே லோகமூலம் ॥ ௩॥
- கலத்தாநமாலம் (galaddānamālam)down whom the must runs in a line
- சலத்போகிமாலம் (caladbhogimālam)on whom a garland of snakes moves
- கலாம்போதகாலம் (galāmbhodakālam)whose throat is dark as a rain cloud
- ஸதா (sadā)always
- தாநஶீலம் (dānaśīlam)given to giving
- ஸுராராதிகாலம் (surārātikālam)death to the enemies of the gods
- மஹேஶாத்மபாலம் (maheśātmabālam)the very child of Mahesha
- லஸத்புண்ட்ரபாலம் (lasatpuṇḍrabhālam)with a bright mark on his brow
- பஜே (bhaje)I worship
- லோகமூலம் (lokamūlam)the root of the world
anvaya கலத்தாநமாலம் சலத்போகிமாலம் கலாம்போதகாலம் ஸதா தாநஶீலம் ஸுராராதிகாலம் மஹேஶாத்மபாலம் லஸத்புண்ட்ரபாலம் லோகமூலம் பஜே
chandas Bhujaṅgaprayāta, 12 syllables in each of 4 pādas
தாந must, and giving — Dana is both the fluid that runs from an elephant's temples and the act of giving. The verse uses it in both senses two lines apart, and means the pun.
note Every line of this verse ends in -லம்.
ஸுரஶ்ரீவிசாரம் ஹ்ரு'தார்த்தாரிபாரம் ।
கடே தாநபூரம் ஜடாபோகிபூரம்
கலாபிந்துதாரம் பஜே ஶைவவீரம் ॥ ௪॥
- உரஸ்தாரஹாரம் (urastārahāram)with a string of pearls on his chest
- ஶரச்சந்த்ரஹீரம் (śaraccandrahīram)with a diamond like the autumn moon
- ஸுரஶ்ரீவிசாரம் (suraśrīvicāram)who watches over the welfare of the gods
- ஹ்ரு'தார்த்தாரிபாரம் (hṛtārttāribhāram)who has carried off the weight of pain and of enemies
- கடே (kaṭe)on his temples
- தாநபூரம் (dānapūram)a flood of must
- ஜடாபோகிபூரம் (jaṭābhogipūram)a flood of snakes in his matted hair
- கலாபிந்துதாரம் (kalābindutāram)holding the crescent, the point and the pupil
- பஜே (bhaje)I worship
- ஶைவவீரம் (śaivavīram)the hero of Shiva
anvaya உரஸ்தாரஹாரம் ஶரச்சந்த்ரஹீரம் ஸுரஶ்ரீவிசாரம் ஹ்ரு'தார்த்தாரிபாரம் கடே தாநபூரம் ஜடாபோகிபூரம் கலாபிந்துதாரம் ஶைவவீரம் பஜே
chandas Bhujaṅgaprayāta, 12 syllables in each of 4 pādas
கலாபிந்துதாரம் the crescent, the point and the pupil — The crescent and the dot are the two marks written above Om, and tara is both a star and the dark of the eye. One word holds all three.
note Every line of this verse ends in -ரம்.
சலத்ஸாரஸாக்ஷம் பராஶக்திபக்ஷம் ।
ஶ்ரிதாமர்த்யவ்ரு'க்ஷம் ஸுராரித்ருதக்ஷம்
பராநந்தபக்ஷம் பஜே ஶ்ரீஶிவாக்ஷம் ॥ ௫॥
- கராரூடமோக்ஷம் (karārūḍhamokṣam)in whose hand liberation sits
- விபத்பங்கதக்ஷம் (vipadbhaṅgadakṣam)quick at breaking trouble
- சலத்ஸாரஸாக்ஷம் (calatsārasākṣam)whose eyes move like lotuses
- பராஶக்திபக்ஷம் (parāśaktipakṣam)who stands on the side of the highest power
- ஶ்ரிதாமர்த்யவ்ரு'க்ஷம் (śritāmartyavṛkṣam)the wishing-tree for those who come to him
- ஸுராரித்ருதக்ஷம் (surāridrutakṣam)who cuts down the enemies of the gods at once
- பராநந்தபக்ஷம் (parānandapakṣam)whose side is the joy beyond all joy
- பஜே (bhaje)I worship
- ஶ்ரீஶிவாக்ஷம் (śrīśivākṣam)him who is Shiva's own eye
anvaya கராரூடமோக்ஷம் விபத்பங்கதக்ஷம் சலத்ஸாரஸாக்ஷம் பராஶக்திபக்ஷம் ஶ்ரிதாமர்த்யவ்ரு'க்ஷம் ஸுராரித்ருதக்ஷம் பராநந்தபக்ஷம் ஶ்ரீஶிவாக்ஷம் பஜே
chandas Bhujaṅgaprayāta, 12 syllables in each of 4 pādas
அமர்த்யவ்ரு'க்ஷம் the wishing-tree — The deathless tree of heaven, which gives whatever is asked of it.
note Every line of this verse ends in -க்ஷம்.
