- श्रीगणाधिपपञ्चरत्नम् (śrīgaṇādhipapañcaratnam)five jewels for Shri Ganadhipa
anvaya श्रीगणाधिपपञ्चरत्नम्
chandas Prose, the title
पञ्चरत्न five jewels — A short hymn of five verses, each meant to be a gem, with a sixth that tells what reading them brings.
सुरासुरैर्नमस्कृतं जरापमृत्युनाशकम् ।
गिरा गुरुं श्रिया हरिं जयन्ति यत्पदार्चका
नमामि तं गणाधिपं कृपापयःपयोनिधिम् ॥ १ ॥
- सरागलोकदुर्लभम् (sarāgalokadurlabham)hard to reach for people caught in attachment
- विरागिलोकपूजितम् (virāgilokapūjitam)worshipped by people who have let go
- सुरासुरैः (surāsuraiḥ)by gods and demons
- नमस्कृतम् (namaskṛtam)bowed to
- जरापमृत्युनाशकम् (jarāpamṛtyunāśakam)who destroys old age and early death
- गिरा (girā)in speech
- गुरुम् (gurum)Brihaspati
- श्रिया (śriyā)in fortune
- हरिम् (harim)Vishnu
- जयन्ति (jayanti)outdo
- यत्पदार्चकाः (yatpadārcakāḥ)those who worship his feet
- नमामि (namāmi)I bow to
- तम् (tam)that
- गणाधिपम् (gaṇādhipam)lord of the ganas
- कृपापयःपयोनिधिम् (kṛpāpayaḥpayonidhim)an ocean whose water is kindness
anvaya सरागलोकदुर्लभम् विरागिलोकपूजितम् सुरासुरैः नमस्कृतम् जरापमृत्युनाशकम् यत्पदार्चकाः गिरा गुरुम् श्रिया हरिम् जयन्ति तम् कृपापयःपयोनिधिम् गणाधिपम् नमामि
chandas Pañcacāmara, 16 syllables in each of 4 pādas
गुरु Brihaspati — The teacher of the gods, the standard for eloquence, just as Vishnu, the husband of Lakshmi, is the standard for fortune.
अपमृत्यु early death — Death before one's time, by accident or illness.
करीन्द्रवक्त्रमानताघसङ्घवारणोद्यतम् ।
सरीसृपेशबद्धकुक्षिमाश्रयामि सन्ततं
शरीरकान्तिनिर्जिताब्जबन्धुबालसन्ततिम् ॥ २ ॥
- गिरीन्द्रजामुखाम्बुजप्रमोददानभास्करम् (girīndrajāmukhāmbujapramodadānabhāskaram)the sun that makes the lotus face of the mountain king's daughter open in delight
- करीन्द्रवक्त्रम् (karīndravaktram)whose face is the king of elephants
- आनताघसङ्घवारणोद्यतम् (ānatāghasaṅghavāraṇodyatam)ready to drive off the heaped-up sins of those who bow
- सरीसृपेशबद्धकुक्षिम् (sarīsṛpeśabaddhakukṣim)whose belly is tied with the king of snakes
- आश्रयामि (āśrayāmi)I take shelter in
- सन्ततम् (santatam)always
- शरीरकान्तिनिर्जिताब्जबन्धुबालसन्ततिम् (śarīrakāntinirjitābjabandhubālasantatim)the glow of whose body outshines a line of rising suns
anvaya गिरीन्द्रजामुखाम्बुजप्रमोददानभास्करम् करीन्द्रवक्त्रम् आनताघसङ्घवारणोद्यतम् सरीसृपेशबद्धकुक्षिम् शरीरकान्तिनिर्जिताब्जबन्धुबालसन्ततिम् सन्ततम् आश्रयामि
chandas Pañcacāmara, 16 syllables in each of 4 pādas
अब्जबन्धु the sun — The friend of the lotus, because the lotus opens when the sun comes up. The first line uses the same picture: Parvati's face opens like a lotus when she sees her son.
note वारण in the second line means warding off, and it is also a word for elephant, which suits the elephant-faced god.
प्रकाममिष्टदायिनं सकामनम्रपङ्क्तये ।
चकासतं चतुर्भुजैर्विकासिपद्मपूजितं
प्रकाशितात्मतत्त्वकं नमाम्यहं गणाधिपम् ॥ ३ ॥
- शुकादिमौनिवन्दितम् (śukādimaunivanditam)praised by Shuka and the other sages
- गकारवाच्यम् (gakāravācyam)whom the letter ga stands for
- अक्षरम् (akṣaram)the undying syllable
- प्रकामम् (prakāmam)freely
- इष्टदायिनम् (iṣṭadāyinam)who gives what is wished
- सकामनम्रपङ्क्तये (sakāmanamrapaṅktaye)to the rows of people who bow with their wishes
- चकासतम् (cakāsatam)shining
- चतुर्भुजैः (caturbhujaiḥ)with four arms
- विकासिपद्मपूजितम् (vikāsipadmapūjitam)worshipped with open lotuses
- प्रकाशितात्मतत्त्वकम् (prakāśitātmatattvakam)who has shown the truth of the self
- नमामि (namāmi)bow to
- अहम् (aham)I
- गणाधिपम् (gaṇādhipam)the lord of the ganas
anvaya शुकादिमौनिवन्दितम् गकारवाच्यम् अक्षरम् सकामनम्रपङ्क्तये प्रकामम् इष्टदायिनम् चतुर्भुजैः चकासतम् विकासिपद्मपूजितम् प्रकाशितात्मतत्त्वकम् गणाधिपम् अहम् नमामि
chandas Pañcacāmara, 16 syllables in each of 4 pādas
गकार the letter ga — Ga is Ganapati's seed letter, as in the mantra om gam ganapataye namah.
शुक Shuka — The son of Vyasa, a sage free of all attachment from birth, who told the Bhagavata Purana.
ज्वरादिरोगवारकं निराकृतासुरव्रजम् ।
करामबुजोल्लसत्सृणिं विकारशून्यमानसैः
हृदा सदा विभावितं मुदा नमामि विघ्नपम् ॥ ४ ॥
- नराधिपत्वदायकम् (narādhipatvadāyakam)who gives rule over men
- स्वरादिलोकनायकम् (svarādilokanāyakam)who leads heaven and the other worlds
- ज्वरादिरोगवारकम् (jvarādirogavārakam)who keeps away fever and other illness
- निराकृतासुरव्रजम् (nirākṛtāsuravrajam)who has driven off the hordes of demons
- कराम्बुजोल्लसत्सृणिम् (karāmbujollasatsṛṇim)in whose lotus hand a goad shines
- विकारशून्यमानसैः (vikāraśūnyamānasaiḥ)by people whose minds are free of change
- हृदा (hṛdā)in the heart
- सदा (sadā)always
- विभावितम् (vibhāvitam)held
- मुदा (mudā)gladly
- नमामि (namāmi)I bow to
- विघ्नपम् (vighnapam)the lord of obstacles
anvaya नराधिपत्वदायकम् स्वरादिलोकनायकम् ज्वरादिरोगवारकम् निराकृतासुरव्रजम् कराम्बुजोल्लसत्सृणिम् विकारशून्यमानसैः सदा हृदा विभावितम् विघ्नपम् मुदा नमामि
chandas Pañcacāmara, 16 syllables in each of 4 pādas
सृणि a goad — The hooked stick used to guide an elephant. Ganapati holds it to steer the mind.
note करामबुज is a printing slip for कराम्बुज, lotus hand.
सुमादिभिः सदार्चितं क्षमानिधिं गणाधिपम् ।
रमाधवादिपूजितं यमान्तकात्मसम्भवं
शमादिषड्गुणप्रदं नमाम्यहं विभूतये ॥ ५ ॥
- श्रमापनोदनक्षमम् (śramāpanodanakṣamam)who can take away weariness
- समाहितान्तरात्मनाम् (samāhitāntarātmanām)of those whose inner self is gathered and still
- सुमादिभिः (sumādibhiḥ)with flowers and the rest
- सदा (sadā)always
- अर्चितम् (arcitam)worshipped
- क्षमानिधिम् (kṣamānidhim)full of patience
- गणाधिपम् (gaṇādhipam)the lord of the ganas
- रमाधवादिपूजितम् (ramādhavādipūjitam)worshipped by Vishnu, Lakshmi's husband, and the other gods
- यमान्तकात्मसम्भवम् (yamāntakātmasambhavam)the son of Shiva, who put an end to Yama
- शमादिषड्गुणप्रदम् (śamādiṣaḍguṇapradam)who gives the six virtues that begin with calm
- नमामि (namāmi)bow to
- अहम् (aham)I
- विभूतये (vibhūtaye)for my good
anvaya समाहितान्तरात्मनाम् श्रमापनोदनक्षमम् सुमादिभिः सदा अर्चितम् क्षमानिधिम् रमाधवादिपूजितम् यमान्तकात्मसम्भवम् शमादिषड्गुणप्रदम् गणाधिपम् अहम् विभूतये नमामि
chandas Pañcacāmara, 16 syllables in each of 4 pādas
यमान्तक Shiva, who put an end to Yama — Shiva struck down Yama when Death came for the boy Markandeya, who was clinging to the linga.
शमादिषट्क the six virtues that begin with calm — Calm of mind, control of the senses, withdrawal, forbearance, faith and settledness. Vedanta asks them of anyone who sets out for liberation.
- फलश्रुतिः (phalaśrutiḥ)the account of what they give
anvaya फलश्रुतिः
chandas Prose, a heading
प्रणामपूर्वकं जनाः पठन्ति ये मुदा युताः ।
भवन्ति ते विदां पुरः प्रगीतवैभवा जवा-
च्चिरायुषोऽधिकश्रियः सुसूनवो न संशयः ॥ ६ ॥
- गणाधिपस्य (gaṇādhipasya)on the lord of the ganas
- पञ्चकम् (pañcakam)these five verses
- नृणाम् (nṛṇām)to people
- अभीष्टदायकम् (abhīṣṭadāyakam)give what they wish for
- प्रणामपूर्वकम् (praṇāmapūrvakam)after bowing
- जनाः (janāḥ)people
- पठन्ति (paṭhanti)read
- ये (ye)who
- मुदा (mudā)gladness
- युताः (yutāḥ)with
- भवन्ति (bhavanti)become
- ते (te)they
- विदाम् (vidām)of the learned
- पुरः (puraḥ)before
- प्रगीतवैभवाः (pragītavaibhavāḥ)people whose greatness is sung
- जवात् (javāt)soon
- चिरायुषः (cirāyuṣaḥ)long-lived
- अधिकश्रियः (adhikaśriyaḥ)with more than enough
- सुसूनवः (susūnavaḥ)with good sons
- न (na)no
- संशयः (saṃśayaḥ)doubt
anvaya गणाधिपस्य पञ्चकम् नृणाम् अभीष्टदायकम् ये जनाः मुदा युताः प्रणामपूर्वकम् पठन्ति ते जवात् विदाम् पुरः प्रगीतवैभवाः चिरायुषः अधिकश्रियः सुसूनवः भवन्ति न संशयः
chandas Pañcacāmara, 16 syllables in each of 4 pādas