நிதாநோத்பவம் ஶாங்கரப்ரேமகோஶம் ।
த்ரு'தஶ்ரீநிஶேஶம் லஸத்தந்தகோஶம்
சலச்சூலபாஶம் பஜே க்ரு'த்தபாஶம் ॥ ௬॥
- ஸதாஶம் (sadāśam)ever the lord
- ஸுரேஶம் (sureśam)lord of the gods
- ஸதா (sadā)always
- பாதும் (pātum)to protect
- ஈஶம் (īśam)able
- நிதாநோத்பவம் (nidānodbhavam)risen from the first cause
- ஶாங்கரப்ரேமகோஶம் (śāṅkarapremakośam)the store of Shankara's love
- த்ரு'தஶ்ரீநிஶேஶம் (dhṛtaśrīniśeśam)wearing the lord of night
- லஸத்தந்தகோஶம் (lasaddantakośam)whose tusk shines in its sheath
- சலச்சூலபாஶம் (calacchūlapāśam)whose trident and noose are never still
- பஜே (bhaje)I worship
- க்ரு'த்தபாஶம் (kṛttapāśam)the one who cuts the noose
anvaya ஸதாஶம் ஸுரேஶம் ஸதா பாதும் ஈஶம் நிதாநோத்பவம் ஶாங்கரப்ரேமகோஶம் த்ரு'தஶ்ரீநிஶேஶம் லஸத்தந்தகோஶம் சலச்சூலபாஶம் க்ரு'த்தபாஶம் பஜே
chandas Bhujaṅgaprayāta, 12 syllables in each of 4 pādas
நிஶேஶம் the lord of night — The moon, which he wears as his father does.
பாஶ the noose — He holds a noose and he cuts one: the noose he holds draws the devotee in, the noose he cuts is what binds a person to being born again.
note Every line of this verse ends in -ஶம். The compressed ஸதாஶம் is read ஸதா with ஈஶம், which the rhyme has pulled together.
புதஶ்ரீகரந்தம் கஜாஸ்யம் விபாந்தம் ।
கராத்மீயதந்தம் த்ரிலோககைகவ்ரு'ந்தம்
ஸுமந்தம் பரந்தம் பஜே'ஹம் பவந்தம் ॥ ௭॥
- ததாநேகஸந்தம் (tatānekasantam)who has spread himself out as many beings
- ஸதா (sadā)always
- தாநவந்தம் (dānavantam)giving
- புதஶ்ரீகரந்தம் (budhaśrīkarantam)who makes the learned prosper
- கஜாஸ்யம் (gajāsyam)with the face of an elephant
- விபாந்தம் (vibhāntam)shining
- கராத்மீயதந்தம் (karātmīyadantam)with his own tusk in his hand
- த்ரிலோககைகவ்ரு'ந்தம் (trilokakaikavṛntam)the single stalk on which the three worlds are set
- ஸுமந்தம் (sumandam)slow-moving and gentle
- பரந்தம் (parantam)beyond all of it
- பஜே (bhaje)I worship
- அஹம் (aham)I
- பவந்தம் (bhavantam)you
anvaya ததாநேகஸந்தம் ஸதா தாநவந்தம் புதஶ்ரீகரந்தம் கஜாஸ்யம் விபாந்தம் கராத்மீயதந்தம் த்ரிலோககைகவ்ரு'ந்தம் ஸுமந்தம் பரந்தம் பவந்தம் அஹம் பஜே
chandas Bhujaṅgaprayāta, 12 syllables in each of 4 pādas
வ்ரு'ந்தம் the stalk — The stalk that holds a fruit to the tree. The three worlds hang from him as a fruit from its stalk.
note Every line of this verse ends in -ந்தம், and the last word turns from him to you.
லஸத்தந்தகண்டம் ஸதாநந்தபூர்ணம் ।
விவர்ணப்ரபாஸ்யம் த்ரு'தஸ்வர்ணபாண்டம்
சலச்சாருஶுண்டம் பஜே தந்திதுண்டம் ॥ ௮॥
- ஶிவப்ரேமபிண்டம் (śivapremapiṇḍam)a lump of Shiva's own love
- பரம் (param)the supreme
- ஸ்வர்ணவர்ணம் (svarṇavarṇam)the colour of gold
- லஸத்தந்தகண்டம் (lasaddantakhaṇḍam)out of whom a piece of tusk shines
- ஸதாநந்தபூர்ணம் (sadānandapūrṇam)filled with joy that does not end
- விவர்ணப்ரபாஸ்யம் (vivarṇaprabhāsyam)whose face shines past all colour
- த்ரு'தஸ்வர்ணபாண்டம் (dhṛtasvarṇabhāṇḍam)holding a golden pot
- சலச்சாருஶுண்டம் (calaccāruśuṇḍam)whose lovely trunk is always moving
- பஜே (bhaje)I worship
- தந்திதுண்டம் (dantituṇḍam)the tusker's trunk
anvaya ஶிவப்ரேமபிண்டம் பரம் ஸ்வர்ணவர்ணம் லஸத்தந்தகண்டம் ஸதாநந்தபூர்ணம் விவர்ணப்ரபாஸ்யம் த்ரு'தஸ்வர்ணபாண்டம் சலச்சாருஶுண்டம் தந்திதுண்டம் பஜே
chandas Bhujaṅgaprayāta, 12 syllables in each of 4 pādas
பிண்டம் a lump — Pinda is a rounded mass, the word used of the ball of rice offered to the ancestors. To call him a lump of Shiva's love is to say the love took a body.
note The last verse lets the rhyme slip: three lines end in -ண்டம் and the others do not.